Tiểu Luận Môn Sinh Sản Gia Súc - Chủ Đề : Ứng Dụng Hormone Nâng Cao Năng Suất Sinh Sản Ở Trâu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA THÚ Y TIỂU LUẬN MÔN SINH SẢN GIA SÚC CHỦ ĐỀ ỨNG DỤNG HORMONE NÂNG CAO NĂNG SUẤT SINH SẢN Ở TRÂU M C L CỤ Ụ I, Giới thiệu chung 1 1, Tìm hiểu về trâu bò 1 2, Phân loạ[.]

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA THÚ Y

TIỂU LUẬN MÔN SINH SẢN GIA SÚC

CHỦ ĐỀ ỨNG DỤNG HORMONE NÂNG CAO NĂNG SUẤT SINH

SẢN Ở TRÂU

M C L C Ụ Ụ

I, Giới thiệu chung 1

1, Tìm hiểu về trâu bò 1

2, Phân loại 1

3, Phân bố 1

II, Đặc điểm sinh sản 2

1, Khả năng sinh sản 2

2, Sự thành thục sinh dục và tuổi đẻ lứa đầu 2

III, Đặt vấn đề 3

IV, Ứng dụng của hormone trong tăng năng suất sinh sản ở trâu 4

1, Huyết thanh ngựa chửa 4

2, OESTRADIOL 4

3, OXYTOCIN 5

4, TESTOSTERON 6

5, FOLLICULIN 6

6, PROSTAGLANDIN 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

I, Giới thiệu chung

1, Tìm hiểu về trâu bò

- Trâu là một loài động vật thuộc họ Trâu bò (Bovidae) Chúng sống hoang dã ở Nam Á (Pakistan, Ấn

Độ, Bangladesh, Nepal, Bhutan) Đông Nam Á, miền bắc Úc. Trâu thuần dưỡng, tức trâu nhà được nuôi phổ biến nhất ở vùng nhiệt đới châu Á Một số nhỏ có mặt ở Nam Mỹ và Bắc Phi châu

- Tuy trâu rừng vẫn còn tồn tại trong thiên nhiên song số lượng trâu hoang dã không còn nhiều Riêng tại Việt Nam số lượng trâu rừng còn rất ít, chủ yếu phân bố dọc dãy Trường Sơn, trong đó có khu vực miền tây Thanh Hóa giáp với Lào Nhiều đàn trâu đã được thuần dưỡng và lai với trâu nhà

- Trâu trưởng thành nặng khoảng từ 200 đến 800 kg Loài trâu rừng hoang dã lớn hơn thế rất nhiều; con cái có thể nặng 500 kg, con đực lên tới 800 kg, và cao tới khoảng 1,7 m Trâu rừng châu

Á có cặp sừng dài nhất trong số các loài thú có sừng trên thế giới

2, Phân loại

- Trên thế giới có hai nhóm trâu: trâu rừng châu Phi (Cape

buffalo) và trâu châu Á, tức trâu nước Đây là hai loài riêng biệt thuộc chi Syncerus (trâu châu Phi) và Bubalus (trâu châu Á) ở hai vùng địa lý cách biệt

- Về trâu châu Á, các nhà chuyên môn chưa nhất trí về cách sắp xếp phân loài Có người thì cho là trâu chỉ có một loài Bubalus bubalis với ba phân loài, tiếng Anh gọi là "river buffalo", trâu sông (B bubalus bubalis) ở Nam Á, "swamp buffalo", trâu đầm (B bubalis carabanesis) ở Đông Nam Á, và trâu rừng Á châu (B bubalis arnee) Có người thì cho rằng cả ba là ba loài riêng biệt tuy cận chủng

- Trâu đầm có 48 nhiễm sắc thể trong khi trâu sông lại có 50

nhiễm sắc thể và hai loài này khó lai giống, nhưng cũng có trường hợp thế hệ thứ nhất sanh đẻ được Loài trâu và loài bò thì không

thể lai giống được Thí nghiệm khoa học cho ta biết phôi thai của trâu lai bò không phát triển để trưởng thành được

3, Phân bố

- Châu Á là bản địa của loài trâu với 95% tổng số trâu trên thế giới Khoảng phân nửa số này sống ở Ấn Độ Tính đến năm 1992

