(Luận văn) nghiên cứu bảo quản tre gỗ bằng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan

Để có cơ sở khoa học về cách sử dụng bùn và lá xoan và nâng cao khả năng về bảo quản gỗ nói riêng và lâm sản nói chung chúng tôi tiến hành nghiên cứu về khả năng bảo quản gỗ của bùn và l

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

ĐÀO HÙNG TIẾN DŨNG

NGHIÊN CỨU BẢO QUẢN TRE, GỖ BẰNG PHƯƠNG PHÁP NGÂM

TRONG HỖN HỢP BÙN VÀ LÁ XOAN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng

Khóa học : 2013 - 2017

Thái Nguyên, 2017

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com

Trang 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu là quá trình nghiên cứu thực nghiệm hoàn toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Đồng ý cho bảo vệ kết quả trước

Trang 4

Từ những cơ sở trên được sự nhất trí của nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp, chúng tôi đã tiến hành thực tập tại trường Đại học Nông Lâm Thái

Nguyên thời gian từ tháng 1 năm 2016 đến tháng 5 năm 2016 với đề tài: “Nghiên

cứu bảo quản tre gỗ bằng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan”

Trong thời gian thực tập ngoài sự cố gắng và nỗ lực phấn đấu của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô và bạn bè Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Ths Nguyễn Việt Hưng và Ths Nguyễn Thị Tuyên đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi vượt qua những khó khăn, bỡ ngỡ ban đầu để hoàn thành đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo khoa Lâm nghiệp, bạn bè trong lớp đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, rèn luyện

và hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình

Do trình độ và thời gian có hạn, lại là bước đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu mới nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được những kiến thức đóng góp của các thầy, cô giáo cùng toàn thể các bạn

để khóa luận này được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, tháng năm 2017

Sinh viên

Đào Hùng Tiến Dũng

Trang 5

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Nghĩa của từ, cụm từ viết tắt

2 ASTM Hiệp hội vật liệu và thử nghiệm Hoa Kỳ

3 BNN & PTNN Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn

Trang 8

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các từ, cụm từ viết tắt iii

Danh mục bảng iv

Danh mục hình v

Mục lục vi

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.1 Ý nghĩa của đề tài 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1 Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ 4

2.1.2 Phương pháp bảo quản gỗ 5

2.1.3 Những vấn đề về thuốc bảo quản và nguyên liệu 9

2.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng chế phẩm bảo quản trên thế giới và ở Việt Nam 13

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 13

2.2.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam 15

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1 Đối tượng nghiên cứu 23

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

Trang 9

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành thí nghiệm 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 24

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp kế thừa số liệu 24

3.4.2 Phương pháp thực nghiệm 24

3.4.3 Đánh giá hiệu quả của phương pháp ngâm 26

3.4.4 Phương pháp phân tích, xử lý và tổng hợp số liệu 30

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

4.1.Kết quả nghiên cứu khả năng bảo quản tre, gỗ băng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan 33

4.1.1.Khả năng phòng chống nấm của tre gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan 33

4.1.2.Khả năng phòng chống nấm của tre, gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan 37

4.2.Kết quả nghiên cứu khả năng bảo quản tre, gỗ băng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn 42

4.2.1 Khả năng phòng chống nấm của tre gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn 42

4.2.2 Khả năng phòng chống mối của tre, gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn 45

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 50

5.1 Kết luận 50

5.2 Khuyến nghị 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

Tài liệu trong nước: 52

Tài liệu tiếng anh: 53

Trang 10

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Gỗ là loại vật liệu có rất nhiều ưu điểm như nhẹ, có hệ số phẩm chất cao,

có khả năng chịu lực tốt, cách điện cách âm tốt … Do đó được con người biết tới và sử dụng rất rọng rãi trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải,kiến trúc, xây dựng, khai khoáng…Những năm gần đây lâm nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước ta, do vậy nhu cầu về sử dụng các sản phẩm từ gỗ và lâm sản ngoài gỗ ngày càng tăng lên về số lượng và chất lượng Ngành công nghệ chế biến lâm sản đứng trước thực trạng bị thiếu nguyên liệu trầm trọng, vì vậy chuyển đổi sang sử dụng gỗ mọc nhanh rừng trồng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất cộng với việc sử dụng gỗ hợp lý

và có hiệu quả là một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay trong chế biến gỗ Nhà nước đã có những chủ trương về phát triền rừng trồng, đặc biệt chú trọng phát triển các loài cây gỗ rừng mọc nhanh như: Thông, Keo, Lai, Bạch đàn, Mỡ, Thông…

Nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, hầu hết các loại gỗ rừng trồng đều dễ bị côn trùng và nấm gây hại ngay sau khi khai thác, trong quá trình chế biến và sử dụng Nhằm giải quyết vấn đề đó ngành chế biến lâm sản đã và đang không ngừng nghiên cứu quy trình công nghệ bảo quản gỗ

Tuy nhiên do các đặc điểm cấu tạo của gỗ và tre nếu ở trạng thái thông thường không bảo quản thì dẽ bị mốc, mục, biến màu và côn trùng xâm hại làm chất lượng giảm sút Để khác phục các nhược điểm của gỗ, tre cũng như nâng cao hiệu quả sử dụng, tăng tuổi thọ cho gỗ từ xa xưa cha ông ta đã biết ngâm

gỗ, tre xuống bùn ao để kéo dài tuổi thọ của chúng và làm gỗ không bị mọt nấm Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật con người đã tìm ra phương pháp, thiết bị , các loại hóa chất có hiệu quả cao trong việc bảo quản gỗ

Trang 11

Hiện nay do việc sử dụng các hóa chất có nguồn gốc hóa học đã làm ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí), làm mất cân bằng sinh học Ngoài ra, khi sử dụng các loại thuốc bảo quản gỗ có nguồn gốc hoá học là nguy cơ đe dọa sức khỏe con người về trước mắt cũng như lâu dài

Vì vậy, việc dùng phương pháp bảo quản có nguồn gốc sinh học để bảo quản vừa có tác dụng tiêu diệt côn trùng gây hại vừa khắc phục được những mặt trái do thuốc bảo quản gỗ có nguồn gốc hóa học gây lên Đây cũng chính là cơ

sở tạo ra các sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, góp phần làm tăng giá trị các loại sản phẩm trên thị trường trong nước và phục vụ cho xuất khẩu

Xoan là một trong những loài thảo mộc có đặc tính kháng sâu bệnh đang được nghiên cứu và sử dụng ngày càng nhiều ở nước ta và một số nước trên thế giới Trong thực tế, lá xoan được sử dụng như một loài thuốc trừ sâu tự nhiên diệt côn trùng, trống mối mọt, chữa ghẻ cho gia súc…Xoan dễ trồng, có ở nhiều nơi, khả năng ứng dụng ở các địa phương đơn giản hơn

Để có cơ sở khoa học về cách sử dụng bùn và lá xoan và nâng cao khả năng về bảo quản gỗ nói riêng và lâm sản nói chung chúng tôi tiến hành nghiên

cứu về khả năng bảo quản gỗ của bùn và lá xoan thông qua đề tài: “Nghiên cứu bảo quản tre, gỗ bằng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan” 1.2 Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài

1.2.2 Ý nghĩa của đề tài

Ý nghĩa trong công tác học tập và nghiên cứu khoa học:

Thu thập được kinh nghiệm và kiến thức từ thực tế, củng cố lý thuyết đã học và biết cách thực hiện một đề tài

Sinh viên biết cách tổng hợp, phân tích số liệu, đánh giá kết quả và viết một báo cáo nghiên cứu khoa học

Trang 12

Giúp sinh viên nắm được phương pháp bảo quản gỗ bằng hỗn hợp bùn và

lá xoan

Đánh giá được sự hiệu quả của phương pháp bảo quản gỗ bằng hỗn hợp bùn và lá xoan

Ý nghĩa trong thực tế sản xuất:

Hiệu quả của phương pháp sẽ giúp người dân bảo quản gỗ một cách dễ dàng tiện lợi ít tốn kém và hoàn toàn dễ thực hiện

Thực tế người dân chỉ ngâm gỗ trong bùn để bảo quán gỗ tăng tuôi thọ không bị mọt, xén tóc nhưng mối là loài ăn xenlulo nên mối vẫn ăn được gỗ đã được ngâm trong bùn Nhưng nếu ngâm gỗ trong hỗ hợp có cả bùn và lá xoan thì

gỗ không chỉ có tuổi thọ cao không bị mọt mà cả mối cũng không xâm hại được

Làm cơ sở khoa học cho việc áp dụng bảo vào thực tiễn sản xuất góp phần bảo quản các sản phẩm làm từ gỗ nói riêng và phục vụ công tác bảo quản gỗ rừng trồng nói chung

Trang 13

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học 2.1.1 Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ, tre

2.1.1.1 Bảo quản gỗ, tre

Là biện pháp tổng hợp giữ gìn gỗ nhằm kéo dài thời gian sử dụng, chống

sự xâm nhập phá hoại của mối mọt, nấm mốc, hạn chế tác động không tốt của môi trường Bao gồm:

1) Bảo quản kĩ thuật là phương pháp bảo quản tác động vào gỗ làm cho

gỗ kéo dài thời gian sử dụng, phương pháp này không dùng hóa chất như: cách li

gỗ với đất, nước, hơi ẩm, hong, phơi, sấy hoặc ngâm gỗ trong ao bùn

2) Bảo quản bằng hóa chất: là phương pháp dùng hóa chất để phun tẩm vào gỗ, quét, xông hơi, dùng hóa chất xử lí trực tiếp sinh vật hại gỗ

3) Bảo quản bằng biện pháp sinh học: Dùng một số loại nấm, côn trùng

để diệt sinh vật hại gỗ [11]

2.1.1.2 Tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ

Gỗ, tre, nứa là nguồn lâm sản được sử dụng phổ biến để làm nguyên liệu trong xây dựng, làm đồ nội thất và đồ gia dụng thiết yếu khác

Từ lâu đời nhân dân ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm và tìm ra các biện pháp hạn chế sự tấn công này như: Chặt tre, gỗ vào mùa đông để giảm lượng dinh dưỡng trong cây, ngâm tre gỗ dưới ao hồ để phá hủy một phần lượng dinh dưỡng đó, để gác bếp, hun khói… Đặc điểm nổi bật là chúng ta sống trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm Điều kiện này thuận lợi cho sự phát triển của sinh vật nói chung song đối sinh vật gây hại cũng hoạt động mạnh quanh năm Công nghệ bảo quản bằng các loại phương pháp tự nhiên ra đời chính là đã kế thừa các thành tựu của việc nghiên cứu cơ bản về sinh vật học

Việc áp dụng phương pháp bảo quản lâm sản nhằm mục tiêu:

Trang 14

Công nghệ bảo quản gỗ nhằm mục đích kéo dài tuổi thọ sử dụng lâm sản ngoài gỗ và gỗ gấp hàng chục lần so với việc sử dụng theo độ bền tự nhiên Nhằm tăng giá trị sử dụng của các sản phẩm, hạn chế các tổn thất nặng nề do các sinh vật hại gỗ như mối mọt, nấm mục v.v… gây ra kể từ ngay sau khi chặt hạ đến suốt quá trình sử dụng

Bằng các biện pháp kỹ thuật (có hoặc không sử dụng phương pháp bảo quản) phải kéo dài tuổi thọ sử dụng gỗ và lâm sản ngoài gỗ lên nhiều lần so với

gỗ không được xử lý bảo quản, góp phần đảm bảo an toàn cho các sản phẩm và các công trình sử dụng lâm sản

Công nghệ bảo quản ra đời được đánh giá là một bộ phận của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật của thế kỷ XX Nó không những đã mang lại hiệu quả kinh tế to lớn, tiết kiệm tài nguyên rừng, góp phần sử dụng tài nguyên hợp lý, chủ động, hiệu quả, do đó nó có vai trò trong chiến lược phát triển, bảo vệ tài nguyên rừng và trong nền kinh tế quốc dân [11]

2.1.2 Phương pháp bảo quản gỗ

2.1.2.1 Phương pháp ngâm thường

Đặc điểm chung: Ngâm gỗ vào thuốc bảo quản trong điều kiện bình thường là một trong những phương pháp tẩm cổ điển nhất Khi ngâm gỗ hoặc lâm sản khác trong một chất lỏng có hiện tượng sau: Sự chuyển động của các phần tử thuốc từ dung dịch vào trong gỗ (lâm sản khác) nhờ hiện tượng thẩm thấu và sự chuyển động dung dịch thuốc vào gỗ nhờ áp lực mao quản Hiện tượng thẩm thấu thường xảy ra ở gỗ hoặc tre có độ ẩm cao trên điểm bão hòa và ngâm trong dung dịch Các màng tế bào được coi là màng bán thấm, tạo ra sự thấm một chiều của các phần tử thuốc từ ngoài vào Đồng thời với quá trình thấm thuốc vào gỗ thì có một số phần tử nước từ trong gỗ chuyển động ngược trở ra vào dung dịch thuốc Tốc độ chuyển động của hai chiều ngược nhau này phụ thuộc vào ẩm độ gỗ, nồng độ dung dịch, loại gỗ [15]

Trang 15

Ẩm độ gỗ ít nhất phải trên 50%, nồng độ dung dịch phải cao hơn gấp 2 - 3 lần so với nồng độ phương pháp cùng loại khi tẩm bằng phương pháp khác [15]

2.1.2.3 Phương pháp nóng - lạnh

Khi gỗ được làm nóng lên, không khí và hơi nước trong gỗ cũng bị nóng dần và dãn nở thể tích Song thể tích gỗ tăng không đáng kể, do vậy áp suất trong gỗ sẽ cao hơn áp suất bên ngoài, một phần không khí và hơi nước

sẽ thoát ra khỏi gỗ

Khi gỗ bị chuyển sang trạng thái lạnh, không khí và hơi nước còn lại trong

gỗ sẽ bị lạnh và trở về trạng thái ban đầu, thể tích không gian mà chúng chiếm chỗ sẽ nhỏ hơn Kết quả làm cho áp suất trong khoang rỗng tế bào gỗ bị giảm, thấp hơn áp suất môi trường xung quanh Do sự chênh lệch áp suất này, dung dịch phương pháp lạnh sẽ dễ dàng thấm vào gỗ [15]

