Tư tưởng hồ chí minh về thanh niên với vấn đề công tác thanh niên tại thành phố hồ chí minh hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  TÔ THANH MY TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN VỚI VẤN ĐỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



TÔ THANH MY

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN VỚI VẤN ĐỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



TÔ THANH MY

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN VỚI VẤN ĐỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

Chuyên ngành: TRIẾT HỌC

Mã số: 8.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

TS HỒ ANH DŨNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn là kết quả công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Hồ Anh Dũng Kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố Các số liệu, tài liệu, trích dẫn trong luận văn là chính xác, có nguồn gốc rõ ràng

TP Hồ Chí Minh, ngày 06 tháng 08 năm 2019

Người cam đoan

Tô Thanh My

07 ĐHQG TP.HCM Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

11 KHXH&NV Khoa học xã hội và Nhân văn

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn 9

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 9

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 10

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn 10

7 Kết cấu của luận văn 10

NỘI DUNG 11

Chương 1: CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN 11

1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH, PHÁT TRI ỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH V Ề THANH NIÊN 11

1.1.1 Cơ sở khách quan hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên 11

1.1.2 Nhân tố chủ quan hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên 32

1.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN 37

1.2.1 Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên gắn với sự chuyển biến từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa cộng sản 37

1.2.2 Sự phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên gắn với quá trình hoạt động thực tiễn sôi nổi của Hồ Chí Minh 40

1.3 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN 43

1.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò và khả năng cách mạng của thanh niên 43

1.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về gieo mầm cách mạng vào các thế hệ thanh niên Việt Nam 55

1.3.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng thanh niên thành lớp người có

đức, có tài 60

Kết luận chương 1 66

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 69

2.1 THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN TRONG CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 69

2.1.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên trong công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh 69

2.1.2 Tình hình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên trong công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 77

2.1.3 Thành tựu và hạn chế của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên trong công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 92

2.2 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH NIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 115

2.2.1 Phương hướng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 116

2.2.2 Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 122

Kết luận chương 2 136

KẾT LUẬN CHUNG 139

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 141

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm to lớn với việc xây dựng và phát triển con người, trong đó có lực lượng thanh niên - người chủ tương lai của đất nước Trong Di chúc, Hồ Chí Minh căn dặn:

“Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” (Hồ Chí Minh, tập 12, 2011, tr.498)

Do vậy, có thể khẳng định Người luôn quan tâm chăm lo đào tạo những con người mới vừa hồng, vừa chuyên, đặc biệt bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau – lực lượng không chỉ gánh vác trực tiếp và giải quyết những nhiệm vụ hiện tại, mà còn là đội ngũ kế cận, nguồn lực lượng bổ sung có đủ năng lực để kế thừa và tiếp tục phát triển sự nghiệp cách mạng của những thế hệ đi trước

Qua các thời kỳ cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định và nhận thấy rõ tầm quan trọng của lực lượng thanh niên và công tác thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, đặt ra nhiệm vụ cho Đảng, Nhà nước và toàn xã hội là chăm lo, giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng qua các nhiệm kỳ đã thể hiện rõ quan điểm, đường lối về công tác thanh niên Vì vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chăm lo đến công tác thanh niên, đặc biệt coi trọng việc đảm bảo chế độ chính sách đối với thanh niên; tạo môi trường thanh niên học tập và rèn luyện; đào tạo, bồi dưỡng lực lượng cán bộ thực hiện công tác thanh niên… Nghị quyết Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XII khẳng định:

“Đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng, truyền thống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, xây dựng đạo đức, lối sống lành mạnh, ý thức tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật cho thế hệ trẻ Có cơ chế, chính sách phù hợp tạo môi trường, điều

kiện thuận lợi cho thế hệ trẻ học tập, nghiên cứu, lao động, giải trí, phát triển trí tuệ, kỹ năng, thể lực Khuyến khích, cổ vũ thanh niên nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại Phát huy vai trò của thế hệ trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Thu hút rộng rãi thanh niên, thiếu niên và nhi đồng tham gia các tổ chức do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh làm nòng cốt và phụ trách” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr.98) Cùng với cả nước, TP Hồ Chí Minh đã thực hiện tốt công tác thanh niên nhằm đoàn kết, tập hợp thanh niên và xung kích, phát huy vai trò thanh niên thực hiện các nhiệm vụ chính trị của thành phố Công tác thanh niên trong những năm qua tại thành phố luôn được quan tâm và đẩy mạnh thực hiện Lực lượng thanh niên

đã xung kích học tập và lao động góp phần tích cực vào việc thực hiện các nhiệm

vụ kinh tế - xã hội của thành phố, xây dựng và phát triển TP Hồ Chí Minh “có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình” Tuy nhiên, công tác thanh niên từ các quận, huyện đến các cơ sở hiện nay dưới sự tác động của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng như sự ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4… đã nảy sinh nhiều vấn đề cần giải quyết Khi thành phần và số lượng thanh niên thành phố rất đa dạng, lực lượng cán bộ thanh vận còn chưa đồng đều, đạo tạo chưa bài bản và yếu kỹ năng, nội dung phong trào thanh niên một số nơi thực hiện mang tính hình thức, thì đòi hỏi cần thiết nâng cao hiệu quả công tác thanh niên thành phố, tạo môi trường giáo dục nhằm đáp ứng nguyện vọng và nhu cầu thanh niên trong hoàn cảnh mới ngày càng trở nên cấp bách

Việc tiếp thu, nghiên cứu, xác định vị trí, tầm quan trọng của lực lượng thanh niên và công tác thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm đưa ra những phương hướng, giải pháp góp phần phát huy sức mạnh của lực lượng thanh niên, định hướng thực hiện những chính sách nhất quán, đồng bộ, lâu dài công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay là việc làm không chỉ có ý nghĩa lý

luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc Vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về thanh niên với vấn đề công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” làm luận văn Thạc sỹ Triết học

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên nói riêng, là lĩnh vực được rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu quan tâm với những công trình ở những cấp độ và quy mô khác nhau Trong thời gian qua đã có nhiều công trình có giá trị, thuộc khá nhiều lĩnh vực, đặc biệt là những công trình thuộc các chuyên đề về chính trị, lịch sử và con người Hồ Chí Minh Với góc độ tiếp cận tư tưởng của Người về thanh niên và công tác thanh niên, có ba hướng nghiên cứu cơ bản như sau:

Hướng thứ nhất, những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về

thanh niên và công tác thanh niên Tiêu biểu như các công trình: tác phẩm Hồ Chí

Minh về giáo dục thanh niên của Nxb Thanh niên ấn hành năm 2011 Công trình đã

giới thiệu những tác phẩm chọn lọc của Hồ Chí Minh viết từ 1920 đến 1969 đề cập tới mục tiêu, phương hướng, các hình thức, biện pháp cụ thể công tác giáo dục thanh niên Thông qua đó cũng đã nêu lên những quan điểm của Hồ Chí Minh về nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện vai trò, vị trí và khả năng cách mạng của thanh niên Tác phẩm đã trình bày tư tưởng chiến lược về “trồng người”, về đào tạo, bồi dưỡng thanh niên thành lớp người có đức, có tài, kế tục sự nghiệp cách mạng; tổ chức, đoàn kết, tập hợp thanh niên là vấn đề chiến lược thông qua việc củng cố, xây

dựng Đoàn TNCS Tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong

cách mạng Việt Nam của tác giả Trần Quy Nhơn, Nxb Thanh niên ấn hành năm

2003 Tác giả tiến hành nghiên cứu các tác phẩm liên quan và tìm hiểu khá sâu sắc

về những hoạt động cách mạng thực tiễn của Hồ Chí Minh Tác phẩm được kết cấu

gồm ba phần Phần thứ nhất đề cập cơ sở hình thành và những quan điểm cơ bản về vai trò thanh niên trong những điều kiện cụ thể của lịch sử dân tộc Phần thứ hai làm

rõ nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về thanh niên Phần thứ ba chỉ rõ quá trình

Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng của Người về vai trò thanh niên trong lãnh đạo sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng đất nước theo

con đường xã hội chủ nghĩa Tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh

niên của tác giả Đoàn Nam Đàn, Nxb Chính trị quốc gia ấn hành năm 2002 Tác

phẩm đã trình bày những vấn đề cơ bản về nguồn gốc, quá trình hình thành tư tưởng

cơ bản của Hồ Chí Minh về công tác giáo dục thanh niên, việc vận dụng tư tưởng giáo dục thanh niên của Người trong điều kiện mới và những biện pháp nhằm phát triển toàn diện, phát huy mọi năng lực của thanh niên phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Ngoài ra, đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh

niên cũng đã có một số tác phẩm, bài viết trong các tạp chí khác nhau như: Tìm hiểu

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên của tác giả Văn Tùng do Nxb Thanh

niên ấn hành năm 1999; Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho

đời sau của tác giả Trần Quy Nhơn, do Nxb Giáo dục ấn hành năm 2005; Tư tưởng

Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên của tác giả Nguyễn Thị

Thanh, Tạp chí Lý luận chính trị số 20 (2010); Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

thanh niên của tác giả Phạm Minh Anh, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 4 (2016); Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ trẻ của tác giả Nguyễn Đắc Vinh, Tạp chí

Lý luận chính trị, số 5 (2015)… Các công trình trên thông qua những góc nhìn khác nhau, với tư liệu lịch sử cụ thể đã nói lên vị trí, vai trò và tầm quan trọng của thanh niên, công tác giáo dục thanh niên trong sự nghiệp phát triển đất nước theo tư tưởng

Hồ Chí Minh

Hướng thứ hai, những công trình nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh về thanh niên trong công tác thanh niên ở Việt Nam Theo hướng này có các

công trình: Tác phẩm Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá

trình đổi mới và hội nhập của tác giả Phạm Hồng Tung, Nxb Chính trị quốc gia ấn

hành năm 2011 Tác phẩm được kết cấu gồm ba phần, trình bày một số vấn đề lý luận

về thanh niên, lối sống của thanh niên, hệ thống hóa các quan điểm lý luận về thanh niên và lối sống thanh niên, công tác thanh niên theo quan điểm của tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam Trong đó, tác giả còn phân tích làm sáng tỏ nội dung cơ bản về công tác thanh niên, ưu điểm cũng như hạn chế của đường lối chính sách và pháp luật đối với thanh niên trong giai đoạn hiện nay tại các chương

của phần thứ nhất của tác phẩm Tác phẩm Từ điển thanh niên Việt Nam (giản yếu)

của tác giả Dương Tự Đam chủ biên, do Nxb Giáo dục Việt Nam ấn hành năm 2018 Tác phẩm là cuốn từ điển nghiên cứu công phu về vấn đề thanh niên đầu tiên được xuất bản ở Việt Nam, được viết trên quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác thanh niên Với việc thu thập và giải nghĩa khoảng 2.000 mục từ, bao gồm các khái niệm, các phạm trù gắn liền với chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò, vị trí của thanh niên trong tiến trình phát triển xã hội, về tổ chức, vận động và giáo dục thanh niên, đặc biệt là giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng, lý tưởng thẩm mỹ, lối sống văn hóa, hoài bão, ước mơ, trách nhiệm

công dân của thanh niên Tác phẩm Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào

công tác bồi dưỡng, giáo dục và tổ chức thanh niên trong thời kỳ mới của tác giả

Quang Vinh do Nxb Thanh niên ấn hành năm 2010 Tác phẩm được cấu trúc bốn phần Phần thứ nhất tác giả trình bày về tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác giáo dục, tổ chức thanh niên gắn với việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Phần thứ hai tác giả đề cập đến việc Đảng và Nhà nước với trọng trách chăm lo, bồi dưỡng đội ngũ kế tục trung thành cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam Phần thứ ba tác phẩm làm rõ việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác bồi dưỡng giáo dục và tổ chức thanh niên trong thời kỳ mới

