Đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần (điển cứu tại trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần thủ đức, số 37 đường phú châu, phường tam phú, quận thủ đứ

Sở dĩ mọi người có cách nhìn nhận về bệnh tâm thần và người bệnh như vậy cũng một phần bởi xuất phát từ nguyên nhân do mọi người chưa hiểu rõ về căn bệnh này, đặc biệt là những đặc điểm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

Sinh viên thực hiện:

Chủ nhiệm: Nguyễn Thị Sương Lớp K 07, khóa 2013- 2017

Thành viên: Tạ Triệu Hà Lan Lớp K 07, khóa 2013 - 2017

Lương Thị Huyền Lớp K 07, khóa 2013 – 2017

Cộng tác viên: Y Yên Dĩnh Lớp K 07, khóa 2013 - 2017

Người hướng dẫn: Cô Phạm Thị Tâm, giảng viên khoa Công tác Xã hội.

1

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học, chúng

em đã nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện nhiệt tình của nhiều thầy cô, cũng như cơ sở mà chúng em thực tập

Trước tiên để hoàn thành bài nghiên cứu này, em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô Phạm Thị Tâm đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức trong suốt quá trình viết đề tài

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Công Tác Xã Hội đã tận tình giúp đỡ, cung cấp thông tin, giúp chúng em tìm kiếm tài liệu, tìm kiếm các nguồn tham khảo để hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Em cũng xin chân thành cảm ơn những nhân viên, bệnh nhân tại Trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần Thủ Đức đã có thái độ vui vẻ, nhiệt tình trong quá trình nhóm thực hiện phỏng vấn sâu, cũng như cung cấp những thông tin hữu ích để nhóm có thể hoàn thành

đề tài của mình một cách hoàn chỉnh nhất

Mặc dù đã cố gắng hoàn thiện đề tài nghiên cứu bằng tất cả sự nhiệt tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót hoặc có những phần nghiên cứu chưa sâu Rất mong nhận được thông cảm và những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy, cô

để kiến thức chúng em trong lĩnh vực này được nhiều hơn, cũng như đề tài của nhóm được hoàn thiện và có kết quả tốt nhất

Cuối cùng em kính chúc quý thầy, cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự nghiệp cao quý Đồng kính chúc các cô, chú nhân viên cũng như các bệnh nhân tại trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần Thủ Đức khỏe mạnh, hoàn thành tốt công việc và đạt được nhiều thành công tốt đẹp trong cuộc sống

Trân trọng cảm ơn

TP.HCM, ngày 14 tháng 3 năm 2016

2

MỤC LỤC

I Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục tiêu nghiên cứu 6

2.1 Mục tiêu tổng quát 6

2.2 Mục tiêu cụ thể 6

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 7

3.1 Đối tượng nghiên cứu 7

3.2 Khách thể nghiên cứu 7

3.3 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 7

4.1 Ý nghĩa khoa học 7

4.2 Ý nghĩa thực tiễn 8

5 Điểm mới đề tài……….8

6 Phương pháp nghiên cứu 9

7 Câu hỏi nghiên cứu 10

8 Kết cấu bài nghiên cứu 10

II Phần nội dung: Chương I: Cơ sở lý luận và hướng tiếp cận lý thuyết 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 11

2 Cách tiếp cận và lý thuyết ứng dụng 16

3 Các khái niệm có liên quan 21

4 Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết 22

4.1 Giả thuyết nghiên cứu 22

4.2 Khung lý thuyết 23

3

Chương II : Tổng quan nghiên cứu 24 Chương III: Kết quả điều tra 39 Phần kết luận và kiến nghị 48

từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết: hiện có gần 54 triệu người trên thế giới mắc các rối loạn về sức khỏe tâm thần, ngoài ra còn có 154 triệu người mắc chứng bệnh về trầm cảm và có gần 1 triệu người tự tử mỗi năm Việt Nam cũng không nằm ngoài tình trạng chung đó, theo số liệu thống kê năm 2005 trên toàn quốc, số người bị rối nhiễu tâm trí ở Việt Nam ước tính chiếm khoảng 10% dân số, tương đương tại các nước có thu nhập thấp

và trung bình, trong đó đối tượng tâm thần nặng, có hành vi nguy hiểm khoảng 2,5% 1

Qua số liệu thống kê trên cho ta thấy số người mắc các bệnh về sức khỏe tâm thần ngày càng nhiều, song do nhận thức của người dân về bệnh tâm thần còn nhiều hạn chế, nên việc phát hiện và điều trị kịp thời chưa được tốt, hoặc người dân quá coi nhẹ những triệu chứng tâm thần, họ cho đó là một bệnh“bình thường” Mặt khác với những bệnh nhân tâm thần, cộng đồng lại có một cái nhìn kỳ thị, xa lánh và cho rằng những người như vậy

“không bình thường”, họ sẽ là mối nguy hiểm cho mọi người xung quanh Sở dĩ mọi người

có cách nhìn nhận về bệnh tâm thần và người bệnh như vậy cũng một phần bởi xuất phát

từ nguyên nhân do mọi người chưa hiểu rõ về căn bệnh này, đặc biệt là những đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần Cái nhìn tiêu cực ấy sẽ dẫn

1 Bài viết “Chăm sóc và phục hồi chức năng cho bệnh nhân tâm thần dựa vào cộng đồng” của giảng viên Lương Bích Thủy, Bộ môn Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

5

đến những hành vi chưa đúng, những sai lầm trong cách giao tiếp, ứng xử của mọi người đối với người bệnh Áp lực cuộc sống và xã hội ngày càng tăng lên, bệnh về sức khỏe tâm thần không loại trừ ai, từ những người dân lao động chân tay, cho đến lao động trí thức, những người ở các độ tuổi, vùng miền khác nhau đều có nguy cơ mắc bệnh Con số bệnh nhân và các chứng bệnh cũng ngày càng đa dạng, vì vậy nếu tất cả mọi người không có những hiểu biết về nó thì sẽ dẫn đến những hậu quả rất nghiêm trọng

Từ những lý do đó ta có thể thấy việc hiểu hơn về các đặc điểm tâm sinh lý, cũng như về nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần là vô cùng quan trọng và cấp thiết

đối với tất cả mọi người Đó cũng là vấn đề mà nhóm chúng tôi quan tâm, chính vì thế mà

nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài” đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần” điển cứu tại : TRUNG TÂM ĐIỀU DƯỠNG NGƯỜI BỆNH

TÂM THẦN THỦ ĐỨC, (Địa chỉ: số 37 Phú Châu, phường Tam Phú, quận Thủ Đức)

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Mục tiêu tổng quát:

Đề tài nghiên cứu thực hiện nhằm tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý, cũng như nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần, để từ đó có thể phần nào giúp cho cộng đồng hiểu, cảm thông và chia sẻ hơn với bệnh nhân tâm thần

2.2 Mục tiêu cụ thể:

Với đề tài “Đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân tâm thần” nhóm

chúng tôi mong muốn đạt được những mục tiêu sau đây:

