Phương pháp phê bình tiểu sử học: luận án sử dụng những dữ kiện đời tư của nhà văn để phân tích văn bản, tìm kiếm dấu vết tiểu sử của tác giả trong thế giới nghệ thuật nhằm làm rõ mối li
TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Lịch sử nghiên cứu văn xuôi nữ Việt Nam và Trung Quốc đương đại từ góc nhìn phê bình nữ quyền
Chương 2: Phong trào nữ quyền và văn xuôi nữ Việt Nam, Trung Quốc đương đại (50 trang)
2.1 Tổng quan về vấn đề nữ quyền ở Việt Nam và Trung Quốc giai đoạn hiện đại 2.2 Tổng quan về văn xuôi nữ Việt Nam và Trung Quốc đương đại
2.3 Dạ Ngân và Thiết Ngưng: Tinh thần nhập cuộc và tinh thần sáng tạo của người nữ
Chương 3: Văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng từ phương diện ý thức nữ quyền (feminist consciousness) (36 trang)
3.1 Ý thức về vị thế “giới hạng hai” (the second sex) của nữ giới
3.2 Ý thức về những cơ chế xác lập vị thế “giới hạng hai” của nữ giới
3.3 Ý thức phủ định và kháng cự chế độ nam quyền
Chương 4: Văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng từ phương diện thi pháp nữ quyền (feminist poetics) (47 trang)
4.1 Thi pháp tự thuật trong văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng
4.2 Thi pháp tư duy hồi mẫu trong văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng
4.3 Thi pháp viết về cái thường nhật trong văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng
4.4 Thi pháp thân thể trong văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng
4.5 Thi pháp giễu nhại trong văn xuôi Dạ Ngân và Thiết Ngưng
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Trong chương này, luận án tập trung vào sự hình thành của phê bình nữ quyền dựa trên tư tưởng nữ quyền phương Tây, nơi khởi nguồn và phát triển lý thuyết nữ quyền toàn cầu Chúng tôi nghiên cứu sự xác lập quan niệm và bản chất tư tưởng của phê bình nữ quyền, cùng với sự hình thành và phát triển của hệ thuật ngữ, các khuynh hướng phát triển, đối tượng, mục tiêu và phương pháp phê bình Các khuynh hướng phê bình được lựa chọn bao gồm phê bình nữ quyền Marxist, phê bình nữ quyền xã hội, phê bình nữ quyền văn hóa, phê bình nữ quyền phân tâm học và thi pháp nữ quyền Phần thứ hai sẽ giới thiệu lịch sử nghiên cứu vấn đề, tổng quan về các công trình và bài viết của các nhà nghiên cứu về phê bình nữ quyền và văn xuôi nữ giới tại Việt Nam và Trung Quốc, bao gồm tác phẩm của Dạ Ngân và Thiết Ngưng.
1.1 Tổng quan về phê bình nữ quyền phương Tây
1.1.1 Sự hình thành của nền phê bình nữ quyền phương Tây
Từ cuối thập niên 60 đến đầu thập niên 70 của thế kỷ XX, văn học nữ quyền đã phát triển mạnh mẽ nhờ sự ảnh hưởng của Virginia Woolf và Simone de Beauvoir Quyển Bí ẩn nữ tính của Betty Friedan, xuất bản năm 1963, đã truyền cảm hứng cho phụ nữ và những người hoạt động trong lĩnh vực nữ quyền, giúp họ nhận thức rõ về "khủng hoảng bản sắc nữ" trong bối cảnh xã hội đầy ngụy biện Hai tác phẩm quan trọng đã mở đường cho phê bình nữ quyền là Trí tưởng tượng nữ giới: Một khảo cứu văn học và tâm lý về sáng tác văn học nữ.
Virginia Woolf (1882 - 1941) là một nhà văn và nhà tư tưởng nữ quyền nổi tiếng người Anh, nổi bật với gần 20 cuốn tiểu thuyết và tiểu luận tập trung vào các vấn đề liên quan đến phụ nữ và nữ quyền.