Phần bốn tác phẩm đặt tiêu đề “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo tấm gương

đạo đức Hồ Chí Minh”, trong đó tác giả đã tập hợp một số bài viết, bài phát biểu

quan trọng của Hồ Chí Minh bàn về thanh niên và công tác thanh niên; tác giả giới thiệu một cách hệ thống các văn kiện của Đảng về công tác thanh niên, ngay từ khi Đảng vừa ra đời cho tới năm 2010, trình bày về sự quan tâm sâu sắc của Đảng với thanh niên và công tác thanh niên, đồng thời nhận thức đúng đắn và đầy đủ tầm quan trọng của công tác này đối với sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng, của

dân tộc Luận văn Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên và ý nghĩa của nó

trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay của tác giả Bùi Xuân Dũng, luận văn Thạc sỹ Triết học, 2011,

Đại học KHXH&NV TP Hồ Chí Minh Nội dung luận văn làm rõ những cơ sở hình

thành quan điểm về giáo dục của Hồ Chí Minh; trình bày được vai trò, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp giáo dục thanh niên; nêu ra bài học lịch sử trong

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và các giải pháp phát huy nguồn lực thanh niên

trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay Luận văn Tư tưởng Hồ Chí Minh về

công tác thanh niên và ý nghĩa của nó đối với việc đổi mới công tác thanh niên ở tỉnh Bình Dương hiện nay của tác giả Nguyễn Hồng Nhung, luận văn Thạc sỹ Triết

học, 2013, Đại học KHXH&NV TP Hồ Chí Minh: luận văn cũng đã làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh niên, chỉ ra thực trạng công tác thanh niên tại tỉnh Bình Dương Đồng thời, tác giả đề xuất 03 giải pháp căn bản nhằm đổi

mới công tác thanh niên tại tỉnh Bình Dương Luận văn Xây dựng đời sống văn hóa

tinh thần của thanh niên tỉnh Quảng Bình trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tác giả Nguyễn Thị Hồng, luận văn Thạc sỹ CNXHKH, 2014, Đại học

KHXH&NV TP Hồ Chí Minh Luận văn đã phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đặc biệt vận dụng những chỉ dẫn của C Mác,

Ph Ăngghen, V.I Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và giáo dục thanh niên đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả của việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên tỉnh Quảng Bình

Bên cạnh đó, đề cập đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên trong công tác thanh niên ở Việt Nam cũng đã có một số bài viết trong các tạp chí khác

nhau như: Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và xây dựng tổ chức Đoàn thanh niên

Cộng sản Hồ Chí Minh của tác giả Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Phát triển nhân lực số 2

(2011); Giáo dục đạo đức thanh niên học sinh và sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh của tác giả Phạm Thị Vui, Tạp chí Khoa học, số 2 (2014); Vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh về đạo đức cách mạng và giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay của

tác giả Phạm Hùng Dũng, Tạp chí Triết học, số 09 (2015)…

Hướng thứ ba, những công trình nghiên cứu về công tác thanh niên và vận

dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh Theo

hướng này, có các công trình chủ yếu đã được xuất bản như sau: Tác phẩm Thành

phố Hồ Chí Minh 10 năm của tác giả Nguyễn Văn Linh do Nxb Sự thật ấn hành

năm 1985 Tác phẩm được trình bày với bốn phần Tại phần thứ ba, chương XII là

“Bài học 10 năm và triển vọng của thành phố” đề cập những chỉ dẫn nâng cao sức

chiến đấu của đội ngũ những người cộng sản và của Đoàn TNCS trước nhiệm vụ

mới của TP Hồ Chí Minh Công trình nghiên cứu Khảo sát xã hội nhận diện xu

hướng lựa chọn giá trị sống của thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh do đơn vị

Thành Đoàn TP Hồ Chí Minh chủ trì thực hiện, Nxb Trẻ ấn hành năm 2017 Công trình đã tiến hành đánh giá nhận thức ĐVTN và công tác thanh niên thành phố một cách tổng quát bằng công cụ khảo sát xã hội học với hơn 2000 mẫu hỏi Công trình với hướng nghiên cứu tiếp cận khá toàn diện và hợp lý về thanh niên và công tác

thanh niên của TP Hồ Chí Minh cụ thể với 03 phần chính Phần thứ nhất, nhận

thức về điều kiện sống và các khía cạnh đời sống tinh thần của thanh niên TP Hồ

Chí Minh (học hành, giải trí, đọc sách, nghe nhạc, hôn nhân, nghề nghiệp ) Phần

thứ hai, đặc điểm nhận thức của thanh niên TP Hồ Chí Minh về trách nhiệm công

dân (môi trường sống, hoạt động tình nguyện ) Phần thứ ba, bối cảnh cuộc cách

mạng công nghệ số và xu thế gắn kết nhu cầu cá nhân với công nghệ Ở phần kết luận là phần dự báo tình hình hoạt động của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh TP

Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới Kết quả các số liệu nghiên cứu được đã xác định những nhân tố tác động đến đời sống thanh niên thành phố, nhận diện xu hướng lựa chọn giá trị sống của thanh niên và đề ra giải pháp cụ thể, khoa học để nâng cao

hiệu quả công tác tập hợp thanh niên trong giai đoạn mới Luận văn Tư tưởng Hồ

Chí Minh về thanh niên với việc phát triển nguồn lực thanh niên phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở thành phố Hồ Chí Minh hiên nay, của tác giả Phan Thị

Thanh Lý, Luận văn Thạc sỹ CNXHKH, 2014, Đại học KHXH&NV TP Hồ Chí Minh Luận văn đã phân tích cơ sở hình thành và các nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về thanh niên; đề xuất các giải pháp để phát triển nguồn lực thanh niên phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại TP Hồ Chí Minh Tác giả

đi sâu đề xuất sáu nhóm giải pháp nhằm phát triển nguồn lực thanh niên trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại TP Hồ Chí Minh hiện nay trên cơ sở

lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên như: nhóm giải pháp đổi mới toàn diện

và triệt để hệ thống giáo dục – đào tạo; nhóm giải pháp về đẩy mạnh phát triển khoa học – công nghệ; nhóm giải pháp giải quyết tốt vấn đề lao động; nhóm giải pháp tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, những giá trị truyền thống dân tộc; nhóm giải pháp về đẩy mạnh phong trào “xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ

Tổ quốc”; nhóm giải pháp tiếp tục xây dựng môi trường xã hội lành mạnh Tác

phẩm Vai trò của các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ thanh niên công nhân ở thành

phố Hồ Chí Minh, của tác giả Nguyễn Đức Lộc chủ biên do Nxb Đại học Quốc gia

TP Hồ Chí Minh ấn hành năm 2017: Đây là công trình nghiên cứu thuộc chương trình nghiên cứu của Sở Khoa học Công nghệ TP Hồ Chí Minh nhằm nghiên cứu các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ phúc lợi xã hội cho thanh niên công nhân các khu công nghiệp, khu chế xuất tại TP Hồ Chí Minh Công trình được trình bày bảy chương, được nghiên cứu và tiếp cận liên ngành xã hội học và nhân học Kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như: điều tra chọn mẫu bằng bảng câu hỏi, phỏng vấn sâu, phỏng vấn nhóm và ghi chép quan sát nhằm trình bày có hệ thống và căn

cứ về thực trạng thanh niên công nhân tại TP Hồ Chí Minh

Ngoài ra, các văn kiện Đảng bộ TP Hồ Chí Minh qua các kỳ Đại hội cũng luôn xác định rõ tầm quan trọng của công tác thanh niên và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh Những số liệu, thông tin

về tình hình công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh thể hiện qua các tài liệu như:

Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh, lần thứ X, nhiệm kỳ 2017 – 2022, Dấu ấn thanh niên thành phố anh hùng (Sách ảnh và

số liệu về công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi nhiệm kỳ IX, 2012 – 2017), Các báo cáo chuyên đề, đề án, chương trình, tham luận tại Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh, lần thứ X, nhiệm kỳ 2017 – 2022, Những mô hình, giải pháp, công trình tiêu biểu nhiệm kỳ IX, 2012 – 2017 là tài

liệu quý báu, bổ ích để nội dung luận văn làm rõ phần thực trạng, vấn đề đặt ra đối với công tác thanh niên trong quá trình phát triển và hội nhập của thành phố

Những công trình trên đã tìm hiểu và nghiên cứu về thanh niên và công tác thanh niên ở nhiều khía cạnh, cung cấp những nguồn tài liệu quý báu giúp tôi kế thừa và phát triển đề tài Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa những kết quả của các công trình nghiên cứu, từ đó làm rõ nội dung đề tài tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

và công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh Tuy nhiên, cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích nghiên cứu của luận văn: Làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh

niên, thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác thanh niên tại TP

Hồ Chí Minh Từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

- Nhiệm vụ của luận văn: Để đạt được những mục đích trên luận văn tập

trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

+ Một là, làm rõ điều kiện tiền đề hình thành và nội dung cơ bản của tư

tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

+ Hai là, phân tích làm rõ thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong

công tác thanh niên và nguyên nhân của thực trạng tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

+ Ba là, đề xuất phương hướng và giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn: Xác định nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh

về thanh niên được thể hiện ở ba khía cạnh cơ bản sau: vị trí, vai trò và khả năng cách mạng của thanh niên đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội; gieo mầm cách mạng cho các thế hệ thanh niên Việt Nam; đào tạo, bồi dưỡng thanh niên trở thành lớp người có đức, có tài nhằm kế tục sự nghiệp cách mạng

+ Về không gian và thời gian: Tại TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Cơ sở lý luận của luận văn: Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của

chủ nghĩa Mác – Lênin và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vị trí, vai trò của thanh niên, công tác thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng

- Phương pháp nghiên cứu của luận văn: Vấn đề thanh niên và công tác thanh

niên còn được tiếp cận và phân tích trên cơ sở kết hợp đồng thời các phương pháp như: logic – lịch sử, phân tích và tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa, so sánh, đối chiếu,…

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

- Về ý nghĩa khoa học, luận văn hệ thống hóa các quan điểm cơ bản của Hồ

Chí Minh về thanh niên nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho việc nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

