ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TẠ THỊ HẰNG THƠ ANH NGỌC TỪ GÓC NHÌN TƢ DUY NGHỆ THUẬT Chuyên ngành Văn học Việt Nam Mã số 60 22 01 21 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Hà Nộ[.]
Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Giai đoạn 1965 – 1975 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của văn học Việt Nam với nhiều cây bút trưởng thành từ kháng chiến chống Mỹ Cuộc chiến tranh vệ quốc đã khơi nguồn sáng tạo cho các văn nghệ sĩ, mỗi người mang phong cách riêng, góp phần làm phong phú nền văn học nước nhà.
Anh Ngọc là một nhà thơ nổi bật với sự nghiệp thơ ca phong phú, đã cho ra mắt nhiều tác phẩm nổi tiếng như "Hương đất màu mỡ", "Ngàn dặm và một bước", và "Sông Mê".
Kông bốn mặt, Điệp khúc vô danh, Thơ tình rút từ nhật ký, Cây xấu hổ, Vị tướng già, và Cho một người là những tác phẩm tiêu biểu đóng góp lớn cho văn học hiện đại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực thơ ca Tuy nhiên, các nghiên cứu về sáng tác của ông vẫn chưa được đánh giá xứng đáng, chủ yếu là những bài viết ngắn và cảm nhận mang tính khái quát, được đăng rải rác trên một số tờ báo Dưới đây, chúng tôi sẽ điểm qua một số ý kiến tiêu biểu về tác phẩm của ông.
Nhà thơ Xuân Diệu trong Bàn về công việc làm thơ, (báo Văn nghệ,
Làm một bài thơ trung bình đã khó, huống chi là một trường ca hàng ngàn câu Việc này giống như một trận đánh lớn, đòi hỏi sự điều binh khiển tướng khéo léo Nếu không có sự thông minh và kiến thức vững vàng, rất dễ bị hụt hơi trong quá trình sáng tác.
Anh Ngọc đã có tới bốn trường ca, từ Sóng Côn Đảo, Sông núi trên vai, Sông
Mê Kông bốn mặtvàĐiệp khúc vô danh ” [12] Với những trường ca kể trên
Xuân Diệu đã khẳng định: “Anh Ngọc để lại ấn tượng: Anh là một thi sĩ” [12]
Trần Hòa Bình trong bài viết "Ngàn dặm và một bước" trên báo Nhân Dân ngày 31/3/1985 đã nhận xét rằng một số bài thơ của Anh Ngọc thu hút người đọc nhờ những ý tưởng sâu sắc và thấu đáo Anh Ngọc có khả năng nắm bắt các chi tiết và sự kiện với sức biểu cảm mạnh mẽ, cho thấy rằng thơ của Anh Ngọc rất ấn tượng.
Ngọc thường được viết nên bởi những cảm xúc, sự rung động của chính con tim nhà thơ”
Lê Thị Tuyết Nga trong bài: Những trang thơ chân thành xúc động
Thơ của Anh Ngọc không phải là loại thơ chỉ để trình diễn ngôn từ hay đọc to trên các diễn đàn Thay vào đó, đó là những lời độc thoại nội tâm sâu sắc, thể hiện tâm tư từ trái tim luôn đầy cảm xúc của nhà thơ Anh Ngọc viết đúng những gì mình suy nghĩ.
Ngọc không vay mượn, không từ bất cứ tiếng vọng nào của hồn thơ Đoàn Minh Tuấn trong bài "Những ngọn lửa màu lá non" đã khẳng định rằng Anh Ngọc là nhà thơ của những tư tưởng và ý nghĩa đúng đắn, mới mẻ, không câu nệ vào hình thức, miễn sao thể hiện chính xác nhất tình cảm của mình.
Trong bài thơ Người lính ấy là tôi trên báo phụ nữ Việt Nam số 31
(1/8/1997) tác giả Thành Sơn cho rằng: “Bắt đầu từ những cảm xúc hiện thực, thơ Anh Ngọc giàu chất liên tưởng mơ mộng”
Bài viết "Với nhà thơ Anh Ngọc thế gian đẹp và buồn" của Nguyễn Hữu Quý (tháng 2 năm 2008) là một trong những tác phẩm công phu nhất về Anh Ngọc Tác giả đã thể hiện sự nhạy bén và sâu sắc khi nhận diện sự thay đổi trong hồn thơ của Anh Ngọc, đồng thời chỉ ra những nét độc đáo trong cả nội dung lẫn hình thức, đặc biệt là trong các trường ca của ông.