2.1.2.4 Phương pháp chân không áp lực

Phương pháp này gồm hai quá trình:

Tăng áp lực: Tạo ra sức ép để ép phương pháp thấm vào gỗ, trị số áp lực thông thường 6 - 12.105

pa Hút chân không: Độ sâu chân không thường là 600 – 650 mmHg Cụ thể hút chân không ở các thời điểm: Chân không trước khi tăng áp lực Chân không giữa các quá trình áp lực Chân không sau quá trình áp lực

Trật tự của hai quá trình cơ bản này thay đổi tùy theo quy trình, tức phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Khả năng thấm phương pháp của các loại gỗ, độ ẩm gỗ, loại phương pháp, lượng thấm phương pháp cần thiết…

Trang 16

Sự thay đổi của hai quá trình này đã tạo nên nhiều phương pháp tẩm gỗ như: Phương pháp tế bào đầy, phương pháp tế bào rỗng, phương pháp bán dẫn [15]

2.1.2.5 Phương pháp bóc vỏ cây

Phương pháp này để hạn chế sự xâm nhập của mọt hại gỗ tươi và mối hại

vỏ cây, sau khi khai thác thường được bóc vỏ (trừ một số loại gỗ chuyên dùng cần giữ vỏ) Bóc vỏ làm gỗ ráo mặt nhanh, ẩm độ giảm xuống tạo điều kiện bất lợi cho các sinh vật hại gỗ tươi xâm nhập [15]

2.1.2.6 Phương pháp phơi, sấy gỗ

Gỗ phơi sấy là một biện pháp bảo quản lâm sản khỏi một số loại côn trùng hại gỗ tươi Gỗ có độ ẩm cao được xếp thành chồng lên nhau hoặc được xếp lên

đà kê để ngoài không khí hoặc cho vào lò sấy

Với phương pháp này, ngoài loại bỏ được những yếu tố gây hại do sinh vật gây ra còn hạn chế được tác nhân phi sinh vật như cong vênh, nứt nẻ ở gỗ

Trong việc xếp đống gỗ để hong phơi tránh hiện tượng để ánh sáng chiếu hoặc gió lùa trực tiếp vào đầu của cây hoặc tấm ván gỗ Khi đó làm cho độ ẩm thoát ra quá nhanh dẫn đến hiện tượng gỗ bị nứt đầu

Việc xếp thanh kê phải đúng kỹ thuật: Kích thích các thành kê, khoảng cách giữa các thanh kê phải đều nhau, các thanh kê giữa các trồng ván phải thẳng hàng Khoảng cách giữa các thanh kê phụ thuộc vào loại gỗ, chiều dày tấm ván, kích thước thanh kê thường dày 2.5 cm, rộng 5 - 6 cm [15]

2.1.2.7 Phương pháp hun khói, ngâm

Phương pháp này áp dụng theo kinh nghiệm Phương pháp hun khói tre,

gỗ, song mây lên trên bếp giúp cho tre nứa, song mây khô nhanh, chống được mốc Mặt khác trên bề mặt sẽ có một lớp bồ hóng có thành phần hóa học tương

tự như sản phẩm dầu nhựa có khả năng phòng được nấm mốc và mọt tre

Phương pháp ngâm tre, gỗ trong ao hồ hoặc bùn với một thời gian 6 tháng đến 1 năm hoặc lâu hơn sẽ hạn chế được mọt mốc Phương pháp này sẽ làm biến đổi thành phần hóa học trong gỗ, cụ thể làm cho hàm lượng đường và tinh bột có trong tre, gỗ giảm đi [15]

Trang 17

2.1.2.8 Phương pháp tẩm cây đứng

Phương pháp này có tên là tẩm cây sống (cây chưa bị chặt hạ) Lợi dụng đặc điểm của cây là phải hút nước, muối khoáng từ đất qua hệ thống rễ, theo các mạch dẫn lên lá để sau quá trình quang hợp tạo thành nhựa luyện nuôi cây Phương pháp tẩm cây đứng sẽ tác động chặn dòng nhựa luyện và thay bằng dung dịch phương pháp bảo quản, phương pháp sẽ đi theo mạch dẫn và phân bố trong cây [15]

2.1.2.9 Phương pháp thay thế nhựa

Gỗ sau khi chặt 2 - 3 ngày, nhựa cây vẫn ở trang thái lỏng sẽ dịch chuyển được nếu có lực đẩy từ phía gốc đến ngọn của khúc gỗ

Lợi dụng đặc điểm này, người ta dùng dung dịch phương pháp tiếp vào một đầu của khúc gỗ (phía gốc), nhờ sự chênh lệch áp lực của dung dịch ở đầu gốc và đầu ngọn khúc gỗ, dung dịch tẩm sẽ ép vào các mạch, dồn dần nhựa về một phía và sẽ thay thế vị trí của nhựa vào các khoảng trống

Thời gian ngâm tẩm tùy thuộc vào từng loại gỗ, bình quân khoảng 5 - 12 ngày Sau khi kết thúc quá trình tẩm một tuần lễ có thể tiến hành bóc vỏ và tùy theo thời gian hong phơi tương ứng với yêu cầu về độ ẩm ta có thể đem sử dụng được

Lượng thuốc tiêu hao cho phương pháp này khoảng 400 - 500kg/m3 dung dịch thuốc nước Có nồng độ dung dịch thuốc tẩm tùy thuộc vào từng loại thuốc

Trang 18

Tác dụng bảo quản: Mang tính tạm thời, bảo quản lớp mặt Nó cũng có tầm quan trọng nhất định trong một số trường hợp như bảo quản bổ sung những vật dụng ở những chỗ hiểm yếu của các công trình như gầm cầu, trần nhà các chỗ khe ngóc ngách ngâm[15]

2.1.3 Những vấn đề về thuốc bảo quản và nguyên liệu

2.1.3.1 Nguyên liệu gỗ

Sử dụng gỗ Thông lấy từ rừng trồnng tự nhiên

- Tuổi gỗ Thông trắng: 7 tuổi

- Tre (thanh hoặc khúc)

- Một số tính chất và đặc điểm của gõ thông + Ngoại hình: Cây Thông có vỏ màu nâu đỏ Gốc có màu sẫm hơn, khi già

bong thành từng mảng Cành non màu vàng nhạt hoặc hung, không có long

+ Cấu tạo gỗ Thông: Gỗ Thông có lõi màu nâu vàng, gỗ giác và gỗ lõi phân biệt, thớ thô, không có lỗ mạch, quản bào chiếm 90% thể tích gỗ, chiều dài quản bào 3.29 0.59mm, tế bào mô mềm xếp dọc thân cây, tia gỗ sắp xếp theo chiều ngang thân cây chiếm 5-6% thể tích gỗ, số lượng ống dẫn nhựa dọc là 1.06 ống/mm2

+ Các tính chất cơ, vật lý của gỗ Thông:

