Tiểu luận cuối kỳ: đại cương văn hóa việt nam

9.0 Môn Đại cương văn hóa Việt Nam Topic: NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA TÍNH ĐỘNG, LINH HOẠT TRONG CÁC LĨNH VỰC VĂN HÓA VIỆT NAM VÀ XU HƯỚNG NÊN PHÁT TRIỂN ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA NÀY TRONG HIỆN TẠI Việt Nam tự hào với hơn bốn nghìn năm lịch sử, là một dân tộc độc lập giữ được nét riêng, truyền thống qua nhiều cuộc chiến, nhiều lần bị xâm lược. Cùng với vị trí địa lý thuận lợi, người Việt dần hình thành cho mình đặc trưng văn hóa có tính động, linh hoạt. Đây là một ưu điểm trong văn hóa Việt Nam, đặc biệt trong thời đại ngày nay. Tính động, linh hoạt này xuất hiện cả trong cách nghĩ; trong nghệ thuật giao tiếp, thanh sắc, hình khối; các ăn, mặc, nhà ở; và cả trong cách tiếp nhận các giá trị văn hóa có nguồn gốc ngoại sinh, chiến tranh, và hoạt động ngoại giao bảo vệ đất nước. Tính linh hoạt đã góp phần giúp Việt Nam phát triển mạnh mẽ từ chiến tranh chống xâm lược đến phát triển kinh tế xã hội trong thời đại hòa bình. Vì vậy mà người Việt cần giữ gìn, phát huy đặc trưng văn hóa này đồng thời củng cố giáo dục, đề cao tinh thần “thượng tôn pháp luật”, nghiêm túc nâng cao hiệu suất làm việc, để nâng cao đời sống cá nhân cũng như phát triển kinh tế nước nhà cho sánh kịp bạn bè năm châu

ĐẠI HỌC UEH KHOA NGOẠI NGỮ

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM

NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA TÍNH ĐỘNG, LINH HOẠT TRONG CÁC LĨNH VỰC VĂN HÓA VIỆT NAM VÀ XU HƯỚNG NÊN PHÁT TRIỂN ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA NÀY TRONG HIỆN TẠI

Giảng viên hướng dẫn: Thầy Phạm Thành Tâm Sinh viên thực hiện: Đặng Thị Thanh Hằng Lớp học phần: 22D1LAW51103801

MSSV: 31191027057

TP HỒ CHÍ MINH NĂM 2022

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU

Việt Nam là quốc gia có vị trí địa lý cửa ngõ, là cầu nối giữa các quốc gia Đông Nam Á, châu Á lục địa với Đông Nam Á, châu Á hải đảo, nằm trong trục chính của Hành lang kinh tế Đông - Tây kết nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương Với bờ biển dài, nơi đây trở thành nơi tập trung đông các nền văn hóa kinh tế về giao lưu, hội nhập Cùng với đó là lịch sử hơn bốn nghìn năm với nhiều thăng trầm bất định, người Việt đã hình thành trong mình đặc trưng về tính động, linh hoạt mặc dù có nền văn hóa căn bản

là văn hóa nông nghiệp lúa nước Đặc trưng văn hóa này mang trong mình nhiều ưu điểm cần được giữ lại và phát triển và cũng cần có những giải pháp trong giáo dục để hạn chế các biểu hiện tiêu cực Đặc biệt, trong thời đại công nghệ số, khi mà tốc độ phát triển kinh tế xã hội tăng rất nhanh, cộng thêm vào đó những sự kiện khó lường như đại dịch Covid-19 hay cuộc chiến giữa Nga và Ukraine làm cho cuộc sống nhân loại bị đảo lộn thì tính động và tính linh hoạt để thay đổi thích nghi với thời đại là vô cùng cần thiết

Vì vậy, bài viết này nhằm tìm hiểu biểu hiện của tính động, linh hoạt trong các lĩnh vực của văn hóa Việt Nam và từ đó đưa ra đề xuất về việc hiện nay Việt Nam cần phải tiếp tục phát triển đặc trưng này đồng thời hạn chế những biểu hiện tiêu cực như thế nào