+ Nắm bắt sơ lược tình hình nghiên cứu về bệnh tâm thần trong và ngoài nước

+ Xác định được bệnh tâm thần là gì, cũng như biết được nguyên nhân dẫn đến bệnh và

các dấu hiệu của bệnh tâm thần

+ Hiểu được đặc điểm tâm, sinh lý của người bệnh tâm thần

+ Nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần

Trên cơ sở nghiên cứu đưa ra ý kiến, giải pháp và góp phần nâng cao nhận thức, cũng như thay đổi cách nhìn và hành động đối với người bệnh tâm thần

6

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu (vấn đề nghiên cứu):

Đối tượng nghiên cứu trong đề tài này là nghiên cứu đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần

3.2 Khách thể nghiên cứu:

- Bệnh nhân tâm thần hiện tại đang sống và điều trị tại Trung tâm điều dưỡng người bệnh

tâm thần Thủ Đức

- Nhân viên của trung tâm

- Người thân, gia đình, bạn bè đến thăm nuôi của bệnh nhân

3.3 Phạm vi nghiên cứu:

‐ Phạm vi về đối tượng : Bệnh nhân tâm thần tại Trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm

thần Thủ Đức

‐ Phạm vi về không gian, thời gian:

+ Về không gian nghiên cứu: Trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần Thủ Đức, (địa chỉ số 37 Phú Châu, Phường Tam Phú, Quận Thủ Đức)

+ Về thời gian nghiên cứu: từ tháng 3 năm 2015 đến nay

4 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

4.1 Ý nghĩa lý luận:

Đề tài bổ sung một số vấn đề lý luận tâm lý học về đặc điểm tâm, sinh lý và nhu cầu

giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần Phân tích và làm rõ được mức độ mong muốn

giao tiếp của bệnh nhân tâm thần

Bằng phương pháp nghiên cứu xã hội học, đề tài nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ một

số luận điểm trong hệ thống lý thuyết đã sử dụng trong đề tài như: lý thuyết hành động xã hội, lý thuyết tương tác xã hội, thuyết nhu cầu, lý thuyết vai trò

Đồng thời là cơ sở lý luận để cung cấp thêm tài liệu cho những ai quan tâm đến vấn

đề nghiên cứu này

7

4.3 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài phân tích thực trạng, nguyên nhân, cũng như các biểu hiện của bệnh nhân tâm thần, từ đó giúp mọi người trong xã hội hiểu được tầm ảnh hưởng, tác động cũng như hậu quả của bệnh tâm thần, và khẳng định vai trò quan trọng của sức khỏe tinh thần và thể chất

họ

Cung cấp thông tin khái quát về đặc điểm tâm, sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần Từ đó cho thấy các nhu cầu mà bệnh nhân tâm thần cần, trên sơ sở mọi người có cách nhìn cụ thể hóa hơn về bệnh nhân tâm thần, từ đó cộng đồng có cách đối xử, cũng như hành động phù hợp khi tiếp xúc với bệnh nhân tâm thần

Vận dụng lý thuyết để tìm hiểu, xác định vai trò của gia đình, trung tâm cũng như cộng đồng trong việc chăm sóc, giúp đỡ cho người bệnh tâm thần

Nhằm tìm ra phương hướng đúng đắn, đem lại sự hài hòa, yên vui cho trung tâm, bệnh nhân tâm thần, cũng như người thân của họ và cho toàn xã hội

Kết quả nghiên cứu có thể là tài liệu tham khảo có giá trị cho những y, bác sĩ, nhân viên điều dưỡng, điều trị cho người bệnh tâm thần nói riêng, cộng đồng nói chung và những

ai quan tâm đến vấn đề này

Và quan trọng là thông qua đề tài, nhóm có thể học thêm được nhiều kinh nghiệm cho mình để thực hiện các đề tài nghiên cứu khác

4.3 Điểm mới của đề tài

Theo như nhóm nghiên cứu và tìm hiểu thì có khá ít các đề tài nghiên cứu về vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là đối với bệnh nhân tâm thần Chính vì thế trong quá trình học

và thực tập tại trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần Thủ Đức, nhóm đã hiểu được thêm và rõ nét hơn về đặc điểm tâm, sinh lý của bệnh nhân, cũng nhu cầu giao tiếp của

họ Từ đó nhóm đã tiến hành phỏng vấn sâu, vận dụng những kỹ năng như quan sát, lắng

8

nghe, thấu cảm đồng thời nhóm cũng đi tìm hiểu, quan sát, phỏng vấn nhân viên cũng như bệnh nhân ở bệnh viện tâm thần Trung Ương 2 để thấy được đặc điểm chung của bệnh nhân tâm thần và có thể dễ dàng thu thập thông tin một cách có hiệu quả và thiết thực hơn

Vì thế nhóm đã tiến hành thực hiện đề tài ” đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần”, nhằm bổ sung thêm những điểm mới về nhu cầu tâm, sinh

lý, nhu cầu giao tiếp của người bệnh, đặc biệt là vai trò của nhân viên xã hội đối với bệnh nhân tâm thần Mặc dù đề tài còn nhiều thiếu sót, nhưng những điểm mới mà nhóm đưa ra

ở trong đề tài phần nào có thể giúp cho mọi người hiểu hơn, có cái nhìn khách quan hơn

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Nhằm mục đích tìm hiều về đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm thần đang sống và điều trị tại trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần Thủ Đức, chúng tôi tiến hành bằng các phương pháp nghiên cứu, thu thập thông tin dưới đây:

5.1 Phương pháp luận

Phương pháp luận trong quá trình nghiên cứu, đề tài đã vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng để xem xét, đánh giá các sự kiện trong mối quan hệ biện chứng ở mọi hoàn cảnh cụ thể dựa trên việc kế thừa quan điểm chủ nghĩa Mác- lênin Đồng thời chủ nghĩa duy vật biện chứng cũng được vận dụng với tư cách là phương pháp luận khoa học, về nhận thức và giải thích các hiện tượng xã hội, từ đó chúng ta nhìn nhận một cách khách quan về các mặt trong đời sống xã hội

5.2 Các phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật điều tra

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu)

Đề tài sử dụng một số câu hỏi phỏng vấn sâu với một vài bệnh nhân, nhân viên trong trung tâm, để điều tra một cách sâu rộng về bệnh nhân tâm thần, có thể dễ dàng hơn trong

việc thu thập thông tin về đặc điểm cũng như nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân tâm thần 5.2.2 phương pháp thu thập và xử lý thông tin

Các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm được ghi âm lại và gỡ băng để làm các dẫn chứng trong phần kết quả

9

6 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Đối với bệnh nhân:

1 Cô/chú (anh,chị ) thấy sức khỏe, tinh thần của mình gần đây như thế nào ạ?

2 Cô /chú có hay giao tiếp với mọi người không? Trò chuyện với ai? Thường nói những chuyện gì?

3.Tâm, sinh lý hiện giờ của của cô/ chú như thế nào ? 6 Cô /chú có mong muốn hay nhu cầu gì không ạ?

4 Cô/chú đã nghe hay từng nghe về vai trò của nhân viên công tác xã hội trong trung tâm mình chưa ?

Đối với nhân viên:

1 Nguyên nhân chủ yếu của các bệnh nhân tâm thần tại trung tâm?

2 Nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân ở trung tâm như thế nào ?

3 Đặc điểm tâm, sinh lý của các bệnh nhân như thế nào ?

