Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu của môn sinh học

Nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Giáo dục THCS và TRUNG HỌC PHỔ THÔNG bên cạnh việc hoàn thiện nội dung GDPT qui định cho từngcấp học, thì trước những thách

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HOÀNG THỊ KIM HUYỀN – NGễ VĂN HƯNG – NGUYỄN VĂN KHẢI ĐẶNG DUY LỢI – ĐINH THỊ

KIM NHUNG

GIáO DụC ứng phó với biến đổi khí hậu

TRONG MễN SINH HỌC CấP TRUNG HọC PHổ THÔNG

(Tài liệu dành cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục)

Hà Nội, năm 2012 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT GDPT: Giỏo dục phổ thụng

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU: Biến đổi khớ hậuDHTH: Dạy học tớch hợp

THCS: Trung học cơ sởTRUNG HỌC PHỔ THễNG: Trung học phổ thụngGV: Giỏo viờn

HS: Học sinh

1 Biểu hiện, đặc điểm và nguyên nhân chính của sự BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu 9

2 Tác động của sự BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đối với tự nhiên và các hoạt động của con người 10

4 Hành động ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 11

5 Giáo dục, tuyên truyền, các giải pháp giảm nhẹ với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU tại các địa phương 13

II Giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 14

1 Vai trò, nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 14

2 Mục tiêu của giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 14

3 Định hướng, yêu cầu của giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

15

4 Tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 15

Phần II TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG MÔN SINH HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1 Mục tiêu chung về giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong môn Sinh học 19

2 Khả năng tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU của môn Sinh học 20

3 Giới thiệu địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong môn Sinh học 21

4 Gợi ý về tổ chức DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU vào

5 Giới thiệu một số giáo án dạy học tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

6 Giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong môn Sinh

LỜI GIỚI THIỆU

Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất là sự BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU toàn cầu BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất; đờisống của sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất.Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ.Các giải pháp mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quả với BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết

Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU gây ra, Thủ tướng Chính phủnước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍHẬU (Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008) Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó vớiBIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt Kế hoạch hành động ứng phó với BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU của ngành Giáo dục giai đoạn 2011 - 2015 và phê duyệt Dự án "Đưa các nội dung ứng phó với BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU vào chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011 - 2015"

Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ trên một cách có hiệu quả, Bộ Giáo dục và Đào tạo đãxây dựng bộ tài liệu giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU tích hợp vào các môn học cấp TRUNG HỌC PHỔTHÔNG: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí, Công nghệ Mỗi tài liệu có cấu trúc gồm hai phần chính:

Phần I Những vấn đề chung Phần này làm rõ một số kiến thức cơ bản về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và những

quan niệm về giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Phần II Tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong môn học Phần này làm rõ mục tiêu về

giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, về khả năng tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, giới

ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, minh họa một số bài soạn tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍHẬU và giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong mônhọc.

Đây là tài liệu có tính định hướng và gợi ý cho các thầy, cô giáo trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục, soạn các giáo

án lên lớp cho HS Trong quá trình triển khai, rất cần sự vận dụng sáng tạo, phù hợp với tình hình cụ thể của các địa phương đểnội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đạt được các hiệu quả cao nhất Trong quá trình biên soạn, các tác giả

đã có nhiều cố gắng, song không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý quý báu của các thầy,

cô giáo để tài liệu được hoàn thiện hơn

VỤ GIÁO DỤC TRUNG HỌC Phần I

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

I KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

1 Biểu hiện, đặc điểm và nguyên nhân chính của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu

1.1 Khái niệm về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU là sự thay đổi của khí hậu mà nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp bởi hoạt động của conngười làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và tác động thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong cácthời gian có thể so sánh được (Công ước chung của Liên Hợp Quốc về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU tại Hội nghị Thượngđỉnh về Môi trường tại Rio de Janero (Braxin - năm 1992) Nói một cách khác, BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU là sự biến đổitrạng thái của khí hậu so với trung bình hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một thời gian dài, thường là vài thập

kỷ hoặc hàng trăm năm và lâu hơn

1.2 Những biểu hiện của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- Nhiệt độ không khí của Trái Đất đang có xu hướng nóng dần lên: từ năm 1850 đến nay nhiệt độ trung bình đãtăng 0,740C; trong đó nhiệt độ tại 2 cực của Trái Đất tăng gấp 2 lần so với số liệu trung bình toàn cầu Theo dự báo,

nhiệt độ trung bình của Trái Đất có thể tăng lên 1,1 - 6,40C tới năm 2100, đạt mức chưa từng có trong lịch sử 10.000năm qua.

Ở Việt Nam trong vòng 50 năm (1957 - 2007) nhiệt độ không khí trung bình tăng khoảng 0,5 - 0,70C Dự báo, nhiệt độkhông khí trung bình sẽ tăng từ 1 - 20C vào năm 2020 và từ 1,5 - 20C vào năm 2070

- Sự dâng cao của mực nước biển gây ngập úng và xâm nhập mặn ở các vùng thấp ven biển, xóa sổ nhiều đảotrên biển và đại dương

Trong thế kỷ XX, trung bình mực nước biển ở châu Á dâng cao 2,44mm/năm; chỉ riêng thập kỷ vừa qua là3,1mm/năm Dự báo trong thế kỷ XXI, mực nước biển dâng cao từ 2,8 - 4,3mm/năm

Ở Việt Nam, tốc độ dâng lên của mực nước biển khoảng 3mm/năm (giai đoạn 1993 - 2008) tương đương vớitốc độ dâng lên của mực nước biển trong các đại dương thế giới Dự báo đến giữa thế kỷ XXI, mực nước biển có thểdâng thêm 30cm và đến cuối thế kỷ 21 mực nước biển có thể dâng lên 75cm so với thời kỳ 1980 - 1999

- Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trênTrái Đất

- Có sự xuất hiện của nhiều thiên tai bất thường, trái quy luật, mức độ lớn như bão, mưa lớn, hạn hán gây nênnhững tổn thất to lớn về người và tài sản

1.3 Đặc điểm của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu

- Diễn ra chậm, từ từ, khó phát hiện, khó đảo ngược;

- Diễn ra trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng tới tất cả các lĩnh vực có liên quan đến sự sống và hoạt động củacon người;

- Cường độ ngày một tăng và hậu quả khó lường trước;

- Là nguy cơ lớn nhất của con người phải đối mặt với tự nhiên trong lịch sử phát triển của mình

1.4 Nguyên nhân của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- Ngoài những nguyên nhân tự nhiên gây nên sự BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu đã diễn ra trong quá trình hìnhthành và phát triển của Trái Đất trong các thời gian trước đây, như sự tương tác giữa vận động của Trái Đất và vũ trụ, sựthay đổi của bức xạ Mặt Trời, sự tác động của khí CO2 do các hoạt động núi lửa, cháy rừng hoặc các trận động đất lớngây ra; nguyên nhân chính gây nên BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong vòng 300 năm gần đây và đặc biệt trong nửa thế kỷ qua

là do hoạt động công nghiệp phát triển, sử dụng rất nhiều nhiên liệu và năng lượng thải vào bầu khí quyển các chất ônhiễm.