CHƯƠNG II: BIỂU HIỆN CỦA TÍNH ĐỘNG, LINH HOẠT TRONG

CÁC LĨNH VỰC VĂN HÓA VIỆT NAM

1 Nguồn gốc đặc trưng văn hóa tính động, linh hoạt trong văn hóa Việt Nam

Bàn về tính cách văn hóa truyền thống Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm (2007) cho rằng văn hóa là một hệ thống giá trị mang tính biểu tượng do con người sáng tạo

và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác với môi trường tự nhiên

và xã hội của mình Về phần văn hóa Việt Nam, ông đã rút ra năm đặc trưng lớn gồm gồm tính cộng đồng, tính ưa hài hòa, thiên về âm tính, tính tổng hợp và tính linh hoạt Trong đó, một quốc gia có nền văn hóa nông nghiệp như Việt Nam, nhưng lại nổi bật với tính động và tính linh hoạt Lối sống nông nghiệp theo cơ chế làng xã khép kín khiến người Việt Nam phải có đầu óc linh hoạt trong ứng xử để tồn tại Tính linh hoạt thể hiện

rõ nét trong tư duy, trong lối sống, trong cung cách ứng xử với cả tự nhiên và xã hội

Hệ quả của nó là khả năng thích nghi cao với môi trường, sức sáng tạo, song mặt trái của nó là thói tùy tiện, thiếu ý thức tôn trọng pháp luật (Nguyễn Ngọc Thơ, 2021)

Suốt hành trình lịch sử văn hóa nông nghiệp, người Việt phải phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên “Trông trời, trông đất, trông mây; Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm” Vì vậy họ luôn phải cân nhắc suy nghĩ cùng với lối sống trọng tình dẫn đến lối sống linh hoạt, sẵn sàng thích nghi với mọi hoàn cảnh, dẫn đến triết lý sống “Đi với Bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy” Hơn nữa, với điều kiện địa lý tự nhiên dày đặc mạng lưới sông nước, giáp biển, nhiều thiên tai bão lũ, người Việt trở nên mềm mại, bền bỉ, chịu thương chịu khó cũng như quyết liệt và táo bạo hơn Về mặt xã hội:

“Sống giữa các nền văn minh lớn như Trung Quốc, Ấn Độ…các nước lớn có nền văn minh phát triển luôn tìm cách “đồng hoá văn hoá” đối với người Việt” Vì vậy mà người Việt cổ đã phải ứng xử linh hoạt để giữ nét bản sắc riêng của dân tộc mình Ngày nay,

trong thời đại hội nhập quốc tế, nhiều nét văn hóa được du nhập nhưng người Việt vẫn linh hoạt vừa giữ được nét truyền thống vừa tiếp thu những nét văn hóa phù hợp từ nước bạn, hòa nhập chứ không hòa tan

2 Biểu hiện của tính động, linh hoạt trong các lĩnh vực văn hóa Việt Nam 2.1 Tính linh hoạt trong giao tiếp của người Việt

Việt Nam là dân tộc hiếu khách, nhưng lại có đặc tính rụt rè Hai tính cách này cùng tồn tại lại không hề mâu thuẫn nhau vì chúng được thể hiện tùy theo những môi trường khác nhau, đó chính là hai mặt của cùng một bản chất, là biểu hiện cho cách ứng

xử linh hoạt của người Việt Nam Người Việt cũng có một hệ thống xưng hô (cô dì, chú, bác, cậu, mợ, ông, bà, cháu, chắt, ) cùng cách nói đa dạng phong phú để áp dụng linh hoạt tùy trường hợp, vì vậy dân gian có câu “Lựa lời mà nói”, “Liệu cơm gắp mắm”

2.2 Tính linh hoạt trong nghệ thuật ngôn từ Việt Nam

Tính động, linh hoạt này trước hết bộc lộ ở hệ thống ngữ pháp Trong khi ngữ pháp của các ngôn ngữ châu Âu là một thứ ngữ pháp chặt chẽ tới mức máy móc thì ngữ pháp tiếng Việt tổ chức chủ yếu theo lối dùng các từ hư để biểu hiện các ý nghĩa và quan hệ ngữ pháp, khiến cho người sử dụng được quyền linh hoạt tối đa Ngữ pháp phương Tây là ngữ pháp hình thức, còn ngữ pháp Việt Nam là ngữ pháp ngữ nghĩa Tính động, linh hoạt của ngôn từ Việt Nam còn bộc lộ ở chỗ trong lời nói, người Việt rất thích dùng cấu trúc động từ: trong một câu có bao nhiêu hành động thì có bấy nhiêu động từ; trong khi đó thì các ngôn ngữ phương Tây có xu hướng ngược lại, họ thích dùng danh từ Tính linh hoạt, năng động còn là nguyên nhân khiến cho tiếng Việt ưa dùng cấu trúc chủ động Người Việt thậm chí dùng cấu trúc chủ động ngay cả trong câu

bị động Như vậy, có thể nói rằng trong giao tiếp, người Việt có thiên hướng nói đến những nội dung tĩnh (tâm lý, tình cảm, dẫn đến nghệ thuật thơ ca và phương pháp biểu trưng) bằng hình thức động (cấu trúc động từ, ngữ pháp ngữ nghĩa linh hoạt) Trong khi