4 Dịch vụ cũng như vai trò của nhân viên Công tác xã hội tại trung tâm ra sao?

7 KẾT CẤU BÀI NGHIÊN CỨU: Đề tài gồm có 3 phần

 Phần mở đầu

 Nội dung

Trong phần nội dung đề tài chúng tôi chia làm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

- Chương 2: Tổng quan về trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần thủ đức

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1 Thế giới

Hiện nay bệnh tâm thần và các rối loạn tâm thần khá phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, chiếm tỷ lệ từ 0,5 đến 1,5% dân số.2

Năm 2008, WHO ước tính có hơn 150 triệu người bị trầm cảm, khoảng 125 triệu người

bị ảnh hưởng bởi các rối loạn liên quan đến sử dụng rượu, hơn 50 triệu người động kinh

và 24 triệu người mắc bệnh Alzheimer Một số nghiên cứu ở quy mô nhỏ hơn cũng ghi

nhận, tỷ lệ rối loạn tâm thần nói chung chiếm khoảng 20-30%.3

Theo tiến sĩ Jean-Marc Olivé: người bị rối loạn tâm thần là một trong số những người bệnh ít được quan tâm nhất trên thế giới Tại nhiều cộng đồng, bệnh tâm thần không được coi là một bệnh lý thực sự mà được xem như một sự khiếm khuyết trong tính cách Thậm chí ngay cả khi được công nhận có bệnh, bệnh nhân tâm thần thường nhận được sự điều trị

thiếu tính nhân đạo

Hơn 50% các nước phát triển không cung cấp bất cứ sự chăm sóc cộng đồng nào cho những người bị rối loạn tâm thần Hơn 75% người bị rối loạn trầm cảm tại các nước đang phát triển không được chữa trị thỏa đáng Trong khi trầm cảm là bệnh gây tử vong thứ 4 trên toàn thế giới, còn tự tử là nguyên nhân thứ 3 gây tử vong ở những người trẻ trên thế

2 + 3Theo TS-BS Nguyễn Hữu Toàn – báo tiếp thị và gia đình ngày 13 / 3 / 2016, 22: 0 (GMT+7)

11

giới Phần lớn các nước chỉ dành một phần nhỏ trong số nguồn lực cần phải có cho các rối loạn tâm - thần kinh Một phần ba các nước hiện không có nguồn ngân sách dành riêng cho sức khỏe tâm thần 4

Bài báo đã nói nên được thực trạng vấn đề rối loạn tâm thần và lạm dụng chất diễn ra phổ biến và mức độ ngày càng nghiêm trọng, để lại hậu quả cho người sử dụng và bệnh nhân mắc bệnh Tác giả đưa ra một số thiếu sót và hạn chế, cũng như việc chưa có ngân sách riêng và chế độ chăm sóc cho người bệnh tâm thần, do đó cần có sự phối hợp, can thiệp của các nước và chính phủ trong việc hỗ trợ ngân sách cho bệnh nhân tâm thần Đồng thời qua đó tác giả cũng đã làm nổi bật vấn đề rối loạn tâm thần, và các vấn đề về thần kinh qua các số liệu cụ thể, nó như là một lời cảnh báo đối với thế giới

Tuy nhiên bài báo vẫn còn một số hạn chế như: Chưa chỉ ra được nguyên nhân chính dẫn đến vấn đề rối loạn tâm thần và lạm dụng chất là gì và chưa nhìn thấy được tầm quan trọng của xã hội đối với tình trạng rối loạn tâm thần, chưa nói lên được tầm quan trọng của thế giới trong việc hạn chế tình trạng đó

Thông qua bài viết có thể vận dụng một số nội dung vào bài nghiên cứu, đó là: dựa trên

cơ sở những số liệu của tác giả về vấn đề rối loạn tâm thần, làm nổi bật hơn nữa hiện trạng của căn bệnh này trong đề tài của nhóm Bên cạnh đó nhóm sẽ đề ra các nguyên nhân cũng như đặc điểm của bệnh tâm thần và giải pháp hiệu quả nhất, nhằm góp phần hạn chế tình trạng quá tải, cũng như cách nhận biết các dấu hiệu của căn bệnh này

Một nghiên cứu khác cũng nói về bệnh tâm thần đó là :”Nghiên cứu tình trạng sử dụng thuốc ở bệnh nhân tâm thần” 5 của tác giả Eli Lilly Theo kết quả nghiên cứu trên

17.000 bệnh nhân tâm thần phân liệt (TTPL) ở 37 quốc gia cho thấy một kết quả giống

4 Báo thanh niên ngày 9/10/2008

5 Bài đăng trên International Journal of Clinical Practice số tháng 11/2009 do Eli Lilly)”

bình 7 năm và 1/10 số bệnh nhân được dùng thuốc ở giai đoạn đầu

Hầu hết các số liệu nghiên cứu ngẫu nhiên có kiểm soát tiến hành dựa trên số bệnh nhân

ở Bắc Mỹ, số này chỉ chiếm 2% bệnh nhân TTPL toàn cầu Tác giả nhấn mạnh vấn đề còn tranh luận là số liệu nghiên cứu ở các nước đã phát triển và đang phát triển khác nhau và 21/37 nước trong nghiên cứu này là các nước đang phát triển Mục đích của nghiên cứu là đánh giá giá thuốc và kết quả sử dụng thuốc chống loạn thần ở bệnh nhân TTPL bắt đầu điều trị ngoại trú hoặc thay đổi thuốc chống loạn thần, so sánh olanzapine với các loại thuốc khác

Bài nghiên cứu trên của tác giả Eli Lilly có một số điểm nổi bật là đã khái quát một cách chi tiết việc sử dụng thuốc cho bệnh nhân tâm thần trên thế giới Đồng thời đánh giá thuốc và hiện trạng sử dụng thuốc ở các nước Bắc Mỹ và một số nước khác trên thế giới Tuy nhiên kết quả nghiên cứu trên còn tồn tại một số vấn đề như: vẫn còn một số thiếu sót

về việc nói rõ tác dụng phụ mà thuốc mang lại trong việc điều trị cho bệnh nhân tâm thần Bên cạnh đó kết quả nghiên cứu trên đã góp phần cung cấp thông tin cơ bản và là cơ

sở giúp nhóm hoàn thiện hơn nữa đề tài nghiên cứu

1.2 Ở Việt Nam

Theo thống kê gần đây của Viện sức khoẻ tâm thần trung ương thì tỷ lệ người Việt Nam có khả năng bị bệnh tâm thần một lần trong đời là 15 - 20% dân số ( đa số đã chữa khỏi hay ổn định ) Toàn cầu hóa và đô thị hóa là nguyên hàng đầu khiến số người mắc phải các chứng bệnh “tâm thần hiện đại” như: trầm cảm, căng thẳng, rối loạn tâm lý… ngày càng gia tăng