- Tình hình đô thị phát triển mạnh mẽ, gia tăng các hoạt động giao thông vận tải, chặt phá rừng và cháy rừng cũng làm nghiêm trọng thêm tình hình ô nhiễm không khí, giữ lại lượng bức xạ sóng dài khiến cho nhiệt độ Trái Đấtnóng lên theo hiệu ứng nhà kính Từ đó, làm thay đổi các quá trình tự nhiên của hoàn lưu khí quyển, vòng tuần hoànnước, vòng tuần hoàn sinh vật

- Có thể nói, hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu gây ra những BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU hiện nay trênTrái Đất

2 Tác động của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đối với tự nhiên và các hoạt động của con người

2.1 Sự nóng lên của Trái Đất

- Nhiệt độ tăng có ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái tự nhiên, làm suy giảm đa dạng sinh học, làm ảnhhưởng tới năng suất, chất lượng sản phẩm vật nuôi, cây trồng

- Sự thay đổi và chuyển dịch của các đới khí hậu, đới thảm thực vật tự nhiên dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống củacác loài sinh vật

- Nhiệt độ tăng dần dẫn đến sự thay đổi các yếu tố thời tiết khác, phá hoại mùa màng, có ảnh hưởng trực tiếp tớicác ngành năng lượng, xây dựng, giao thông vận tải, công nghiệp, du lịch

- Tuy nhiên, con người cũng có thể tận dụng những hệ quả sự nóng lên của Trái Đất

2.2 Tác động của nước biển dâng

- Làm tăng diện tích ngập lụt có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp, các đô thị, các công trình xâydựng giao thông vận tải cũng như nơi cư trú của con người; đặc biệt ở các vùng đồng bằng ven biển

- Làm tăng độ nhiễm mặn của nguồn nước, làm thay đổi các hệ sinh thái tự nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp

2.3 Làm tăng cường các thiên tai

- Bão, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán xảy ra bất thường và có sức tàn phá lớn

- Xuất hiện các đợt nóng, lạnh quá mức, bất thường gây tổn hại đến sức khỏe con người, gia súc và mùa màng

- Tình trạng hoang mạc hóa có xu hướng gia tăng

3 Ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU có hai khía cạnh: giảm nhẹ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và thích ứng với nó

3.1 Giảm nhẹ

Theo Ban Liên Chính phủ về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (IPCC) giảm nhẹ có nghĩa là sự can thiệp của con ngườinhằm làm giảm nguồn phát thải khí nhà kính, hoặc cải thiện các bể chứa khí nhà kính

3.2 Thích ứng

Thích ứng đề cập đến khả năng tự điều chỉnh của một hệ thống để thích nghi với những biến đổi của khí hậu

nhằm giảm nhẹ những nguy cơ thiệt hại, để đối phó với những hậu quả (có thể xảy ra) hoặc tận dụng những cơ hội

4 Hành động ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

4.1 Trên thế giới và Việt Nam

- Ý thức về những tác hại do con người gây ra cho môi trường Trái Đất, gần đây đã có sự đồng thuận của cộngđồng quốc tế trong nỗ lực ngăn chặn những ảnh hưởng nguy hại do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu Nhiều diễn đànquốc tế đã ngày càng thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học, doanh nghiệp, chính trị cũng như các nhà hoạchđịnh chính sách đối ngoại như Liên hợp quốc, WTO, EU, ASEM, APEC, ASEAN một điều chắc chắn rằng nhữngthoả thuận kinh tế, chính trị, thương mại song phương hoặc đa phương gắn liền với vấn đề BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU luônnhận được sự tán thành và hợp tác

- Những cam kết quốc tế được cụ thể hoá vào năm 1997 khi Nghị định thư Kyoto ra đời và chính thức có hiệulực vào năm 2005 liên quan đến Chương trình khung về vấn đề BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU mang tầm quốc tế của Liên hợpquốc với mục tiêu cắt giảm lượng khí thải gây ra hiệu ứng nhà kính

- Kể từ tháng 11/2007 đã có khoảng 175 quốc gia kí kết tham gia chương trình này Nghị định thư Kyoto cũngràng buộc 37 quốc gia phát triển đến năm 2012 phải cắt giảm khí thải xuống 5% so với mức của năm 1990 Nghị địnhthư cũng được khoảng 137 quốc gia đang phát triển tham gia kí kết trong đó có Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ vốn lànhững nền kinh tế mới nổi và có lượng khí phát thải cao Sự kiện chính phủ Nga, quốc gia chiếm 17% lượng khí thải,phê chuẩn Nghị định thư vào năm 2004 và chính phủ Ôxtrâylia ký kết Nghị định thư vào năm 2007, đã gây sức ép buộc

Mĩ (quốc gia chiếm 25% lượng khí thải ) hiện là quốc gia phát triển duy nhất không phê chuẩn Nghị định thư Kyoto phải thay đổi quan điểm trong thời gian gần đây Thế giới hi vọng thái độ tích cực và sự tham gia có trách nhiệm của Mĩ

-sẽ được thể hiện khi Chính phủ của Tổng thống Obama tham gia Hội nghị Copenhagen Tuy nhiên, cho đến nay tình

hình này vẫn chưa có gì sáng sủa hơn, chưa có bước tiến triển mang tính đột phá trong cuộc chiến ứng phó với BIẾNĐỔI KHÍ HẬU toàn cầu