- Về ý nghĩa thực tiễn, luận văn đề xuất một số phương hướng và giải pháp

vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại TP Hồ Chí Minh những năm tiếp theo Đồng thời, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh niên đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, phát huy vai trò thanh niên trong sự nghiệp đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại TP Hồ Chí Minh hiện nay

Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học khoa Triết học và tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy trong hệ thống các trường, cơ sở đào tạo cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tại TP Hồ Chí Minh

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2

chương, 4 tiết

Chương 1: Cơ sở, quá trình hình thành, phát triển và nội dung cơ bản của tư

tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

Chương 2: Thực trạng và phương hướng, giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh về thanh niên nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh niên tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN

VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN 1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN 1.1.1 Cơ sở khách quan hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

về thanh niên

1.1.1.1 Bối cảnh lịch sử xã hội cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX – cơ sở thực tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

Về chính trị, giai đoạn lịch sử thế giới và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX

đầu thế kỷ XX có nhiều biến động sâu sắc trên nhiều lĩnh vực đời sống xã hội, tác động mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung cũng như tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên nói riêng Đó là một thời kỳ với nhiều biến động và những bước chuyển sâu sắc trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Chính điều kiện lịch sử này đã dẫn dắt Hồ Chí Minh nhận thức được bản chất của thực dân phong kiến, sự thối nát của chế độ chính trị đương thời mà chúng áp đặt lên nước Việt Nam cũng như yêu cầu cấp bách về một chính quyền, một xã hội mới không có người bóc lột người Đồng thời, thấy rõ sức mạnh của các lực lượng, giai cấp trong xã hội, trong đó có sức mạnh của lực lượng thanh niên

Bước sang giữa thế kỷ XIX, chế độ phong kiến nhà Nguyễn ở Việt Nam đang trong quá trình khủng hoảng và suy vong, với biểu hiện cụ thể và tập trung là

sự bùng nổ mạnh mẽ các cuộc khởi nghĩa nông dân trên phạm vi cả nước Nhà nước phong kiến với bộ máy quan chức chuyên quyền, độc đoán, bóc lột mồ hôi, nước mắt, xương máu của nhân dân để ăn chơi; chúng hống hách và sách nhiễu nhân dân Nhà nước thi hành chính sách tô thuế nặng nề với nhân dân và bị quan lại, địa chủ địa phương kìm kẹp hết sức hà khắc

Cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền và chủ nghĩa đế quốc Để mở rộng thị trường xuất khẩu tư bản, khai thác sức lao động, khai thác nguồn nguyên nhiên liệu phục

vụ sản xuất… các nước đế quốc ráo riết thực hiện các cuộc chiến tranh xâm lược

thuộc địa Các nước tư bản đế quốc, bên trong thì tăng cường bóc lột nhân dân lao động, bên ngoài thì xâm lược, áp bức bóc lột nhân dân thuộc địa hết sức dã man, làm cho hàng trăm quốc gia dân tộc trở thành nạn nhân đau khổ của chúng Theo số liệu thống kê của Nguyễn Ái Quốc phát biểu tại phiên họp thứ 22 của Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản ngày 01/07/1924 như sau:

“9 nước đế quốc (Anh, Pháp, Mỹ, Tây Ban Nha, Ý, Nhật, Bỉ, Bồ Đào Nha) tổng dân số là 320.657.000 người, diện tích 11.407.600 km2 bóc lột các nước thuộc địa gồm hàng trăm dân tộc với số dân 650.193.000 người và diện tích 55.637.000 km2 toàn bộ lãnh thổ của các nước thuộc địa rộng gấp 5 lần lãnh thổ của các nước chính quốc, số dân các nước chính quốc chưa bằng 3/5 số dân các nước thuộc địa” (Hồ Chí Minh, tập 1, 2011, tr.277)

Sau quá trình theo dõi, dòm ngó lâu dài và sự chuẩn bị ráo riết về mọi mặt, sáng ngày 01/09/1858, thực dân Pháp đã nổ súng xâm lược Việt Nam Trước sự xâm lược trắng trợn của thực dân Pháp, giai cấp phong kiến Việt Nam thời bấy giờ

có trách nhiệm phải lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc kháng chiến để bảo vệ nền độc lập của dân tộc Tuy nhiên, giai cấp cầm quyền đã từng bước thể hiện sự hèn nhát và bất lực, nội bộ nhanh chóng bị phân hóa, nhượng bộ giặc, để rồi cuối cùng đầu hàng và thừa nhận sự thống trị của thực dân Pháp trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam vào năm 1884 Từ đây, đời sống kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam diễn ra những bước chuyển mạnh mẽ về mọi mặt Ngay sau khi cơ bản kết thúc giai đoạn xâm lược vũ trang, thực dân Pháp thi hành chính sách khai thác thuộc địa, độc quyền về kinh tế, chuyên chế về chính trị, biến Việt Nam vốn là nước phong kiến độc lập thành nước thuộc địa nửa phong kiến, dẫn đến những biến đổi to lớn trong đời sống kinh tế - xã hội, trong đó tác động mạnh mẽ đến lực lượng thanh niên Việt Nam lúc bấy giờ Ở mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội thời bấy giờ, thanh niên luôn là lực lượng lao động chủ yếu và bị bóc lột nặng nề nhất trong xã hội

Về kinh tế, đặc trưng của chính sách khai thác thuộc địa mà người Pháp thực

hiện trên lĩnh vực kinh tế là duy trì phương thức sản xuất phong kiến kết hợp với việc du nhập hạn chế phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Thực dân Pháp tiến

hành cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền và bóc lột địa tô, đầu tư vốn khai thác tài nguyên khoáng sản, xây dựng một số cơ sở công nghiệp phục vụ giai cấp thống trị ở các đô thị lớn, đặc biệt là tiến hành xây dựng hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy, bến cảng phục vụ chính sách khai thác thuộc địa, thu lợi nhuận cho mẫu quốc Pháp Thực dân Pháp tiến hành độc chiếm nguồn thu thuế, độc quyền sản xuất và độc quyền ngoại thương Bọn thực dân Pháp đã câu kết với giai cấp phong kiến địa chủ thống trị trong nước vô cùng tàn bạo, biến Việt Nam thành nơi cung cấp nguyên vật liệu, nhân công rẻ mạt và trở thành thị trường tiêu thụ hàng hóa của chủ nghĩa tư bản

Vào đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp bắt tay ngay vào công cuộc khai thác, bóc lột để biến Việt Nam thành thuộc địa bảo đảm siêu lợi nhuận cao nhất cho chúng Đợt khai thác bóc lột thuộc địa Việt Nam lần thứ nhất (1897 – 1914) bắt đầu trên quy mô cả nước, với một tốc độ nhanh, có tính hệ thống, đã gây nhiều biến đổi mới cho xã hội Việt Nam về các mặt Nhân dân các nước thuộc địa mà trước hết là thanh niên, với sức lao động dồi dào, rẻ mạt đã bị chủ nghĩa thực dân bóc lột, đàn áp tàn

bạo và đầu độc nặng nề Trong bài viết “Đông Dương và Thái Bình Dương”, Hồ

Chí Minh nêu rõ:

“Tất cả sinh lực chủ nghĩa tư bản quốc tế đều lấy từ thuộc địa Đó là nơi chủ nghĩa tư bản lấy nguyên liệu cho các nhà máy của nó, nơi nó đầu tư, tiêu thụ hàng, nhân công rẻ mạt cho đạo quân lao động và nhất là tuyển binh lính người bản xứ cho các đạo quân cách mạng” (Hồ Chí Minh, tập 1, 2011, tr.216)

Về chính trị - xã hội, thực dân Pháp đã chia Việt Nam thành ba kỳ với ba chế

độ chính trị khác nhau: Nam Kỳ là xứ thuộc địa, Trung Kỳ là xứ bảo hộ, Bắc Kỳ là

xứ nửa bảo hộ, để dễ bề cai trị và đàn áp Mọi quyền hành đều thâu tóm trong tay các viên quan cai trị người Pháp, từ toàn quyền Đông Dương, thống đốc Nam Kỳ, khâm sứ Trung Kỳ, thống sứ Bắc Kỳ, công sứ các tỉnh, đến các bộ máy quân đội, cảnh sát, toà án ; biến vua quan triều Nguyễn thành bù nhìn, tay sai Chúng bóp nghẹt tự do, dân chủ, thẳng tay đàn áp, khủng bố, dìm các cuộc đấu tranh kháng Pháp của nhân dân trong biển máu Đặc biệt, thực dân Pháp thi hành triệt để chính sách ngu dân, gây tâm lý tự ti, khuyến khích các hoạt động mê tín dị đoan, dùng

thuốc phiện, uống rượu và lối ăn chơi trác táng, trụy lạc trong nhân dân, đặc biệt là lực lượng thanh niên nhằm để dễ bề thống trị Hồ Chí Minh đã miêu tả như sau:

“Lúc ấy, cứ một nghìn làng thì có đến một nghìn năm trăm đại lý bán lẻ rượu

và thuốc phiện Nhưng cũng trong số một nghìn làng đó lại chỉ có vẻn vẹn mười trường học” “Rượu cồn và thuốc phiện cùng báo chí phản động của bọn cầm quyền bổ sung cho công cuộc ngu dân của Chính phủ Máy chém và nhà tù làm nốt phần còn lại” (Hồ Chí Minh, tập 2, 2011, tr.36; Hồ Chí Minh, tập 1, 2011, tr.28)

Như vậy, những điều kiện trong và ngoài nước của Việt Nam vào đầu thế kỷ

XX đã tác động mạnh mẽ đến tính chất cuộc đấu tranh cách mạng ngày càng quyết liệt giữa dân tộc Việt Nam với bè lũ đế quốc và tay sai Phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam chuyển dần sang xu hướng dân chủ tư sản với sự xuất hiện của các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân, Việt Nam Quang phục hội… do các sĩ phu phong kiến có tư tưởng duy tân truyền bá và dẫn dắt và không tránh khỏi sự thất bại Thực dân Pháp đã thẳng tay đàn áp các phong trào yêu nước

Đó là phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục với các trường học bị buộc phải đóng cửa (tháng 12 năm 1907); cuộc biểu tình chống sưu thuế ở Huế và các tỉnh miền Trung

bị đàn áp (tháng 4 năm 1908); vụ Hà thành đầu độc bị thất bại và bị tàn sát (tháng 6 năm 1908); phong trào Đông Du bị tan rã và Phan Bội Châu cùng các thanh niên Việt Nam bị trục xuất ra khỏi nước Nhật (tháng 2 năm 1909) Tình hình đó cho thấy phong trào cứu nước của nhân dân Việt Nam muốn giành thắng lợi phải đi theo một con đường cách mạng mới Tuy nhiên, thực dân Pháp vẫn không thể dập tắt nổi tinh thần yêu nước và ý chí chống ngoại xâm của nhân dân Việt Nam Nòng cốt của các phong trào này là đông đảo lực lượng thanh niên của các giai cấp nông dân và giai cấp tiểu tư sản