13

Từ ngày 25 đến 27/11/2010, tại TP Huế diễn ra hội thảo “Vấn đề toàn cầu hóa, thành thị hóa và sức khỏe tâm thần” với sự tham dự của các chuyên gia sức khỏe đến từ

các trường đại học hàng đầu của Việt Nam và các nước Đức, Australia, Mỹ…

Theo các báo cáo, vấn đề đô thị hóa, thành thị hóa với nền kinh tế và văn hóa công nghiệp đang tác động tiêu cực đến nhiều mặt của cuộc sống con người, nhất là vấn đề sức khỏe Đây là nguyên hàng đầu khiến số người mắc phải các chứng bệnh như trầm cảm, căng thẳng, rối loan tâm lý… ngày càng gia tăng Riêng ở Việt Nam, hiện có khoảng 20% dân

số mắc các chứng bệnh “tâm thần hiện đại” này do cơn lốc đô thị hóa

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đề cập đến các lĩnh vực như: diện mạo văn hóa của việc phòng bệnh và can thiệp về sức khỏe tâm thần gia đình trong quá trình thành thị hóa liên quan đến sức khỏe tâm thần của con người, các giải pháp cải tiến nghiên cứu về biến đổi văn hóa và xúc tiến đào tạo về sức khỏe tâm thần toàn cầu…Qua đó, những kiến thức và kinh nghiệm trong việc nhận biết và điều trị các chứng bệnh “tâm thần hiện đại” đã được các chuyên gia, các quốc gia chia sẻ với nhau

Hội thảo trên đã làm rõ được nguyên nhân gây ra bệnh tâm thần, đồng thời các chuyên gia về sức khỏe tâm thần trong và ngoài nước cũng đã cùng thảo luận về các biện pháp can thiệp và điều trị bệnh tâm thần Tuy nhiên hội thảo vẫn còn thiếu sót một số điểm như chỉ trình bày về mặt lý thuyết, nhưng không có nêu nên thực tiễn các loại thuốc trị liệu tốt cho bệnh nhân tâm thần hiện nay, nên đa phần mọi người vẫn chưa tiếp cận được với các cách nhận biết bệnh và việc điều trị

Kết quả điều tra quốc gia năm 1999-2000 cho thấy tỷ lệ mắc 10 bệnh tâm thần phổ

biến là 15% Trong năm 2003 nghiên cứu “Những cuộc đời trẻ thơ” cho thấy tỷ lệ rối loạn

tâm thần ở học sinh tiểu học là 20% và tỷ lệ ở bà mẹ đang cho con bú (6-18 tháng) cũng là 20% Còn theo thống kê năm 2009 của Viện Sức khỏe Tâm thần Trung ương, tỉ lệ người Việt Nam có nguy cơ bị bệnh tâm thần một lần trong đời là 15%-20% dân số và đa số đã chữa khỏi hay ổn định

14

Qua một số công trình nghiên cứu dịch tể về một số bệnh tâm thần thường gặp trong

dân số chung tại TP HCM được thực hiện trong những năm từ 2000 đến 2003 do Bệnh

Viện Tâm Thần thực hiện, chúng tôi sơ bộ đã thu được một số tỷ lệ sau : sa sút tâm thần (

ở nhóm người lớn hơn hoặc bằng 65 tuổi ) là 7,8 – 9,7%, trầm cảm: 9,4%, các rối loạn lo

âu : 6,1%, tâm thần phân liệt: 1%, chậm phát triển tâm thần: 0,9%, động kinh: 0,5%

Theo số liệu điều tra từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội năm 2010 cho biết tỷ

lệ người mắc các chứng bệnh tâm thần so với dân số chung của cả nước như sau:

Chứng bệnh tâm thần %

Tâm thần phân liệt 0,47

Rối loạn trầm cảm 2,8 Chậm phát triển trí tuệ 0,63

Những con số trên cho chúng ta thấy phần nào về thực trạng bệnh tâm thần ở Việt

Nam hiện nay Trên thực tế, còn rất nhiều các chứng bệnh tâm thần đa dạng khác mà con

15

người mắc phải Song do nhận thức của người dân về bệnh tâm thần còn nhiều hạn chế, nên việc phát hiện và điều trị kịp thời chưa được tốt, điều đó có thể là mối nguy hiểm cho mọi người xung quanh

Từ cách nhìn nhận về bệnh và người bệnh như vậy, sẽ dẫn đến hành vi chưa đúng trong chữa bệnh cũng như trong ứng xử với người bệnh Điều trị bệnh tâm thần cần đến thời gian dài Điều này liên quan đến vấn đề kinh tế của gia đình Không phải tất cả các gia đình bệnh nhân tâm thần đều có khả năng chi trả cho quá trình điều trị của người bệnh Vì vậy, nhiều gia đình để bệnh nhân đi lang thang, hoặc nhốt lại trong nhà Từ đó ta có thể thấy, nhu cầu chăm sóc và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần được đặt ra như một thách thức đối với cộng đồng và nhà nước

Dựa vào nội dung của cuộc hội thảo và các số liệu thống kê trên nhóm có thể vận dụng vào đề tài nghiên cứu như sau: giúp cho đề tài của nhóm khái quát hóa được vấn đề, đưa ra được các lý giải có tính khoa học, là mô hình lý luận khuôn mẫu cho đề tài

2 Cách tiếp cận và lý thuyết ứng dụng

2.1 Cách tiếp cận

Việc tiếp cận với bệnh nhân tâm thần để thu thập thông tin, để hiểu họ có tầm quan trọng rất lớn giúp cho việc chẩn đoán, xem xét sự ảnh hưởng của các yế tố tâm lý xã hội-yếu tố ngoại lai và kể cả yếu tố nội sinh đến sự phát sinh rối loạn tâm thần Để lập kế hoạch điều trị và chăm sóc bao giờ cũng là việc hết sức quan trọng, tế nhị và khó khăn vô cùng cần thiết đối với những người chăm sóc và điều trị trong ngành tâm thần Muốn tiếp cận, thu thập thông tin từ bệnh nhân tâm thần đòi hỏi người thầy thuốc cũng như người muốn tiếp cận phải có một sự hểu biết sâu rộng về lĩnh vực người bệnh tâm thần, có kỹ năng và nghệ thuật tiếp xúc bệnh nhân, phải hiểu những biểu hiện cơ bản về bệnh lý và tâm lý của bệnh nhân cũng như các quy luật phát triển của nó

16

Bệnh lý tâm thần rất phong phú, mỗi một loại bệnh, mỗi một đối tượng bệnh nhân lại

có những đặc điểm khác nhau vì vậy ta phải học hỏi trao đổi kinh nghiệm để biết được điều

đó

Chẩn đoán các bệnh tâm thần dựa trên các phân tích các hình thức, các quy tắc để gom chúng lại thành các hội chứng đã được công nhận hoặc một thể bệnh nào đó Rồi quy cho nguyên nhân và cách hình thành bệnh Một hội chứng não thực thể cấp, rõ ràng do một tổn thương thực tổn gây nên Hầu hết các chẩn đoán trong chuyên khoa tâm thần là dựa trên mô tả lâm sàng, nhưng lại bao hàm một lượng thông tin đáng kể và những yếu tố kết hợp về tiến triển và điều trị Chúng xuất phát từ một bộ phận kiến thức có tính chất kinh nghiệm rồi sau đó khái quát hóa lên chứ không đặc hiệu cho riêng từng người