Như vậy, Nghị định thư Kyôtô được mong đợi sẽ là một thành công trong vấn đề cắt giảm khí gây hiệu ứng nhàkính Mục tiêu được đặt ra nhằm "Cân bằng lại lượng khí thải trong môi trường ở mức độ có thể ngăn chặn những tácđộng nguy hiểm cho sự tồn tại và phát triển của con người vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc của môi trường” Trong nhữngnăm tới, xu thế chung của hợp tác quốc tế và khu vực để đối phó với vấn đề BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU sẽ được tăngcường, tập trung vào quá trình thiết lập cơ chế hợp tác, nghiên cứu và đánh giá tác động, xây dựng biện pháp phòngngừa và nghiên cứu công nghệ, năng lượng mới

Mặc dù vậy, quá trình hợp tác sẽ còn gặp nhiều khó khăn, trắc trở do còn nhiều sự khác biệt về lợi ích giữa cácquốc gia trong việc thực hiện các cam kết quốc tế liên quan đến vấn đề BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (cơ bản là việc giảm chấtthải gây hiệu ứng nhà kính hoặc sử dụng tiết kiệm nhiên liệu có thể ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế của nhiềuquốc gia), việc sản xuất theo Chương trình cơ cấu phát triển sạch (The Clean Development Mechanism-CDM) đòi hỏiđầu tư lớn và công nghệ phức tạp

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 158/2008/QĐ - TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốcgia về ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ngày 12/01/2009, tại TP.Hồ Chí Minh, Bộ Tài nguyên và Môi trường chínhthức công bố Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Mục tiêu chiến lược của Chươngtrình là đánh giá được mức độ tác động của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đối với các lĩnh vực, ngành và địa phương trongtừng giai đoạn và xây dựng được kế hoạch hành động có tính khả thi để ứng phó hiệu quả với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬUcho từng giai đoạn ngắn hạn và dài hạn nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước, tận dụng cơ hội phát triểnnền kinh tế theo hướng các-bon thấp và tham gia cùng cộng đồng quốc tế trong nỗ lực giảm nhẹ BIẾN ĐỔI KHÍHẬU, bảo vệ hệ thống khí hậu Trái Đất

4.2 Hành động của chúng ta

Thực tế cho thấy, BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đang đe doạ nghiêm trọng đến lợi ích sống còn của con người trên khắphành tinh và làm cho Trái Đất chúng ta ngày càng trở nên mỏng manh, dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến sự pháttriển bền vững trong tương lai Ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải ý thức hơn đối với môi trường thông qua từng côngviệc cụ thể của mỗi cá nhân

Trước tiên, đó chính là sự thay đổi thói quen hàng ngày trong cuộc sống theo hướng tiết kiệm năng lượng Chỉ

cần một cái nhấn nút tắt đèn hay các thiết bị điện, điện tử khi ra vào phòng ở hoặc nơi làm việc là góp phần tiết kiệmnăng lượng, bảo vệ môi trường và giảm thiểu năng lượng và các chi phí phải trả

Thứ hai, cần phải nhận thức đầy đủ hơn về nguyên nhân và hậu quả của sự BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU để vận dụng

trong những hoàn cảnh cụ thể, đặc biệt là đối với những người “ra quyết định” Ví dụ: Bạn là người có quyền nhậpkhẩu thiết bị sản xuất thì nhất quyết phải nói không với “công nghệ lạc hậu, sử dụng nhiều nhiên liệu và phát thải khígây hiệu ứng nhà kính”

Thứ ba, nghiên cứu khoa học và ứng dụng những thành tựu mới vào trong hiện thực cuộc sống là sự đóng góp thiết

thực nhất của chúng ta Hiện nay, trên thế giới đã tập trung vào việc nghiên cứu ứng dụng những nguồn năng lượng sạchnhư năng lượng Mặt Trời, sức gió, sóng biển để tạo ra những sản phẩm thân thiện với môi trường Trong xây dựng đãchú ý đến kiến trúc sinh thái, trong du lịch đã xuất hiện nhiều hơn sản phẩm du lịch sinh thái đây đều là những hướng đitích cực

Thứ tư, bạn hãy là một tuyên truyền viên có trách nhiệm thông qua trao đổi, chuyện trò với gia đình, bạn bè,

hàng xóm về những vấn đề môi trường (như hạn chế xả chất thải bẩn, trồng và chăm sóc cây xanh, đi xe đạp ở những

cự ly thích hợp hoặc tăng cường sử dụng phương tiện giao thông công cộng, hạn chế và tiến tới không dùng túi nilông, cố gắng sử dụng nước sạch tiết kiệm ) Việc tuyên truyền, trao đổi thông tin trên blog cá nhân hay diễn đàn trựctuyến cũng có tác dụng to lớn và nhanh chóng Thông qua các hoạt động văn hoá, văn nghệ, giải trí thể thao, tìnhnguyện và phát triển sẽ giúp bạn đưa vấn đề bảo vệ môi trưòng xâm nhập vào cộng đồng một cách hữu hiệu hơn

5 Giáo dục, tuyên truyền các giải pháp giảm nhẹ với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU tại các địa phương

- Có hai nhóm giải pháp quan trọng nhất để đối phó với những thách thức do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU gây ra làgiải pháp giảm nhẹ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và giải pháp thích ứng với những thay đổi của điều kiện tự nhiên, kinh tế -

xã hội, giảm thiểu những thiệt hại của thiên tai do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU gây ra

Điều đáng chú ý là các giải pháp này rất đa dạng, phong phú, song phải phù hợp với tình hình cụ thể về điềukiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và dân cư của từng địa phương BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU có thể dẫn đến những hậu quảkhác nhau đối với mỗi khu vực Bão lớn có sức tàn phá mạnh ở vùng ven biển trực tiếp gây sạt lở bờ biển, tràn ngập

nước mặn, phá hủy công trình xây dựng, nhà cửa Đối với vùng núi, chúng lại gây mưa lớn, lũ lụt, lũ quét, sạt lởđường gây nên những tổn thất và thiệt hại to lớn không kém.

