PHẦN 1 MỞ ĐẦU BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN VĂN HẢI THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG PHÂN TÍCH – TỔNG HỢP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG SINH TRƯỞNG V[.]
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC SINH HỌC
Cơ sở lý luận
1.1.1 Tình huống và tình huống dạy học
Tình huống, theo từ điển Tiếng Việt, là tổng thể các sự việc xảy ra tại một thời điểm và trong một khoảng thời gian cụ thể, yêu cầu con người phải suy nghĩ và hành động để giải quyết Nó có thể được hiểu là mô tả một trường hợp thực tế nhằm nêu ra vấn đề chưa được giải quyết, từ đó khuyến khích người đọc hoặc người nghe tìm cách xử lý Trong tâm lý học, tình huống được xem là hệ thống các sự kiện bên ngoài có liên quan đến chủ thể, thúc đẩy hành động của họ Về mặt không gian, tình huống diễn ra bên ngoài nhận thức của chủ thể, trong khi về mặt thời gian, nó xảy ra trước hành động của họ Cuối cùng, từ góc độ chức năng, tình huống thể hiện sự độc lập của các sự kiện so với chủ thể tại thời điểm thực hiện hành động.
Tình huống trong giảng dạy là những tình huống điển hình, mô tả các sự kiện có thật hoặc hư cấu, giúp người học hiểu và áp dụng tri thức Những tình huống này kích thích người học phân tích, bình luận, đánh giá và trình bày ý tưởng, từ đó giúp họ chiếm lĩnh tri thức và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Tiêu chuẩn của một tình huống tốt là [7]:
+ Chứa đựng mâu thuẫn và mang tính khiêu khích;
+ Tạo sự thích thú cho người học;
+ Nêu ra được những vấn đề quan trọng và phù hợp với người học;…
+ Có cách thể hiện sinh động;
+ Sử dụng thuật ngữ ngắn ngọn, súc tích và ẩn danh;
+ Được kết cấu rõ ràng, rành mạch và dễ hiểu;
+ Có trọng tâm và tương đối hoàn chỉnh để không cần phải tìm hiểu thêm quá nhiều thông tin;…
Bài tập là nhiệm vụ mà người giải cần phải thực hiện, trong bài tập bao gồm các dữ kiện và yêu cầu cần tìm.
Bài tập nhận thức là công cụ giáo dục mà giáo viên sử dụng để hướng dẫn học sinh trong quá trình học tập, giúp họ hình thành kiến thức mới Để được coi là bài tập nhận thức, học sinh cần nhận thức được mâu thuẫn trong bài tập như một vấn đề, từ đó áp dụng kiến thức đã có để giải quyết mâu thuẫn và tiếp thu kiến thức từ bài tập.
1.1.1.4 Bài tập tình huống trong dạy học
Bài tập tình huống dạy học là những tình huống đa dạng trong quá trình giảng dạy, được trình bày dưới dạng bài tập Việc giải quyết những bài tập này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng cần thiết.
Câu hỏi và bài tập gây ra mâu thuẫn giữa kiến thức đã biết và chưa biết sẽ đưa người học vào trạng thái có vấn đề Từ đó, họ sẽ đặt ra các câu hỏi như: cái gì?, có tính chất gì?, như thế nào?, và tại sao? Quá trình này dẫn đến sự chuyển biến từ chưa biết đến biết chưa đầy đủ, rồi đến biết đầy đủ, thấu cảm và khả năng suy luận sáng tạo.
Bài tập tình huống trong dạy học Sinh học không chỉ giúp học sinh tiếp thu và củng cố kiến thức mới mà còn rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp Đây là một phương tiện hiệu quả để phát triển kỹ năng cho học sinh.
1.1.2 Phương pháp dạy học bằng tình huống
1.1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học bằng tình huống [2]
Dạy học bằng tình huống là phương pháp giúp giáo viên tổ chức cho học sinh phân tích và thảo luận để tìm ra giải pháp cho các tình huống cụ thể, từ đó đạt được các mục tiêu bài học.
1.1.2.2 Đặc điểm của dạy học bằng tình huống [2]
Chương trình học nên dựa vào các tình huống thực tế để học sinh có thể nắm vững tri thức và kỹ năng Những tình huống này không chỉ nhằm kiểm tra kỹ năng mà còn giúp học sinh phát triển bản thân một cách toàn diện.
