Skkn mon sinh hoc 8 truong thi thu huong 20 21 6482

Đặc biệt, ở môn học này giúp các em mô tả được hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông qua các đại diện của các nhóm sinh vật trong mối quan hệ với môi trường sống làm sao để giúp học s

UBND QUẬN THANH XUÂN TRƯỜNG THCS THANH XUÂN NAM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Khai thác và sử dụng mô hình trong giảng dạy

Sinh học 8

Lĩnh vực: Sinh học

Cấp học: Trung học cơ sở

Tên tác giả: Trương Thị Thu Hương

Đơn vị công tác: Trường THCS ThanhXuân Nam

Chức vụ: Giáoviên

Nămhọc 2020 – 2021

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với các nước khác trên thế giới, Việt Nam đã và đang phát triển theo hướng công nghiệp hóa- hiện đại hóa Muốn công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước thì điều không thể thiếu là phải nhanh chóng tiếp thu những thành tựu khoa học và kĩ thuật hiện đại của thế giới

Một đất nước phát triển đòi hỏi người lao động phải có phẩm chất nhân cách phù hợp với yêu cầu xã hội: có tinh thần trách nhiệm, phải năng động sáng tạo, có kĩ năng giao tiếp, đây cũng là vấn đề Đảng và nhà nước ta rất quan tâm Như Bộ trưởng Bộ giáo dục đã nói “quá trình đổi mới giáo dục gắn liền với

sự phát triển của đất nước”

Vậy đổi mới giáo dục là gì? Đổi mới giáo dục tức là đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới theo phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học Với phương pháp dạy học mới sẽ góp phần hình thành và phát triển nhân cách tòan diện cho học sinh, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào thế kỉ XXI, sống và làm việc trong một

xã hội công nghiệp hiện đại

Chính vì vậy, đòi hỏi người giáo viên viên phải nghiên cứu, tìm tòi học hỏi

đề ra những biện pháp tích cực trong quá trình giảng dạy nhằm đổi mới phương pháp dạy và học Giáo viên trở thành người tổ chức, thiết kế hoạt động, hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu nhằm phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo ở người học Bên cạnh nhiệm vụ trang bị những kiến thức và hiểu biết cần thiết, mỗi bộ môn ở trường phổ thông còn phải rèn luyện cho HS những kĩ năng trình bày một vần đề nào đó trước nhiều người

Sinh học là một trong những bộ môn khoa học ở trường THCS, được thiết

kế chủ yếu theo lôgic môn học (theo trình tự : Thực vật – Động vật – Giải phẫu sinh lý người – Di truyền) Đây là môn học có nhiều ứng dụng trong thực tế đời sống, gần gũi với kinh nghiệm và hiểu biết của học sinh Từ đó tạo ra sự kích thích, trí tò mò khoa học và hứng thú học tập của học sinh Đặc biệt, ở môn học này giúp các em mô tả được hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông qua các đại diện của các nhóm sinh vật trong mối quan hệ với môi trường sống làm sao để giúp học sinh có thể tự mô tả hoặc trình bày được hình thái cấu tạo cơ thể của một sinh vật thông qua mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh trước mọi người Đặc biệt gần gũi và thiết thực nhất với các em là môn : Cơ thể người và vệ sinh, các

em học sinh lớp 8 trong độ tuổi có sự thay đổi về hình thái cũng như hoạt động sinh lí của cơ thể Khi giảng dạy bộ môn Sinh học 8, điều mà tôi quan tâm là không chỉ giúp HS hiểu bài mà qua mỗi bài học các em tự có ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, có các biện pháp bảo vệ và rèn luyện cơ thể để có một sức khỏe tốt thì mới có thể học tập tốt, lao động tốt Để nâng cao tri thức, học sinh cần tìm hiểu thực tế, hình ảnh sống động hơn, thuyết phục hơn.Đó là lý do tôi chọn đề

tài :“ Khai thác và sử dụng mô hình trong giảng dạy Sinh học 8”.