Á châu có 141 triệu con trâu Trâu được nuôi lấy sức cày ruộng, lấy thịt và sữa Sữa trâu có lượng mỡ béo cao nhất trong các loại sữa gia súc Cả hai phân loài trâu nhà có mặt tại Á châu: trâu sông

và trâu đầm Trâu sông sống ở vùng cao như Nepal còn trâu đầm phổ biến khắp miền nhiệt đới

- Trâu Việt Nam (Bubalus bubalis) có nguồn gốc từ trâu rừng

thuần hóa, thuộc nhóm trâu đầm lầy (tiếng Anh: swamp buffalo), phân bố rộng rãi khắp nước Việt Nam Ở Tây Nguyên có

giống trâu Langbiang nổi tiếng, ở vùng Yên Bái, Tuyên Quang thì

có giống trâu Ngố phổ biến

II, Đặc điểm sinh sản

1, Khả năng sinh sản

- Trâu đực có khả năng giao phối lúc 3 năm tuổi, thời gian sử

dụng trâu đực giống tốt nhất là 4 – 5 năm

- Trâu cái có tuổi động dục lần đầu khoảng 3 năm tuổi Tuổi đẻ lứa đầu khoảng 4 năm tuổi Chu kỳ động dục của trâu 21 – 23 ngày Thời gian mang thai 320 –325 ngày Thời gian động dục lại sau đẻ khoảng 6 tháng, nhịp đẻ thường 3 năm 2 nghé hoặc 2 năm

1 nghé Mùa sinh sản của trâu: từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau

- Trâu là động vật đơn thai, mỗi lần chỉ đẻ một con, rất ít khi đẻ sinh đôi (chỉ khoảng 3% ở trâu) Trong điều kiện nuôi dưỡng bình thường trâu cái 14 tháng đẻ một lứa

2, Sự thành thục sinh dục và tuổi đẻ lứa đầu

Thành thục sinh dục là thời điểm trâu bò có các biểu hiện hoạt động sinh dục, có thể bắt đầu đưa vào sinh sản Trong thực tế, ở gia súc nhai lại, sự thành thục tính dục xuất hiện sớm hơn rất

nhiều trước khi kết thúc phát triển cơ thể

Tuổi xuất hiện thành thục tính dục ở trâu bò phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là: giống gia súc, mức dinh

dưỡng, khí hậu và mùa mà bê, nghé sinh ra, phương thức quản lý

hệ thống chăn nuôi

Sự xuất hiện thành thục tính dục và việc đưa gia súc cái vào sinh sản sớm hay muộn ảnh hưởng đến tuổi đẻ lứa đầu của chúng Để không làm tổn hại đến cơ thể gia súc cái, chỉ nên tiến hành phối giống sau khi xuất hiện bốn pha: pha động dục, pha sau động dục, pha yên tĩnh và pha tiền động dục Trong các pha này, pha động dục là pha có ý nghĩa quan trọng nhất, với độ dài khoảng từ 15 đến 18 giờ Rụng trứng xảy ra khoảng 12 giờ sau khi kết thúc thời gian động dục, hoặc trung bình khoảng 30 giờ sau khi bắt đầu động dục Đó là thời kỳ duy nhất trong chu kỳ động dục mà con cái có khả năng thụ thai Các dấu hiệu biểu hiện ra bên ngoài của động dục rất thay đổi Trâu cái thường động dục thầm lặng và các biểu hiện động dục thường không rõ ràng, khó phát hiện hơn so với bò cái

Chính vì vậy, khi xây dựng chuồng trại nên dự kiến một nơi, một khoảng trống để thả gia súc trong một vài giờ mỗi ngày Cũng có thể thả gia súc ra bãi chăn để quan sát các dấu hiệu động dục Về mặt thể chất, quan sát thấy:

- Âm hộ sưng và ẩm ướt, niêm mạc đường sinh dục sung huyết và không dính

- Từ cổ tử cung chảy ra dịch trong suốt và dẻo Có thể thấy dịch 1 – 2 ngày trước khi động dục thực sự

- Lông ở phần mông xù lên

- Thấy các vết dịch khô xung quanh âm hộ và cuống đuôi.