- Những tình huống có cấu trúc thực sự phức tạp, nó không phải chỉ có một giải pháp cho tình huống (tình huống chứa các biến sư phạm)
Tình huống học tập không chỉ đơn thuần là sự hướng dẫn của giáo viên mà còn là cơ hội để học sinh tự giải quyết vấn đề Học sinh cần thích nghi và điều chỉnh phương pháp học của mình theo môi trường xung quanh Sự hỗ trợ từ giáo viên sẽ phụ thuộc vào từng tình huống cụ thể.
- Học sinh chỉ được hướng dẫn cách tiếp cận với tình huống chứ không có công thức nào giúp học sinh tiếp cận với tình huống
- Việc đánh giá dựa trên hành động và thực tiễn
1.1.2.3 Ưu – khuyết điểm của dạy học bằng tình huống [2]
Phương pháp này kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, đánh giá và dự đoán kết quả Nó cũng nâng cao khả năng giao tiếp, tư duy độc lập và sáng tạo, cho phép học sinh tiếp cận tình huống từ nhiều góc độ khác nhau Bên cạnh đó, phương pháp này giúp phát hiện giải pháp cho các tình huống phức tạp và điều chỉnh nhận thức, hành vi, kỹ năng của học sinh, đặc biệt hiệu quả trong đào tạo nhận thức bậc cao.
Nhược điểm của việc thiết kế tình huống học tập phù hợp là yêu cầu nhiều thời gian và công sức để đảm bảo nội dung, mục tiêu đào tạo và trình độ học sinh được đáp ứng Giáo viên cần có kiến thức và kinh nghiệm sâu rộng, cùng với kỹ năng kích thích và phối hợp tốt trong quá trình dẫn dắt, tổ chức thảo luận và giải đáp Tuy nhiên, không phải giáo viên nào cũng sở hữu đầy đủ các phẩm chất này.
Thời gian giảng dạy hạn chế và sự thụ động của học sinh, do đã quen với phương pháp thuyết trình, tạo ra những khó khăn trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới.
Kỹ năng là khả năng thực hiện công việc một cách hiệu quả để đạt được mục đích, thông qua việc lựa chọn và áp dụng các phương pháp phù hợp với hoàn cảnh Khi đề cập đến kỹ năng, chúng ta nói đến khả năng thực hiện hành động một cách chính xác và thuần thục Việc rèn luyện kỹ năng giúp học sinh phát triển khả năng thực hiện các thao tác một cách logic, phù hợp với mục tiêu học tập.
Nhà trường không chỉ cung cấp tri thức mà còn rèn luyện cho học sinh phương pháp học tập và khả năng tự chiếm lĩnh tri thức thông qua những kiến thức trọng tâm và cơ bản.
Để đạt được kết quả học tập tốt, con người cần phát triển một hệ thống kỹ năng chuyên biệt, được gọi là kỹ năng học tập Theo các nhà tâm lý học, kỹ năng học tập là khả năng thực hiện hiệu quả các hành động học tập phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, nhằm đạt được các mục tiêu và nhiệm vụ đã đề ra.
Kỹ năng học là khả năng sử dụng cách học tác động đến nội dung học hay là khả năng thực hiện một hoạt động học [14]
Kỹ năng = Cách học Nội dung
Cách học là cách tác động của chủ thể đến đối tượng học, hay là cách thực hiện hoạt động học
Kỹ năng được rèn luyện và sử dụng trong suốt cả cuộc đời
Các kỹ năng cơ bản cần rèn luyện cho việc học suốt đời có thể bao gồm [14]:
- Kỹ năng tái hiện (nhắc lại, lặp lại, nhớ…)
- Kỹ năng nhận thức (nhận biết, thông hiểu, phân tích, tổng hợp, đánh giá, phê phán…)
- Kỹ năng thực hành (hoạt động chân tay, luyện tập, ứng dụng, triển khai…)
- Kỹ năng xử sự (thái độ, thói quen ứng xử…)
- Kỹ năng hợp tác (học nhóm, tranh luận…)
- Kỹ năng giải quyết vấn đề (thu nhận, xử lý thông tin…)
- Kỹ năng nghề nghiệp (lĩnh vực chuyên sâu, nghề…)
- Kỹ năng tự học (tự nghiên cứu, tự thể hiện mình, tự kiểm tra, tự điều chỉnh…)
- Kỹ năng tự quản lý việc học (thời gian, môi trường học) Đối với học sinh THPT có thể nêu hệ thống kỹ năng học tập chung như sau:[2]
Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Thực trạng rèn luyện kỹ năng phân tích – tổng hợp cho học sinh trong dạy học Sinh học 11 của giáo viên ở một số trường THPT ở Tây Ninh Để tìm hiểu mức độ đạt được của kỹ năng phân tích – tổng hợp của học sinh ở trường THPT cũng như thực trạng của quá trình rèn luyện kỹ năng phân tích – tổng hợp cho học sinh trong quá trình giảng dạy môn sinh học của giáo viên một số trường THPT ở Tây Ninh chúng tôi đã tiến hành trao đổi, dùng phiếu thăm dò ý kiến giáo viên, phiếu điều tra học sinh
1.2.1.1 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát bằng phiếu thăm dò để đánh giá việc áp dụng các phương pháp dạy học của 13 giáo viên môn Sinh học tại một số trường THPT ở Tây Ninh Kết quả khảo sát cho thấy
Bảng 1.2 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên
2 Hỏi đáp – tái hiện thông báo 6 46.2 6 46.2 1 7.7
3 Hỏi đáp – tìm tòi bộ phận 7 53.8 6 46.2 0 0
4 Biểu diễn tranh, mẫu vật – tái hiện 2 15.4 8 61.5 3 23.1
5 Biểu diễn tranh, mẫu vật – tìm tòi 6 46.2 7 53.8 0 0
6 Dạy học bằng bài tập tình 2 15.4 10 76.9 1 7.7 huống
7 Dạy học sử dụng sơ đồ 5 38.5 8 61.5 0 0
8 Dạy học nêu vấn đề 8 61.5 5 38.5 0 0
9 Dạy học sử dụng phiếu học tập 4 30.8 9 69.2 0 0
10 Học sinh làm việc với sách giáo khoa 13 100.0 0 0 0 0
Theo bảng 1.2, hầu hết giáo viên thường xuyên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để khuyến khích tính chủ động và sáng tạo của học sinh, từ đó nâng cao chất lượng học tập Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên sử dụng phương pháp dạy học thụ động, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh Cụ thể, chỉ có 15.4% giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống, trong khi 23.1% không sử dụng phương pháp này Điều này cho thấy rằng phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống chưa được nhiều giáo viên ở một số trường THPT tại Tây Ninh quan tâm Ngoài ra, chúng tôi cũng đã khảo sát các kỹ năng nhận thức mà giáo viên thường rèn luyện cho học sinh, và kết quả được thống kê trong bảng 1.2.
Bảng 1.3 Các kỹ năng giáo viên thường rèn luyện cho học sinh trong giảng dạy
TT Kỹ năng Số lượng Tỉ lệ (%)
Theo bảng 1.3, giáo viên đã chú trọng rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng phân tích – tổng hợp với tỷ lệ 92.3% Để tìm hiểu các phương pháp dạy học mà giáo viên áp dụng nhằm phát triển kỹ năng này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát và thu thập kết quả qua bảng thống kê 1.3.
Bảng 1.4 Các phương pháp dạy học thường được sử dụng để rèn luyện kỹ năng phân tích – tổng hợp cho học sinh
1 Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận 9 69.2 4 30.8 0 0
2 Biểu diễn tranh, mẫu vật – tìm tòi 6 46.2 7 53.8 0 0
3 Dạy học bằng bài tập tình huống 5 38.5 7 53.8 1 7.7
4 Dạy học sử dụng sơ đồ 7 53.8 6 46.2 0 0
5 Dạy học nêu vấn đề 8 61.5 5 38.5 0 0
6 Dạy học có sử dụng phiếu học tập 7 53.8 6 46.2 0 0
7 Cho học sinh làm việc với sách giáo khoa 7 53.8 4 30.8 2 15.4
Theo bảng 1.4, giáo viên áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực để rèn luyện kỹ năng cho học sinh Tuy nhiên, phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống vẫn chưa được sử dụng phổ biến hoặc thậm chí chưa từng được áp dụng.
Nhiều giáo viên trong chương trình Sinh học 11 thường áp dụng các phương pháp dạy học khác nhau khi giảng dạy về Sinh trưởng và phát triển.
- Cho học sinh làm việc với sách giáo khoa
- Biểu diễn tranh, mẫu vật tìm tòi
- Sử dụng bài tập tình huống
- Sử dụng vấn đáp tìm tòi
Phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống đã được một số giáo viên áp dụng trong chương III - Sinh trưởng và phát triển Tuy nhiên, việc sử dụng phương pháp này để rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp cho học sinh vẫn chưa phổ biến rộng rãi.