1 Mục tiêu

Dạy sinh học 8 nhằm hình thành ở học sinh những hiểu biết về đặc điểm cấu tạo, các bộ phận và chức năng của cơ thể con người nhằm giúp học sinh trong việc tìm hiểu cơ thể của con người ngừơi qua các bài học, đặc biệt trên mô hình thực tế Từ đó có thể nhận biết các cơ quan, bộ phận trên cơ thể mình, rèn luyện kỹ năng nghiên cứu bộ môn, giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ cơ thể,vệ sinh một cách hợp lý, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục trung học cơ sở

2 Nhiệm vụ

- Nhiệm vụ trang bị tri thức, hình thành ở học sinh những kiến thức cơ bản có hệ thống về các đặc điểm hình thái cấu tạo, chức năng của các cơ quan cơ thể người

- Nhiệm vụ phát triển năng lực nhận thức, rèn luyện các kỹ năng, nhận thức cảm tính, kỹ năng quan sát, chú ý ghi nhớ nhận thức lý tính,kỹ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa trừu tượng hóa, cụ thể hóa,hệ thống hóa Đây là những kỹ năng cần thiết cho việc tự học và học tập liên tục sau này

- Nhiệm vụ giáo dục: Dạy học Sinh học 8 góp phần:

+ Giáo dục thế giới quan khoa học, mối quan hệ giữa các cơ quan trong

cơ thể

+ Giáo dục tình cảm, đạo đức cho học sinh, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ vẻ đẹp là góp phần giáo dục thẩm mỹ

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phương pháp dạy học sinh học

- Phương pháp đánh giá học sinh

- Thực nghiệm và kết quả

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra thực tiễn

- Phương pháp nghiên cứu học sinh

- Phương pháp quan sát, tổng hợp

2 Hệ thống các phương pháp giáo dục

a Khái niệm về phương pháp giáo dục

+ Là cách thức hành động phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học Đó

là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và học trong quá trình dạy học

+ Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của giáo viên và của học sinh trong quá trình dạy học Được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên

và sự hoạt động tích cực, tự giác của học sinh nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học theo hướng của mục tiêu đề ra

b Chức năng của phương pháp

- Phương pháp dạy học có chức năng nhận thức, chức năng phát triển năng lực hoạt động trí tuệ và chức năng giáo dục

Trong quá trình dạy học nhờ có sự lựa chọn, vận dụng hợp lý các phương pháp dạy học, người học nắm vững hệ thống trí thức, kỹ năng, kỹ xảo ở mức độ từ thấp đến cao

- Mức độ nhận biết: Người học nhận biết được các đối tượng đã được học tập và phân biệt được chúng với hàng loạt các đối tượng khác.

- Mức độ tái hiện: Người học nhớ lại những điều kiện đã họcvà có thể nhớ lại chúng 1 cách đầy đủ, chính xác :

- Mức độ kỹ năng: Người học có thể vận dụng trí thức mà mình đã họcvào các tình huống quen thuộc tương tự như các tình huống đã học trước đó

- Mức độ sáng tạo: Trên cơ sở nắm vững trí thức, kỹ năng; kỹ xảo học sinh có thể vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong các tình huống

- Mặt khác phương pháp dạy học còn tạo khả năng hình thành, phát triển những phẩm chất tốt đẹp cho người học

c Ưu điểm của nhóm phương pháp dạy học trực quan( quan sát- mô tả)

Nói chung các phương pháp dạy học rất phong phú và đa dạng có hàng trăm phương pháp đã được mô tả và hàng chục cách phân loại khác nhau Ngày nay, thiết bị công nghệ thông tin ngày càng hiện đại được ứng dụng trong dạy học như trong dạy học môn sinh học có thể chiếu hình ảnh cấu tạo cơ quan, hệ

cơ quan, hình ảnh động hệ tuần hoàn…nhưng trong chương trình sinh học 8, nhóm phương pháp dạy học quan sát- mô tả đóng vai trò rất quan trọng

