Output file ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn KHOA TRIẾT HỌC NGUYỄN THỊ BẠCH YẾN VAI TRÒ PHẬT GIÁO VỚI VĂN HOÁ TINH THẦN VIỆT NAM THỜI LÝ – TRẦN (1010 – 1400) LUẬN V[.]
Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc với hơn năm mươi tộc người, nằm ở vị trí giao thoa giữa hai nền văn hóa lớn là Ấn Độ và Trung Hoa Nền văn hóa Việt Nam, mặc dù chịu ảnh hưởng từ cả hai nền văn hóa này, vẫn giữ được bản sắc độc đáo và phong phú qua hàng ngàn năm lịch sử Sự đa dạng văn hóa của dân tộc Việt Nam được hình thành từ rất sớm, tạo nên một nền tảng văn hóa chung thống nhất.
Trong suốt một ngàn năm Bắc thuộc và chống Bắc thuộc, dân tộc Việt Nam đã kiên cường vượt qua những thử thách lớn trước âm mưu đồng hóa của các triều đại phong kiến phương Bắc Thời kỳ Lý – Trần đánh dấu một giai đoạn lịch sử vẻ vang, khi Phật giáo trở thành quốc giáo và là trụ cột của hệ tư tưởng và văn hóa Việt Nam Phật giáo không chỉ góp phần tạo ra sức mạnh tổng hợp cho xã hội Việt Nam mà còn đóng vai trò quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược phương Bắc, giúp xây dựng và bảo vệ một nhà nước độc lập và thống nhất.
Phật giáo đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần và vũ khí tinh thần của người Việt Nam trong lịch sử Nó để lại dấu ấn sâu rộng trong tư tưởng và văn hóa dân tộc Nghiên cứu vai trò của Phật giáo đối với văn hóa tinh thần Việt Nam ở triều đại Lý – Trần không chỉ giúp hiểu rõ tinh hoa tư tưởng và văn hóa trong quá khứ mà còn khám phá tính cách của con người Việt Nam Qua đó, chúng ta có thể phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân đang thực hiện công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Việc nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho nhân dân, cùng với việc hiểu biết về văn hoá dân tộc và các giá trị truyền thống là nhiệm vụ quan trọng Điều này giúp xác định chính xác những mặt tích cực cần phát huy và những hạn chế cần khắc phục trong việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài "Vai trò của Phật giáo với văn hoá tinh thần Việt Nam thời Lý – Trần" cho công trình nghiên cứu khoa học.
Tình hình nghiên cứu
Cho tới nay ở nước ta đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về Phật giáo, mà điển hình là một số công trình sau đây :
Năm 1993, nhà xuất bản khoa học phát hành cuốn “Lịch sử tư tưởng Việt Nam” do P G S Nguyễn Tài Thư chủ biên, trong đó có một chương riêng về Phật giáo và triết học của các thiền sư thời Lý – Trần Các tác giả đã tập trung trình bày những tư tưởng triết học đặc sắc của các thiền sư trong giai đoạn này.
Các tác phẩm “ Việt Nam Phật giáo sử luận” ( 2 tập) của Nguyễn Lang
Trong các tác phẩm "Lịch sử Phật giáo Việt Nam" của thượng tọa Thích Minh Tuệ và "Phật giáo Việt Nam từ khởi nguyên đến thế kỷ XIII" của Trần Văn Giáp, các tác giả đã đưa ra những nhận xét đa dạng về vai trò của Phật giáo tại Việt Nam, xem xét từ nhiều phương diện khác nhau.
- Uỷ ban khoa học xã hội đã mở hai cuộc hội thảo khoa học tại Hà Nội ( tháng 12 – 1984) và thành phố Hồ Chí Minh ( tháng 3 - 1985 ) với chủ đề “
Cuốn sách “Mấy vấn đề Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam”, xuất bản năm 1986 bởi Viện Triết học thuộc Uỷ ban khoa học xã hội, tập hợp nhiều bài phát biểu và tham luận khoa học đa dạng Hội thảo có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, nhà tu hành, nhà tuyên huấn và nhà báo, dẫn đến những ý kiến phong phú và thậm chí đối lập Điều này cho thấy việc đánh giá vai trò của Phật giáo trong lịch sử tư tưởng và văn hóa Việt Nam là một vấn đề phức tạp.