đó thì người phương Tây nói riêng và truyền thống văn hóa trọng dương nói chung lại

có thiên hướng nói đến những nội dung động (hành động, sự việc, dẫn đến nghệ thuật văn xuôi và phương pháp tả thực) bằng hình thức tĩnh (cấu trúc danh từ, ngữ pháp hình thức chặt chẽ) (Trần Ngọc Thêm, 1999)

2.3 Tính linh hoạt trong nghệ thuật thanh sắc

Các nhạc công âm nhạc truyền thống có thể chơi nhạc theo nhiều kiểu khác nhau chỉ cần bắt đầu và kết thúc giống nhau Các diễn viên cũng được phép “Tùy cơ ứng biến” mang cái mình cảm nhận được từ nhân vật để diễn, linh hoạt thay đổi cho phù hợp với văn hóa vùng miền vì vậy mà các vở chèo tuồng có nhiều dị bản Tính động, linh hoạt còn thể hiện ở sân khấu truyền thống Các sân khấu này thường là sân đình, khán giả ở xung quanh, sát gần, dễ xảy ra nhiều tình huống bất ngờ nên các nghệ sĩ biểu diễn cần khả năng ứng biến linh hoạt

2.4 Tính linh hoạt trong nghệ thuật ẩm thực của người Việt

Tính linh hoạt thể hiện qua cách ăn uống của người Việt, có nhiều cách ăn Trong dụng cụ ăn, người Việt thường chỉ dùng đũa, đây là sự mô phỏng động tác của con chim nhặt hạt, xuất phát từ thói quen ăn những thứ không thể nào dùng tay bốc hoặc mó tay vào, nơi có sẵn tre làm vật liệu Trong khi phương Tây dùng dao, nĩa, thìa để thực hiện các chức năng khác nhau thì người Việt chỉ dùng đôi đũa linh hoạt cho nhiều hoạt động khác nhau gắp, xé, trộn Các món ăn của người Việt cũng được đánh giá cao, linh hoạt kết hợp nhiều loại gia vị tạo ra nhiều hương vị khác nhau và tốt cho sức khỏe

2.5 Tính linh hoạt trong cách mặc của người Việt

Trang phục của người bị chi phối bởi khí hậu nhiệt đới và công việc trồng lúa nước Trang phục cũng là thứ dễ dàng thấy sự thay đổi qua các thời kỳ Nó được chia

ra làm nhiều loại: theo giới tính, mục đích, chức năng Từ thời kỳ Hùng Vương phụ nữ

đã mặc váy, phù hợp với khí hậu nóng bức và phù hợp với công việc đồng áng còn đồ của đàn ông ban đầu chỉ gồm một chiếc khố Khi quần thâm nhập vào Việt Nam thì nam giới tiếp thu sớm nhất, nhưng đã cải biến linh hoạt thành quần lá tọa Đây là một sáng tạo linh hoạt phù hợp với khí hậu nóng bức, mặc mát như váy của phụ nữ, thích hợp với lao động đồng áng đa dạng Đồ mặc phía trên của phụ nữ ổn định qua các thời đại là cái yếm Yếm do phụ nữ thường tự cắt may, nhuộm lấy, có nhiều màu: nâu để đi làm ở nông thôn, trắng để đi làm ở thành thị, hồng, đào, thắm vào những ngày lễ hội Đàn ông khi lao động thường cởi trần Cách ăn mặc này trở thành chuẩn mực của cái đẹp “Đàn ông đóng khố đuôi lươn, đàn bà yếm thắm hở lườn mới xinh” Sau này, do ảnh hưởng của phương Tây, chiếc áo dài cổ truyền đã được cải tiến thành chiếc áo dài tân thời vừa tăng cường phô trương cái đẹp cơ thể một cách trực tiếp kiểu phương Tây, vừa kế tục

và phát triển cao độ phong cách tế nhị, kín đáo Chiếc áo dài vừa đáp ứng được nhu cầu của thời đại, vừa duy trì được bản sắc dân tộc, vì vậy nó đã trở thành biểu tượng cho y phục truyền thống của dân tộc Trang phục khác còn có thắt lưng, khăn đội đầu, trên khăn hoặc thay cho khăn là nón có quai giữ, đàn ông sau này đội mũ Đồ trang sức có vòng các loại, nhuộm răng đen, xăm mình