Nhờ có phương pháp dạy học trực quan( quan sát và mô tả) mà người giáo viên hướng dẫn học sinh lĩnh hội được những trí thức quí báu về trí thức sinh học, về kỹ năng, kỹ xảo nắm lý thuyết Từ đó đúc kết những kinh nghiệm của bản thân Ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc

Tùy từng bài mà giáo viên lựa chọn những phương pháp cho phù hợp,thể hiện tính đặc trưng của bô môn cũng như phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em Để giúp các em khám phá về cơ thể mình, ứng dụng trong cuộc sống, nhất là khi kinh nghiệm sống còn hạn chế, vốn hiểu biết còn nghèo nàn, các biểu tượng tích lũy còn hạn chế, các em còn nặng về tư duy hình tượng cụ thể, tư duy

thực nghiệm thì việc xây dựng các khái niệm đòi hỏi phải lấy “trực quan” làm

điểm tựa

Việc lựa chọn đúng đắn và sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học nhằm đạt hiệu quả phụ thuộc nhiều vào trình độ, nghệ thuật sư phạm và lòng nhiệt tình, tất cả mọi khó khăn sẽ vượt qua, nếu có lòng nhiệt tình và ý thức trách nhiệm cao đối với sự nghiệp giáo dục thế hệ tương lai cho đất nước

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Dạng bài chủ yếu: Cấu tạo ngoài, cấu tạo trong.

- Hình thức: GV có thể sử dụng để hình thành kiến thức mới, củng cố kiến thức

cũ, nhận biết các bộ phận trên cơ thể người

* Ví dụ: Bài 2: Cấu tạo cơ thể người

GV: Giới thiệu mô hình “Nửa cơ thể người”

Yêu cầu Học sinh đọc thông tin quan sát hình vẽ SGK ghi nhớ kiến thức đối chiếu trên mô hình

HS: Lên bảng xác định trên mô hình các bộ phận cấu tạo của cơ thể người

HS:khác nhận xét bổ sung

GV:Nhận xét –bổ sung những chỗ sai sót- chấm điểm

- Cách thức tổ chức:

* Mục đích: Cho học sinh quan sát mô hình nhằm tăng cường bồi dưỡng kỹ

năng kỹ xảo trong khi lĩnh hội kiến thức mới, khám phá khoa học

* Đối tượng nghiên cứu - áp dụng:

Học sinh lớp 8 trường THCS Thanh Xuân Nam, quận Thanh Xuân, Hà Nội

* Tổ chức tiết học:

- Học sinh quan sát hình, thông tin SGK đặc biệt mô hình để xác định vị trí các

bộ phận trên cơ thể mình

- Học sinh thảo luận nhóm thống nhất câu trả lời

- Làm phiếu học tập để ghi lại nội dung (nếu có)

Các phương pháp đều cần được phối hợp với nhau để thể hiện rõ sắc thái bộ môn khoa học thực nghiệm Tuy nhiên các phương pháp đó cần được tiến hành theo tổ chức nhóm nhỏ, trong đó có sự phân công luân phiên để mọi học sinh được rèn luyện cách tổ chức các hoạt động tập thể và tinh thần trách nhiệm cộng đồng là phẩm chất nhân cách của con người lao động mới của xã hội công nghiệp và hiện đại

PHẦN II: NỘI DUNG

I – CƠ SỞ LÝ LUẬN

I Mục tiêu

Mục đích chung của môn Cơ thể người và vệ sinh ở THCS là cung cấp

những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao năng suất, hiệu quả trong học tập, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con người lao động linh hoạt, năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Những hiểu biết về cơ thể người giúp học sinh hiểu rõ cơ sở khoa học của các biện pháp vệ sinh, phòng bệnh, cách xử lý các tình huống gặp phải trong đời sống và sức khỏe của con người, trong đó có sức khỏe sinh sản

Qua các phương pháp dạy học mà hình thành cho học sinh phương pháp học tập

bộ môn nói riêng và phương pháp học tập tích cực và tự lực nói chung, tạo cho các em có cách nhìn một cách có hệ thống về sự tiến bộ khoa học và công nghệ của xã hội mới đối với người lao động