- Vì vậy việc tuyên truyền phổ biến sâu rộng các kiến thức, kinh nghiệm cụ thể của các địa phương có hoàn cảnh tương

tự là rất cần thiết và có tác dụng thiết thực

- Cần chú trọng giáo dục, tuyên truyền cho nhân dân các địa phương tinh thần tích cực, chủ động đối phó vớinhững thách thức do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU gây ra theo phương châm tại chỗ, dựa vào sức mình là chính

II GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1 Vai trò, nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

1.1 Vai trò của GDPT trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- Số lượng HS đông, năm học 2011-2012 số HS của GDPT là 14,7 triệu (Trong đó, HS tiểu học: 7,1 triệu,THCS: 4,9 triệu, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG: 2,7 triệu) Nếu tính riêng, số lượng HS trung học chiếm gần 1/10 dân

số nước ta và có liên quan đến hàng triệu hộ gia đình

- HS phổ thông là lực lượng và nhân tố cơ bản để lan tỏa trong xã hội, những hành động của các em đều có tínhđộng viên, khích lệ lớn đối với gia đình, xã hội và do đó, có tác động góp phần làm thay đổi hành vi, cách ứng xử củamọi người trong xã hội trước hiện tượng BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- HS phổ thông là lực lượng chủ lực trong việc thực hiện và duy trì các hoạt động tuyên truyền về ứng phó vớiBIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong và ngoài nhà trường Đồng thời, những kiến thức và kĩ năng về ứng phó với BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU mà các em tiếp thu được từ nhà trường sẽ dần hình thành trong tư duy, hành động của các em để ứng phóvới BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong tương lai Bởi vậy việc đầu tư cho giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong

hệ thống GDPT nói riêng, hệ thống giáo dục quốc dân nói chung, là một giải pháp lâu dài, nhưng hiệu quả kinh tế nhất

và bền vững nhất

1.2 Nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Giáo dục THCS và TRUNG HỌC PHỔ THÔNG bên cạnh việc hoàn thiện nội dung GDPT qui định cho từngcấp học, thì trước những thách thức của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU còn có nhiệm vụ cung cấp cho HS những hiểu biết cơbản về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, tác động của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đến môi trường tự nhiên, đến đời sống và sản xuấtcủa con người; những giải pháp nhằm hạn chế tác động của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ

HẬU để HS trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong gia đình, nhà trường và địa phương về BIẾN ĐỔI KHÍHẬU.

2 Mục tiêu của giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

kỹ năng và hành động cụ thể để ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- Nội dung của giáo dục ứng phó BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU phải đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống giữa các khốikiến thức, kĩ năng, đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học Kiến thức và kĩ năng về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU còn phảiđảm bảo được tính phù hợp với các đối tượng HS ở các vùng miền khác nhau trên cả nước

- Ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU cần có sự hợp tác, liên kết giữa các trường học trên phạm vi quốc gia, quốc tế

về thông tin, chia sẻ kinh nghiệm xử lý rủi ro trong những trường hợp cụ thể, cả về nhân lực và tài chính

- Giáo dục ứng phó BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU là giáo dục về nhận thức và cả hành động để có thể tham gia giảiquyết những vấn đề cụ thể do BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU gây ra Do đó, mỗi HS được giáo dục ứng phó BIẾN ĐỔI KHÍHẬU không chỉ có thêm nhận thức, hiểu biết cần thiết để ứng phó BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, mà còn phải biết vận dụngcác các kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn cụ thể, phải biết làm một việc gì đó cho trường mình, chocộng đồng, nghĩa là giáo dục ứng phó BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU phải được tiến hành thông qua các hành động thực tiễn

- Trong giáo dục về ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, cần phát triển các kĩ năng hợp tác: thày-trò; trò - trò;thầy trò - xã hội để nâng cao hiệu quả giáo dục và góp phần xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”

4 Tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Xavier Rogiers đã đưa ra một định nghĩa về khoa học sư phạm tích hợp như sau: "Khoa sư phạm tích hợp làmột quan niệm về một quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những nănglực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai, hoặcnhằm hòa nhập HS vào cuộc sống lao động"

"Khoa sư phạm tích hợp" được trình bày như một lí thuyết giáo dục, một mặt nó đóng góp vào việc nghiên cứuxây dựng chương trình, sách giáo khoa, đồng thời góp phần định hướng các hoạt động dạy học trong nhà trường

Với ý nghĩa định hướng các hoạt động dạy học, trong nhiều tài liệu người ta cũng thường sử dụng thuật ngữ

"DHTH" Trong tài liệu này chúng tôi sẽ dùng thuật ngữ "DHTH" để chỉ quá trình dạy học, trong đó, HS phải huy

động nội dung kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lạihình thành và phát triển những kiến thức, kĩ năng mới, rèn luyện được những năng lực cần thiết Một quá trình dạyhọc như vậy cũng đòi hỏi GV phải nghiên cứu vận dụng phối hợp các phương pháp và phương tiện dạy học

4.2 Lí do phải thực hiện DHTH

- DHTH góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường phổ thông

+ Vận dụng DHTH là một yêu cầu tất yếu của việc thực hiện nhiệm vụ dạy học ở nhà trường phổ thông Như

Luật giáo dục (2005) đã nêu : "Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc" Việc có nhiều môn học đã được đưa

vào nhà trường phổ thông hiện nay là thể hiện quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Các môn học đó phảiliên kết với nhau để cùng thực hiện mục tiêu giáo dục nêu trên

+ Mặt khác, hiện nay các tri thức khoa học và kinh nghiệm xã hội của loài người phát triển như vũ bão Trong khi,quỹ thời gian cũng như số năm học để HS ngồi trên ghế nhà trường là có hạn, không thể đưa nhiều môn học hơn nữavào nhà trường, cho dù những tri thức này là rất cần thiết Chẳng hạn, ngày nay người ta nhận thấy cần thiết phải trang

bị nhiều kĩ năng sống cho HS (các kiến thức và kĩ năng về an toàn giao thông, bảo vệ môi trường sống, tiết kiệm nănglượng và sử dụng năng lượng hiệu quả, về định hướng về nghề nghiệp, ) trong khi những tri thức này không thể tạothành môn học mới để đưa vào nhà trường Vì vậy, DHTH là giải pháp quan trọng

+ Chương trình GDPT và sách giáo khoa các môn học đã tích hợp nhiều tri thức để thực hiện các mục tiêu nêutrên, song không thể đầy đủ và phù hợp với tất cả đối tượng HS Vì vậy, trong quá trình dạy học, GV phải nghiên cứu

để tích hợp các nội dung tri thức trên một cách cụ thể cho từng môn học và phù hợp với từng đối tượng HS ở các vùngmiền khác nhau

- Do bản chất của mối liên hệ giữa các tri thức khoa học

Các nhà khoa học cho rằng khoa học ở thế kỷ XX đã chuyển từ phân tích cấu trúc lên tổng hợp hệ thống làm xuấthiện các liên ngành (như sinh thái học, tự động hóa, ) Vì vậy, xu thế dạy học trong nhà trường là phải làm sao cho trithức của HS xác thực và toàn diện Quá trình dạy học phải làm sao liên kết, tổng hợp hóa các tri thức, đồng thời thay thế