1.2.1.2 Ý kiến của học sinh về phương pháp giảng dạy của giáo viên Để tham khảo ý kiến của học sinh về các phương pháp dạy học mà giáo viên thường sử dụng trong giờ dạy chúng tôi đã sử dụng phiếu thăm dò 147 học sinh và kết quả thu được qua bảng 1.4 như sau:
Bảng 1.5 Ý kiến của học sinh về giờ dạy của giáo viên
TT Đặc điểm giờ dạy Số lượng
1 Giáo viên giảng giải, đọc cho học sinh ghi chép 28 19
2 Giáo viên đặt các câu hỏi, học sinh chỉ cần đọc thông tin từ sách giáo khoa để trả lời 31 21.1
Giáo viên đưa ra các câu hỏi, yêu cầu học sinh kết hợp thông tin từ sách giáo khoa với kiến thức cá nhân, cùng với khả năng phân tích và suy luận để tìm ra câu trả lời.
Giáo viên sử dụng tranh ảnh minh họa, đặt các câu hỏi, học sinh phân tích tranh ảnh minh họa, thảo luận để trả lời câu hỏi
Giáo viên đưa ra các bài tập tình huống kèm theo phiếu học tập, học sinh thảo luận hoàn thành bài tập tình huống
Theo bảng 1.5, hầu hết giáo viên đã tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy bằng cách áp dụng các phương pháp dạy học tích cực Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên thường xuyên sử dụng các phương pháp thụ động, chưa khuyến khích tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, như giảng giải và đọc chép Đặc biệt, tỷ lệ giáo viên sử dụng phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống còn thấp Để khảo sát thái độ của học sinh đối với giờ học có sử dụng bài tập tình huống, chúng tôi đã tổ chức một tiết dạy thử nghiệm và thu thập ý kiến học sinh qua phiếu thăm dò, kết quả được trình bày trong bảng số liệu 1.5.
Bảng 1.6 Thái độ của học sinh đối với phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
Hứng thú Ít hứng thú Bình thường Nhàm chán
Từ bảng số liệu 1.6 chúng tôi khái quát bằng đồ thị hình 1.1 sau:
Hình 1.1 Biểu đồ thái độ của học sinh đối với phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
Theo đồ thị hình 1.1, phần lớn học sinh phản ứng tích cực với phương pháp dạy học qua bài tập tình huống, với 59.2% học sinh cảm thấy hứng thú trong giờ học, trong khi chỉ 7.5% cảm thấy tiết học nhàm chán.
Hứng thú, 59.2% Ít hứng thú, 10.9%
Khoảng 7.5% học sinh cảm thấy nhàm chán trong tiết học do thiếu thái độ tích cực, không yêu thích môn học hoặc trình độ yếu kém khiến các em không theo kịp bạn bè trong các hoạt động học tập.
1.2.2 Khả năng thiết kế và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chương
Sinh trưởng và phát triển – Sinh học 11
Dựa trên kết quả điều tra về phương pháp dạy học của giáo viên và thái độ của học sinh, chúng tôi nhận thấy có cơ sở khoa học để thiết kế và áp dụng bài tập tình huống trong giảng dạy Sinh học Điều này nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp cho học sinh lớp 11, đặc biệt trong chương Sinh trưởng và phát triển.
CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN
KỸ NĂNG PHÂN TÍCH – TỔNG HỢP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN SINH HỌC 11
2.1 Quy trình thiết kế bài tập tình huống trong dạy học Sinh học để rèn luyện kỹ năng phân tích – tổng hợp cho học sinh
2.1.1 Yêu cầu của tình huống
* Khi thiết kế các tình huống phải đảm bảo các yêu cầu sau [2]
- Tính thời sự, sát thực tế, sát nội dung bài học
- Tạo khả năng để học sinh đưa ra nhiều giải pháp
Nội dung bài tập tình huống cần phù hợp với trình độ học sinh, đảm bảo mục tiêu bài học và không quá khó hoặc dễ Tình huống phải kích thích tư duy, cho phép học sinh đưa ra nhiều giải pháp Trong quá trình rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp, bài tập tình huống nên được thiết kế từ mức độ đơn giản đến phức tạp hơn.