Cùng với việc đẩy mạnh khai thác thuộc địa sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 – 1918), giai cấp công nhân Việt Nam hình thành và phát triển Tổng số công nhân ở Việt Nam tính đến trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất là khoảng 10 vạn người Giai cấp công nhân tập trung lớn tại các thành phố lớn, các vùng mỏ, các

đồn điền Giai cấp công nhân với nòng cốt là lực lượng trẻ bị bóc lột một cách vô nhân đạo kể cả những người ở lứa tuổi thiếu niên tại các nhà máy, đồn điền, bến cảng Chính điều đó, từ những năm đầu thế kỷ XX, hàng loạt các cuộc bãi công đã nối tiếp nhau bùng nổ, khẳng định sự xuất hiện cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đã bắt đầu, đồng thời biểu thị tính tổ chức, tính thống nhất trong giai cấp mới, tiên tiến Đó là công nhân làm đá ở Ôn Lâu (Hải Phòng) bãi công năm 1900; công nhân làm đường xe lửa Yên Bái bỏ việc năm 1905; công nhân làm đường xe lửa ở Nậm Ti bỏ việc năm 1907; nữ công nhân hãng Dellbaux (Nam Định) bãi công vào ngày 01/05/1909; công nhân và viên chức hãng tư bản độc quyền Liên hiệp thương mại Đông Dương (L.U.C.I) bãi công ngày tại Hà Nội, công nhân lò nung xi măng (Hải Phòng)… Đến tháng 8 năm 1925, dấu mốc phong trào công nhân Việt Nam bắt đầu đi vào đấu tranh có tổ chức và mục đích chính trị rõ ràng bằng cuộc bãi công

Ba Son do người thanh niên Tôn Đức Thắng lãnh đạo

Cùng với thanh niên công nhân, thanh niên nông dân cũng phải sống dưới gông cùm của đế quốc và phong kiến Nông dân bị bần cùng hóa vì sưu cao thuế nặng Hồ Chí Minh đã miêu tả tình cảnh nông dân Việt Nam như một người bị trói vào cột, đầu ngược xuống đất Người tố cáo trước dư luận tình trạng nông dân Việt Nam “lìa bỏ ruộng nương, cửa nhà để đi lính” (Hồ Chí Minh, tập 1, 2011, tr.26) Hàng loạt các đảng phái và tổ chức yêu nước do những người trẻ tuổi sáng lập và lãnh đạo đã ra đời như tổ chức Thanh niên cao vọng đảng của nhà yêu nước Nguyễn

An Ninh Trong bối cảnh xã hội Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX như thế, Hồ Chí Minh, với một tinh thần yêu nước mãnh liệt và hoài bão của người trẻ tuổi, bằng trí tuệ sáng suốt đã vượt qua được tầm nhìn hạn chế của những nhà yêu nước đương thời để quyết định sang các nước phương Tây tìm con đường cứu nước Chính nhờ xác định hướng đi đúng mà Người đã trở thành người Việt Nam yêu nước đầu tiên tìm ra con đường giải phóng đúng đắn cho giai cấp công nhân, cho nhân dân lao động và toàn thể dân tộc với niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh to lớn

của lực lượng thanh niên tiến bộ nước nhà trong công cuộc ấy

Như vậy, bối cảnh lịch sử xã hội trong và ngoài nước cuối thế kỷ XIX đầu

thế kỷ XX dưới chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp đã xuất hiện hai mâu thuẫn cơ bản, đó là: mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược và mâu thuẫn giữa nhân dân lao động, mà chủ yếu là nông dân với địa chủ phong kiến Dưới ách thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tay sai, nhân dân Việt Nam bị tước hết mọi quyền về chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục; trong hoàn cảnh đó, lực lượng thanh niên Việt Nam với hoài bão lớn, luôn thiết tha với những

xu hướng tiến bộ, nhanh chóng tiếp thu những tư tưởng, trào lưu của thời đại, mong muốn giúp sức cứu dân tộc thoát khỏi kiếp nô lệ Tình hình đó đặt ra vấn đề cấp bách cần giải quyết, đó là đấu tranh dân tộc chống đế quốc và đấu tranh dân chủ chống phong kiến; đòi hỏi cần có con đường đấu tranh phù hợp, đúng đắn để tổ chức, giác ngộ và lãnh đạo các lực lượng, tầng lớp tiến bộ trong xã hội, trong đó có vai trò to lớn của lực lượng thanh niên, đưa đất nước thoát khỏi cảnh lầm than nô lệ Chính điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam giai đoạn này đã thôi thúc Hồ Chí Minh

ra đi tìm đường cứu nước cứu dân, đồng thời là cơ sở thực tiễn sinh động hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

1.1.1.2 Tiền đề tư tưởng lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

❖ Truyền thống lịch sử của thế hệ trẻ Việt Nam trong quá trình dựng nước

và giữ nước

Thanh niên luôn là lực lượng nổi bật trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam, trong lao động và đấu tranh dựng nước, giữ nước Sống trong điều kiện thiên nhiên vừa thuận lợi lại vừa khắc nghiệt nên từ rất sớm nhân dân Việt Nam, trong đó

có lực lượng thanh niên phải đoàn kết với nhau trong công cuộc đấu tranh với thiên nhiên, để tiến hành sản xuất nông nghiệp

Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, tuổi trẻ Việt Nam hết thế hệ này đến thế hệ khác, đã luôn nêu cao tinh thần yêu nước, không ngại gian khổ, hy sinh, sẵn sàng dấn thân vì sự nghiệp dựng nước và giữ nước Thanh niên Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử luôn giữ vai trò quan trọng, luôn thể hiện tinh thần xả thân

trong các cuộc chiến tranh giữ nước và luôn là lực lượng quan trọng trong thời kỳ kiến thiết đất nước Nước Việt Nam, từ buổi đầu dựng nước cho đến nay, thời kỳ nào cũng xuất hiện những nhân tài và anh hùng trẻ tuổi

Ngay từ buổi đầu dựng nước, nhiều truyền thuyết gắn liền với các sự kiện ở thời đại Hùng Vương đều biểu dương sức trẻ trong công cuộc chinh phục thiên nhiên như: truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, vợ chồng Mai An Tiêm Đó là câu chuyện tình yêu cảm động của Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung hay câu chuyện lên ngôi vua của chàng trai hiếu thảo Lang Liêu qua sự tích Bánh chưng – Bánh giày Đặc biệt trong sự nghiệp giữ nước, câu chuyện truyền thuyết về Thánh Gióng - cậu bé làng Phù Đổng tuổi nhỏ chí lớn, vươn vai đứng dậy thành người thanh niên cường tráng đã gánh vác việc nước, cưỡi ngựa đánh giặc Ân, bảo vệ bờ cõi đất nước Câu chuyện là biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam về ý chí chống giặc ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập của dân tộc

Kể từ cuộc kháng chiến chống Triệu Đà bị thất bại vào thời kỳ An Dương Vương, năm 179 trước công nguyên, cho đến chiến thắng Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng vào năm 938 vừa đúng 1117 năm Hơn một thiên niên kỷ ấy, dân tộc Việt Nam bị các triều đại phong kiến phương Bắc kế tiếp nhau xâm lược và đô hộ,

mà sử cũ gọi là thời kỳ Bắc thuộc Cũng hơn một thiên niên kỷ ấy, nhân dân Việt Nam liên tục vùng lên, đã có hàng trăm cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ từ mọi miền của đất nước chống xâm lược và đô hộ, trong đó cũng có vô vàn cuộc kháng chiến và chiến tranh giải phóng dân tộc giành được thắng lợi đưa đến sự thành lập của những chính quyền độc lập, tự chủ trong thời gian dài ngắn khác nhau Đó là cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, năm 40 sau Công nguyên đưa đến nền độc lập tự chủ của dân tộc trong những năm 40 – 43 sau Công nguyên; cuộc khởi nghĩa của Lý Bí (543 – 602) đặt tên nước là Vạn Xuân sau khi đánh bại quân xâm lược nhà Lương; công cuộc tự cường của họ Khúc và cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán giành được thắng lợi lần thứ nhất (931) Đặt biệt, cuộc kháng chiến của Ngô Quyền thắng lợi vẻ vang vào năm 938 chấm dứt hơn 1000 năm dưới ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc ở nước ta

Nét nổi bật là trong cuộc đấu tranh trường kỳ sinh tử với kẻ thù bạo tàn, các thế hệ người dân Việt Nam không phân biệt giai tầng, dân tộc, lứa tuổi… đều đứng lên tham gia đấu tranh chống giặc cứu nước, đặc biệt là lực lượng trẻ tuổi Tuổi trẻ Việt Nam các thế hệ nối tiếp nhau luôn là lực lượng đi đầu, nòng cốt trong các cuộc khởi nghĩa chống lại ách thống trị và âm mưu đồng hóa của các triều đại phong kiến phương Bắc Đó là những phụ nữ trẻ tuổi như: Lê Chân, Thiều Hoa, Xuân Nương, Bát Nàn, Đào Kỳ, Lê Thị Hoa, Thánh Thiên… trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Đó là tấm gương đấy khí phách của các anh hùng trẻ tuổi như: Triệu Thị Trinh, Hoàng Đạo, Động Bảng, Đô Chính, Phùng Hưng… Họ đã có công nhen nhóm tinh thần quật khởi, thức tỉnh, chỉ lối, soi đường cho các thế hệ sau nối tiếp vùng dậy và tiêu diệt quân xâm lược, làm nên chiến thắng Bạch Đằng đầu thế kỷ X, mở ra trong lịch sử dân tộc một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, tự chủ của dân tộc

Tiếp đến vào cuối thời nhà Ngô, xuất hiện tình trạng cát cứ, lịch sử gọi là loạn 12 sứ quân Bằng tài năng quân sự của anh hùng cờ lau Đinh Bộ Lĩnh đã tiến hành dẹp loạn và thống nhất đất nước Đến thời nhà Trần, khi nhà nước Đại Việt đứng trước sự xâm lược của quân Nguyên - Mông, anh hùng trẻ tuổi Trần Quốc Toản mới 15 tuổi đã tập hợp đội quân gồm hơn 1000 gia nô và người thân đều còn trong độ tuổi thanh niên, chiến đấu anh dũng gây nhiều tổn thất cho kẻ thù Trong

ba lần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, đã có sự xuất hiện các vị tướng tài trẻ tuổi, góp phần vào thắng lợi của dân tộc như: Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Tuấn, Trần Bình Trọng, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải…Thời kỳ đất nước bị nhà Minh đô hộ - Nguyễn Trãi đã ấp ủ chí lớn để đền nợ nước, trả thù nhà, cùng với Lê Lợi ở đất Lam Sơn kiên trì lãnh đạo cuộc kháng chiến quét sạch giặc Minh ra khỏi

bờ cõi, trở thành anh hùng dân tộc vĩ đại Vào cuối thế kỷ XVII, đất nước bị chia cắt và đứng trước họa xâm lăng của giặc Xiêm và giặc Thanh, người thanh niên áo vải Nguyễn Huệ trở thành thủ lĩnh Tây Sơn khi mới ngoài 20 tuổi Dưới sự chỉ huy tài giỏi của Nguyễn Huệ, nghĩa quân Tây Sơn đã tiêu diệt được các thế lực phong kiến cả Đàng Trong và Đàng Ngoài, tiêu diệt giặc Xiêm ở Nam Bộ, đánh tan giặc Thanh ra khỏi bờ cõi, giải phóng Thăng Long, thống nhất đất nước Từ truyền thống

lịch sử vẻ vang và đầy tự hào của dân tộc, Hồ Chí Minh càng có cơ sở khẳng định truyền thống yêu nước của thanh niên, tuổi trẻ Việt Nam