Chính vì thế cần có những hiểu biết cơ bản để tiếp cận được với người bệnh tâm thần

Từ những đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp xã hội của người bệnh để có cách tiếp cận riêng, dễ dàng thu thập thông tin hơn

2.2 Các lý thuyết ứng dụng

2.2.1 Lý thuyết trao đổi xã hội của Perter Blau

Perter Blau cho rằng sự trao đổi xã hội chỉ là một khía cạnh, một mặt của hành vi xã hội nhưng lại có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự hội nhập, đoàn kết, thống nhất xã hội tức là làm cho cá nhân gắn kết với nhóm, tạo thành nhóm xã hội

Blau cho rằng trao đổi xã hội có hai chức năng cơ bản: một là tạo ra mối quan hệ gắn kết, thiện chí, tin cậy, nhất trí trong xã hội và hai là tạo ra mối quan hệ quyền lực giữa các bên tham gia trao đổi Như vậy, trao đổi xã hội có vai trò tạo dựng và phát triển hệ các giá trị chuẩn mực của nhóm, tổ chức và cộng đồng

Trao đổi xã hội có một số đặc trưng chủ yếu sau đây:

Perter Blau cho rằng các cá nhân luôn có xu hướng tự so sánh sự đầu tư của họ với phần thưởng mà họ nhận được Mỗi bên trong trao đổi xã hội chỉ cảm thấy công bằng khi được xem xét và đánh giá sự công bằng đó và nhất là chỉ cảm thấy sự công bằng khi so sánh bản thân họ với những người khác

Trong đề tài này chúng tôi muốn áp dụng lý thuyết trao đổi để góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa con người và xã hội phải có sự tương tác trao đổi Trao đổi giữa bệnh nhân với bệnh nhân, giữa bệnh nhân và nhân viên, giữa bệnh nhân và người nhà thăm nuôi, gữa bệnh nhân với các đoàn từ thiện…

2.2.2 Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow

Năm 1943, Araham Maslow, nhà tâm lý học nhân văn nổi tiếng thế giới đã đưa ra Tháp nhu cầu của Maslow trong bài viết A Theory of Human Motivation (tạm dịch: Thuyết động cơ con người) Đây là lý thuyết rất quan trọng và được ứng dụng nhiều trong quản trị nhân sự, quản trị kinh doanh

18

+Tầng thứ nhất (Physiological): là các nhu cầu thuộc về “thể lý” bao gồm các nhu cầu

như: Đồ ăn, thức uống, thở, nghỉ ngơi, chỗ ở, quần áo, bài tíêt, tình dục

+Tầng thứ hai (Safety): nhu cầu an toàn về thân thể, sức khỏe, việc làm, tài sản…

+Tầng thứ ba (Love/belongging): nhu cầu xã hội như tình cảm, tình bạn, muốn được trực

thuộc một nhóm cộng đồng nào đó

+Tầng thứ tư (Esteem): bao gồm các nhu cầu được kính trọng, được quý mến, tin tưởng,

địa vị, danh tiếng, thành đạt…

+Tầng thứ năm (Self-actualization): là các nhu cầu tự thể hiện bản thân như khả năng

trình diễn, khả năng sáng tạo…

Theo Maslow, nhu cầu con người có nhiều và được phân chia theo 5 tầng như trên, con người sẽ thỏa mãn các nhu cầu ở tầng thấp hơn trước, sau đó sẽ thỏa mãn những nhu cầu ở tầng cao hơn Con người thảo mãn nhu cầu này thì nhu cầu khác hình thành và cứ tiếp tục như vậy cho tới hết nhu cầu

 Bậc thang nhu cầu của Maslow

* Nhu cầu về an toàn và an ninh

* Nhu cầu về thể chất sinh lý

Cấp độ thấp nhất và cơ bản nhất là nhu cầu thể chất của con người gồm ăn ở, mặc… Cấp độ tiếp theo là nhu cầu an toàn hay nhu cầu được bảo vệ Nhu cầu an toàn về tính mạng và an toàn về tài sản Cao hơn nhu cầu an toàn là nhu cầu quan hệ như quan hệ giữa

Dựa vào hệ thống thuyết nhu cầu của Maslow chúng tôi tiến hành nghiên cứu dựa trên các tiêu chí của tháp nhu cầu:

Đối với bệnh nhân:

- Môi trường không bị kì thị, phân biệt đối xử

- An toàn về sức khỏe (được chữa trị, phục hồi chức năng,…)

 Tình yêu /Sự trực thuộc

Đối với bệnh nhân:

20

- Được kết nối lại với gia đình

- Tạo mối quan hệ gần gũi và thân thiện với các bệnh nhân khác

 Sự tôn trọng

- Bệnh nhân được tôn trọng nhân phẩm, xuất thân

-Sự thể hiện bản thân

- Bệnh nhân được phát huy những khả năng của mình trong việc phục hồi chức năng

- Bệnh nhân được sự thừa nhận cho những chuyển biến tốt của mình trong suốt quá trình lưu trữ

- Bệnh nhân được thoải mái tìm ra những sở thích, những điểm mạnh trong thời gian phục hồi sức khỏe

3 Các khái niệm

Tâm sinh lý 6: là từ ghép của hai từ tâm lý và sinh lý, là hai phần trạng thái tinh thần và thể chất khác nhau, tâm lý vô hình và sinh lý hữu hình, nhưng hai thể này luôn luôn tương giao, kết hợp với nhau, không thể phân chia, không thể tách rời trong một cơ thể con người

Bệnh tâm thần 7 : Bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn do

nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm thần, bệnh

cơ thể…làm rối loạn chức năng phản ánh thực tại Các quá trình cảm giác, tri giác, tư duy,

ý thức…bị sai lệch cho nên bệnh nhân tâm thần có những ý nghĩ, cảm xúc, hành vi, tác

phong không phù hợp với thực tại, với môi trường xung quanh

6 http://tailieu.vn/nhung-khai-niem-co-ban-trong-sinh-ly-hoc

7http://ctxh.hcmussh.edu.vn//giao trinh cham soc suc khoe tam than.pdf

21

Nhu cầu 8 : Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người, là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại

Giao tiếp 9 : Giao tiếp là một quá trình hoạt động trao đổi thông tin giữa người nói và

người nghe nhằm đạt được một mục đích nào đó

4 Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết

4.1 Giả thuyết nghiên cứu

- Tâm thần là một bệnh đang rất phổ biến ở nước ta, nó đang có xu hướng ngày càng gia tăng

- Hiện nay căn bệnh tâm thần này đang diễn ra rất phổ biến, ở tất cả mọi lứa tuổi, mọi thành phần trong xã hội và nó xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau

- Hiểu hơn về đặc điểm tâm, sinh lý và nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân tâm thần

- Góp phần để cộng đồng hiểu hơn về bệnh nhân tâm thần để xã hội có cái nhìn tích cực hơn và có sự cảm thông chia sẻ với họ

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ VÀ NHU CẦU GIAO TIẾP

CỦA BỆNH NHÂN TÂM THẦN

2.1 Tổng quan về trung tâm

Bệnh nhân 

tâm thần

Gia đình  bệnh nhân

Trung tâm 

Đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu  giao tiếp xã hội của bệnh nhân tâm 

Là tiền đề dẫn đến  nhiều hành vi lệch  chuẩn .