"tư duy cơ giới cổ điển" bằng "tư duy hệ thống" Theo Xavier Rogiers, nếu nhà trường chỉ quan tâm dạy cho HS các kháiniệm một cách rời rạc, thì nguy cơ sẽ hình thành ở HS các "suy luận theo kiểu khép kín", sẽ hình thành những con người

"mù chức năng", nghĩa là những người đã lĩnh hội kiến thức nhưng không có khả năng sử dụng các kiến thức đó hàngngày

- Góp phần giảm tải học tập cho HS

Giảm tải học tập không chỉ là giảm thiểu khối lượng kiến thức môn học, hoặc thêm thời lượng cho việc dạy họcmột nội dung kiến thức theo qui định Phát triển hứng thú học tập cũng có thể được xem như một biện pháp giảm tảitâm lí học tập có hiệu quả và rất có ý nghĩa Làm cho HS thấu hiểu ý nghĩa của các kiến thức cần tiếp thu, bằng cáchtích hợp một cách hợp lí và có ý nghĩa các nội dung gần với cuộc sống hàng ngày vào môn học, từ đó tạo sự xúc cảmnhận thức, cũng sẽ làm cho HS nhẹ nhàng vượt qua các khó khăn về nhận thức và việc học tập khi đó mới trở thànhniềm vui và hứng thú của HS

4.3 Phương thức, hình thức DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong các môn học cấp TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

a) Các phương thức tích hợp:

- Nội dung GDPT đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễncuộc sống, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của HS, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở cấp học, nên việc đưa các nội dunggiáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, cũng như các nội dung giáo dục khác vào nội dung các môn học trongtrường phổ thông cần phải tìm các phương thức dạy học phù hợp Thực tế cho thấy thực hiện phương thức tích hợpcác nội dung nêu trên trong dạy học các môn học là khả thi nhất trong bối cảnh hiện nay

- Các nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm vàhiệu quả, cũng như nội dung giáo dục bảo vệ môi trường, có thể được tích hợp vào các môn học ở các mức độ khácnhau Trong trường hợp cần tích hợp nhiều nội dung có liên quan với nhau vào cùng một môn học, trước hết ta cầnlàm rõ mối quan hệ giữa các nội dung này và nên lựa chọn các nội dung thể hiện rõ nhất, có cơ sở khoa học và có ýnghĩa nhất để tích hợp vào nội dung môn học Điều này giúp ta tránh được sự dàn trải, đưa quá nhiều nội dung vàomôn học làm quá tải hoạt động học tập của HS

- Các phương thức tích hợp thường dùng hiện nay là:

+ Tích hợp toàn phần: được thực hiện khi hầu hết các kiến thức của môn học, hoặc nội dung của một bài học cụ thể,cũng chính là các kiến thức về giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU.

+ Tích hợp bộ phận: được thực hiện khi có một phần kiến thức của môn học hoặc bài học có nội dung về giáo

dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

+ Hình thức liên hệ: liên hệ là một hình thức tích hợp đơn giản nhất khi chỉ có một số nội dung của môn học cóliên quan tới nội dung về giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, song không nêu rõ trong nội dung của bài học.Trong trường hợp này GV phải khai thác kiến thức môn học và liên hệ chúng với các nội dung về giáo dục ứng phóvới BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Đây là trường hợp thường xảy ra

b) Các hình thức tổ chức DHTH:

- Hình thức thứ nhất: Thông qua các bài học trên lớp Trong trường hợp này GV thực hiện các phương thức tíchhợp với các mức độ đã nêu ở trên Các hoạt động của GV có thể bao gồm:

Hoạt động 1: Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa để xây dựng mục tiêu dạy học, trong đó có các mục tiêu giáo

dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường

Hoạt động 2: Xác định các nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, giáo dục môi trường cụ thể

cần tích hợp Căn cứ vào mối liên hệ giữa kiến thức môn học và các nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍHẬU, giáo dục môi trường, GV lựa chọn tư liệu và phương án tích hợp Cụ thể phải trả lời các câu hỏi: tích hợp nộidung nào là hợp lí? Liên kết các kiến thức về giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và giáo dục bảo vệ môitrường như thế nào? Thời lượng là bao nhiêu?

Hoạt động 3: Lựa chọn các phương pháp dạy học và phương tiện phù hợp, cần quan tâm sử dụng các phương

pháp dạy học tích cực, các phương tiện dạy học có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của

HS (như sử dụng các thí nghiệm, mô hình, tranh ảnh, video clip, )

Hoạt động 4: Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể Ở đây GV cần nêu cụ thể các hoạt động của HS, các hoạt

động trợ giúp của GV

- Hình thức thứ hai: Giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU cũng có thể được triển khai như một hoạt độngđộc lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức môn học Các hoạt động có thể như: tham quan, ngoại khóa, tổchức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, tổ chức thực hiện dự án, nghiên cứu một đề tài (phù hợp với HS) Với các hoạt

động này, mức độ tích hợp kiến thức, kĩ năng các môn học với các nội dung giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍHẬU, giáo dục môi trường sẽ đạt cao nhất Trong các hoạt động này, HS học cách vận dụng kiến thức môn học trongcác tình huống gần gũi với cuộc sống hơn, huy động được kiến thức từ nhiều môn học hơn.

+ Trang bị và phát triển những kỹ năng vận dụng kiến thức Sinh học để giải thích cơ sở khoa học về BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU, ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trên cơ sở đó phát triển các kĩ năng thuyết phục, tuyên truyền về BIẾNĐỔI KHÍ HẬU và ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong cộng đồng.