- Sức co dãn của gỗ: Là sự thay đổi về kích thước của gỗ khi độ ẩm của gỗ thay đổi trong khoảng từ 0% đến độ ẩm bão hòa thớ gỗ và ngược lại độ

ẩm bão hòa thớ gỗ xuống 0%

- Khối lượng thể tích của gỗ: 0.45g/cm3

- Giới hạn bền khi nén ngang thớ:

Nén ngang thớ toàn bộ theo chiều tiếp tuyến: 22 (Kg/cm2)

Nén ngang thớ toàn bộ theo chiều xuyên tâm: 22 (Kg/cm2)

Nén ngang thớ cục bộ theo chiều tiếp tuyến: 38 (Kg/cm2)

Nén ngang thớ cục bộ theo chiều xuyên tâm: 40 (Kg/cm2)

- Độ cưỡng tính:

Độ cưỡng tính theo mặt cắt ngang: 500 (Kg/cm2)

Trang 19

Độ cưỡng tính theo mặt cắt xuyên tâm: 400 (Kg/cm2

)

Độ cưỡng tính theo mặt cắt tiếp tuyến: 450 (Kg/cm2

)

- Giới hạn bề khi uốn tĩnh:

Giới hạn bền theo chiều xuyên tâm: 420 (Kg/cm2

Sức thấm của các loại gỗ khác nhau Ngay trên cùng một cây gỗ ở gỗ giác

và gỗ lõi cũng khác nhau Do cấu tạo gỗ rất phức tạp, con đường dẫn dung dịch thuốc bảo quản chủ yếu là hệ thống mạch gỗ, quản bào và lỗ thông ngang Nếu kích thước của hệ thống này lớn thì sức thấm thuốc tăng Do vậy, khối lượng thể tích là yếu tố cần quan tâm

Yếu tố trong cấu tạo gỗ ảnh hưởng đến sức thấm thuốc là thể bít Thể bít

là một loại chất chiết suất từ nguyên sinh chất tạo nên, nó có vai trò như nút ngăn cản chất lỏng đi vào ống mạch

+ Thời gian ngâm:

Thời gian ngâm phụ thuộc vào nhiều yếu tố: loại gỗ, loại thuốc, độ ẩm gỗ

Ví dụ cùng một loại gỗ, ngâm cùng một loại thuốc, nhưng quy định về lượng thuốc thấm và độ sâu thấm thuốc khác nhau thì thời gian ngâm dài ngắn khác nhau

+ Loại thuốc, lượng thuốc, nồng độ thuốc Loại thuốc khác nhau thì lượng thuốc thấm và thời gian thấm thuốc là khác nhau Trong cùng một loại thuốc khi thay đổi nồng độ dung dịch, lượng thuốc bảo quản sẽ ảnh hưởng tới khả năng thấm thuốc Có một vài trường hợp khi ngâm gỗ có độ ẩm cao với dung dịch thuốc nồng độ cao lúc này làm thay đổi quá trình thấm của thuốc vào gỗ Từ thấm theo nguyên lý mao dẫn sang thấm theo nguyên lý khuyếch tán

+ Độ ẩm gỗ:

Trang 20

Với phương pháp ngâm thường thì độ ẩm trên điểm bão hòa thớ gỗ đôi khi không xác định được lượng thuốc thấm bằng phương pháp cân trọng lượng

Do đó trong quá trình ngâm tẩm dung dịch ta cần chú ý tới độ ẩm của gỗ

2.1.3.3 Phương pháp bảo quản

Yêu cầu của phương pháp bảo quản lâm sản:

- Độc hại cao với sinh vật hại lâm sản nói chung

- Không độc hại với người và gia súc

- Khả năng ổn định của thuốc lâu dài trong lâm sản khi sử dụng trong các môi trường khác nhau

- Dễ thấm, thấm sâu vào lâm sản

- Không làm ảnh hưởng đến tính chất cơ lý gỗ và giảm tối đa khả năng bén cháy của gỗ, không làm ảnh hưởng đến độ bền cơ học của ván

- Không ảnh hưởng đến màng keo dán và quá trình trang sức bề mặt

- Không ăn mòn kim loại

- Không gây ô nhiễm môi trường

- Giá thành rẻ, thông dụng, dễ sử dụng

Cơ chế thấm thuốc bảo quản:

Quá trình thấm thuốc bảo quản vào trong gỗ là do một hoặc nhiều quá trình tác động vào đó là các quá trình mao dẫn, tác động khuyếch tán hoặc do tác động áp lực từ bên ngoài Các tác động này, tùy từng trường hợp cụ thể nó có thể độc lập hoặc cùng lúc xảy ra

Trang 21

dịch thể theo quy luật vật lý nơi tiếp giáp giữa dịch thể, chất rắn và không khí

sẽ tạo ra bề mặt cong do sức căng bề mặt ngoài của chất lỏng và mức độ dính ướt của vật rắn nơi tiếp giáp giữa vật rắn và dịch thể tạo ra một góc và do đó xuất hiện hai loại áp lực mao quản thuận, nghịch khác nhau Khi áp lực mao quản thuận sự thấm thuốc sẽ kém và ngược lại khi áp lực mao quản nghịch thì

sự thấm thuốc sẽ tốt hơn

Trên thực tế, do tế bào gỗ có cấu tạo không đồng nhất, đẳng hướng và một

số loại gỗ còn có dầu nhựa cản trở sự thấm thuốc và việc xác định các thông số

sẽ gặp khó khăn

+ Thấm do khuyếch tán:

Quá trình khuyếch tán là quá trình di chuyển vật chất từ pha này sang pha khác khi hai pha tiếp xúc trực tiếp với nhau Trong dung dịch quá trình khuếch tán làm cho dung dịch đồng nhất về khối lượng riêng và áp suất Do vậy, các phần tử ion thuốc bảo quản hòa tan trong nước sẽ chuyển động với một động năng trung bình của chuyển động tịnh tiến vào, áp suất đó do các phần tử gây lên

Áp suất này gọi là áp suất thẩm thấu Trong ngâm tẩm gỗ vách tế bào gỗ có thể coi là màng bán thấm Vận tốc chuyển động của các phân tử hoặc ion thuốc phụ thuộc vào nhiệt độ, khi nhiệt độ càng cao thì vận tốc chuyển dịch tăng lên Bằng các phép đo chính xác, người ta đo được tốc độ chuyển động tỷ lệ với T(T là nhiệt độ) Áp suất thấm thấu phụ thuộc vào T, nếu T tăng thì áp suất tăng Đối với gỗ có độ ẩm cao, khi tẩm thuốc bảo quản, nước ở trong gỗ có xu hướng dịch chuyển ra dung dịch tẩm và các phân tử hoặc ion chất bảo quản sẽ dịch chuyển vào gỗ

+ Thấm do áp lực từ bên ngoài:

Quá trình thấm này là do có áp lực được tạo ra từ bên ngoài tác động lên

bề mặt dung dịch thuốc hoặc bề mặt gỗ Áp lực này có thể được tạo ra bằng những hình thức sau:

Trang 22

Dùng thiết bị tạo áp suất nén áp lực lên bề mặt dung dịch thuốc Trong thực tế người ta có thể kết hợp với rút chân không cho gỗ để tăng thêm độ chênh lệch áp suất