Trong lĩnh vực văn hóa và giáo dục, lịch sử Việt Nam còn ghi lại nhiều tài năng, học giỏi xuất hiện khi còn rất trẻ như: Nguyễn Hiền đỗ Trạng nguyên năm 13 tuổi và được trọng dụng trở thành Thượng thư bộ Công; Lê Văn Hưu đỗ bảng nhãn năm 17 tuổi và được làm quan đến Thượng thư bộ Binh, tác giả bộ quốc sử đầu tiên của nước Việt Nam; Đặng Ma La đỗ Thám hoa khi mới 14 tuổi và làm đến chức Thẩm hình viện; nữ Tiến sĩ khoa bảng Nguyễn Thị Duệ đã đỗ đầu khoa thi khi vừa tròn 20 tuổi; nhà toán học trẻ tuổi Lương Thế Vinh đỗ Trạng nguyên năm 23 tuổi và sau này nổi tiếng với công trình toán học Đại thành toán pháp…

Từ những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh nhận thấy

rõ những đóng góp xuất sắc của tuổi trẻ Việt Nam trong lịch sử dựng nước và giữ nước Nổi bật là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam đã có quá trình lịch sử hàng ngàn năm với nội dung phong phú và sâu sắc như: yêu nước gắn liền với quê hương, yêu con người Việt Nam, yêu truyền thống văn hóa quý giá của dân tộc Đất nước Việt Nam thời kỳ nào cũng xuất hiện nhiều anh hùng và nhân tài tuổi trẻ Trong những giá trị truyền thống cao đẹp của dân tộc, Hồ Chí Minh đã kế thừa tinh thần cộng đồng, tinh thần khoan dung, lòng hiếu học, tình yêu đất nước, trở thành những yếu tố đậm nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh Yếu tố quan trọng ảnh hưởng

tư tưởng của Người về thanh niên trong các giá trị truyền thống Việt Nam chính là tinh thần nhân nghĩa, truyền thống hiếu học, đoàn kết, tương thân, tương ái là những nét hết sức đặc sắc

Tóm lại, truyền thống các thế hệ trẻ Việt Nam chính là nền tảng tư tưởng

triết lý nhân sinh quan của dân tộc, đã được bồi đắp và đúc kết qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước Những trang truyền thống hào hùng ấy, dần được giáo dục và thấm sâu vào tình cảm, tư tưởng của Hồ Chí Minh ngay từ khi Người còn là thanh niên Đó là hành trang để người thanh niên Nguyễn Tất Thành quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước khi vừa tròn 21 tuổi Chính điều đó, đã trở thành cơ

sở tư tưởng, tình cảm cho mọi suy nghĩ và hành động của Người trong suốt cuộc

đời Lịch sử, rõ ràng là lịch sử hoạt động và sáng tạo của con người, được làm nên bởi chính con người, mà ở đó, thanh niên và những người trẻ tuổi luôn là lực lượng nổi bật, từ những con người bình thường, những anh hùng vô danh cho đến những tài năng và thiên tài xuất chúng, vinh quang của những tên tuổi thành danh – tất cả đều được nuôi dưỡng, ủ mầm từ tuổi trẻ, thành đạt và cống hiến trong những tháng năm trẻ tuổi đã góp phần viết nên truyền thống vẻ vang của dân tộc Lịch sử dân tộc

đã minh chứng với những đóng góp to lớn của biết bao thế hệ thanh niên trong lịch

sử dựng nước và giữ nước Trong sự nghiệp cách mạng, Hồ Chí Minh chính là một hình mẫu người thanh niên tiên tiến, Người đã kế thừa và viết tiếp thêm truyền thống vẻ vang của biết bao thế hệ trẻ Việt Nam Chính truyền thống hào hùng ấy là

cơ sở vững chắc để Hồ Chí Minh có niềm tin mãnh liệt vào con người Việt Nam, vào sức mạnh của tuổi trẻ Việt Nam Có thể thấy rằng, những truyền thống của thế

hệ trẻ Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước là cội nguồn sâu xa góp phần hình thành nên tư tưởng của Người về thanh niên

❖ Quan niệm về thanh niên trong lịch sử tư tưởng Việt Nam

Muốn hiểu được quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, phải bắt đầu từ những quan niệm về thanh niên trong lịch sử tư tưởng Việt Nam Qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, lịch sử tư tưởng Việt Nam đã đúc kết được lực lượng thanh niên là một bộ phận rất quan trọng của xã hội, tiêu biểu cho sức mạnh của dân tộc Thanh niên có mạnh, dân tộc mới mạnh, trong sức mạnh của dân tộc có sức mạnh của thanh niên

Một là, kho tàng văn học dân gian Việt Nam có nhiều câu chuyện truyền

thuyết, ca dao, tục ngữ có nội dung ca ngợi sức trẻ, khẳng định vai trò, vị trí của lực lượng thanh niên trong xã hội nông nghiệp lúa nước Do yêu cầu xây dựng, quản lý các công trình đê điều, thuỷ lợi và yêu cầu chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc nên các sáng tác văn học dân gian Việt Nam phản ánh và đề cập đến những khía cạnh khác nhau về vai trò thanh niên Đó là các câu ca dao, tục ngữ truyền miệng khẳng định vai trò của sức trẻ, những kỳ vọng của xã hội nông nghiệp lúa nước về

lực lượng thanh niên như: “Hậu sinh khả úy”,“Con gái mười bảy bẻ gãy sừng

trâu”, “Sức dài vai rộng”, “Trai đua mạnh, gái đua mềm”, “Trai thời loạn, gái thời bình” Bên cạnh đó, vai trò to lớn của lực lượng thanh niên, của tuổi trẻ Việt

Nam còn được phản ánh rất đậm nét qua những truyện cổ tích, truyền thuyết trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam Đó là các truyện lịch sử hết sức phong phú tập trung vào các chủ đề công cuộc đánh đuổi ngoại xâm phương Bắc, ca ngợi các anh hùng trẻ tuổi của dân tộc như: Hai Bà Trưng, Triệu Thị Trinh, Lý Bí, Phùng Hưng, Mai Hắc Đế, Ngô Quyền cùng các vị tướng, những tấm gương chiến đấu oanh liệt… Đó là các câu truyện cổ tích, truyền thuyết mang ý nghĩa giáo dục đạo đức của xã hội như: biểu dương, ca ngợi sức trẻ trong công cuộc chinh phục thiên nhiên của truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh; tinh thần chống giặc ngoại xâm của truyền thuyết Thánh Gióng; khả năng vượt qua hoàn cảnh khó khăn của con người của sự tích dưa hấu Mai An Tiêm; ca ngợi lòng khoan dung độ lượng, nhân ái con người của truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung; ca ngợi sự thủy chung, hiếu nghĩa của

sự tích Trầu cau… được nhân dân Việt Nam các thế hệ trân trọng ghi nhớ và lưu truyền đến tận ngày nay

Hai là, những quan niệm của các nhà tư tưởng thời kỳ phong kiến Việt Nam

cũng luôn có sự quan tâm, kỳ vọng đối với lực lượng thanh niên trong xã hội Có thể thấy rằng trong lịch sử Việt Nam, nếu triều đại phong kiến nào biết dựa vào lực lượng nhân dân để quản lý xã hội, phải thương dân, lo cho dân, lấy dân làm gốc thì nhân dân mới chung lòng góp sức với triều đại ấy Nhận thức về sức mạnh của dân nói chung, vai trò lực lượng thế hệ trẻ nói riêng, triều đại nhà Trần đã quan tâm đến lợi ích và luôn chăm lo đời sống nhân dân Trần Quốc Tuấn nhận thấy ở dân tiềm lực to lớn về kinh tế và quân sự, là yếu tố cơ bản đảm bảo vững chắc cho nền độc lập, tự chủ và chủ quyền của đất nước Năm 1257, trước nguy cơ xâm lược của quân Mông Nguyên, Trần Quốc Tuấn đã viết áng hùng văn Hịch Tướng sĩ để hiệu triệu, tập hợp tất cả lực lượng và phát huy sức mạnh đoàn kết nhân dân cùng quyết tâm chống giặc ngoại lăng Trần Quốc Tuấn đã viết:

“Giặc Mông Thát với ta là kẻ thù không đội trời chung, mà các ngươi cứ điềm nhiên không muốn rửa nhục, không lo trừ hung, lại không dạy quân sĩ, chẳng

khác nào quay mũi giáo mà xin đầu hàng, giơ tay không mà chịu thua giặc Nếu vậy, rồi đây, sau khi dẹp yên nghịch tặc, để thẹn muôn đời, há còn mặt mũi nào đứng trong cõi trời che đất chở này nữa” (Ngô Tất Tố, 1960, tr.173) Tổng kết kinh nghiệm của ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, làm nên chiến thắng bảo vệ nền độc lập của dân tộc thì phải biết dựa vào dân, đoàn kết toàn dân, trong đó có lực lượng thanh niên các tầng lớp trong xã hội Vào thời

kỳ Lê sơ, vua Lê Thánh Tông rất quan tâm và chăm lo đến việc giáo dục, nâng cao dân trí, lựa chọn người tài bằng việc xây dựng và hoàn thiên hệ thống giáo dục và khoa cử Các triều đại phong kiến Việt Nam với ý thức hệ tư tưởng Nho giáo chi phối nên rất chú trọng việc tuyển chọn người tài, tính từ khoa thi Nho học đầu tiên năm 1075 (triều Lý) đến khoa thi cuối cùng năm 1918 (triều Nguyễn) có 2.335 tiến

sĩ, trong đó có 30 Trạng nguyên Trong thời Lê Thánh Tông chỉ có 38 năm đã có

501 tiến sĩ, trong đó có 9 trạng nguyên Phải kể đến tư tưởng tiến bộ của Tiến sĩ Thân Nhân Trung (triều Lê sơ) thể hiện việc quý trọng người tài, vai trò hiền tài đối với quốc gia, dân tộc qua câu văn đầy chiêm nghiệm trên bia tiến sĩ năm 1442 tại Văn miếu Quốc tử giám như sau: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn

Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần thiết”

Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, hệ tư tưởng Nho giáo đi vào con đường suy tàn, các nhà tư tưởng tiến bộ như : Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh đã kịch liệt phê phán hệ tư tưởng này, trong đó tập trung nhất là phê phán tư tưởng tôn quân quyền Nhà tư tưởng Phan Châu Trinh cho rằng, không chỉ nội dung Nho học không phù hợp mà chính nền Nho học còn làm cho con người Việt Nam phát triển không toàn diện Nhằm phê phán tính lạc hậu, bảo thủ của tư tưởng tôn quân quyền, họ đã có những nhận thức nhất định về thời đại trong đó nhận thức về vai trò thanh niên đối với đất nước thời bấy giờ Nhà tư tưởng Phan Bội Châu viết:

“Các triều đình chuyên chế đã dùng khoa cử làm cái bẫy ràng buộc hào kiệt, tai mắt xóm làng cũng chỉ chuyên chú ý đến trường thi, làm cho người ta sinh ra từ 8 tuổi trở lên đã vùi đầu, mờ mắt vì cái ngục tù bát cổ thi phú Tiếng nói là văn sĩ, chứ thực ra chỉ là một vật chết không biết cái gì, cũng không làm được trò gì” (Phan Bội Châu, tập 8, 2000, tr.106)

Các nhà tư tưởng thời bấy giờ đã chứng minh rằng Nho học lạc hậu, bảo thủ cần phải thay đổi bởi một nền giáo dục tiến bộ hơn, là cơ sở để đưa ra chủ trương khai dân trí cho lực lượng thanh niên Việt Nam Về thực tiễn, phong trào Đông Du, Duy Tân, Đông Kinh nghĩa thục là sự thể hiện những chuyển biến tích cực của tư tưởng canh tân nền giáo dục cho thanh niên Việt Nam vào hồi đầu thế kỷ XX Đối với nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu, phong trào Đông Du được khởi xướng và tổ chức thực hiện nhằm sang Nhật Bản cầu viện về quân sự Đồng thời, để cứu nước, Phan Bội Châu đã tổ chức vận động đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật để học tập nhằm chấn dân khí làm cho nước nhà phát triển, vì Nhật Bản là nước đồng văn, đồng chủng và Nhật Bản là nước khá mạnh ở châu Á Ông viết:

“Nhân đây tôi nghĩ lại dân trí nước mình còn quá thấp thỏi, mà nhân tài cũng thiếu thốn không có Chừng ấy tôi tự ăn năn việc mình làm việc mình lo toan lúc trước là nông nổi, chỉ bo bo về vấn đề quân giới, nào phải đó là cái kế tuyệt hay để mưu tính công cuộc độc lập cho nước mình đâu! Công việc cứu quốc không có gì cần kíp hơn là vun đắp nhân tài, mà vun đắp nhân tài thì có cách tổ chức ra đoàn học sinh là hay hơn cả” (Phan Bội Châu, tập 6,

2000, tr.47)

Bên cạnh đó, Phan Bội Châu rất trân trọng lực lượng thanh niên, kêu gọi thanh niên Việt Nam thời bấy giờ phải lo cứu nước, phá tan xiềng xích nô lệ Thanh niên phải biết đổi mới, phải nhận thức rõ vận hội mới, phải đoàn kết lo việc nước, phải quyết tâm, phải có bản lĩnh, phải từ bỏ những ham muốn thấp hèn, phải dũng cảm, mưu trí và phải dám hy sinh để cứu nước, xóa bỏ tình cảnh nô lệ nhục nhã

được thể hiện trong bài thơ “Bài ca chúc Tết thanh niên” năm 1927 như sau:

“Đời đã mới, người càng nên đổi mới; Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội; Xúm vai vào xốc vác cựu giang sơn; Đi cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan; Dây thành bại quyết ghe phen liên hiệp lại; Ai hữu chí từ nay xin gắng gỏi; Xếp bút nghiên mà tu dưỡng lấy tinh thần; Đừng ham chơi, đừng ham mặc, ham ăn; Dựng gan óc lên để đánh tan sắt lửa; Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ” (Phan Bội Châu, tập 8, 2000, tr.120)

Nhìn lại quá trình vận động thanh niên ở Việt Nam vào những năm đầu thế

kỷ XX, có thể thấy nhiều nhà yêu nước có tâm huyết lớn với thanh niên như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn An Ninh phần nào cũng thấy được những kỳ vọng cũng như vai trò quyết định của thanh niên trong tiến trình lịch sử của dân tộc Bên cạnh đó, quan niệm tư tưởng trong xã hội Việt Nam cũng còn tồn tại không ít những nhà tư tưởng, triều đại có quan điểm cực đoan về vai trò, vị trí của lực lượng thanh niên trong xã hội Đó là tư tưởng quá đề cao thanh niên theo cảm giác mà không thấy hết mặt yếu, mặt hạn chế của thanh niên cần được định hướng và giáo dục Với “chủ nghĩa thanh niên” trong một số nhà yêu nước vào đầu thế kỷ XX, coi thanh niên như là chủ thể toàn bích, mặt nào trong thanh niên cũng tốt Đó là tư tưởng coi thường lớp trẻ, coi thanh niên là “bản sao” của bố mẹ, ép buộc lớp trẻ vào trong khuôn mẫu của lớp cha anh dẫn đến sự xa cách thanh niên, xem thường các kết quả của thanh niên, không hiểu tâm lý, nguyện vọng, khát khao của lớp trẻ

Như vậy, lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước đã tạo cho dân tộc

Việt Nam có một hệ giá trị truyền thống văn hóa lâu đời và bền vững: chủ nghĩa

yêu nước Việt Nam Ở Việt Nam, chủ nghĩa yêu nước là giá trị đạo đức cao nhất của

dân tộc Việt Nam, là chuẩn mực đạo đức cao nhất, đứng đầu trong bậc thang giá trị truyền thống, là hằng số trong mỗi người Việt Nam, trong đó có lực lượng thanh niên Tinh thần yêu nước không chỉ gắn liền với quá trình xây dựng đất nước, nó còn được thể hiện rõ hơn trong quá trình bảo vệ đất nước Trên thế giới, hầu như dân tộc nào cũng phải trải qua quá trình bảo vệ đất nước, chống xâm lăng Nhưng

có lẽ không dân tộc nào lại phải trải qua quá trình đấu tranh và bảo vệ Tổ quốc nhiều và đặc biệt như ở Việt Nam Trong khoảng thời gian từ năm 179 trước công

nguyên đến cuộc kháng chiến chống Mỹ ở thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam đã dành hơn nửa thời gian của quá trình ấy cho các cuộc kháng chiến giữ nước và đấu tranh chống giặc ngoại xâm, các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh giải phóng dân tộc Không có một dân tộc nào trên thế giới lại phải chịu nhiều cuộc chiến tranh, với những kẻ thù hùng mạnh rất nhiều như vậy Chính tinh thần yêu nước nồng nàn cùng với sự đoàn kết của toàn dân, trong đó có biết bao thế hệ thanh niên yêu nước

đã đoàn kết làm nên sức mạnh giúp dân tộc Việt Nam vượt qua những khó khăn, chiến thắng mọi thế lực xâm lược Qua những cuộc kháng chiến đầy gian khổ đó, chủ nghĩa yêu nước đã trở thành dòng chủ lưu của đời sống tư tưởng Việt Nam, trở thành một nền tảng triết lý xã hội, triết lý nhân sinh trong tư duy và lối sống của người Việt Nam Đồng thời, cũng xuất hiện những quan niệm của rất nhiều nhà tư tưởng Việt Nam đề cao vai trò và sức mạnh thanh niên Một nền văn hóa mà sức sống “là ở chỗ nó luôn luôn dân tộc hóa những tinh hoa văn hóa được tiếp nhận từ bên ngoài và không bao giờ tan trong bất cứ một nền văn hóa nào” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2004, tr.37) Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên trước hết là bắt nguồn

từ sự kế thừa những quan niệm về thanh niên trong dòng chảy lịch sử tư tưởng của dân tộc Nhờ vậy, Hồ Chí Minh có sự am hiểu sâu sắc những khía cạnh khác nhau

về thanh niên và chính nền tảng lịch sử tư tưởng của dân tộc Việt Nam là cơ sở để Người kế thừa, bổ sung nhằm hoàn chỉnh nội dung khoa học về thanh niên

❖ Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về thanh niên

Chủ nghĩa Mác – Lênin là tiền đề lý luận cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng của Người về thanh niên nói riêng Hồ Chí Minh đã tiếp thu

tư tưởng, quan điểm về thanh niên của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin Quan điểm của C Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin về thanh niên và công tác vận

động thanh niên có thể khái quát thành 05 nội dung chính như sau: một là, khẳng

định vị trí, vai trò to lớn của tầng lớp thanh niên trong xã hội mới và chỉ ra những nhược điểm của thanh niên, cũng như những vấn đề của chủ nghĩa cơ hội trong

phong trào công nhân cần được quan tâm chú ý; hai là, Đoàn TNCS phải là trường

học cộng sản chủ nghĩa trong quá trình giáo dục, đoàn kết tập hợp thanh niên, thực

hiện lý tưởng cách mạng của Đảng cộng sản; ba là, Đảng cộng sản cần quan tâm,

chăm lo, giáo dục, đào tạo thanh niên thông qua sự nghiệp đấu tranh cách mạng và

sự nghiệp lãnh đạo các phong trào thực tiễn của Đảng; bốn là, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, sự nghiệp của thanh niên; năm là, những luận điểm của C

Mác, Ph Ăngghen và V.I Lênin đã chỉ ra những điều kiện và khả năng tập hợp rộng rãi quần chúng thanh niên vào lực lượng cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Có thể nói, nội dung tư tưởng về thanh niên của Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc đời và nội dung tư tưởng về thanh niên, về con người của các lãnh tụ C Mác – Ph Ăngghen – V.I Lênin Tấm gương sáng ngời của những nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin nêu cao một lối sống giản dị, đức khiêm tốn, coi khinh xa hoa, yêu lao động, có một đời tư trong sáng, là hiện thân cho tình anh

em bốn bể, nêu gương cần, kiệm, liêm, chính Họ đã luôn từ chối mọi sự cám dỗ, sự đãi ngộ đặc biệt, gạt bỏ mọi sự sùng bái cá nhân với mình và hướng về giai cấp công nhân bằng tình yêu thương nồng hậu nhất, luôn gần gũi với giai cấp vô sản, điều đó là tạo nên sức lôi cuốn đối với Hồ Chí Minh và các thế hệ thanh niên thời bấy giờ