  Giải pháp cho bệnh nhân tâm thần

do thu gom hoặc gia đình gửi vào Trung tâm này thuộc quản lý của Sở Lao động Thương binh và Xã hội

2.1.2 Cơ sở vật chất và các phòng ban: Trung tâm có 4 phòng, 6 khoa và 1 trạm y tế

Ngoài ra trung tâm còn có nhà tang đối với những bệnh nhân nào tử vong mà không có người nhà bảo lãnh đem về Bệnh nhân không có gia đình thì trung tâm sẽ tiến hành tổ chức hỏa táng tại trung tâm luôn

2.1.3 Chức năng, nhiệm vụ

- Chức năng: Thực hiện công tác bảo trợ xã hội cho đối tượng tâm thần lang thang, không nơi nương tựa hoặc gia đình diện nghèo, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không tự

lo được cho cuộc sống

- Nhiệm vụ: Trung tâm có 4 nhiệm vụ chính:

+ Tiếp nhận, tổ chức nuôi dưỡng, chăm sóc, khám và điều trị cho những người già, những người tâm thần mãn tính, những người bệnh tâm thần sống lang thang không nơi nương tựa do các quận, huyện chuyển đến theo đúng chính sách của quy định nhà nước

+ Tổ chức lao động trị liệu, lao động sản xuất phù hợp với những người mắc bệnh tâm thần nhằm phát huy kết quả điều trị và cải thiện sinh hoạt, đời sống

2.1.4 Đối tượng: Người bệnh tâm thần như: Người lang thang ngoài đường, gia đình gửi

vào trung tâm

Hiện nay trung tâm có 1312 bệnh nhân, số bệnh nhân từng khoa như sau:

Khoa A: Có 285 nam, chuyển viện 6, về phép 2 còn lại 277 Đặc trưng khoa này là bệnh nhân nam trẻ, có sức khỏe, tâm thần tạm ổn

Khoa B:Có 273, bệnh nhân chủ yếu là già, yếu

Khoa C: Có 281 nữ, đủ các lứa tuổi

Khoa D: Có 29 nam và 85 nữ, bị bệnh nặng đa khoa

Khoa E: Có 159 nam, đa số bị khuyết tật, liệt yếu

Khoa H: Có 63 nam, 15 nữ bị nhiễm lao và HIV

2.1.5 Nhân sự chuyên môn

Hiện nay nhân sự trung tâm có: ban giám đốc gồm 4 người, 198 nhân viên Đội ngũ này giúp đỡ cho các hoạt động của bệnh viện trong việc trị liệu, chăm sóc, quản lý bệnh nhân, sàng lọc bệnh nhân, tư vấn tâm lý, hỗ trợ cho bệnh nhân và người nhà bệnh nhân cũng như

25

tổ chức kêu gọi các nguồn lực giúp đỡ bệnh nhân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, những bệnh nhân nghèo, tổ chức công tác từ thiện tại Bệnh viện

2.1.6 Các hoạt đông chăm sóc và kết quả hoạt động

CÁC HOẠT ĐỘNG KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG

Ổn định sức khỏe tâm thần, cho bệnh nhân

uống thuốc hàng ngày

Bệnh nhân được ổn định tinh thần, mạnh khỏe, ngủ được

Cho một số bệnh nhân khỏe, tâm lý ổn định

trồng rau, tưới nước hằng ngày

Giúp bệnh nhân được ra ngoài hít thở không khí thoải mái

Các ngày lễ thì tổ chức hoạt động vui chơi

cho các bệnh nhân như hát caraoke, đá

Đoàn từ thiện hớt tóc, tắm rửa cho bệnh

nhân vào chủ nhật hàng tuần

26

Qua từng khoa ta sẽ thấy rõ hơn các dịch vụ công tác xã hội cũng như vai trò của nhân viên công tác xã hội, thấy rõ hơn đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân

2.1.7.1 Khoa A

+ Đối tượng bệnh nhân:

- Là những bệnh nhân tâm thần phân liệt nam tạm ổn định

- Số lượng bệnh nhân: 285 bệnh nhân

+ Phân loại và đặc điểm từng loại bệnh nhân

- Bệnh nhân tạm ổn định

- Rối loạn tâm thần do dùng chất kích thích như: rượu, bia, ma túy…

- Tâm thần do các di chứng (ngã hồi nhỏ, cành cây rơi thúng đầu khi đi bộ đội…)

- Tâm thần tuổi già

27

- Trình độ chuyên môn: 4 y sĩ, 9 điều dưỡng và 4 hộ lý

- Nhiệm vụ chính :

 Y, Bác sĩ: Tiếp nhận bệnh nhân, khám và điều trị

 Khám bệnh , quan sát chăm sóc điều trị, theo dõi diễn biến bệnh, xử lí mọi tình huống phát sinh từ bệnh nhân

 Báo cáo về chuyên môn tháng, quý, 6 tháng, năm, sơ kết 3 tháng, 6 tháng, năm

 Thực hiện đúng y lệnh điều trị của y bác sĩ cho bệnh nhân

 Theo dõi diễn biến hằng ngày của bệnh nhân, theo dõi sinh hiệu, theo dõi diễn biến bệnh có ghi chép đầy đủ, tổng kết thuốc theo định kì

 Thực hiện vệ sinh, trật tự ngăn nắp nơi làm việc

 Quản lí tài sản, y dụng cụ, hồ sơ bệnh án

28

 Thăm khám bệnh nhân đang mắc bệnh báo cáo cho bác sĩ để tiếp tục điều trị

‐ Hộ lý:

 Quản lí chăm sóc bệnh nhân

 Cho các bệnh nhân giải trí bằng cách mở nhạc, xem ti vi

 Vệ sinh phòng trại và vệ sinh thân thể cho bện nhân, hướng dẫn bệnh nhân giặt quần áo, mùng mền

 Nhận và phân phát cơm, thực phẩm cho bệnh nhân

 Nhận các vật dụng đồ dùng trong khoa, thường xuyên kiểm tra tư trang và vật dụng

có hại cho bệnh nhân

 Hướng dẫn bệnh nhân trông chăm sóc các cây cảnh quanh khu vưc khoa và các nơi khác khi có yêu cầu của Ban giám đốc

+ Cơ sở vật chất và các dịch vụ hoạt động của khoa A:

 Có 2 tivi, có một cây đàn gita để cho bệnh nhân nghe nhạc, hát hò…

 Cuối tuần có các đoàn từ thiện thường xuyên đến cắt tóc , tắm rửa cho bệnh nhân

 Có một nhà ăn rộng rãi thoáng mát, sạch sẽ

 Có một giường để khám chữa bệnh

 Một dãy hành lang dài và rộng dành người nhà của bệnh nhân thăm nuôi

29

 Một bàn đánh bóng bàn, cho bệnh nhân cũng như nhân viên cùng giải lao

+ Quan sát bệnh nhân trong khu A

- Ngôn ngữ họ nói chuyện vói nhau: chủ yếu ”tao, mày”, không thì gọi tên, có bệnh nhân nhỏ tuổi hơn thì gọi người lớn bằng anh, chú