Tạo ra chênh lệch cột áp giữa dung dịch thuốc và bề mặt gỗ bằng cách nâng

độ cao của bình đựng dung dịch thuốc lên so với bề mặt gỗ một độ cao nhất định

Làm cho áp suất trong gỗ thấp hơn so với dung dịch thuốc ở bên ngoài bằng cách đun nóng gỗ lên cho nước và không khí trong gỗ thoát ra ngoài sau đó làm lạnh đột ngột trong dung dịch thuốc

Vì vậy trong thực tế của công tác bảo quản lâm sản, cần chọn loại thuốc bảo quản và dung môi có khối lượng riêng nhỏ để cho quá trình thuốc thấm vào

gỗ được thuận lợi

2.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng phương pháp bảo quản trên thế giới

và ở Việt Nam 2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Từ thời sơ khai, người Ai Cập đã biết dùng nhựa để bảo quản gỗ trong công trình xây dựng, tránh gỗ không bị mục nát do các sinh vật gây ra Từ lâu đời, người dân ở một số nước Châu Á đã có một số biện pháp bảo quản gỗ hiệu quả là ngâm trong bùn ao, sấy gác bếp Biện pháp này đã trở thành tập quán duy trì cho đến ngày nay Tất cả những giải pháp bảo quản lâm sản mang tính tập quán đó không mang lại hiệu quả bảo quản triệt để, bởi nguyên nhân gây nên sự phá huỷ lâm sản chưa được khám phá Đến khi những phát hiện của Pasteur và Koch chỉ ra rằng các vi sinh vật và côn trùng là những đối tượng sinh vật chủ yếu gây nên sự phá huỷ cấu trúc lâm sản thì định hướng tẩm vào gỗ và lâm sản bằng các hoá chất có tính độc với sinh vật gây hại mới được hình thành.Việc dùng các sản phẩm hoá học để ngâm tẩm gỗ nhằm kéo dài tuổi thọ mới ra đời cách đây hơn 300 năm

Năm 1747, Emerson đã đề xuất dùng phương pháp dạng dầu để bảo quản

gỗ, sớm hơn nữa thì Zohann Glauder đã dùng một loại nhựa để ngâmcho gỗ đã

Trang 23

được đốt cháy một lớp mỏng Đến thế kỷ 19, một loạt sản phẩm hoá chất đã được sử dụng để tẩm gỗ như clorua thuỷ ngân HgCl2 (1805), clorua kẽm ZnCl2(1815), sun phát đồng CuSO4 (1837); dầu nhựa than đá Creosote (1838) Trong những thập niên trở lại đây, danh mục các sản phẩm hoá học dùng cho bảo quản lâm sản ngày càng được bổ sung thêm Song chính trong quá trình phát triển đó, các hoá chất có độc tính cao đối với sức khoẻ con người và môi trường đã dần bị loại bỏ Các hợp chất tổng hợp bằng con đường hoá học, chiết xuất từ thực vật,

từ vi sinh vật có Hiệu quả phòng trừ sinh vật gây hại lâm sản cao và an toàn với con người, môi trường sống đã được ưu tiên nghiên cứu và đưa vào sử dụng

Cùng với việc ra đời phát triển của các lĩnh vực khoa học sinh vật, nhiều loại nấm mốc, côn trùng, hà… phá hoại gỗ và lâm sản cũng được điều tra và phân loại các công trình nghiên cứu về đạc tính sinh học sinh thái đã làm nền tảng cho các nhà hóa học công nghệ, nghiên cứu mở rộng các phương pháp bảo quản, các biện pháp kỹ thuật xử lý bảo quản gỗ và lâm sản Một trong những thành tựu nổi bật về

sự kết hợp hữu hiệu này của các nhà nghiên cứu cơ bản và các nhà nghiên cứu kĩ thuật giữa thế kỷ 20 này là nghiên cứu mối gây hại lâm sản trong công trình xây dựng bằng phương pháp lây truyền để diệt trừ mối tận ổ Từ việc phát hiện đặc tính của mối: chúng mớm thức ăn cho nhau, liếm cho nhau, một số nhà khoa học của Ấn

Độ, Inđônêxia đã nghĩ đến biện pháp dùng các chất hóa học xử lý lên con mối, nhờ đặc tính sinh học nói trên, mối truyền chấ độc về tổ, tận hoàng cung của mối chúa Feytantd (1949) cho biết cụ thể thêm rằng các hợp chất có gốc là asenic hoặc fluo ở dạng bột mịn có thể dùng làm thuốc cho mối chết bằng cách lây truyền

Một số công trình nghiên cứu trên thế giới đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn các cơ

sở lý luận để từ đó nghiên cứu các giải pháp phù hợp trong việc bảo quản lâm sản

Christebsen ( 1951) nghiên cứu mối quan hệ giữa nhiệt độ với khả năng khuếch tán của thuốc bảo quản gỗ và nhận định rằng: nhiệt độ tăng thì khả năng khuếch tán tăng, do khi nhiệt độ tăng thì khả năng linh động của điện tử phân ly của thuốc bảo quản cũng sẽ tăng và do đó dễ khuếch tán vào gỗ

Trang 24

Smith và Wiliam ( 1969) đã nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng khuếch tán của dung dịch thuốc bảo quản và có kết luận: độ ẩm gỗ là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quá trình khuếch tán của dung dịch thuốc bảo quản vào gỗ Khi độ ẩm gỗ thấp hơn 50% thì quá trình khuếch tán xảy ra chậm

Becker (1976) và Tamblyn ( 1985) đã tiến hành quan sát những nhân tố ảnh hưởng đến khuếch tán Vinden (1984) và Dickinson (1989) đã tiến hành nghiên cứu quá trình phòng mục gỗ bằng phương pháp khuếch tán và lưu ý cần phải đo đạc một cách tỷ mỷ độ ẩm của gỗ, nhiệt độ xử lý, nồng độ của dung dịch

và thời gian xử lý mới có thể xác định được chính xác các yếu tố ảnh hưởng

Viden (1984) thông qua các thí nghiệm của mình đã kết luận rằng: quá trình khuếch tán chủ yếu xảy ra ở các mao mạch trong những tế bào rỗng Hàm lượng nước trong gỗ cao thì tốc độ khuếch tán tăng

Năm 1990, Konabe trong một thí nghiên cứu của mình đã nhận định: trong xử lý ngâm tẩm, nếu gỗ quá khô phải làm cho gỗ ướt để cho độ khuếch tán

có hiệu quả cao nhất

Hiện nay, công tác nghiên cứu về các phương pháp bảo quản lâm sản đang tiếp tục được triển khai theo hướng loại bỏ các thành phần hóa học chất độc, sử dụng các hoạt chất có nguồn gốc thực vật và vi sinh vật