Ngay từ lúc trẻ C Mác đã suy nghĩ rằng, nếu một người lao động chỉ cho mình thôi thì người đó có thể trở thành một nhà bác học nổi tiếng, một nhà thông thái lớn, một nhà thơ tuyệt vời nhưng người đó không bao giờ có thể trở thành một con người thật sự hoàn thiện và vĩ đại Nhưng nếu người ấy chọn nghề trong đó người ấy có thể làm được nhiều nhất cho nhân loại, thì lúc đó người ấy cảm thấy không phải một sự vui sướng ích kỷ, hạn chế và đáng thương mà hạnh phúc của người đó sẽ thuộc về hàng triệu người Cả cuộc đời C Mác đã thể hiện sự hy sinh cho sự nghiệp cách mạng cao cả Trong bài khóa luận tốt nghiệp phổ thông trung

học, năm 1835, với tựa đề “Những suy tư của một chàng trai trong việc lực chọn

nghề nghiệp” C Mác nhấn mạnh ý thức về sự cống hiến và lựa chọn nghề nghiệp

tương lai của mình C Mác đã viết: “Chỉ có cái nghề mà trong đó chúng ta không phải là những công cụ nô lệ, mà trong đó chúng ta sáng tạo một cách độc lập trong

giới của mình mới có thể đem lại phẩm giá…” (C Mác & Ph Ăngghen, tập 40,

2000, tr.16)

Nghề vinh quang nhất, theo Mác, là một nghề mà chúng ta có thể lao động nhiều nhất cho loài người Chắc hẳn những dòng viết đó vượt ra ngoài tầm suy nghĩ

thông thường của một thanh niên 17 tuổi Trong “Điếu văn trước mộ C.Mác” năm

1883, Ph Ăngghen đã dành những lời tốt đẹp cho người bạn của mình như sau:

“Bằng cách này hay cách khác, tham gia vào việc lật đổ xã hội tư bản chủ nghĩa và các thiết chế nhà nước do nó dựng nên, tham gia vào sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản hiện đại mà ông là người đầu tiên đã đem lại cho giai cấp đó một ý thức về những điều kiện để giải phóng mình, đó là sứ mệnh thực sự của cuộc đời ông Đấu tranh là môi trường quen thuộc của ông” (C Mác & Ph.Ăngghen, tập 5, 2000, tr.663)

C Mác và Ph Ăngghen đều xuất thân từ tầng lớp cao trong xã hội tư sản Bản thân C Mác có trình độ học vấn tiến sỹ, có thể tiến thân bằng công việc giảng dạy và nghiên cứu khoa học, hay các hoạt động phục vụ chế độ xã hội hiện hành Còn Ph Ăngghen là con của một nhà kinh doanh giàu có, buộc phải bỏ dở việc học phổ thông trung học vì công việc kinh doanh của gia đình Từ vị trí xã hội như thế C Mác và

Ph Ăngghen đến với những người vô sản từ sự đồng cảm với họ, hai người thanh niên ấy đã xây dựng hệ thống lý luận, học thuyết bảo vệ quyền lợi và vạch hướng cho

họ trong cuộc đấu tranh tự giải phóng Điều này cho thấy cùng với điều kiện lịch sử,

xã hội để có một hệ thống tư tưởng mang ý nghĩa vạch thời đại rất cần vai trò xuất hiện những cá nhân giàu bản lĩnh chính trị và tinh thần nhạy bén khoa học

C Mác – Ph Ăngghen – V.I Lênin, trong quá trình đấu tranh xây dựng một xã hội mới không còn cảnh người bóc lột người, một xã hội văn minh, tiến

bộ, hạnh phúc đã sớm nhận thấy thanh niên là một lực lượng cách mạng hùng mạnh cần phải tổ chức, tập hợp và phát huy những khả năng to lớn của họ Các ông đã rất coi trọng việc tổ chức, giáo dục thanh niên C Mác đề ra luận điểm nổi tiếng được Quốc tế thứ nhất xem đó là chỉ thị quan trọng phải tuân theo “Những

công nhân tiên tiến ý thức được một cách đầy đủ rằng tương lai của giai cấp họ, qua

đó cũng là tương lai của cả loài người phụ thuộc vào nhiệm vụ giáo dục thế hệ công nhân trẻ” (C Mác & Ph Ăngghen, tập 2, 2004, tr.124) Đồng thời, do được trải qua thực tiễn lúc bấy giờ và tìm hiểu rộng khắp đời sống các tầng lớp thanh niên tại châu Âu, C Mác cũng nhìn nhận thấy khả năng và sức mạnh của tầng lớp thanh niên sinh viên nếu được giáo dục, vũ trang tốt thì lực lượng ấy sẽ là hạt nhân của lực lượng cách mạng C Mác viết: “Sinh viên, khoảng chừng 4.000 người, được vũ trang tốt và có kỷ luật hơn đội cận vệ quốc gia nhiều, là hạt nhân, là lực lượng thực

sự của quân đội cách mạng” (C Mác & Ph Ăngghen, 2004, tr.282) Bên cạnh đó,

C Mác cho rằng:

“Đảng của chúng ta là Đảng của tương lai, mà tương lai thuộc về thanh niên Chúng ta là Đảng của những người đổi mới, vì sự đổi mới mà thanh niên luôn ham thích Chúng ta là Đảng của cuộc đấu tranh, hy sinh, xả thân chống lại những gì mục nát mà thanh niên bao giờ cũng đi đầu trong cuộc đấu tranh

hy sinh ấy” (C Mác & Ph Ăngghen, 2004, tr.125)

Ph Ăngghen còn nhận thấy trách nhiệm của lực lượng thanh niên đối với các vấn đề chính trị, “thanh niên không thể đứng ngoài chính trị hiện thực, cuộc sống

đã, đang và sẽ cuốn hút tuổi trẻ vào đời sống chính trị” (C Mác & Ph Ăngghen,

2004, tr.295) Ngay khi mới 19 - 20 tuổi, trong các thư gửi cho bạn bè, Ph Ăngghen đã chế nhạo cái nguyện vọng của những chàng trai, cô gái muốn sống bình lặng, muốn “giam mình trong vương quốc của điền viên”, với thái độ “mũ ni che tai” (C Mác & Ph Ăngghen, 2004, tr.192) bàng quan trước thời cuộc của quốc gia, dân tộc Với lòng hứng khởi, với niềm tin vô hạn vào tiềm năng của thế hệ trẻ ở Đức, Ph Ăngghen nhấn mạnh rằng, thanh niên không bao giờ thỏa mãn với lý tưởng trước đây, họ muốn được tự do hơn trong hành động, họ khao khát lập chiến công và vì sự đổi mới, họ sẵn sàng hiến dâng cả máu và cuộc đời mình Ph Ăngghen tin tưởng thanh niên sẽ có đủ sức lực và tài năng để giải quyết những mâu thuẫn đang nảy sinh trong đời sống của đất nước Điều đáng lưu ý là niềm tin ấy đã được nhen lên trong tâm trí của các ông khi mà trong hoàn cảnh lúc bấy giờ nước

Đức đang ở điều kiện của chế độ quân chủ chuyên chế với lưỡi lê và họng súng Vào năm 1845, Ph Ăngghen đã viết rằng “chính thanh niên nước Đức đòi hỏi phải thực hiện cuộc cách mạng trong tương lai ở nước này” (C Mác & Ph Ăngghen,

2004, tr 212)

V.I Lênin một mặt kiên trì các luận điểm nền tảng của chủ nghĩa Mác, mặt khác phát triển, bổ sung và điều chỉnh một số nội dung cho phù hợp với điều kiện lịch sử thế kỷ XX, trước hết là điều kiện lịch sử nước Nga Giai đoạn Lênin gắn liền với những mốc lịch sử quan trọng, đánh dấu những bước chuyển của cách mạng Nga, của lịch sử thế giới “Chủ nghĩa Lênin” đã có diện mạo rõ ràng, nhưng không

xa rời những luận điểm nền tảng của chủ nghĩa Mác thế kỷ XIX, mà tiếp tục làm cho nó trở nên sinh động, cụ thể, trong đó có những vấn đề về công tác thanh niên gắn với việc phát huy sức mạnh của lực lượng ấy trong cuộc cách mạng vô sản tại Nga Theo V.I Lênin, “thanh niên là nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng”,

“người ta quan sát thấy thanh niên công nhân một khát vọng nồng cháy không gì kìm hãm được vươn tới lý tưởng và chủ nghĩa xã hội” và “sớm muộn gì thanh niên

sẽ đến với chủ nghĩa xã hội nhưng bằng con đường khác cha anh họ” (V.I Lênin,

2004, tr.107)

Bên cạnh đó, chính thực tiễn cách mạng nước Nga đã giúp V.I Lênin “nhận thấy thanh niên công nhân có lòng hăng say không gì ngăn cản đối với những tư tưởng dân chủ và chủ nghĩa xã hội” (V.I Lênin, 2004, tr.124) Đó là sức mạnh của tuổi trẻ, lòng khát khao, mong muốn quan tâm đến những tư tưởng tiến bộ của xã hội, mặc cho những cấm đoán bằng “nhà giam” và “tù đày” của chế độ thống trị đương thời tại Nga Từ đó, ông đã thấy khả năng và đặt niềm tin của vào lực lượng thanh niên để lựa chọn những lực lượng ưu tú nhất cho cách mạng V.I Lênin viết:

“Ta cảm thấy thiếu lực lượng nhiều; thế nhưng, trong quần chúng có những lực lượng, và những lực lượng này có thể đem sử dụng được Phải tỏ ra có lòng tin tưởng hơn vào quần chúng công nhân và biết rút lấy ở đó những lực lượng” “Các đồng chí thanh niên, các đồng chí hãy tăng cường công tác của các bạn theo hướng này, đặng bắt tay, với sức trẻ trung và tươi tốt, vào việc

xây dựng một cuộc sống mới rạng rỡ”(V.I Lênin, 2004, tr.227; V.I Lênin, tập 40, 2004, tr.35)

Triển vọng của thế hệ thanh niên thời bấy giờ tại Nga được V.I Lênin thẳng thắn nêu cụ thể rằng: “cái thế hệ hiện nay mới có 15 tuổi thì sẽ được thấy xã hội cộng sản và bản thân nó sẽ xây dựng xã hội đó” (V.I Lênin, 2004, tr.269) V.I Lênin thấy sự cần thiết tất yếu, phải giáo dục đi đôi với tập hợp, tổ chức lực lượng thanh niên trong hoàn cảnh thời bấy giờ Người chỉ ra tính xung kích của thanh niên trong xã hội mới như sau:

“Chủ nghĩa cộng sản là ở chỗ các nam nữ thanh niên thuộc Đoàn thanh niên tuyên bố rằng: đây là việc của chúng tôi, chúng tôi sẽ tập hợp nhau lại và chúng tôi sẽ về các làng mạc để thanh toán nạn mù chữ, để cho các thế hệ đang lên của chúng tôi không còn có người mù chữ nữa” (V.I Lênin, 2004, tr.267)

Là người trực tiếp lãnh đạo đất nước, V.I Lênin rất quan tâm và phát huy nhiệm vụ tổ chức Đoàn TNCS Nga Chính V.I Lênin là người sáng lập, rèn luyện Đoàn TNCS Nga (1918), đồng thời cũng là người sáng lập ra Quốc tế thanh niên cộng sản (1919) mà ảnh hưởng của nó đã nhanh chóng phát triển trong thanh niên công nhân, thanh niên trí thức nhiều nước trên thế giới Ngày 02/10/1920, V.I Lênin đến dự Đại hội lần thứ III Đoàn TNCS Nga Tại đây, Người có bài phát biểu hết sức quan trọng mà những luận điểm cơ bản cho đến nay vẫn còn tỏa sáng, vẫn còn nguyên giá trị tư tưởng chỉ đạo hành động trong công tác vận động thanh niên

