ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN VĂN THẠNH ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI KHMER NAM BỘ VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ TINH THẦN[.]
ĐẠO ĐỨC TRU ỀN THỐNG VÀ NH NG ĐIỀU IỆN TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH ĐẠO ĐỨC TRU ỀN THỐNG CỦA NGƯỜI HMER NAM BỘ
QUAN ĐIỂM VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ ĐẠO ĐỨC TRU ỀN THỐNG
Đạo đức, đặc biệt là đạo đức truyền thống, được hình thành và phát triển gắn liền với hoạt động sống của con người Đây là một hiện tượng xã hội nảy sinh trong quá trình lao động và mối quan hệ giữa con người với nhau, nhằm đảm bảo phương thức tồn tại tối đa cho con người và xã hội Mỗi thời đại sẽ có những quan niệm khác nhau về đạo đức và đạo đức truyền thống, phản ánh sự thay đổi trong tồn tại xã hội.
1.1.1 Quan điể về đạo đức
Đạo đức, với tư cách là một hình thái thức xã hội, không chỉ phản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong sự tồn tại của con người mà còn thể hiện thực trạng đời sống đạo đức trong xã hội Danh từ "đạo đức" có nguồn gốc từ tiếng Latinh.
“mos (moris)” - ề th i (mora is nghĩa à c i n quan với ề th i, đạo nghĩa) C n
"Đạo đức" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "ethicos", thể hiện mối quan hệ giữa con người trong giao tiếp hàng ngày Theo thời gian, đạo đức còn mang các nghĩa như thói quen, tính khí, và tính cách Aristoteles (384-322 TCN) là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ "ethica" để chỉ đạo đức học, và thuật ngữ này vẫn được sử dụng cho đến ngày nay.
Trong quá trình phát triển của đạo đức học, tư tưởng đạo đức của con người không ngừng được đổi mới và phát triển, gắn liền với triết học Mỗi hệ thống đạo đức đều dựa trên một hệ thống triết học làm nền tảng cho lý luận và phương pháp luận của mình Tính chân thực hay sai lầm của đạo đức phụ thuộc vào cơ sở lý luận và phương pháp luận Các triết gia lớn như Socrates, Platon, Aristoteles, Khổng Tử, Mạnh Tử, Kant, Hegel, và L Feuerbach đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của tư tưởng đạo đức học, nhưng cũng bị hạn chế bởi điều kiện thời đại, vị trí kinh tế xã hội, và quan điểm chính trị của họ Karl Marx, Friedrich Engels và V.I Lenin đã phát triển những hiểu biết mới về nguồn gốc và bản chất của đạo đức, kế thừa giá trị của tư tưởng đạo đức học trước đó, đồng thời áp dụng quy luật và phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để nhận thức các hiện tượng đạo đức Đạo đức là một hiện tượng xã hội, một phương tiện của đời sống xã hội, và là yếu tố cấu thành hệ thống xã hội, hiện diện trong tất cả các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, nghệ thuật, và tôn giáo.
Đạo đức, như một hình thái ý thức xã hội, được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin luận chứng với cơ sở khoa học về tính dân tộc Nó không chỉ bị quy định bởi tồn tại xã hội mà còn chịu ảnh hưởng từ các hình thái xã hội khác như chính trị, triết học, nghệ thuật và tôn giáo Sự kết hợp của những nhân tố này trong mỗi dân tộc tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo, phản ánh vào đạo đức và hình thành các quan niệm, chuẩn mực và cách ứng xử riêng biệt trong đời sống đạo đức của từng dân tộc.
Ph Ănggh n đã chỉ ra rằng, trước khi phát triển lý luận và nguyên tắc, con người đã tiến hành sản xuất các tư liệu vật chất cần thiết cho cuộc sống Quan niệm về đạo đức phản ánh sự tồn tại xã hội và thay đổi theo từng thời đại và dân tộc Hơn nữa, trong xã hội có giai cấp, các giai cấp khác nhau cũng có những quan điểm khác nhau về đạo đức.
Ph Ănggh n nhấn mạnh rằng trong xã hội có giai cấp, đạo đức phản ánh và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị Khi đạo đức đứng về phía các giai cấp tiến bộ và cách mạng, nó sẽ thúc đẩy sự phát triển của xã hội Ông cũng khẳng định rằng con người, dù tự giác hay không, đều hình thành quan niệm đạo đức từ các mối quan hệ thực tiễn, điều này phản ánh vị trí giai cấp của họ.