2.2.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Gỗ sau khi chặt hạ đã mất đi khả năng bảo vệ tự nhiên, chống lại sự phá hoại côn trùng và nấm Đặc biệt ở các nước nhiệt đới, nơi mà điều kiện khí hậu hết sức thích hợp cho sự phát triển của sinh vật gây hại lâm sản thì tổn thất về lâm sản do sinh vật gây ra là rất lớn Mục đích của quá trình bảo quản là tác động vào lâm sản (có hoặc không có hoá chất) nhằm nâng cao khả năng kháng chịu đối với sinh vật gây hại, kéo dài thời gian sử dụng của lâm sản Đối với gỗ

sử dụng làm nguyên liệu trong sản xuất đồ mộc đã có một số công trình nghiên cứu về đặc điểm phá hoại của sinh vật hại gỗ, các giải pháp kỹ thuật và loại phương pháp bảo quản phù hợp với điều kiện sử dụng lâm sản từ khi khai thác đến kết thúc quá trình sử dụng Để tránh cho gỗ không bị mục nát và bảo vệ các

Trang 25

công trình xây dựng Từ xa xưa cha ông ta đã biết bảo quản tre, gỗ, bằng cách ngâm xuống ao bùn, gác lên gác bếp từ đó đúc rút kinh nghiệm qua nhiều đời, nhiều thế hệ và đã khẳng định " muốn làm nhà cho mình và cho cả con cháu thì phải ngâm gỗ thật kỹ, thật chín", thời gian ngâm ít nhất là một năm Đây là những kinh nghiệm quý giá mà hiện nay vẫn còn phát huy giá trị và được áp dụng để bảo quản các sản phẩm lâm sản ở các vùng thôn quê Hiện nay, qua kiểm nghiệm, chúng ta đã lý giải được tre gỗ được ngâm dưới ao bùn có tác dụng làm cho các chất dinh dưỡng như tinh bột, đường bị phân huỷ, các chất còn lại chủ yếu là xenlulo, hemixenlulo, linhin Vì vậy, tre gỗ đã ngâm nước hoặc ngâm trong bùn có tác dụng phòng mọt, xén tóc song vẫn có thể bị mối xông hoặc bị nấm mục gây hại nếu sử dụng ngoài trời hoặc tiếp xúc với đất ẩm bởi nguồn thức ăn của mối, nấm mục là xenlulo

Công tác nghiên cứu khoa học về bảo quản gỗ ở nước ta được khởi đầu bằng một số công trình nghiên cứu điều tra định loại một số sinh vật hại gỗ vào đầu thế kỷ 20 của một số nhà khoa học nước ngoài Cuối những năm 50 và đầu những năm 60 của thế kỷ 20, công tác nghiên cứu và biện pháp áp dụng các tiến bộ kỹ thuật bảo quản gỗ bằng hoá chất mới thực sự được triển khai rộng và tương đối đồng bộ Nhà nước đã có Nghị định số 10/CP (1960) qui định phải bảo quản gỗ Khởi đầu của giai đoạn này là việc ra đời một xí nghiệp ngâm tẩm

gỗ tà vẹt bằng Creosote theo phương pháp tẩm áp lực - chân không Sau đó, ở một số cơ sở chế biến sử dụng gỗ đã bắt đầu áp dụng với các phương pháp tẩm nóng lạnh, phun quét, ngâm thường Công tác nghiên cứu, thăm dò cũng đã được triển khai như xác định sức thấm phương pháp bảo quản của một số loại

gỗ Việt Nam, xác định khả năng chống hà phá gỗ tàu thuyền với một số phương pháp bảo quản của bộ môn gỗ khoa Lâm học, tiền thân của Trường đại học Lâm nghiệp hiện nay, thí nghiệm về phòng trừ con hà hại gỗ của Viện kỹ thuật giao thông bưu điện

Từ đầu những năm 1960 trở đi, công tác nghiên cứu về kỹ thuật bảo quản

gỗ và những vấn đề khoa học có liên quan, được triển khai có hệ thống tại phòng

Trang 26

Bảo quản gỗ Viện nghiên cứu Lâm nghiệp dưới sự hướng dẫn và lãnh đạo trực tiếp của cố kỹ sư Nguyễn Thế Viễn- Việt kiều từ Pháp trở về, là một trong những chuyên gia bảo quản gỗ đầu tiên ở nước ta Cũng vào thời gian này, một số chuyên gia bảo quản gỗ của Đông Đức đã đến Việt Nam giúp đào tạo công nhân

kỹ thuật, hướng dẫn kỹ thuật bảo quản gỗ, triển khai thử về bảo quản gỗ ở một

số cơ sở sản xuất

Mặc dù lĩnh vực bảo quản lâm sản ở nước ta ra đời chậm hơn nhiều so với các nước Âu - Mỹ, song từ đó đến nay chúng ta đã tiếp thu và áp dụng có kết quả một số tiến bộ kỹ thuật bảo quản gỗ của các nước vào điều kiện cụ thể của nước

ta Các hướng nghiên cứu của lĩnh vực bảo quản lâm sản gồm:

Nghiên cứu về sinh vật hại lâm sản: Hệ sinh vật hại lâm sản ở Việt Nam hết sức đa dạng, do đó để hạn chế những tác hại về lâm sản sau khai thác, có nhiều công trình nghiên cứu của Nguyễn Đức Khảm, Lê Văn Lâm, đã điều tra, phân loại, đặc tính sinh học của côn trùng và nấm gây hại lâm sản chủ yếu Với kết quả nghiên cứu đạt được, đã xây dựng được khu hệ mối ở Việt Nam; Danh lục mọt xén tóc, mọt phá hoại tre, gỗ Việt Nam; Đặc điểm sinh học của các loài đại diện điển hình trong các nhóm sinh vật hại lâm sản nêu trên Những kết quả nghiên cứu về sinh vật gây hại lâm sản đã đặt ra cơ sở vững chắc cho việc nghiên cứu, đề xuất các biện pháp phòng trừ và các quy trình kỹ thuật bảo quản lâm sản

Trong các loại côn trùng hại lâm sản, mối được đánh giá là đối tượng gây hại mãnh liệt nhất ở nước ta đối với nhà cửa, kho tàng, đê đập và cây trồng Do

đó đã có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu các giải pháp để phòng và diệt mối Năm 1963, trước yêu cầu cấp bách phải xử lý mối cho các trụ sở cơ quan nhà nước Nguyễn Thế Viễn và các học trò đã vận dụng các phương pháp diệt mối của nước ngoài bằng cách đào hố nhử ở ngoài công trình, nếu có mối vào thì dùng DDT, thuốc nước hoặc hun hơi để diệt Cách làm đó đã hạn chế được phần nào sự xâm nhập của mối vào công trình, song không đạt kết quả với các tổ mối mới hình thành ngay trong công trình xây dựng Từ năm 1965 đến năm 1967, đề

Trang 27

tài nghiên cứu kỹ thuật diệt mối công trình kiến trúc do Nguyễn Trí Thanh chủ trì đạt kết quả tốt đẹp Trên cơ sở kế thừa các thành tựu kỹ thuật đã có, tác giả đã

đi sâu nghiên cứu kỹ thuật diệt mối theo nguyên lý lây nhiễm và phương pháp diệt mối lây nhiễm TM67 đã được đề xuất, đồng thời làm rõ cơ chế gây chết lây nhiễm cho toàn bộ tổ mối Hiệu quả của phương pháp lây nhiễm là diệt được hệ thống tổ phụ và tổ chính của mối mà không phải tìm tổ Kết quả nghiên cứu đã được thực tiễn tiếp nhận Đến nay hàng vạn công trình xây dựng như: bệnh viện, trường học cơ quan, kho tàng, khách sạn đã được bảo vệ khỏi mối quá hoại Về mặt khoa học, có thể tự hào đây là công trình diệt mối thành công, độc đáo của Việt Nam và khu vực