2 Simone de Beauvoir (1908 - 1986): Một nhà triết học hiện sinh, nhà nữ quyền tiêu biểu người Pháp của thế kỷ XX
Betty Friedan (1921 - 2006) là một nhà văn và nhà hoạt động nữ quyền nổi tiếng, được biết đến như là người sáng lập và chủ tịch đầu tiên của Tổ chức Quốc gia vì Phụ nữ tại Mỹ.
Imagination: A Literary and Psychological Investigation of Women's Writing) của Patricia
Meyer Spacks ra mắt năm 1975 và Nữ nhà văn- Những tác giả vĩ đại (Literary Women- The
Great Writers) của Ellen Moers xuất bản năm 1976 Với 11 bài viết được chia thành hai phần,
Ellen Moers đã khắc họa lịch sử văn chương nữ phương Tây từ thế kỷ XVIII đến thập niên 1970 thông qua tác phẩm của 30 nhà văn nữ tiêu biểu, nhấn mạnh sự hiện diện và khả năng sáng tạo của phụ nữ Bà phân tích những yếu tố thực tiễn như sự hạn chế về công việc, tình trạng tài chính phụ thuộc và định kiến về "người nữ bé nhỏ" đã cản trở việc sáng tác của nữ giới.
Hélène Cixous đã phát triển lý thuyết nữ quyền hậu cấu trúc, nhấn mạnh rằng thân thể và tính dục của phụ nữ tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào nam giới, và khẳng định rằng khoái cảm nhục thể là bản chất của "tôi" nữ Từ đó, Cixous đã lý giải về lối viết nữ (l’écriture feminine), cho rằng phụ nữ viết văn có khả năng phá vỡ các cấu trúc và biểu tượng cố định trong diễn ngôn nam giới Bốn năm sau, Elaine Showalter đã nghiên cứu lịch sử văn học nữ ở Anh từ thế kỷ XIX đến XX, tập trung vào các tiểu thuyết gia như Charlotte Brontë và Doris Lessing trong tác phẩm "Một nền văn chương của chính họ" So với các công trình của Patricia Meyer Spacks và Ellen Moers, Showalter thể hiện rõ ràng hơn phương pháp phê bình nữ quyền, từ khát vọng viết văn của phụ nữ đến sự hình thành mỹ học nữ giới trong quá trình sáng tạo.
Năm 1979, tác phẩm "Người đàn bà điên loạn trên gác mái" của Sandra Gilbert và Susan Gubar đã ra đời, nghiên cứu hoàn cảnh sáng tác của các tác giả nữ như Jane Austen, Mary Shelley, George Eliot, Emily Dickinson và chị em nhà Brontë Tác phẩm này chỉ trích việc tái hiện hình tượng người phụ nữ trong văn học nam giới truyền thống, thường chỉ được mô tả như thiên thần hoặc ác quỷ Gilbert và Gubar đã khẳng định khát vọng phá vỡ những rào cản kìm hãm phụ nữ, nhằm giải phóng họ khỏi sự kiểm soát của nam giới trong xã hội.
Hélène Cixous (1937-) là một giảng viên đại học nổi tiếng, đồng thời là một nhà nữ quyền cấp tiến, nhà thơ, triết gia, nhà nghiên cứu phê bình văn học, nhà soạn kịch và nhà tu từ học của Pháp trong thế kỷ XX.
5 Elaine Showalter (1941-): Nhà phê bình nữ quyền nổi tiếng của nước Mỹ, chuyên gia nghiên cứu về văn học nữ Anh,
Vào thế kỷ XX, mỹ học ở Mỹ đã phát triển mạnh mẽ, mang đến sự tự do cho phụ nữ trong sáng tác văn học Những tác giả như Toril Moi, Annett Kolodny, Adrienne Rich, Marge Piercy, Judy Chicago, Susan Griffin và Alice Walker đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành nhận thức về mỹ học và văn hóa nữ giới, từ đó tạo ra một nền thi học độc đáo và phong phú.