Ph Ăngghen nhấn mạnh rằng đạo đức có tính biến đổi qua các thời đại và dân tộc, với quan niệm về thiện và ác thường trái ngược nhau Ông và C Mác nhận thấy vai trò quan trọng của đạo đức, đặc biệt là đạo đức cộng sản, trong sự phát triển xã hội Họ phân tích rằng đạo đức phản ánh mối quan hệ giữa con người, và sự phong phú trong quan hệ cá nhân với cộng đồng là điều kiện cần thiết cho sự phát triển tinh thần và đạo đức Trong giáo dục, việc rèn luyện đạo đức cho thế hệ trẻ là rất quan trọng, vì nó quyết định tương lai của dân tộc và nhân loại C Mác và Ph Ăngghen đề xuất cần kết hợp giáo dục trí óc, thể dục và kỹ thuật để nâng cao trình độ giai cấp công nhân, từ đó cải thiện chất lượng xã hội.
Đạo đức là nền tảng tinh thần của xã hội, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức chính là gốc rễ của con người và xã hội Người nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức trong việc xây dựng và phát triển cộng đồng.
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt và biểu hiện mà con người đã sáng tạo ra để thích ứng với nhu cầu đời sống và yêu cầu của sự sinh tồn Nó bao gồm ngôn ngữ, viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, cùng với các công cụ phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày như ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng.
Đạo đức trong mối quan hệ đa chiều và biện chứng là yếu tố quan trọng, theo GS Trần Văn Giàu, nó là nền tảng tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, bao gồm các giá trị như yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa và cần cù Nguyễn Thế Kiệt cũng nhấn mạnh rằng đạo đức là lề thói và tập tục, thể hiện qua các khuôn phép và quy tắc hành vi được xã hội hoặc một giai cấp công nhận.
Đạo đức hoạt động như một hệ thống tương đối độc lập trong xã hội, hình thành từ sự liên hệ và tác động lẫn nhau của các yếu tố cấu thành Hệ thống đạo đức bao gồm ý thức đạo đức và hành vi đạo đức, phản ánh mối quan hệ giữa con người với nhau Đạo đức cũng được phân chia thành đạo đức xã hội và đạo đức cá nhân, thể hiện sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố này Nó là biểu hiện độc đáo trong mối liên hệ giữa quan hệ đạo đức và hành vi đạo đức, cũng như giữa ý thức đạo đức và ý thức xã hội, nhằm phản ánh các vấn đề thực tiễn của xã hội Tính chất và vai trò của đạo đức có thể được khái quát qua những điểm cơ bản.
Đạo đức đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi con người, với sự tác động khác nhau tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia, dân tộc Đạo đức không chỉ là một phương thức tự nguyện, tự giác để điều chỉnh hành vi mà còn góp phần nhân đạo hóa con người và xã hội, khuyến khích lối sống thiện và có ích Hơn nữa, đạo đức thể hiện bản sắc dân tộc trong quan hệ quốc tế, tạo cơ sở cho việc mở rộng giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, quốc gia khác nhau Cuối cùng, đạo đức còn góp phần vào việc giữ gìn ổn định chính trị.
- xã hội, qua đ thúc đ y sự phát triển kinh tế - xã hội
Đạo đức có nhiều chức năng quan trọng Thứ nhất, chức năng giáo dục giúp hình thành những quan điểm, nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức trong mỗi cá nhân, từ đó nâng cao khả năng lựa chọn và đánh giá các hiện tượng xã hội Thứ hai, chức năng điều chỉnh hành vi là chức năng quan trọng nhất, không chỉ thuộc về đạo đức mà còn bao gồm các phương thức khác như pháp luật và hương ước, nhằm đảm bảo hài hòa giữa lợi ích cộng đồng và cá nhân Cuối cùng, chức năng nhận thức của đạo đức bao gồm cả nhận thức và tự nhận thức, giúp con người phân biệt các giá trị đúng - sai, tốt - xấu, thiện - ác, hướng tới giá trị cao quý “Chân, Thiện, Mỹ”.
Đạo đức có những tính chất cơ bản quan trọng, bao gồm tính dân tộc, tính giai cấp, tính kế thừa, tính thời đại, tính nhân loại, và tính hài hòa Những tính chất này phản ánh vai trò và chức năng của đạo đức trong xã hội, cho thấy sự đa dạng và sự phát triển của các giá trị đạo đức theo từng thời kỳ và bối cảnh khác nhau.