* Kỹ thuật thiết kế bài tập tình huống phải đảm bảo các yêu cầu sau [2], [8]:
- Chọn nguồn thiết kế bài tập tình huống từ sản phẩm của học sinh (Câu phát biểu trả lời trên lớp và bài kiểm tra)
- Chọn được các bài tập tình huống mà ở đó có thể rèn luyện được một số kỹ năng nhận thức cơ bản cho học sinh
- Hình thức diễn đạt bài tập tình huống phải phù hợp
Biến đổi linh hoạt mức độ khó khăn của bài tập tình huống giúp phù hợp với từng đối tượng học sinh Chúng ta có thể điều chỉnh số lượng dữ kiện trong bài tập để tăng hoặc giảm độ khó, từ đó tạo ra những trải nghiệm học tập hiệu quả hơn.
2.1.2 Quy trình thiết kế bài tập tình huống
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Bài viết này nhằm đánh giá hiệu quả của việc thiết kế và áp dụng bài tập tình huống trong giảng dạy Sinh học chương III – Sinh trưởng và phát triển (Sinh học 11), với mục tiêu rèn luyện kỹ năng phân tích tổng hợp cho học sinh.
- Thu thập số liệu để xác định các kết quả về định tính, định lượng của kết quả thực nghiệm sư phạm
- Học sinh lớp 11 năm học 2013 – 2014 thuộc 2 trường THPT ở tỉnh Tây Ninh:
+ Trường THPT Tân Đông – Tân Châu – Tây Ninh
Trường THPT Lương Thế Vinh tại Tân Biên, Tây Ninh, nổi bật với chất lượng đầu vào học sinh cao, quy mô trường lớp lớn và cơ sở vật chất hiện đại phục vụ cho việc giảng dạy.
- Chúng tôi chọn 4 lớp để thực nghiệm Các lớp được chọn dạy thực nghiệm có chất lượng học tập tương đương nhau
Quá trình dạy thực nghiệm được thực hiện trong tháng 3 (Dạy theo phân phối chương trình)
3.4 Nội dung dạy thực nghiệm
Chúng tôi giảng dạy 3 bài, mỗi bài 1 tiết ở tất cả các lớp thực nghiệm :
36 Bài 34 : Sinh trưởng ở thực vật
38 Bài 36 : Phát triển ở thực vật có hoa
39 Bài 37 : Sinh trưởng và phát triển ở động vật
Giáo án dạy thực nghiệm được soạn giảng theo phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
Chúng tôi thực hiện dạy thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học qua bài tập tình huống nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích – tổng hợp của học sinh Việc đánh giá dựa trên bảng tiêu chí kỹ năng phân tích – tổng hợp cho phép theo dõi sự tiến bộ của từng học sinh qua từng bài dạy mà không so sánh với nhóm đối chứng.
Số lớp và học sinh mỗi lớp chúng tôi chọn thực nghiệm như sau :
Trước khi tiến hành dạy thực nghiệm chúng tôi cho học sinh làm bài kiểm tra
Trong 15 phút, chúng tôi tập trung vào việc vận dụng kỹ năng phân tích và tổng hợp để giải quyết bài tập Mức độ đạt được của từng tiêu chí sẽ được đánh giá qua bài làm của học sinh, từ đó làm cơ sở so sánh sau quá trình dạy thực nghiệm.
Chúng tôi đã thực hiện thí nghiệm áp dụng phương pháp dạy học qua bài tập tình huống nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp cho học sinh, theo quy trình đã trình bày trong mục 2.4.
Sau mỗi bài dạy, học sinh sẽ thực hiện bài kiểm tra 15 phút với các câu hỏi yêu cầu vận dụng kỹ năng phân tích và tổng hợp Chúng tôi chấm điểm từng bài làm dựa trên các tiêu chí của kỹ năng này Các bài kiểm tra 15 phút trong quá trình dạy thực nghiệm liên quan đến kiến thức của các bài học sau.
Số lần kiểm tra Bài kiểm tra
Kiểm tra lần 1 Bài 34 : Sinh trưởng ở thực vật
Kiểm tra lần 2 Bài 36 : Phát triển ở thực vật có hoa
Kiểm tra lần 3 Bài 37 : Sinh trưởng và phát triển ở động vật
Chúng tôi so sánh kết quả các bài kiểm tra trong quá trình dạy thực nghiệm với kết quả bài kiểm tra trước thực nghiệm theo từng tiêu chí, nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống trong việc rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp của học sinh.