Năm 1985, công trình nghiên cứu nữ quyền kinh điển Chính trị giới tính/ văn bản
Trong tác phẩm "Sexual/ Textual Politics," Toril Moi đã khắc họa sinh động lịch sử phê bình nữ quyền thông qua các nhân vật tiêu biểu như Virginia Woolf, Kate Millet, và Simone de Beauvoir Tác giả không chỉ giải thích các luận điểm chính của từng nhà nữ quyền mà còn làm nổi bật đặc trưng và giá trị của chúng Bằng cách đưa ra cái nhìn từ các nhà nghiên cứu và phê bình khác, Moi tạo ra mối quan hệ tương tác và đối thoại giữa các luận điểm và tư tưởng nữ quyền Qua đó, tác phẩm không chỉ tái lập lộ trình tư tưởng mà còn xây dựng một xã hội tư tưởng phong phú với sự tiếp nối, tương tác và va chạm giữa các quan niệm nữ quyền khác nhau.
Phê bình nữ quyền đã có ảnh hưởng tích cực đến sáng tác văn học nữ, đặc biệt từ khi cuốn Chính trị giới tính (Sexual Politics) của Kate Millett ra mắt vào năm 1970 tại Mỹ Cuốn sách này phân tích mối quan hệ giữa phong trào giải phóng phụ nữ và hoạt động sáng tác, dẫn đến sự bùng nổ trong nghiên cứu văn chương của nữ giới Kết quả là, các nhà phê bình đã tái phát hiện những tác phẩm như tiểu thuyết Bừng tỉnh (The Return).
Awakening) viết về người phụ nữ khát khao đi tìm cái tôi của mình qua những đam mê của
Kate Chopin (1851 – 1904) là tác giả của tác phẩm được hoàn thành vào năm 1899 nhưng đã bị lãng quên trong suốt sáu thập kỷ Tác phẩm này hiện đang được nhìn nhận lại qua lăng kính nữ quyền, làm nổi bật giá trị và ý nghĩa của nó trong bối cảnh văn học.
Giấy dán tường màu vàng (The Yellow Wallpaper) của Charlotte Perkins Gilman (1860 –
1945), cũng có số phận giống Bừng tỉnh, ra đời từ năm 1892 và được phát hiện lại vào thập niên
1960 Tác phẩm này xây dựng hình tượng một người phụ nữ bị giam cầm đã ghi lại cuộc đời tù
Toril Moi (1953-) là một nhà phê bình nữ quyền người Na Uy, hiện đang giữ chức giáo sư về văn học, nghệ thuật sân khấu và triết học tại Đại học Duke, Bắc Carolina, Hoa Kỳ Bà nổi tiếng với tác phẩm "Chính trị học giới tính/văn bản" (Sexual/Textual Politics), đóng góp quan trọng cho lĩnh vực nghiên cứu giới và văn học.
Showalter chỉ trích ý niệm "phẩm chất lưỡng tính" của Virginia Woolf như một sự thỏa hiệp trước các vấn đề nữ quyền phức tạp Thế hệ phê bình nữ quyền Pháp từ chối và tách biệt khỏi tư tưởng nữ quyền hiện sinh của Simone de Beauvoir, dựa trên quan điểm của Lacan và phân tâm học Mối quan hệ giữa các nhà tư tưởng như Freud, Miller, Mailer, Lukács, Lacan, Derrida, Marx, Barthes và các nhà nữ quyền thể hiện sự phản biện, kế thừa và chọn lọc nhằm tạo ra sự thay đổi và phát triển trong lĩnh vực này.
Cuốn sổ tay vàng (The Golden Notebook, 1962) của Doris Lessing và Những nữ du kích (Les
Cuốn tiểu thuyết "Guérillères" (1969) của Monique Wittig đã làm thay đổi số phận và giải phóng tiếng nói của phụ nữ nhờ vào ánh sáng của phong trào nữ quyền Những sự kiện này đã khởi đầu một cuộc khám phá lịch sử văn học nữ, giúp tìm lại những tác phẩm của các tác giả nữ đã bị lãng quên và chối bỏ trong suốt thời gian qua.