Nghiên cứu về kỹ thuật ngâm tẩm bảo quản: Đã khảo sát được độ bền tự nhiên và sức thấm của phương pháp bảo quản của một số loài gỗ rừng tự nhiên Các kết quả đạt được đã là cơ sở cho việc phân nhóm gỗ ngâm tẩm, xây dựng quy trình ngâm tẩm bảo quản lâm sản cụ thể như: Quy trình bảo quản gỗ khúc từ rừng; gỗ tròn xuất khẩu; gỗ xẻ, gỗ đồ mộc; ván sàn, gỗ bóc lạng, gỗ xẻ xây dựng, bảo quản gỗ đóng tàu thuyền, chống hà cho tàu thuyền đi biển bằng gỗ, bảo quản

gỗ làm trụ mỏ, tà vẹt, xà điện, bảo quản tre dùng trong xây dựng, chống mốc cho song mây làm hàng thủ công mỹ nghệ kết quả qua tác động bảo quản đã kéo dài tuổi thọ cho tre, gỗ gấp 6 đến 10 lần tuổi thọ so với đối chứng

Nghiên cứu phương pháp bảo quản lâm sản: Trên cơ sở tham khảo các công thức phương pháp bảo quản lâm sản của các nước trên thế giới, đã có nhiều công trình nghiên cứu khảo nghiệm h iệu quả của các loại phương pháp bảo quản của nước ngoài và thay đổi tỷ lệ thành phần của phương pháp cho đảm bảo Hiệu quả phòng chống sinh vật gây hại lâm sản trong điều kiện đặc thù của Việt Nam Kết quả nghiên cứu đã nhanh chóng được chuyển giao vào sản xuất, tạo thế chủ động về phương pháp bảo quản lâm sản phục vụ cho nhu cầu sử dụng

Hiện nay, công tác nghiên cứu về phương pháp bảo quản lâm sản đang tiếp tục được triển khai theo hướng loại bỏ các thành phần hóa chất độc hại, sử dụng các

Trang 28

hoạt chất nguồn gốc từ thực vật và vi sinh vật Các phương pháp đã được sử dụng theo hướng nghiên cứu này trong những năm gần đây gồm có: phương pháp sinh học diệt mối lây nhiễm DIMEZ (từ vi nấm Metarhizium), phương pháp diệt mối lây nhiễm có nguồn gốc hóa học TEMICO, phương pháp bảo quản lâm sản từ dầu

vỏ hạt điều

Một số tài liệu nghiên cứu trong lĩnh vực bảo quản ở nước ta như:

Nguyễn Xuân Khu (1972) trong luận án phó tiến sỹ khoa học đã nghiên cứu chế độ tẩm gỗ dương ở độ ẩm khác nhau Tác giả đã nghiên cứu mối tương quan giữa sức thấm thuốc với độ ẩm gỗ, nồng độ thuốc theo các chiều thớ gỗ khác nhau, ở gỗ giác, gỗ lõi Tác giả rút ra nhiều kết luận có ý nghĩa khoa học về bảo quản gỗ như: khi gỗ có độ ẩm dưới điểm bão hòa sức thấm của gỗ dương sẽ tăng dần khi độ ẩm giảm, ngược lại khi độ ẩm cao hơn 50% sức thấm thuốc sẽ tăng khi tăng độ ẩm Tác giả cũng kết luận sức thấm thuốc theo chiều xuyên tâm lớn hơn chiều tiếp tuyến, gỗ giác lớn hơn gỗ lõi [8]

Nguyễn Chí Thanh (1985) đã tiến hành thử Hiệu quả của thuốc bảo quản và độ bền của gỗ trong điều kiện tự nhiên trên bãi thử tự nhiên Tác giả

đã dùng 5 loại thuốc là XM5, LN3, XM B B, F BB và F B C để thử hiệu quả với 16 loài gỗ rừng tự nhiện bằng hai phương pháp ngâm thường và áp lực chân không Tác giả kết luận: Hiệu quả của thuốc phụ thuộc vào lượng thuốc thấm và điều kiện sử dụng [14]

Lê Văn Lâm (1985) đã bước đầu nghiên cứu bảo quản cho ván dán ba lớp

gỗ trám trắng Tác giả tiến hành ngâm tẩm gỗ bóc bằng phương pháp nhúng với

5 công thức thuốc bảo quản có thành phần chủ yếu gồm PCP, Boax, NaF và CuSO4 nồng độ 5% Tác giả đã kết luận thuốc có hiệu quả phòng chống sự phá hoại của sinh vật hại gỗ và ít ảnh hưởng đến màu sắc tự nhiên của gỗ [10]

Lê Duy Phương, Phan Thị Lương Ngọc (2003) đã tiến hành nghiên cứu tạo thuốc chống mốc cho lâm sản Tác giả đã tiến hành nghiên cứu tạo các công thức thuốc mới để khảo nghiệm Hiệu quả phòng chống mối boron và mối fluo tỏ

Trang 29

ra có Hiệu quả phòng mốc tốt hơn cả Công thức thuốc đảm bảo yêu cầu về hiệu quả phòng chống mốc cho lâm sản và an toàn với môi trường [12]

Lê Văn Lâm, Bùi Văn Ái và các cộng tác viện (2005) đã tiến hành nghiên cứu bảo quản một số tre gỗ rừng trồng sử dụng ngoài trời làm nọc tiêu, xây dựng

cơ bản, nguyên liệu sản xuất đồ mộc và ván nhân tạo Đề tài đã bước đầu đánh giá được độ bền tự nhiên của 17 loại gỗ rừng trồng chủ yếu làm cơ sở định hướng cho kỹ thuật bảo quản [9]

Bùi Văn Ái (2008) đã tiến hành đề tài "Nghiên cứu sử dụng dầu vở hạt điều làm thuốc bảo quản lâm sản", kết quả chỉ ra rằng khi sử dụng DVHD đã được xục khí clo ở nồng độ 10% có Hiệu quả bảo quản tốt đối với côn trùng nhưng ít có hiệu quả với nấm gây hại [1]

Trên cơ sở tham khảo các công thức phương pháp bảo quản lâm sản của các nước trên thế giới, đã có nhiều công trình nghiên cứu khảo nghiệm Hiệu quả các phương pháp bảo quản của nước ngoài và cải tiến thay đổi tỷ lệ thành phần của phương pháp cho đảm bảo Hiệu quả phòng chống sinh vật gây hại lâm sản trong điều kiện đặc thù của Việt Nam

Xoan là loại cây phổ biến có thể tìm thấy ở nhiều vùng địa lý của nước ta,

ở các vùng miền khác nhau chúng có nhiều tên gọi khác nhau

Tất cả các bộ phận của cây xoan đều có độc tính đối với con người nếu ăn phải Các nghiên cứu hóa học cho thấy họ xoan có chứa nhiều triterpenoid, dramaran, oleanan, multifloran, limonoid và một số alkaloid Lá chứa một alkaloid có tên là paraisin, một ít rutin (chiếm 0,5% vật chất khô)