- Có các vết máu xung quanh âm hộ: các vết máu này thường thấy

2 ngày sau khi động dục Có thể dựa vào dấu hiệu này để xác định giai đoạn của lần đông dục cuối cùng và để dự kiến cho các lần động dục tiếp theo

Thực tế là các gia súc động dục thường mẫn cảm, người ta có thể thấy các dấu vết giầy xéo trong chuồng, các dấu vết trên phần hông con vật do nhẩy lên nhau

Tuỳ theo mức độ tự do để thực hiện các hoạt động, thấy gia súc có những hành vi sau đây:

- Gia súc bồn chồn, mẫn cảm, hay chú ý đến sự xuất hiện của người hay của gia súc khác

- Kêu rống, đặc biệt là vào ban đêm

- Nếu quan sát vào ban đêm, thấy gia súc ở tư thế đứng trong khi những con khác nằm

- Gối đầu lên phần hông của những con khác

- Nhảy lên những con gia súc khác trước khi bắt đầu động đục

- Đứng yên khi có một gia súc khác nhảy lên

- Ưỡn lưng, hành động này đôi khi có thể có khi sờ vào phần dưới của âm hộ

- Liếm và húc đầu lên những con khác

- Hít và ngửi cơ quan sinh dục (hành vi đặc trưng như con đực)

- Ăn kém ngon miệng và sản lượng sữa có thể giảm

Chỉ tiêu duy nhất chắc chắn 100% động dục là phản xạ đứng yên của gia súc động dục khi bị con gia súc khác nhảy lên Một con bò cái nhảy lên một con bò cái khác thường là dấu hiệu nó sắp động dục hoặc động dục đã trôi qua một vài ngày

Để phát hiện động dục tốt đòi hỏi phải quan sát ba lần (sáng, trưa

và tối) trong một ngày, độ dài mỗi lần quan sát phụ thuộc vào số lượng gia súc trong đàn Tốt nhất là quan sát vào sáng sớm và chiều tối Ở các nước nhiệt đới như nước ta, phát hiện động dục vào buổi chiều tối đặc biệt quan trọng Bởi vì trong thời gian ban

ngày, do trời nóng, hoạt động tự phát của các gia súc giảm tới mức tối thiểu Ngoài việc dựa vào hệ thống sổ sách theo dõi, quan sát những biến đổi hành vi và thể chất của gia súc cái, có thể sử dụng những biện pháp hỗ trợ phát hiện động dục sau đây:

- Biện pháp bò đực thí tình

- Biện pháp sờ nắn qua trực tràng

III, Đặt vấn đề

- Sinh sản đạt kết quả tốt liên quan đến chu kỳ động dục (động dục đều) giao phối, thụ thai ( trứng thụ tinh), chửa, đẻ và tiết sữa

- Mỗi thời kỳ trong các giai đoạn này đều được điều khiển bằng hormone

- Việc sử dụng hóc -môn sinh dục (kích thích) trong chăn nuôi được xem là biện pháp hữu hiệu làm gia tăng năng suất sinh sản gia súc cái, gia tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi

- Thời gian qua, những hóc -môn sinh dục dưới đây được dùng phổ biến tại nhiều trang trại, đã đem lại hiệu quả rõ rệt trong

phòng trị bệnh và nâng cao năng suất sinh sản cho nhiều loài gia súc trong đó có cả trâu

IV, Ứng dụng của hormone trong tăng năng suất sinh sản

ở trâu

1, Huyết thanh ngựa chửa

Là hormone chiết xuất từ huyết thanh của máu ngựa cái có chửa,

từ ngày thứ 40 đến ngày thứ 120, đỉnh cao là khoảng thời gian từ

60 đến 90 ngày có chửa Trong giai đoạn này HTNC có hoạt tính nhờ sự có mặt của hai hormone FSH và LH hai hormone có tác dụng kích thích động dục và gây rụng trứng, tăng khả năng sinh sản của gia súc cái

Ở gia súc đực: Kích tố FSH có tác dụng tăng cường sự phát dục của thượng bì ống sinh tinh nhỏ, tạo ra tinh trùng Kích tố LH có

tác dụng thúc đẩy sự phát dục của tổ chức kẽ ở tinh hoàn để tiết ra Adrogen gây nên sự kích dục của con đực

Ở gia súc cái: FSH có tác dụng kích thích trứng chín LH có tác dụng tiếp theo là kích thích rụng trứng