- Ngôn ngữ mà họ nói với nhân viên thì rất là nhẹ nhàng và khiêm tốn, lễ phép, mặc

dù họ có khi rất lớn tuổi nhưng vẫn xưng hô với nhân viên là anh, là cô, chú, rất lễ phép, nhưng cũng có nhiều lúc bệnh nhân tức giận chuyện gì đó với nhân viên thì cũng nói rất to còn nổi khùng và nói tục…

- Ngôn ngữ mà họ nói chuyện với nhau trong lúc ăn uống thì chủ yếu gọi là tao mày, qua ánh mắt và có nói thì họ nói rất là lớn

- Về tắm rửa, vệ sinh thì họ tắm không được sạch sẽ, thường tắm qua loa cho xong,

có nhiều người thì bắt ra tắm mãi mới tắm, còn có bệnh nhân thì tắm rất nhiều lần có khi 10 phút là tắm một lần Có người tắm xong thì ra sưởi nắng, có người thì chạy vào tụ họp cùng uống trà…

- Các nhu cầu của họ đặc biệt ở khu này là có 4 cái theo lời của các nhân viên kể lại Thứ 1 là trà đá, 2 là cà phê, 3 là thuốc lá, 4 là gái Họ cũng rất muốn được giao lưu ca hát và khi mở nhạc lên thì ai cũng hát theo khi gặp những bài mà họ biết, nếu

mở nhạc trẻ thì họ nhảy và đi người mẫu, , chỉ có một số ít bệnh nhân là chịu khó lao động

+ Nhận xét của về dịch vụ CTXH ở khoa A

- Trải qua quá trình thực tập tại trung tâm, theo như nhóm em được thấy thì hiệu quả của các dịch vụ hoạt động công tác xã hội của khoa dành cho bệnh nhân là chưa cao,

30

chưa áp dụng thực tế được cho các bệnh nhân, dường như cả nhân viên cũng như các nhân viên chưa hiểu rõ và cũng không biết được vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với đối tượng là bệnh nhân tâm thần

- Các hoạt động, dịch vụ đang còn mang tính hình thức

2.1.7.2 Khoa C

+ Đối tượng bệnh nhân:

- Khoa C dành cho các nữ bệnh nhân mắc phải các chứng bệnh về thần kinh

- Số lượng bệnh nhân: Tổng số khoa C là 285 bệnh nhân

+ Phân loại và đặc điểm từng loại bệnh nhân khoa C:

- Bệnh nhân được chia ra thành 3 khu nhỏ bao gồm:

- Khu 1 dành cho bệnh nhân già yếu, bị liệt

- Khu 2 dành cho bệnh nhân trẻ hơn

- Khu 3 dành cho bệnh nhân lao động

+ Về đội ngũ nhân viên khoa C:

- Số lượng: 22 nhân viên trong đó:

-Trình độ chuyên môn: Gồm các trình độ như đại học, cao đẳng và trung cấp

31

- Nhiệm vụ chính của họ: chăm sóc, khám chữa bệnh, quản lý bệnh nhân, phân chia thuốc cho bệnh nhân uống Giải quyết các mâu thuẫn xảy ra giữa các bệnh nhân với nhau, ghi sổ sách thân nhân đến thăm nuôi bệnh nhân

+ Các dịch vụ/ hoạt động của khoa dành cho bệnh nhân:

-Ăn uống: Có phòng ăn cho bệnh nhân ăn riêng trung tâm cho bệnh nhân ăn, uống đều ngày ba bữa: sáng, trưa và tối Bệnh nhân lao động có suất cơm riêng, những bệnh nhân già, bệnh có thức ăn bồi dưỡng riêng như cháo cho thêm, sữa chua dành cho các bệnh nhân khó tiêu.Thực đơn món ăn mỗi ngày cho bệnh nhân được thay đổi liên tục để không bị nhàm chán Ngoài ra vào các ngày cuối tuần trung tâm còn được các đoàn từ thiện đến thăm và cho bệnh nhân đồ ăn, nước uống như: bánh mì, bánh bao chay, bánh chưng, bún, nước ngọt…

- Khám chữa bệnh: bệnh nhân được cấp phát thuốc để uống mỗi ngày, ngoài thuốc về bệnh thần kinh ra, thì những bệnh nhân bị cảm cúm, xây xước tay chân, ghẻ lợ chân tay… cũng được cấp thuốc Nếu bệnh nhân bị bệnh nặng thì được đưa vào bệnh viện để điều trị

-Người nhà thăm nuôi: Những bệnh nhân còn người thân, gia đình thì hàng tuần hoặc hàng tháng được người nhà đến thăm Khi đến thăm nuôi thân nhân phải đưa phiếu thăm nuôi cho nhân viên cơ sở để ghi thông tin lại Hầu hết người nhà bệnh nhân khi đến thăm thường mang rất nhiều đồ ăn, thức uống và đồ dùng cá nhân cho người thân của mình

- Hoạt động vui chơi của bệnh nhân: trung tâm thường mở nhạc cho bệnh nhân nghe

 Mục đích của âm nhạc nhằm tạo cho bệnh nhân cảm xúc hưng phấn, trạng thái vui

vẻ, nhanh nhẹn, cải thiện trí nhớ cho bệnh nhân Đồng thời âm nhạc còn giúp cho bệnh nhân thư giãn rất hiệu quả Âm nhạc mang lại sự thư giãn cho họ và cũng giúp họ tập trung chú ý hơn, tránh được những ảo thanh, ảo giác …

32

 Ngoài ra trung tâm còn tổ chức các hoạt động văn nghệ cho bệnh nhân vào các dịp

lễ tết, giúp cho bệnh nhân cảm nhận được cái tết của dân tộc, đồng thời giúp họ vơi đi nỗi đau mất mát trong quá khứ của bản thân, và giúp họ cảm nhận được niềm vui khi

ở trung tâm này

+ Quan sát bệnh nhân

- Ngôn ngữ họ nói chuyện với nhau: Giao tiếp bình thường chủ yếu tập trung vào các bệnh nhân tương đối ổn định, có sự giao tiếp giữa bệnh nhân với bệnh nhân Nhưng họ không biết mình đang nói gì có đúng hay không vì lúc này họ đang có vấn đề về tâm lý

Hầu hết là bệnh nhân sử dụng ngôn ngữ như chúng ta, đôi khi họ nói chuyện thì không có đầu đuôi Hay nói lẩm bẩm những chuyện không đâu vào đâu Một vài bệnh nhân có ngôn ngữ lộn xộn, hay có những ngôn ngữ kì lạ, nói không hiểu gì, có bệnh nhân thì nói vu vơ, lẩm bẩm một mình, hoặc chửi rủa suốt ngày

- Ngôn ngữ họ nói chuyện với nhân viên: Bệnh nhân nói tiếng việt bình thường, xưng hô với nhân viên trung tâm là cô, nói chuyện với nhân viên rất lễ phép Bệnh nhân rất nghe lời nhân viên của trung tâm