Yếu tố gây độc là các chất gây ngộ độc thần kinh chứa tetranortriterpen

và các loại nhựa chưa xác định, hàm lượng cao nhất chứa trong quả Cũng vì có độc tính nên cây xoan còn được trồng để lấy gỗ vì gỗ không bị mối Hoa và lá xoan thì được dùng rải dưới chiếu để ngừa rệp

Trong cây xoan có trên 300 hợp chất tự nhiên đã được phân lập và mô tả Tanin có nhiều trong vỏ cây(14%) lá cây ngoài các limonoid còn chứa tinh dầu

Trang 30

và alkaloid Theo Mitra (1963), lá cây chứa alkaloid “ Parisian”, xoan tự bảo vệ

nó khỏi nhiều loại côn trùng gây hại do nó có nhiều hoạt tính kháng côn trùng

Công dụng của cây xoan: Dùng vỏ xoan điều trị giun đũa và giun kim đạt hiệu quả 70-80%, ngoài ra nước sắc vỏ còn tác dụng ức chế vi trùng gây bệnh ngoài da Lá xoan được sử dụng như là một loại thuốc trừ sâu tự nhiên để bảo quản một số loại lương thực

Dịch chiết từ lá, hoa, quả và vỏ cây xoan có độc tính cao đối với nhiều loại tuyến trùng như: Helicotylenchus indicus Siddiqui, Hoplolaimus indicus Sher và Tylenchus filiformis, Tylenchorchynchus brasscae Siddiqui, Rotylenchus reniformis và Meloidogyne incognita Chitwood (Siddiqui và Alam, 1985) Nimbin và một số hợp chất thuộc nhóm limonoid khác có khả năng ức chế giai đoạn trưởng thành, làm rối loạn chu kỳ sống và có thể gây chết cho đối tượng (Vijayalakshmi và cTv, 1985) [17]

Một số nghiên cứu về lá xoan ở Việt Nam Việc nghiên cứu hoạt chất tách chiết từ cây xoan chịu hạn và xoan ta cũng

đã được nghiên cứu tại một số cơ sở nghiên cứu ở Hà Nội (Công trình nghiên cứu của Nguyễn Đăng Diệp, Nguyễn Nghĩa Thìn, Đại học quốc gia Hà Nội và Nguyễn Trường Thành, viện bảo vệ thực vật Hà Nội) Theo đánh giá chung thuốc trừ sâu thảo mộc từ xoan chịu hạn tuy không mạnh bằng thuốc trừ sâu hóa học, nhưng có tác động rộng, thời gian tác động chậm đặc trưng cho thuốc trừ sâu sinh học Các nghiên cứu này còn bị hạn chế do nguồn nguyên liệu ít, không đáng kể về mặt số lượng [2]

Năm 1999-2000, Viện sinh học Nhiệt đới Thành Phố Hồ Chí Minh đã tiến hành thử nghiệm dầu xoan Ấn Độ lên sự phát triển bọ hà khoai lang, kết quả cho thấy dầu xoan chịu hạn có tác dụng phòng trừ bọ hà khoai lang, có tác dụng giảm

sự ký sinh, sự sinh sản của bọ hà với khoai lang ngay từ tuần đầu tiên và có tác dụng xua đuổi bọ hà đén ký sinh Bên canh đó viện cũng hoàn thành quy trình nhân giống cây xoan chịu hạn bằng nuôi cấy mô [16]

Trang 31

Năm 2001, Dương Anh Tuấn và cộng sự bước đầu nghiên cứu thành công việc chiết tách và tinh sạch Azadirachtin từ nhân hạt xoan chịu hạn trồng tại Việt Nam và thử nghiệm hoạt tính gây ngán ăn trên sâu khoang

Năm 2001, Nguyễn Thị Minh Hà đã khảo sát thành phần hóa học của hạt

và lá xoan thu hái từ cây xoan trông tại Việt Nam, chiết xuất thô và hoạt chất sinh học từ nhân hạt xoan và thử tác dụng kháng nấm Fusarium oxysporum, Alternaria sp Của sản phẩm chiết xuất thô này [5]

Năm 2003, Vũ Đăng Khánh đã khảo sát hoạt tính kháng một số loại nấm gây bệnh và nấm Aspergillus flavus sinh độc tố Aflatoxin của sản phẩm chiết xuất từ xoan chịu hạn trồng tại Việt Nam [6]

Năm 2004, Lê Thị Thanh Phượng đã chiết xuất được các hoạt chất sinh học từ nhân hạt neem ( Azadirachta indica A.Juss) và khảo sát tác động của chúng đối với ngài gạo ( Corcyra cephadonica St.) [13]

Ta thấy chưa có nghiên cứ nào về khả năng phòng trừ nấm, mối cho gỗ từ bùn và lá xoan Qua điều tra sơ bộ tại các địa phương cho thấy người dân sử dụng bùn để bảo quản gỗ Để có cơ sở khoa học về cách sử dụng bùn và lá xoan chúng tôi tiến hành nghiên cứu về khả năng bảo quản gỗ của bùn và lá xoan thông qua đề tài

Điểm qua tài liệu đã được các nhà khoa học công bố, chúng tôi nhận thấy rằng các tác giả trong nước cũng như trên thế giới đã nghiên cứu hàng loạt các công trình: từ nghiên cứu cơ bản của các cơ chế thấm thuốc bảo quản đến nghiên cứu các sinh vật hại gỗ, các loại thuốc bảo quản và các phương pháp bảo quản cho các loại gỗ Các công trình khoa học đã cho chúng ta những kiến thức vô cùng quý báu để hình thành những hướng nghiên cứu tiếp theo Hiện nay gỗ tự nhiên ngày càng khan hiếm, thay vào đó là gỗ rừng trồng Nhưng chúng ta biết rằng gỗ rừng trồng đa số là những loài cây mọc nhanh, có khối lượng thể tích trung bình Do vậy, chúng dễ bị các tác nhân sinh vật và phi sinh vật gây hại Xuất phát từ lý do đó nên chúng tôi đã chọn cây Thông trắng làm đối tượng nghiên cứu

Trang 32

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Bùn

Lá xoan còn tươi Dụng cụ, thiết bị thí nghiêm: cuốc, bạt

- Phương pháp bảo quản: Ngâm

- Chỉ tiêu theo dõi + Khả năng phòng trừ mối + Khả năng phòng trừ nấm

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành thí nghiệm

Địa điểm: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Thời gian: Từ tháng 9/2016 đến tháng 3/2017

Định dạng
Số trang	65
Dung lượng	1,22 MB

Tiêu đề	Nghiên cứu bảo quản tre gỗ bằng phương pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan
Tác giả	Đào Hùng Tiến Dũng
Người hướng dẫn	ThS. Nguyễn Việt Hưng
Trường học	Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
Chuyên ngành	Quản lý tài nguyên rừng
Thể loại	Luận văn
Năm xuất bản	2017
Thành phố	Thái Nguyên