Nhiều tạp chí nghiên cứu, đặc biệt là tạp chí Triết học, đã đề cập đến vai trò của Phật giáo trong lịch sử tư tưởng Việt Nam Một số bài viết tiêu biểu như “Thử bàn về một vài tư tưởng Phật giáo” của Nguyễn Hùng Hậu (tạp chí Triết học 1/3 – 1989) và “Đạo đức Phật giáo với kinh tế trị trường” của Hoàng Thị Thơ (tạp chí số 7 tháng 7-2002) đã phân tích sâu sắc các khía cạnh này.
Gần đây, nhà xuất bản Khoa học Xã hội đã phát hành cuốn “Đại cương Triết học Phật giáo Việt Nam” (2002) của PGS TS Nguyễn Hùng Hậu, trong đó tác giả dành nhiều trang để bàn về thế giới quan và nhân sinh quan của Phật giáo Việt Nam thời Lý – Trần Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam với những nhận định khác nhau, nhưng vẫn chưa có một nghiên cứu hệ thống nào về vai trò của Phật giáo đối với văn hóa tinh thần Việt Nam trong giai đoạn này.
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
Mục đích của luận văn là phân tích vai trò tích cực của Phật giáo trong việc hình thành và phát triển văn hóa tinh thần Việt Nam, đặc biệt trong hai lĩnh vực tư tưởng và tín ngưỡng.
Lý – Trần ( 1010 – 1400), Để đạt đƣợc mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ sau:
Nghiên cứu sự du nhập của Phật giáo đã dẫn đến sự hình thành của thiền phái Thảo Đường và thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, từ đó làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt của Phật giáo Việt Nam trong thời kỳ Lý – Trần.
Luận văn phân tích vai trò tích cực của Phật giáo trong tư tưởng và tín ngưỡng, góp phần làm rõ ảnh hưởng của nó đối với văn hóa tinh thần Việt Nam trong thời kỳ Lý – Trần.
4 Cơ sở lí luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận và thực tiễn của luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tôn giáo Các tài liệu lịch sử đã được các bộ môn lịch sử nghiên cứu và sắp xếp một cách hệ thống.
Luận văn áp dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu như phương pháp lịch sử và lôgíc, phương pháp phân tích-tổng hợp, phương pháp trừu tượng hóa-khái quát hóa, cùng với phương pháp đối chiếu-so sánh để đảm bảo tính chính xác và sâu sắc trong việc phân tích vấn đề.
5 Cái mới của luận văn
Bài viết đã tóm tắt quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo tại Việt Nam từ đầu công nguyên cho đến thời kỳ Lý – Trần, nhấn mạnh những giai đoạn lịch sử quan trọng và ảnh hưởng của tôn giáo này đối với văn hóa và xã hội Việt Nam.
Nghiên cứu hệ thống những ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo đối với sự phát triển văn hóa tinh thần Việt Nam trong giai đoạn Lý – Trần, tập trung vào hai lĩnh vực chính là hệ tư tưởng và sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng.
6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
Tác giả mong rằng những kết quả nghiên cứu sẽ làm phong phú thêm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập về lịch sử triết học phương Đông cũng như lịch sử tư tưởng Việt Nam hiện nay.
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ lục Luận văn được kết cấu gồm : 2 chương và 4 tiết
CHƯƠNG 1 PHẬT GIÁO THỜI KỲ LÝ – TRẦN
1.1 Phật giáo thời Lý ( 1010 – 1225) 1.1.1- Khái quát quá trình du nhập Phật giáo ở Việt Nam trước thời Lý
Phật giáo đã được truyền bá vào Việt Nam từ đầu Công nguyên, trong bối cảnh xã hội phân chia thành hai tầng lớp Tầng lớp trên gồm các quan lại Trung Quốc và một số người Việt, mang thế giới quan Nho giáo và phương thuật phương Bắc Trong khi đó, tầng lớp dưới là những nông dân bản xứ trồng lúa nước, họ tin vào sức mạnh của ông Trời và các hiện tượng tự nhiên như mây, mưa, sấm, chớp, núi, sông, coi đó là những vị thần có thể hỗ trợ hoặc gây tai họa cho con người.
Trong bối cảnh tín ngưỡng và văn hóa, Phật giáo đã được truyền bá vào Việt Nam, với thuyết “nhân quả nghiệp báo” phù hợp với quan niệm về sự trừng phạt kẻ ác và ban thưởng cho người lành Các khái niệm như công đức, tam bảo, cúng dường, luân hồi và nghiệp báo không mâu thuẫn với tín ngưỡng Giao Châu thời bấy giờ Đạo Phật đã hòa nhập vào văn hóa Việt Nam một cách tự nhiên và dễ dàng.