Đối với những bệnh nhân tương đối ổn định thì nhu cầu giao tiếp của họ rất là cao, đặc biệt là khi ta giao tiếp đúng với cái chủ đề mà họ muốn được khoe khoang, bộc lộ những cái sở trường những cái tốt đẹp về bản thân của họ, và khi có người giao tiếp đúng với chủ

đề của họ thì họ nói mãi không thôi, làm cho tinh thần của họ bị kích thích và muốn cho một ai đó hiểu rõ về bản thân mình hơn Những bệnh nhân bị mắc bệnh trầm cảm, bị thiểu năng hay bị câm điếc… họ không muốn giao tiếp với ai, chỉ muốn yên tĩnh một mình, không muốn tiếp xúc với ai

33

- Cử chỉ,ngôn ngữ khi họ ăn, tắm-vệ sinh: Bệnh nhân ở đây hầu hết đi vệ sinh ở ngoài, họ không có giấy để đi vệ sinh như chúng ta, mà chỉ dùng chủ yếu là nước để vệ sinh Khi họ tắm thì chỉ dội nước sơ qua, họ chỉ sử dụng xà bông cục để gội đầu chứ họ không có xà phòng hay dầu gội để gội đầu như chúng ta, bên cạnh đó thì chỉ có một vài bệnh nhân là

có những dụng cụ vệ sinh cá nhân do người nhà thăm nuôi đem vào

.- Nhận xét về các dịch vụ tại trung tâm

Hầu hết các dịch vụ của trung tâm cung cấp cho bệnh nhân thì mang lại hiệu quả, các dịch vụ này giúp cho bệnh nhân đáp ứng được các nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống tại trung tâm của họ Dịch vụ ăn, uống của trung tâm đảm bảo được chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân, tuy nhiên việc vệ sinh cá nhân cho bệnh nhân vẫn chưa được đảm bảo do cơ sở vật chất của trung tâm vẫn còn thiếu thốn.Về mặt sức khỏe bệnh nhân tại trung tâm được chăm sóc tốt, đảm bảo thuốc điều trị để ổn định tinh thần cho bệnh nhân, hạn chế các cơn thần kinh cho bệnh nhân Bệnh nhân được theo dõi thường xuyên về thể trạng, sức khỏe

2.1.7.3 KHOA D

- Khoa có tên là khoa Bệnh xá hay còn gọi là khoa D

+ Đối tượng bệnh nhân: là các bệnh nhân tâm thần nặng

-Tổng số bệnh nhân là 115 người

- Được phân làm 2 loại: Một là bệnh nhân khỏe mạnh, còn lao động được, hai là bệnh nhân già yếu, nằm liệt giường và không nhận thức được gì Lao động nhận thức được thì nói chuyện bình thường, hoạt động như một người khỏe mạnh Tuy nhiên, có đôi khi họ không kiểm soát được lời nói, hành vi của mình Họ có thể quét dọn, chăm sóc cho bệnh nhân già

34

yếu hơn về tắm rửa, giặt quần áo, cho bệnh nhân khác ăn, phụ giúp nhân viên dọn dẹp ở trong và ngoài khu, đi nhận thức ăn và cắt thức ăn cho bệnh nhân già yếu uống thuốc

Bệnh nhân già yếu thì nằm tại chỗ, không nói chuyện được, nhiều khi họ không mặc quần

áo vì họ đi ngoài tại chỗ Bệnh nhân không nhận thức được có thể đi lại được hoặc là ngồi một chỗ, có người nói chuyện được, có người khi được hỏi thì chỉ “ ừ, à”

-Đội ngũ nhân viên: Ỏ khu có 21 nhân viên , trong đó có 1 bác sĩ làm nhiệm vụ khám và chữa bệnh cho bệnh nhân, 4 y sĩ, 10 điều dưỡng và 6 hộ lý nhiệm vụ chính là chăm sóc, nuôi dưỡng và điều trị cho bệnh nhân

+ Các dịch vụ, hoạt động của khu dành cho bệnh nhân

-Bệnh nhân trong khoa sẽ được người nhà thăm nuôi và thứ 5, thứ 7 và chủ nhật Thời gian thăm nuôi nằm trong giờ hành chính

-Bệnh nhân được ăn uống đầy đủ, ngày 3 bữa với thực đơn đa dạng và đầy đủ chất dinh dưỡng thay đổi trong tuần để bệnh nhân không bị ngán: thịt gà, thịt heo, thịt bò, chả cá, bún riêu, bánh mì…Ngoài ra, bệnh nhân còn thường xuyên được các phái đoàn từ thiện vào thăm hỏi cho tiền, phát bánh kẹo, nước ngọt, quần áo mới cho họ

Không những thế có các phái đoàn cùng với sinh viên cuối tuần thường đến để cắt móng tay, móng chân, cạo râu và cắt tóc cho bệnh nhân

Về khám chữa bệnh thì hàng ngày các bệnh nhân đều được nhân viên điều trị thuốc trị ghẻ, thuốc lác, có người bị lở loét thì được nhân viên sát trùng, thay băng rất chu đáo Một số bệnh nhân bị các bệnh nặng cần được điều trị thì sẽ chuyển đến các bệnh viện lớn, và mỗi khi đi sẽ có một bệnh nhân khỏe đi theo để nuôi bệnh

35

Về vui chơi thì hầu như là không có, chỉ có những bệnh nhân có sức khỏe khá hơn thì được tham gia chung cùng các khoa khác mỗi khi có ngày lễ hoặc tổ chức hội thao vì đặc điểm bệnh nhân như trên nên việc tổ chức các hoạt động, trò chơi sẽ rất khó diễn ra

+ Quan sát bệnh nhân trong khoa bệnh xã:

- Ngoại trừ những bệnh nhân không nói chuyện được thì các bệnh nhân còn lại nói chuyện với nhau rất bình thường, hỏi thăm qua lại, chỉ lâu lâu mới có cãi nhau vì dành chỗ nằm, dành thức ăn, còn lại thì họ rất hiền

Khi nói chuyện với nhân viên, bệnh nhân có phần kiêng nể, rụt rè hơn, không dám làm sai lời nhân viên Họ xưng hô với nhân viên là “ con với cô” hoặc “con với chú” mặc dù họ lớn tuổi hơn nhiều Bệnh nhân cũng thường xuyên trao đổi, nói chuyện, đùa giỡn với nhân viên

- Bệnh nhân ăn trưa từ khoảng 10h30 đến 10h50, bệnh nhân ở đây ăn rất nhanh, có khi mới chia cơm cho họ đã thấy một số bệnh nhân ăn xong rồi Bệnh nhân lao động, khỏe hơn thì đút cơm cho các những bệnh nhân yếu hơn ăn, khi bệnh nhân không ăn họ sẽ la lớn tiếng

và dọa sẽ mách với nhân viên thì bệnh nhân sẽ chịu ăn liền

- Bệnh nhân thường tắm vào buổi trưa lúc 11h sau khi ăn

- Nhu cầu của bệnh nhân: Qua quan sát nhóm nhận thấy họ rất thích được cho tiền dù 2.000đ họ cũng rất mừng, để họ mua trà đá và thuốc lá để hút Họ cũng muốn có người để nói chuyện, quan tâm họ Thích được cho quần áo mới và đồ ăn

+ Nhận xét các dịch vụ công tác xã hội