Tỷ lệ FSH/LH phải thích hợp (LH phải lớn hơn) thì sự rụng trứng được dễ dàng Khi kết hợp với Gonadotropin thì HTNC gây động dục ở gia súc cái tốt hơn

Liều lượng

- Gia súc đực: Tiêm bắp thịt

+ Trâu, bò, ngựa trưởng thành:     100-3000 UI

3 ngày tiêm 1 lần Tiêm nhắc lại 4 lần

+ Trâu, bò, ngựa tơ (10-18 tháng tuổi): 500 UI/ngày

Tiêm trong 1 tuần Nghỉ 1 tuần Sau tiêm nhắc lại thêm 1 tuần nữa

- Gia súc cái: Tiêm bắp thịt

+ Trâu bò trên 18 tháng tuổi: 1000-1500 UI/ngày

Cách một ngày tiêm 1 lần Tiêm nhắc lại 6 lần liền

+ Trâu bò dưới 18 tháng tuổi: 600 UI/ngày

Tiêm cách ngày Nhắc lại 6 lần liền

 Liều trên trong trường hợp gia súc cái cơ quan sinh dục kém phát triển, buồng trứng nhỏ, nên không động dục Trong trường hợp không động dục trở lại sau khi đã cai sữa

Tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp

+ Trâu, bò, ngựa: 1500-3000 UI

Có thể kết hợp tiêm thêm 2,5-5mg Ostrogen ở vị trí khác Trong trường hợp động dục bình thường nhưng vẫn vô sinh

2, OESTRADIOL

Oestradiol benzoat tác dụng giống như Oestradiol tự nhiên Nó gây xung huyết các cơ quan sinh dục cái, phát triển tuyến sữa và kích thích mở cổ tử cung

Oestradiol kích thích phát triển nang trứng, thúc đẩy trứng chín và rụng trứng Kích thích sự phát triển dạ con, âm đạo, tuyến sữa và các tuyến sinh dục phụ, tác dụng tăng tiết sữa, tăng khả năng co bóp của dạ con và làm dạ con kích ứng mạnh với Oxytocin

Oestradiol tác dụng mạnh nhất ở giai đoạn phát triển nang trứng ở gia súc

Liều dùng

Tiêm bắp thịt hay dưới da:

- Ngựa, trâu, bò cái: 5-10 ml/lần

Chỉ dùng tiêm l-2 lần trong tuần, cách 2-3 ngày/một lần

Chú ý:

- Dùng lâu ngày Oestradiol có thể gây dòn xương, gãy xương chậu, thiếu chức năng hoặc giảm sinh buồng trứng

- Dùng liều cao gây cường dục, sưng tấy âm hộ và dạ con

- Đối với gia súc chửa gây nguy cơ sảy thai

- Đối với gia súc đang tiết sữa có thể ngừng tiết sữa

3, OXYTOCIN

Oxytocin có tác dụng chủ yếu kích thích sự co rút các sợi cơ trơn của tử cung, làm cho tử cung co bóp, có tác dụng đẩy thai lúc đẻ Thuốc cũng có tác dụng trên các cơ trơn của tuyến sữa và ống dẫn sữa, kích thích tăng tiết sữa và đẩy sữa ra ngoài

Thuốc còn tác dụng với cả cơ trơn ở ruột, tiết niệu và làm co các mạch máu nhỏ, nhất là các mạch máu ở tử cung do đó làm tăng huyết áp

Liều lượng

Tiêm bắp - dưới da

Gia súc lớn: 10-20-60 UI tương đương 1-2-6 ml/con

Khi cần thiết có thể tiêm tĩnh mạch với liều giảm đi một nửa

Chú ý:

- Không dùng cho gia súc cái mang thai vì sẽ làm sảy thai

- Phương pháp tiêm dưới da, bắp, tĩnh Inạch là do yêu cầu can thiệp nhanh hay chậm hay kéo dài

- Ở ngựa và bò nên tiêm dưới da để hiệu lực thuốc tăng từ thấp đến cao, giúp cho con cái đẻ bình thường không hại sức

- Liều lượng có thể tăng, giảm hay liều lặp lại sau 30-60 phút tuỳ theo tình trạng bệnh tình và súc khoẻ gia súc Tuy nhiên chỉ nên tiêm tối đa 2-3 lần trong 1 ngày với liều quy định trên Nếu nhiều quá có thể gây lộn tử cung