2.6 Tính linh hoạt trong kiến trúc ngôi nhà của người Việt

Tính động và linh hoạt trong kiến trúc ngôi nhà thể hiện ở kết cấu khung chịu lực theo không gian 3 chiều: chiều đứng trọng lực của ngôi nhà phân bố đều vào các cột

và các tảng đá kê chân cột, chiều ngang các cột nối với nhau bằng các kẻ tạo nên vì kèo, theo chiều dọc các vì kèo nối với nhau bằng các xà Các chi tiết được nối với nhau bằng mộng Để thống nhất quy cách người ta dùng thước Tầm hay còn gọi là sào mực (là một thân tre nứa bổ đôi, trong đó vạch những ký hiệu xác định khoảng cách, khoảng cách này được tính theo đốt gốc ngón tay út hoặc gang tay của chủ nhà thành ra nhà nào thước ấy) Thước tầm trở thành vật xác định quyền sở hữu ngôi nhà của chủ nhân, vì vậy, khi làm nhà xong phải làm lễ cài sào để trình báo với thần linh thổ địa

2.7 Tính linh hoạt trong cách tiếp nhận văn hóa ngoại sinh, chiến tranh, ngoại giao bảo vệ tổ quốc

Với vị trí ngã tư đường, Việt Nam đã tiếp nhận nhiều giá trị văn hóa nhân loại: văn hóa Ấn Độ, Văn hóa Trung Hoa, văn hóa phương Tây Nhưng khi vào đến Việt Nam, các văn hóa, đạo giáo đều được thay đổi linh hoạt phù hợp với văn hóa dân tộc

truyền thống Kể cả văn hóa Phật giáo Việt Nam cũng mang trong mình tính hoạt, người Việt coi trọng việc sống phúc đức hơn là đi chùa: “Nhất tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa”

Trong quân sự, dựa vào địa hình núi đồi hiểm trở, Việt Nam đã phát triển chiến thuật “du kích” đánh tan quân xâm lược có nền móng quân sự mạnh cùng vũ khí hiện đại Trong suốt thời gian qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam cũng linh hoạt trong việc xây dựng các mối quan hệ ngoại giao, là quốc gia uy tín được chọn tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên – Hoa Kỳ, thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia trên toàn thế giới, giữ quan hệ hợp tác đồng thời giữa các cường quốc đang đối lập nhau như Mỹ, Trung Quốc, Nga

CHƯƠNG III: PHÁT HUY TÍNH ĐỘNG, LINH HOẠT TRONG VĂN HÓA

VIỆT NAM VÀ HẠN CHẾ TIÊU CỰC

Ngày nay, khi thế giới trở nên phẳng hơn, Việt Nam đang trên đà phát triển, hội nhập thế giới Chúng ta cũng đang dần vươn mình ra khỏi văn hóa nông nghiệp lúa nước Ở thời kỳ công nghệ 4.0, mọi thứ phát triển nhanh chóng hơn rất nhiều, khoảng cách giàu nghèo, cơ sở vật chất ngày càng kéo dãn lớn hơn Đặc biệt là nhiều thách thức bất ngờ như đại dịch Covid-19 đã cảnh tỉnh nhân loại về việc cần thay đổi nhanh chóng

để thích nghi Vì vậy mà tính động, linh hoạt là vô cùng cần thiết để tồn tại và phát triển

Tính động, linh hoạt giúp người Việt nhanh chóng thích nghi, biểu hiện rõ nhất

là chúng ta đã thành công trong những giai đoạn đầu chống dịch vào năm 2019,2020, Việt Nam đã được báo chí quốc tế nhắc đến như một điều kỳ diệu trong chống đại dịch Năm 2020, mặc dù chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng với tốc độ tăng GDP ước tính đạt 2,91%, một thành tích ấn tượng so với nền kinh tế thế giới thời điểm đó (Tổng cục thống kê, 2021) Cũng qua đại dịch

Covid-19, Việt Nam đã thể hiện rõ tính linh hoạt trong việc sáng tạo phòng chống dịch, giỏi ứng biến

Đại dịch Covid-19 tạo ra một cuộc khủng hoảng về sức khỏe, sức khỏe tinh thần cũng như khủng hoảng kinh tế để con người nhận thức được sự thay đổi, linh hoạt là cần thiết đến như thế nào trong thời đại mới Tiếp đến đây là cuộc chiến giữa Nga và Ukraine, cuộc chiến tranh này đã mở ra một loạt sự bất ổn khác về giá dầu, nhiên liệu, làm tăng giá các hàng hóa khác, dẫn đến lạm phát Gần đây còn có sự bất ổn của chính trị Đài Loan, biên giới Trung Quốc đóng cửa và một loạt các sự kiện khác cho người Việt tín hiệu rằng chúng ta cần linh hoạt, năng động, xây dựng tinh thần đổi mới sáng tạo để xây dựng và phát triển đất nước