+ Hình thành hoài bão ước mơ học tập, nghiên cứu học công nghệ để xây dựng một tương lai xanh, phát triển bềnvững trên hành tinh Trái Đất

2 Khả năng tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU của môn Sinh học

Sinh học là một môn học có liên hệ mật thiết với Khoa học môi trường Đối tượng nghiên cứu của Sinh học làsinh vật ở các cấp độ tổ chức khác nhau; trong khi đó, sinh vật là một trong các nhân tố cấu thành môi trường, đồngthời sinh vật và các yếu tố khác như đất, nước và không khí là đối tượng nghiên cứu của khoa học Môi trường Cáchoạt động của các yếu tố tự nhiên trong môi trường dựa trên cơ sở các nguyên lí sinh thái của của Sinh thái học, đây làmột phân môn của Sinh học Rõ ràng, trong nội dung Sinh học có chứa và có liên quan rất nhiều nội dung về BIẾNĐỔI KHÍ HẬU Vì vậy, tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong dạy học Sinh học ở trường phổthông là rất thuận lợi

Kiến thức chống BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU mặc dù không có trong SÁCH GIÁO KHOA Sinh học một cách rõ ràngnhư là một bài, một mục, và nếu chỉ “nhìn bề ngoài” thì chưa thấy có liên quan gì giữa chống BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

và bài học Sinh học Nhưng thực tế, trong SÁCH GIÁO KHOA Sinh học TRUNG HỌC PHỔ THÔNG có hàng loạt

các bài học có khả năng liên hệ kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Tuy nhiên, GV cần xác định các bài học cókhả năng lồng ghép, liên hệ, lựa chọn các kiến thức và vị trí hay nơi có thể đưa kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍHẬU vào bài học một cách hợp lí Muốn làm được điều này có hiệu quả cao thì người GV Sinh học TRUNG HỌCPHỔ THÔNG luôn phải cập nhật các kiến thức về BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU.

Đối với môn Sinh học có thể tích hợp kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU vào môn học theo 2 dạng:

a) Dạng lồng ghép

Ở dạng này các kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đã có trong chương trình và sách giáo khoa Sinh họcTRUNG HỌC PHỔ THÔNG và trở thành một bộ phận kiến thức của môn học Kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍHẬU được lồng ghép có thể :

- Chiếm một vài chương (trong SÁCH GIÁO KHOA Sinh học 12, kiến thức ở ba chương trong phần Sinh thái

học nói về những kiến thức liên quan chặt chẽ với kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU);

- Chiếm một hoặc một số bài trọn vẹn (lồng ghép toàn phần);

- Chiếm một mục, một đoạn hay một câu trong bài học (lồng ghép một phần)

b) Dạng liên hệ

Ở dạng này, các kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU không được đưa vào chương trình và SÁCH GIÁOKHOA, nhưng dựa vào nội dung bài học, người GV có thể bổ sung kiến thức giáo dục môi trường có liên quan với bàihọc qua giờ giảng lên lớp

Có thể tích hợp kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU qua một số cách sau:

 Ví dụ hoặc thông tin minh họa

Ví dụ: ở bài 39, mục II Các nhân tố bên ngoài, Sinh học 11 (cơ bản), nói về các nhân tố môi trường có ảnh

hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của sinh vật, GV có thể lấy ví dụ về môi trường bị ô nhiễm có chứa cáchoá chất độc hại, khói bụi, gây ảnh hưởng đến phát triển của phôi, thai dẫn đến con sinh ra dị tật, thiếu cân

 Câu hỏi liên hệ

Ví dụ: khi dạy mục II.5 Giới Động vật (Animalia), trong SÁCH GIÁO KHOA có ý: “Giới Động vật rất đa dạng

và phong phú” và “Động vật có vai trò quan trọng đối với tự nhiên”, GV có thể đặt các câu hỏi: Sự đa dạng của giớiĐộng vật thể hiện như thế nào? Vì sao một số loài động vật có nguy cơ bị tuyệt chủng? Sự tuyệt chủng các loài độngvật quí hiếm có ảnh hưởng gì đến môi thế giới tự nhiên và đời sống con người?

 Bài tập về nhà

Ví dụ: sau khi dạy xong mục II Nước và vai trò của nước trong tế bào, Sinh học 10, GV có thể giao bài tập cho

HS về nhà: Tìm hiểu về nguyên nhân và tác hại của hiện tượng mưa axit

 Các bài đọc thêm

Ví dụ: sau khi dạy xong bài 17 Hô hấp ở động vật, Sinh học 11 (Cơ bản), GV có thể sưu tầm bài đọc thêm về

tình hình ô nhiễm môi trường không khí ảnh hưởng đến đời sống con người và các loài động vật hiện nay

 Câu hỏi đánh giá sự vận dụng, tư duy logic.

Ví dụ: Sau khi học xong bài 18 Quang hợp, Sinh học 10 (cơ bản), hoặc bài 8 Quang hợp ở thực vật, SH 11 (cơ

bản), GV có thể kiểm tra HS bằng câu hỏi: Vì sao chúng ta phải trồng nhiều cây xanh bảo vệ rừng? hoặc: Hãy nêu vaitrò của cây xanh đối với môi trường và các sinh vật khác

Tích hợp theo kiểu liên hệ chính là tích hợp dạy học, bởi vì về mặt kiến thức thì nội dung giáo dục BIẾN ĐỔIKHÍ HẬU không có trong bài Sinh học, nhưng thông qua quá trình dạy học của GV, bằng các biện pháp như hỏi đáp,

đưa ra ví dụ minh họa hoặc sử dụng bài tập về nhà, bài đọc thêm kiến thức giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU đã đượcđưa vào một cách hợp lí Đồng thời, qua đó mối quan hệ giữa giáo duc BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và Sinh học cũng đượclàm rõ và HS được hình thành những khái niệm mới, chung hơn cho cả giáo dục BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU và Sinh học.

3 Giới thiệu địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU trong môn Sinh học

II Đặc điểmchung của cáccấp tổ chứcsống

Đa dạng các cấp tổ chức sống tạonên sự đa dạng của thế giới sinh vật/

đa dạng sinh học

Bảo vệ các loài sinh vật và môitrường sống của chúng là bảo vệ đadạng sinh học Môi trường và sinhvật có mối quan hệ thống nhất, giúpcho các tổ chức sống tồn tại và tựđiều chỉnh BIẾN ĐỔI KHÍ HẬUdẫn đến tăng nhiệt độ, ảnh hưởngtrực tiếp đến hệ sinh thái tự nhiên,giảm đa dạng sinh học

LồngghépLiên hệ

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU làm cho một

số loài dẫn tới sự tuyệt chủng, ảnhhưởng tới quá trình tiến hóa củasinh giới

 Ngăn chặn và giảm bớt các hoạtđộng, hành vi gây BIẾN ĐỔI KHÍHẬU

Các sinh vật trong giới Khởi sinh,Nguyên sinh và giới Nấm góp phầnhoàn thành chu trình tuần hoàn vậtchất

Thực vật có vai trò quan trọng trongviệc điều hòa khí hậu đồng thời làmắt xích đầu tiên trong chuỗi vàlưới thức ăn

Động vật là mắt xích trong chuỗi vàlưới thức ăn, đảm bảo sự tuần hoàn

LồngghépLiên hệ

năng lượng và vật chất, góp phầncân bằng hệ sinh thái.