- Tiêm kèm thuốc trợ lực cho gia súc vì gia súc cái tiêm Oxytocin

sẽ mệt vì co bóp tử cung trong khi đẻ

4, TESTOSTERON

- Testosteron là một loại kích tố sinh dục đực được chế tạo từ tinh hoàn của dê đực, bò đực, lợn đực

- Testosteron kích thích sự phát triển của cơ quan sinh dục đực

- Kích thích các đặc tính sinh dục đực khi trưởng thành (phát triển dương vật, bìu dái, tinh nang, tuyến tiền liệt) và các tập tính sinh dục

- Testosteron rất cần thiết cho sự sinh tinh trùng

- Testosteron còn tác dụng mạnh đối với sự đồng hoá của cơ thể, đặc biệt đồng hoá

protit

Liều lượng

Tiêm bắp thịt:

Trâu, bò, ngựa: 200-500 mg/lần

Sau 2-4 tuần tiêm nhắc lại

5, FOLLICULIN

Folliculin là một kích tố sinh dục cái, được chiết xuất từ nước tiểu động vật có thai 1 lít nước tiểu ngựa có thai có khoảng 300.000 đơn vị

Kích thích dạ con tăng sinh, bộ phận sinh dục cái phát triển, niêm mạc dạ con dày lên, hình thành nhiều mạch máu, các tuyến niêm mạc tăng thêm tuyến to ra, các ống dẫn sữa phát triển đối với trâu,

bò, lợn, chó

Kích thích làm tăng cường co bóp dạ con ở gia súc cái

Liều lượng

Tiêm dưới da hay bắp thịt:

- Trâu, bò, ngựa: 1500-200 đơn vị/lần

- Dê, cừu, lợn: 400-500 đơn vị/lần

- Chó: 150-300 đơn vị/lần

Mỗi ngày tiêm 1 lần Tiêm liên tục trong 2-4 ngày Dung dịch Folliculin 1ml có 200 đơn vị

6, PROSTAGLANDIN

Prostaglandin được phân lập từ tinh nang của bò đực, tinh nang dê đực và còn được tìm thấy ở loài san hô sừng Euplexaura và một số loài tảo

- Tác dụng quan trọng đến hoạt động sinh dục - trong nhân y cũng như trong thú y,

thường dùng loại PGF2α

- PGF2α có tác dụng gây động dục rụng trứng hàng loạt

- PGF2α có tác dụng kích thích cơ trơn tạo điều kiện thuận lợi cho

sự dịch chuyển các tinh trùng đi vào tử cung và kích thích co bóp

tử cung lúc chuyển dạ ở súc vật cái

- PGF2α kích thích hệ tim mạch (chứng mạch nhanh) ở súc vật

- Tác dụng trên hệ tiêu hoá gây tác dụng phụ có hại: đau bụng, nôn mửa, ỉa chảy ở gia súc khi dùng thuốc

 Liều lượng

Gây đẻ chủ động được tiêm bắp thịt các chế phẩm tổng hợp với liều:

- Ngựa cái: Lyprostil (Prosolvin): 7,5 mg/ngày

- Bò cái: Cloprostenol (Estrumate, Uniandin): 500 mg/ngày

Dinopost (Dinolytin, Hormo PGF2α): 25 mg/ngày

Etiproston (Prostavet): 5 mg/ngày

Luprostiol (Prosolvin): 15 mg/ngày

Chú ý:

- Không dùng ở gia súc cái có chửa

- Không tiêm tĩnh mạch- Chỉ được dùng sữa sau 24 giờ tiêm

Prostaglandin và chỉ dùng thịt sau 3-7 ngày tiêm thuốc

- Cẩn thận khi tiếp xúc với thuốc nhất là với phụ nữ ở lứa tuổi có con, nguời bị suyễn Cần rửa sạch thuốc khi dính vào da

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- https:// vi.m.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%91ng_tr

%C3%A2u

-

http://my.metadata.vn/share/proxy/alfresco-noauth/api/internal/sha red/node/yT9HLKQ-Qe-g552IOcEgFg/content/6-c6.pdf

- Tài liệu hội thảo khoa học sinh sản vật nuôi toàn quốc lần thứ I

- Giáo trình sinh sản gia súc