Tuy tính động, linh hoạt tạo ra một số hệ quả như thói tùy tiện, trọng tình và chưa thượng tôn pháp luật Ví dụ như vấn đề về giao thông, ở các vùng quê người Việt còn chưa thực hiện nghiêm túc việc đội mũ bảo hiểm đảm bảo chất lượng, đi đúng làn đường Hay ở các công ty, đặc biệt là công ty gia đình còn xảy ra hiện tượng “trên bảo dưới không nghe”, chưa có thái độ nghiêm túc trong công việc Đây là các khuyết điểm

mà nền giáo dục Việt Nam cần chú tâm cải thiện từ lớp tuổi mầm non Pháp luật cũng cần xử phạt nghiêm minh hơn với một hệ thống minh bạch, rõ ràng Và mỗi chúng ta cần lên án các hành vi linh hoạt du nhập các văn hóa không phù hợp như tà giáo, các tổ

chức có tư tưởng phản động, đặc biệt là ở mạng xã hội, nơi dễ lan truyền, tiếp cận thế

hệ trẻ thơ với nội dung ít được kiểm soát

CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN

Việt Nam tự hào với hơn bốn nghìn năm lịch sử, là một dân tộc độc lập giữ được nét riêng, truyền thống qua nhiều cuộc chiến, nhiều lần bị xâm lược Cùng với vị trí địa

lý thuận lợi, người Việt dần hình thành cho mình đặc trưng văn hóa có tính động, linh hoạt Đây là một ưu điểm trong văn hóa Việt Nam, đặc biệt trong thời đại ngày nay

Tính động, linh hoạt này xuất hiện cả trong cách nghĩ; trong nghệ thuật giao tiếp, thanh sắc, hình khối; các ăn, mặc, nhà ở; và cả trong cách tiếp nhận các giá trị văn hóa

có nguồn gốc ngoại sinh, chiến tranh, và hoạt động ngoại giao bảo vệ đất nước Tính linh hoạt đã góp phần giúp Việt Nam phát triển mạnh mẽ từ chiến tranh chống xâm lược đến phát triển kinh tế xã hội trong thời đại hòa bình Vì vậy mà người Việt cần giữ gìn, phát huy đặc trưng văn hóa này đồng thời củng cố giáo dục, đề cao tinh thần “thượng tôn pháp luật”, nghiêm túc nâng cao hiệu suất làm việc, để nâng cao đời sống cá nhân cũng như phát triển kinh tế nước nhà cho sánh kịp bạn bè năm châu

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng Việt

1 Ha, T (2022) Kinh tế Việt Nam 2020: một năm tăng trưởng đầy bản lĩnh Retrieved 25 April 2022, from https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/kinh-te-viet-nam-2020-mot-nam-tang-truong-day-ban-linh/

2 Ngoại giao Việt Nam: Từ nền ngoại giao kháng chiến, kiến quốc đến nền ngoại giao toàn diện, hiện đại và phục vụ phát triển đất nước (2022)

3 Nguyễn Ngọc Thơ, (2021) Nho giáo và tính cách văn hóa Việt Nam Trường Đại học Kinh tế Hồ Chí Minh

4 Nguyễn, V T (2007) Xây dựng bản lĩnh văn hóa Việt Nam trong thế ứng xử với xu thế giao lưu, hội nhập toàn cầu hiện nay

5 Nguyệt, (2015) Tác động của quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đối với đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay Tạp chí khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh

6 Người Việt, văn hóa Việt linh hoạt và biến hóa như Tôn Hành Giả : Suy ngẫm

& Tự vấn : ChúngTa.com (2022) Retrieved 25 April 2022, from https://www.chungta.com/nd/tu-lieu-tra-cuu/nguoi-viet-van-hoa-viet-linh-hoat-va-bien-hoa-ton-hanh-gia.html

7 Thắng, V V (2006) Mấy vấn đề hội nhập văn hóa của Việt Nam trong điều kiện toàn cầu hóa hiện nay

8 Trần Ngọc Thêm, (1999) Cơ sở văn hóa Việt Nam (Tái bản lần thứ 2) Nhà xuất bản giáo dục

Tài liệu tiếng Anh

1 Trần, L T., & Marginson, S (2014) Education for flexibility, practicality and

mobility In Higher education in Vietnam (pp 3-25) Palgrave Macmillan,

London