II Nội dung

Chương trình môn Cơ thể người và vệ sinh gồm:

Chương I: Khái quát về cơ thể người

Chương II : Sự vận động của cơ thể

Chương III: Tuần hoàn

Chương IV: Hô hấp

Chương V : Tiêu hóa

Chương VI:Trao đổi chất và năng lượng

Chương VII: Bài tiết

Chương VIII: Da

Chương I X: Thần kinh và giác quan

Chương X : Nội tiết

Chương X I: Sinh sản

II Cấu trúc chương trình sinh học 8

Tổng số tiết: 37 tuần -70 tiết

Học kì I: 19 tuần- 36 tiết

Học kì II: 18 tuần- 34 tiết

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Thuận lợi

Như chúng ta đã biết, sinh học là môn học có nhiều ứng dụng trong thực tế đời sống, gần gũi với kinh nghiệm, hiểu biết của học sinh Từ đó tạo ra sự kích thích trí tò mò khoa học và hứng thú học tập của học sinh Đặc biệt, ở môn học này giúp các em mô tả được hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông qua các đại diện của các nhóm sinh vật trong mối quan hệ với môi trường sống Ví thế, đây

là thuận lợi rất tích cực trong việc thực hiện đề tài này

Ngày nay, với phương pháp dạy học mới, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã trang bị cho các trường nhiều đồ dùng dạy học Một trong những thuận lợi khi thực hiện đề tài này là hầu như các tiết dạy môn sinh học đều có đồ dùng dạy học, học sinh rất hăng hái, say mê tìm hiểu môn học này

2 Khó khăn

Với phương pháp dạy học mới đòi hỏi học sinh phải làm việc nhiều, đặc biệt vơí những bài có đồ dùng dạy học: Mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh đòi hỏi học sinh tự nghiên cứu thảo luận nhóm để trình bày

Trong dạy học Sinh học 8, số bài dạy không có mẫu vật thật( tim, gan, phổi…), không có mô hình hoặc cũng không có tranh ảnh thì GV phải tự vẽ hoặc in tranh màu hoặc làm hình ảnh động trên powerpoint mất rất nhiều thời gian và đòi hỏi sự đầu tư cả về kinh phí

III MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG KHAI THÁC MÔ HÌNH

1 Phương pháp thực hiện

- Giáo viên(GV) chuẩn bị những phương tiện dạy học sinh học 8 được sinh động

hơn đặc biệt là các mô hình liên quan đến bài học giúp cho học sinh có hứng thú

trong việc tiếp thu kiến thức mới đồng thời dễ hiểu hơn trong khi học và có hiệu quả

- Giúp cho học sinh cả lớp có thể tham gia củng cố, tóm tắt những điều cần ghi nhớ của tiết học, giáo viên có thể đặt ra các câu hỏi hướng vào điều quan trọng của bài và hướng dẫn các em thảo luận các câu hỏi mà giáo viên đề xuất

- Hình thành niềm tin khoa học vào những kiến thức đã học để giải thích xử lý, giải quyết những vấn đề tương tự với những đã học một cách tự tin và sáng tạo

- Xây dựng được tình cảm đối với thiên nhiên, xây dựng được niềm vui, hứng thú trong học tập.

- Đặc biệt có ý thức trong việc bảo vệ các bộ phận cơ thể, chăm sóc bản thân và mọi người khi bị thương, tai nạn

2 Kĩ năng thực hiện

- Học sinh cần có kỹ năng học tập : Quan sát trên vật sống, mãu ngâm, mô hình, hình vẽ các hình tượng sinh học, từ đó phát hiện ra những thông tin cần thiết cho việc xây dựng kiến thức mới

- Kỹ năng xử lý các thông tin phát hiện được, kết hợp với kiến thức đã có vốn kinh nghiệm của bản thân, bằng những thao tác tư duy (phân tích, đối chiếu so sánh, tổng hợp…)