Tư tưởng xuyên suốt của bài diễn văn đó là thanh niên phải học tập chủ nghĩa cộng sản như thế nào để trở thành những người cộng sản Khái niệm học tập mà V.I Lênin nêu tại Đại hội là rất rộng mà cốt lõi gắn liền với từng bước học tập với cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, gắn liền giáo dục và tổ chức, tổ chức để giáo dục

và giáo dục để tổ chức “Nhiệm vụ thật sự để sáng tạo ra xã hội cộng sản, chính là thanh niên phải đảm nhiệm lấy” (V.I Lênin, 2004, tr.251) và để hoàn thành nhiệm tiêu, “những nhiệm vụ đặt ra cho thanh niên nói chung và cho các Đoàn TNCS và cho tất cả các tổ chức khác nói riêng, có thể khẳng định rõ bằng một tiếng: học” (V.I Lênin, 2004, tr.251) V.I Lênin chỉ rõ thanh niên như sau:

“Các đồng chí phải tự tiến hành giáo dục thành những người cộng sản Nhiệm vụ Đoàn thanh niên là phải tổ chức hoạt động thực tiễn của mình thế nào để khi học tập, khi tổ chức nhau lại, khi tập hợp nhau lại, khi đấu tranh, tầng lớp ấy tự tiến hành giáo dục thành những người cộng sản và đồng thời giáo dục thành những người cộng sản; đồng thời giáo dục cho tất cả những ai công nhận họ là người dẫn đường chỉ lối” (V.I Lênin,

2004, tr.107)

Bên cạnh đó, V.I Lênin còn xác định rõ ràng nhiệm vụ của tổ chức Đoàn TNCS phải là người bạn thân thiết, gần gũi với thanh niên, phải có sức hút và lôi cuốn thanh niên tham gia vào con đường đúng đắn của mình mà nhiệm vụ của đoàn còn là:

“Trong khi thấm nhuần những kiến thức nào đó, thì phải giúp đỡ những thanh niên khác tự bản thân không thể thoát khỏi vòng tăm tối của nạn mù chữ Đoàn TNCS phải là đội xung kích, trong tất cả mọi công tác, biết giúp

đỡ và tỏ ra có sáng kiến và chủ động (V.I Lênin, 2004, tr.267-268)

Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm và nhiệm vụ của đoàn viên là “phải đem lao động của mình, sức lực của mình ra phục vụ sự nghiệp chung” (V.I Lênin,

2004, tr.267) và yêu cầu “phải làm cho mọi người thấy rằng mỗi một đoàn viên của Đoàn thanh niên đều là những người có học thức và biết lao động” (V.I Lênin,

2004, tr.228) Ở đây ta thấy rõ được mối quan hệ rõ ràng, biện chứng giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể trong quá trình rèn luyện và giáo dục thanh niên, nhằm tránh

tư tưởng vụ lợi, ỷ lại trong tuổi trẻ

Như vậy, chủ nghĩa Mác – Lênin là nguồn gốc chủ yếu nhất của tư tưởng

Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng của Người về thanh niên nói riêng Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lênin với hệ thống các quan điểm về vai trò, ví trí của lực lượng thanh niên trong tiến trình lịch sử loài người, nhất là việc giáo dục và tập hợp thanh niên trong công cuộc xây dựng xã hội mới, là cơ sở lý luận quan trọng hình thành những quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên trong cách mạng Việt Nam

1.1.2 Nhân tố chủ quan hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về

❖Hồ Chí Minh là người kế thừa và phát huy truyền thống gia đình, quê

hương và các giá trị văn hóa dân tộc Không ai lớn lên mà không còn lưu giữ

những ngày tháng tuổi thơ được tắm mình trong dòng chảy văn hóa của quê hương Trên hành trình tìm đường cứu nước, hành trang Hồ Chí Minh mang theo là những truyền thống quê hương và các giá trị văn hóa dân tộc cao đẹp với phẩm chất cần

cù, sáng tạo trong lao động, kiên cường, bất khuất trong chiến đấu và bao trùm lên tất cả là lòng yêu nước nồng nàn – nền tảng tinh thần vững chắc đã nâng bước Người vượt qua những chặng đường đầy chông gai, thử thách

Sinh ra vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX khi cả dân tộc đang chìm đắm trong đêm trường nô lệ, ngay từ thời thơ ấu, Hồ Chí Minh đã đau xót chứng kiến cuộc sống cơ cực, lầm than dưới ách áp bức, bóc lột ngày càng nặng nề, bị tước đoạt hết quyền làm người của đồng bào mình ngay trên mảnh đất quê hương Nghệ Tĩnh giàu truyền thống cách mạng, tận mắt nhìn thấy tội ác của bọn thực dân Pháp

và thái độ ươn hèn, bạc nhược của quan lại nhà Nguyễn Cũng trong hoàn cảnh ấy, ngay trên quê hương của Người lại nổ ra nhiều phong trào yêu nước, phong trào cách mạng chống giặc ngoại xâm, chống phong kiến như: khởi nghĩa Hương Khê, cuộc nổi dậy của binh lính Đô Lương, công nhân Bến Thủy, khởi nghĩa Xô viết

Nghệ Tĩnh… Tinh thần bất diệt của các phong trào kháng Pháp vẫn mãi đọng lại với thời gian Ngọn lửa đấu tranh trong lòng những con người yêu nước vẫn luôn

âm ỉ và sẵn sàng bùng cháy bất cứ lúc nào Bên cạnh đó, may mắn được sống trong

sự đùm bọc, yêu thương của một gia đình nhà Nho liêm khiết, gần gũi với nhân dân, giàu truyền thống cách mạng Hồ Chí Minh được hưởng sự giáo dục đúng đắn, những chỉ bảo tận tình của cha mẹ và các thầy - những nhà Nho đức hạnh, giỏi giang và giàu lòng yêu nước mà gia đình tin tưởng, gửi gắm, có người còn là những anh hùng cứu nước, những lãnh tụ của phong trào đấu tranh chống Pháp sau này

Người thừa hưởng ở cha – cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, không chỉ là chữ nghĩa, tinh thần hiếu học, sự độc lập, sáng tạo trong suy nghĩ mà còn là đạo lý làm người và lòng yêu nước thương dân Thuở thiếu thời, Người còn có nhiều dịp được đứng hầu trà trong các cuộc đàm đạo, luận bàn về thế sự giữa cha và những người bạn thân cùng chí hướng như: Phan Bội Châu, Vương Thúc Quý, Lê Văn Huân…; được nghe những thơ văn yêu nước thể hiện truyền thống văn hóa của dân tộc Tất cả

đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong tâm hồn luôn rộng mở, sẵn sàng đón nhận những điều hay, mới lạ của người thanh niên thông minh, nhạy bén với thời cuộc Đất Nam Đàn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX có bốn vị học giỏi nổi tiếng, được nhân dân phong là “tứ hổ”: uyên bác bất như San, tài ba bất như Quý, cường ký bất như Lương, thông minh bất như Sắc (không ai hiểu biết rộng như San – Phan Bội Châu, không ai tài giỏi như Vương Thúc Quý, không ai nhớ giỏi như Trần Văn Lương, không ai thông minh như Nguyễn Sinh Sắc) Hồ Chí Minh thuở nhỏ là học trò của ba trong bốn nhân tài ấy Được cử nhân Vương Thúc Quý – con trai của lãnh tụ Cần Vương chống Pháp Vương Thúc Mậu trực tiếp dìu dắt và dạy dỗ, Hồ Chí Minh không chỉ được học chữ, trau dồi tri thức, mà người thầy đáng kính ấy còn truyền dạy cho Người những điều hay lẽ phải, những bài học về nhân nghĩa, đạo thánh hiền và khơi dậy lòng yêu nước trong tâm hồn Người ngay từ những ngày thơ bé

Bên cạnh đó, một nhân tố hết sức quan trọng nữa có ý nghĩa quyết định để

hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, đó là trí tuệ, năng lực, tinh thần và

nghị lực của bản thân Người Hồ Chí Minh là một con người có phẩm chất, tài năng

đặc biệt Điều đó thể hiện ở khả năng nhạy bén tiếp nhận tri thức, tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại; ở năng lực xử lý, chuyển hóa được những tinh hoa đó một cách nhuần nhuyễn để biến hoá thành những phẩm chất, tư tưởng, trí tuệ của riêng Người mà không giáo điều, sao chép, rập khuôn; ở khả năng vận dụng sáng tạo những tinh hoa văn hóa của nhân loại phù hợp với những điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam

Lịch sử đã sản sinh ra rất nhiều vĩ nhân, song hiếm có vĩ nhân nào mà tác dụng đạo đức, tư tưởng nhân văn của họ lúc sinh thời cũng như sau khi qua đời lại

có sức ảnh hưởng to lớn, sâu rộng, tỏa sáng đến mọi người như Hồ Chí Minh Cả cuộc đời Hồ Chí Minh là minh chứng hùng hồn nhất của phẩm chất anh hùng cách mạng, của đạo đức và trí tuệ sáng ngời, của lẽ sống cao đẹp với mục tiêu cao cả là suốt đời phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng đất nước, giải phóng dân tộc, giải phóng con người Nhân cách và đạo đức sáng ngời của Hồ Chí Minh là tấm gương cho biết bao thế hệ trẻ Việt Nam học tập và noi theo Đúng như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết:

“Trái tim, khối óc của Hồ Chí Minh dành cho dân tộc Việt Nam ta cũng hướng về giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới Cuộc chiến đấu, cuộc sống, những thành tựu đầy ý nghĩa, cùng với tình cảm quốc

tế trong sáng của Hồ Chí Minh được sự kính phục và lòng thương yêu của nhân dân thế giới, những người cộng sản khắp năm châu, nhân dân các nước

xã hội chủ nghĩa, các dân tộc ở Á, Phi, Mỹ La-tinh, nhân dân lao động trong các nước phương Tây, và mọi người có lương tri trên trái đất… Hồ Chủ tịch

là người tiêu biểu nhất cho thời đại, tiêu biểu cho xu thế của thời đại và sức mạnh của thời đại tiến lên…Những người trên thế giới này, ngay trong một nước cũng như từ nước này sang nước khác, có biết bao điều không giống nhau, thậm chí trái ngược nhau về cảnh ngộ sống và lý tưởng sống, về trình

độ hiểu biết, về xu hướng chính trị, xã hội hay tôn giáo, miễn là không phải bọn áp bức, bóc lột, bọn xâm lược hay tay sai của chúng, thì mỗi người có thể thấy ở cuộc chiến đấu và cuộc sống của Hồ Chí Minh điều mà mình hằng