Hạn chế BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU tức

là bảo vệ môi trường sống an toàn,đảm bảo cho sự phát triển thuận lợicủa các giới sinh vật => đảm bảo đadạng sinh học

Có ý thức bảo vệ và thái độ đúngđắn trong việc bảo vệ rừng và khaithác rừng hợp lí Duy trì hệ sinh tháiđất, nước để giới Khởi sinh, Nguyênsinh, Nấm phát triển cân bằng gópphần vào việc hình thành chu trìnhtuần hoàn vật chất

Trồng nhiều cây xanh giúp điều hòakhí hậu

II Vai trò của

nước đối với tế

bào

Hàm lượng nguyên tố hóa học nào

đó tăng cao quá mức cho phép gây

ra ô nhiễm môi trường, gây ảnhhưởng xấu đến cơ thể sinh vật vàcon người

Nước là thành phần quan trọngtrong môi trường, là một nhân tốsinh thái Nước có vai trò rất quantrọng để duy trì sự sống của tất cảcác sinh vật

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU làm tăng mựcnước biển, hậu quả là tăng diện tíchđất ngập lụt, tăng độ nhiễm mặn củanguồn nước, thay đổi hệ sinh thái tựnhiên, hệ sinh thái nông nghiệp

Sự cần thiết phải hạn chế BIẾNĐỔI KHÍ HẬU Hình thành thóiquen sử dụng tiết kiệm tài nguyênnước, tái chế nước đã qua sử dụng,bảo vệ nguồn nước, giữ nguồn nước

Liên hệ

Việc trồng và bảo vệ cây xanh làvấn đề cấp thiết.

Đa dạng sinh học đảm bảo cho cuộcsống con người : cung cấp nguồnthực phẩm đa dạng từ thực vật vàđộng vật, cung cấp dược liệu chodược phẩm…

Có ý thức bảo vệ động – thực vật,bảo vệ nguồn gen, đa dạng sinh họcbằng cách bảo vệ môi trường sốngcủa chúng

Liên hệ

Sự đặc thù trong cấu trúc ADN tạocho mỗi loài sinh vật có nét đặctrưng phân biệt với các loài khác,tạo nên sự đa dạng cho thế giới sinhvật.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU dẫn đến thayđổi môi trường sống của nhiều loàisinh vật, đặc biệt là các sinh vật đất

→ suy giảm số lượng, tuyệt chủng

Sự cần thiết phải bảo vệ môi trườngsống cho các loài sinh vật

VI Lục lạp Lục lạp là bào quan chỉ có ở thực

vật, là nơi diễn ra các hoạt độngquang hợp Là cơ sở để thấy đượcvai trò của thực vật đối với vai tròđiều hòa khí hậu và vai trò chuyểnđổi năng lượng

Liên hệ

Trồng và bảo vệ cây xanh.

Bảo vệ môi trường đất, nước để bảo

vệ môi trường sống trong lành chocác sinh vật, từ đó tế bào và cơ thểmới thực hiện được các hoạt độngsống và các chức năng sinh lí

Phải có biện pháp xử lí những nơixảy ra ô nhiễm môi trường, đảm bảomôi trường sống an toàn cho cácloài sinh vật và con người

Hậu quả của BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU:

sự nóng lên của trái đất làm chonhiệt độ của môi trường tăng cao

Liên hệ

enzim hơn có thể ảnh hưởng đến hoạt tính

enzim trong tế bào, từ đó ảnh hưởngđến đời sống của vi sinh vật

Nhiều VSV có khả năng phân giảixác động, thực vật trong đất là dochúng tiết ra các enzim phân giảicác chất hữu cơ thành các chất đơngiản hơn, thực hiện quá trìnhchuyển hóa trong đất, vì vậy sửdụng phân bón vi sinh vừa cung cấpphân bón cho cây, vừa làm giàudinh dưỡng tự nhiên cho đất vừa cólợi với môi trường

Khi nhiệt độ của trái đất nóng lên,

có thể làm tăng năng suất của quanghợp, tăng quá trình trao đổi khí

LồngghépLiên hệ

Chặt phá rừng, đô thị hóa làm hẹpđất nông nghiệp dẫn tới hạn chế khảnăng hấp thụ khí ở cây xanh Đồngthời làm cho các khí thải độc hạitích tụ càng nhiều, gây nên các hiệntượng hiệu ứng nhà kính, mưa axit,

…Cần có ý thức bảo vệ rừng, tích cựctrồng cây xanh xung quanh nơimình sinh sống, tuyên truyền chongười khác về vai trò của việc trồngcây xanh với việc tạo ra bầu khíquyển trong lành

VSV phân giải xác động - thực vật,thực hiện các quá trình chuyển hóa

LồngghépLiên hệ

sinh vật trong đất, làm cho đất giàu mùn

-cung cấp chất dinh dưỡng nuôi cây,góp phần làm sạch môi trường

Sự phân giải của VSV là cơ sở chếbiến rác thải hữu cơ thành phân bón

Vì vậy cần phân loại rác thải ngay

từ sớm để tách riêng các loại rácthải: rác thải hữu cơ, rác thải tái chế(giấy, nilon, thủy tinh…), và các rácthải kim loại

Sử dụng các sản phẩm, bao bì từnguyên liệu dễ phân hủy, hạn chế sửdụng khó phân hủy, tồn tại lâu trongmôi trường như sản phẩm làm từnhựa plastic, túi nilon

Liên hệ

nhanh của con người và bảo vệ sựbền vững của môi trường sống.

Tốc độ sinh sản và tổng hợp vậtchất cao, đa dạng trong trao đổi chất

ở VSV giúp phân giải các chất bềnvững, các chất độc hại trong môitrường góp phần lớn giảm ô nhiễm

Vệ sinh nơi ở để mầm bệnh do VSVgây ra không có điều kiện pháttriển

Cả bài Căn cứ vào các chất hóa học có vai

trò ức chế sinh trưởng của VSV để

có thể ức chế sự sinh trưởng hoặctiêu diệt các loài VSV có hại

Bảo vệ sự bền vững của môi trườngbằng cách tạo điều kiện dinh dưỡngthuận lợi cho VSV có lợi sinhtrưởng theo cấp số nhân để tăngnăng suất, phục vụ nhu cầu ngàycàng cao của con người, từ đó giảm

LồngghépLiên hệ

bớt sự lệ thuộc vào khai thác tàinguyên thiên nhiên.