- Kỹ năng làm bộ sưu tầm, làm bộ sưu tập nhỏ, biết cách hợp tác trong học tập, biết tự đánh giá những kiến thức tiếp thu Có thể vận dụng các kiến thức đã học

để giải quyết một số vấn đề đơn giản do thực tiễn đặt ra

3 Một số mô hình đã được khai thác hiêu quả trong giảng dạy sinh học 8

* Khai thác các mô hình có ở phòng thiết bị dạy học ở trường THCS Thanh Xuân Nam

1 MÔ HÌNH NỬA CƠ THỂ NGƯỜI

2 MÔ HÌNH BỘ XƯƠNG

3 MÔ HÌNH MỘT ĐOẠN TỦY SỐNG

4 MÔ HÌNH BỘ NÃO

5 MÔ HÌNH CƠ QUAN PHÂN TÍCH THỊ GIÁC

6 MÔ HÌNH CƠ QUAN PHÂN TÍCH THÍNH GIÁC

7 MÔ HÌNH DA

* Cụ Thể là:

1 MÔ HÌNH NỬA CƠ THỂ NGƯỜI: Sử dụng cho các bài dạy cụ thể là

Bài 2: Cấu tạo cơ thể người

Bài 17: Tim và mạch máu

Bài 20: Hô hấp và các cơ quan hô hấp

Bài 24: Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa

Bài 43 : Giới thiệu chung hệ thần kinh

Áp dụng:

Bài 2: Cấu tạo cơ thể người

- GV Giới thiệu mô hình nửa cơ thể người

HS quan sát hình 2.2/8 SGK Các cơ quan của cơ thể người

Đối chiếu với mô hình cơ thể người ,

1.Từ đó xác định các bộ phận của cơ thể người ?

Các phần cơ thể người: Đầu, thân, các chi (trên, dưới)

2.Xác định vị trí cơ hòanh : Ngăn khoang ngực và khoang bụng

3.Các bộ phận ở khoang ngực: Tim, phổi

- Các bộ phận ở khoang bụng: Gan, dạ dày, ruột non,ruột già…

* Nếu có thể gỡ ra từng bộ phận cho học sinh quan sát, xác định các bộ phận của các cơ quan, sau khi học sinh thảo luận, GV cho học sinh xác định trên các cơ quan trên mô hình.

- Hệ vận động: Cơ,xương

- Hệ tiêu hóa:

Ống tiêu hóa: Miệng→ hầu→ thực quản→ dạ dày→ ruột→ hậu môn

- Hệ tuần hòan: Tim và mạch máu

- Hệ hô hấp: Mũi→ khí quản→ phế quản→ phế nang→ phổi

(2 lá phổi)

- Hệ bài tiết: Thận, bóng đái, ống dẫn nước tiểu

- Hệ thần kinh: Não, tủy sống, dây thần kinh, hạch thần kinh

Bài 17: Tim và mạch máu

1 Cấu tạo tim:

-Xác định vị trí của tim nằm trong lồng ngực

-Lấy phần tim để cho học sinh quan sát, xác định các phần của tim

2 Tâm nhĩ , 2 tâm thất

GV gỡ tim ra để học sinh thấy được:

Thành tâm thất dày hơn thành tâm nhĩ, các van tim

2 Mạch máu

Thấy được sự phân bố các mạch máu động mạch và tĩnh mạch

Bài 20: Hô hấp và các cơ quan hô hấp

Phần 2: Các cơ quan hô hấp

Học sinh quan sát hình SGK 20.2/65, xác định các bộ phận của hệ hô hấp trên mô hình nửa cơ thể người.

Khoang mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản, 2 lá phổi

Bài 24: Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa

Phần 2: Các cơ quan tiêu hóa

Học sinh quan sát hình 24.3/79 SGK, Xác định các bộ phận của hệ tiêu hóa trên mô hình nửa cơ thể người:

Khoang miệng, họng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột thừa, ruột già, ruột thẳng, hậu môn

Bài 43: Giới thiệu chung hệ thần kinh