Nhà báo Nguyễn Xuân Hải trong bài viết "Những câu thơ vẫn hành quân không nghỉ" đã nhận xét về Anh Ngọc, cho rằng thơ của ông thể hiện rõ "Tình yêu - nỗi đau" mang đậm chất lính Những câu thơ của Anh Ngọc đã đồng cảm với thế hệ thanh niên ra trận Tác giả cũng nhấn mạnh rằng chuyến đi Côn Đảo đầy kỷ niệm và cảm xúc đã góp phần giúp Anh Ngọc thành công trong trường ca "Sóng Côn Đảo".
Trong bài viết Nhà thơ Anh Ngọc nhận giải thưởng Văn học Mê Kông lần thứ 2 (tháng 2 năm 2009), nhà báo Phúc Nghệ đã rất chú trọng đến
“nguồn thi hứng” để Anh Ngọc viết nên Trường ca Sông Mê Kông bốn mặt
Và tác giả nhận xét “Trường ca mới thực sự là thế mạnh của nhà thơ Anh
Trong bài viết Tôi viết về Campuchia từ máu thịt (tháng 2 năm 2009), tác giả Đoàn Minh Tâm đã tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của trường ca Sông Mê
Trong tác phẩm "Sông Mê Kông bốn mặt", tác giả chỉ ra rằng tên gọi của thể loại trường ca thường mang tính biểu tượng cao, nhưng hình tượng con sông Mê Kông lại không nổi bật Thay vào đó, tác phẩm tập trung vào sự lặp lại của nhân vật trữ tình, tạo nên một chiều sâu cảm xúc đặc biệt.
Minh Tâm nhận thấy rằng tác giả bắt đầu từ sự kinh ngạc và khâm phục, sau đó ngợi ca vẻ đẹp của các công trình kiến trúc tại Campuchia Cảm hứng sáng tác của tác giả trải qua một hành trình dài, dẫn đến những chiêm nghiệm về sự vĩnh hằng và giản dị của cuộc sống Tác giả cũng đặt câu hỏi liệu rằng Sông Mê Kông không chỉ đơn thuần viết về đất nước.
Campuchia mà còn viết về Việt Nam, và rộng hơn nữa là về cõi đời này” [55]
Trong bài Nhiều ám ảnh đã đưa tôi đến với trường ca (tháng 2 năm
Năm 2009, nhà báo Nguyễn Quang Việt đã chia sẻ rằng việc trực tiếp cầm súng chiến đấu và tham gia vào cuộc chiến đã giúp ông hiểu sâu sắc hơn về người lính.
Ngọc nhận ra rằng để tái hiện “gương mặt” chiến tranh, những bài thơ thuần túy cảm xúc là chưa đủ Anh tìm đến trường ca như một tất yếu trong việc thể hiện cảm xúc Trường ca đã đóng góp quan trọng vào tầm vóc thơ của Anh Ngọc Khi nghiên cứu trường ca Sóng Côn Đảo, tác giả nhận thấy hình tượng sóng xuất hiện xuyên suốt tác phẩm.
Hình tượng sóng đan xen trong trường ca Anh Ngọc thể hiện mạch cảm xúc sâu lắng về nỗi đau và niềm căm uất của một thế kỷ ngục tù Nguyễn Quang Việt nhận xét rằng, trong khi Sóng Côn Đảo phản ánh tinh thần bất khuất của dân tộc, thì Sông núi trên vai lại tập trung vào vấn đề phụ nữ và chiến tranh Đồng thời, Sông Mê Kông bốn mặt khái quát tấn bi kịch của hai dân tộc Campuchia và Việt Nam, tạo nên một sự ám ảnh kéo dài suốt ba mươi năm.
Các nghiên cứu về thơ của Anh Ngọc đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật, vẻ đẹp và sức sống độc đáo của thể loại thơ và trường ca.