Một số chất hóa học có tác dụnghạn chế sự sinh trưởng của VSV cóhại được sử dụng làm trong sạchnguồn nước, thực phẩm Sử dụngnguyên lí này trong các nhà máy, xínghiệp sản xuất để xử lí chất thảilỏng có khả năng gây ô nhiễm caotrước khi thải ra nguồn nước nhưsông, ngòi, kênh, rạch,

Rèn luyện ý thức giữ gìn vệ sinh,bảo vệ môi trường

LồngghépLiên hệ

thực tiễn Một số loài virut gây bệnh cho động

vật, thực vật và côn trùng có lợi Vìvậy cần phải có các biện pháp nhằmngăn chặn lại

ổ VSV gây bệnh phát triển

Có ý thức giữ vệ sinh chung nơicông cộng: trường học, bệnhviện, ; tránh tiếp xúc với nguồnbệnh

Ô nhiễm môi trường đất và nướcgây tổn thương lông hút ở rễ cây,ảnh hưởng đến sự hút nước vàkhoáng ở thực vật

Liên hệ

III Các tác

hưởng đến quátrình thoát hơinước

Giáo dục ý nghĩa của thoát hơi nướcđối với điều hòa khí hậu và đời sốngcon người

Nước có vai trò rất quan trọng đốivới đời sống thực vật

Nhờ có sự đóng mở lỗ khí trong quátrình thoát hơi nước mà CO2 đượckhuếch tán qua lỗ khí khi lỗ khí mở,cung cấp nguyên liệu cho quanghợp Đồng thời sự thoát hơi nướclàm giảm nhiệt độ môi trường xungquanh, tăng độ ẩm không khí,… Vì

LồngghépLiên hệ

vậy phải tạo điều kiện cho quá trìnhthoát hơi nước diễn ra thuận lợi.

Có ý thức bảo vệ cây xanh bảo vệrừng, trồng cây ở vườn trường, nơicông cộng

Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nguồn tàinguyên nước

III Nguồn cungcấp nitơ tựnhiên cho cây

V Phân bónvới năng suấtcây trồng vàmôi trường

Bón phân cho cây trồng không hợp

lí, dư thừa, gây ô nhiễm nông sản,ảnh hưởng xấu đến môi trường đất,nước, không khí, đến sức khỏe conngười và động vật, giảm năng suấtcây trồng

Phải sử dụng phân bón hợp lí, dựatrên cơ sở khoa học, tránh lãng phí,thất thoát và gây ô nhiễm môitrường

Bảo vệ và sử dụng hợp lí nguồn tàinguyên đất, nước, không khí

Giáo dục kiến thức về nguồn dinh

Lồngghép

dưỡng nitơ cho cây.

Điều hòa không khí (hấp thụ CO2

giải phóng O2) và góp phần ngănchặn hiệu ứng nhà kính

Quang hợp thực hiện việc hấp thu

và chuyển hóa năng lượng ánh sángthành năng lượng hóa học trong cáchợp chất hữu cơ, góp phần quantrọng trong việc duy trì dòng nănglượng trong hệ sinh thái, góp phầngiữ cân bằng sinh thái

Giáo dục ý thức bảo vệ rừng và khaithác tài nguyên rừng hợp lí tránhnguy cơ bị cạn kiệt, ảnh hưởng lớnđến môi sinh

Giáo dục thực trạng suy giảm đa

Lồngghép

dạng sinh học và ý thức bảo vệ đadạng sinh học.

Bảo vệ môi trường để duy trì cácđiều kiện thuận lợi cho quang hợp

VD: không thải quá nhiều CO2 …

Cơ sở của việc bố trí thời vụ hợp lí

và việc xen canh, gối vụ cây trồng

Cung cấp nước, bón phân, chăm sóchợp lí, tạo điều kiện cho cây hấp thụ

và chuyển hóa năng lượng tốt gópphần tăng năng suất hệ sinh thái

Giáo dục mục tiêu hướng tớichương trình an ninh lương thực của

Lồngghép

IV Tiêu hóa ởđộng vật cóống tiêu hóa

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU làm thay đổimôi trường sống của các loài sinhvật

Ngoài ra sản phẩm tiêu hóa củađộng vật là phân, phân chính lànguồn chất thải, nếu nguồn chất thảinày không xử lí chúng sẽ thải vào,môi trường khi đó thải vào môitrường một lượng khí CO2, CH4 lànhững khí gây nên hiệu ứng nhàkính

Liên hệ

Tưới nước bón phân hợp lí, tạo điềukiện cho bộ rễ phát triển Bảo vệ môitrường đất.

Trồng cây với mật độ phù hợp

Không lạm dụng các hòa chất độchại với cây trồng Hạn chế thải cácchất độc hại vào môi trường khôngkhí

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trườngsống ổn định, tránh những tác động

Liên hệ

mạnh gây ra những thay đổi lớntrong môi trường.

Các yếu tố trong môi trường sốngtác động trực tiếp lên hoạt độngsống của động vật, có thể tích cực

có thể tiêu cực

Có ý thức giữ cho môi trường sống

ổn định, đảm bảo sự phát triển bìnhthường của động vật, đảm bảo đadạng sinh học, giữ cân bằng sinhthái

về tập tính củađộng vật vàođời sống sảnxuất

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU là nguyênnhân làm thay đổi điều kiện sốngcủa các loài động vật → khi đó sẽlàm thay đổi tập tính của động vật

trưởng ở

thực vật

hưởng đến sinh trưởng của thực vật

Bón phân, tưới nước cho cây hợp lí,cây sinh trưởng tốt và không gây ônhiễm môi trường

Sử dụng hoocmon kích thích và ứcchế sự sinh trưởng của hoa, củ, hạt

Tránh làm dư thừa lượng độc tố tíchlũy trong nông phẩm

LồngghépTíchhợp

Khi sử dụng các phương pháp cảitạo giống người ta thường sử dụngcác phương pháp như: tia phóng xạ,các tác nhân gây đột biến,… các tianày gây ảnh hưởng đến môi trường

LồngghépTíchhợp