3.6.1.1 Mức độ đạt được của từng tiêu chí
Có 4 tiêu chí đánh giá kỹ năng phân tích – tổng hợp (bảng 2.1) và mỗi tiêu chí được đánh giá gồm 3 mức độ đạt được (bảng 2.2) Để đánh giá sự tiến bộ về các mức độ đạt được của từng tiêu chí của học sinh chúng tôi đã phân tích các bài kiểm tra của học sinh và thu được kết quả như sau:
Bảng 3.1 Bảng tổng hợp mức độ đạt được của tiêu chí 1
Tiêu chí Số lần kiểm tra
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
SL TL SL TL SL TL
Số liệu trong bảng 3.1 được minh họa bằng đồ thị hình 3.1 sau :
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
Trước TN TN1 TN2 TN3
Hình 3.1 Biểu đồ biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 1
Theo bảng 3.1 và hình 3.1, mức độ thấp nhất của tiêu chí 1 (Mức C) trước và sau thực nghiệm chỉ chiếm tỉ lệ dưới 5%, cho thấy đây là tiêu chí thấp nhất và đơn giản nhất trong kỹ năng phân tích – tổng hợp Học sinh lớp 11 đã đạt được những kỹ năng tư duy nhất định từ các cấp học và môn học khác nhau Đồ thị cũng cho thấy mức độ C của tiêu chí 1 giảm dần, trong khi mức độ A tăng lên qua quá trình dạy thực nghiệm, điều này chứng tỏ sự tiến bộ của học sinh trong kỹ năng phân tích – tổng hợp.
Bảng 3.2 Bảng tổng hợp mức độ đạt được của tiêu chí 2
Tiêu chí Số lần kiểm tra
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
SL TL SL TL SL TL
Số liệu trong bảng 3.2 được minh họa bằng đồ thị hình 3.2 sau :
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
Trước TN TN1 TN2 TN3
Hình 3.2 Biểu đồ biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 2
Theo bảng 3.2 và hình 3.2, mức độ C của học sinh chiếm tỉ lệ rất thấp cả trước và sau thực nghiệm, do các em đã có những kỹ năng nhất định từ trước Mặc dù tỉ lệ C giảm từ 9.5% xuống còn 0.7%, nhưng đồ thị hình 3.2 cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng của học sinh, với mức độ A tăng từ 19% lên 24.5%.
Bảng 3.3 Bảng tổng hợp mức độ đạt được của tiêu chí 3
Tiêu chí Số lần kiểm tra
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
SL TL SL TL SL TL
Số liệu trong bảng 3.3 được minh họa bằng đồ thị hình 3.3 sau :
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
Trước TN TN1 TN2 TN3
Hình 3.3 Biểu đồ biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 3
Theo bảng 3.3 và hình 3.3, mức độ C giảm dần trong khi mức độ A tăng dần qua các bài kiểm tra, cho thấy sự cải thiện liên tục trong việc đạt được tiêu chí 3.
Bảng 3.4 Bảng tổng hợp mức độ đạt được của tiêu chí 4
Tiêu chí Số lần kiểm tra
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
SL TL SL TL SL TL
Số liệu trong bảng 3.4 được minh họa bằng đồ thị hình 3.4 sau :
Mức độ C Mức độ B Mức độ A
Trước TN TN1 TN2 TN3
Hình 3.4 Biểu đồ biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 4
Tiêu chí 4 là một trong những tiêu chí khó đạt được trong kỹ năng phân tích – tổng hợp, với tỷ lệ học sinh đạt mức độ C cao hơn so với các tiêu chí 1, 2, 3 Mặc dù mức độ A ở tiêu chí này thấp hơn, nhưng theo đồ thị hình 3.4, tỷ lệ học sinh đạt mức độ C đã giảm từ 37.4% xuống 21.1%, trong khi mức độ A tăng từ 11.6% lên 17.7% Điều này cho thấy sự tiến bộ trong kỹ năng phân tích – tổng hợp của học sinh ở tiêu chí 4.
3.6.1.3 Tổng hợp kết quả đạt được của kỹ năng phân tích – tổng hợp
Chúng tôi tổng hợp mức độ đạt được của kỹ năng phân tích và tổng hợp thông qua các bài kiểm tra của học sinh, đánh giá ở hai mức độ: Đạt và Chưa đạt.
Kỹ năng phân tích – tổng hợp của học sinh được đánh giá là đạt khi học sinh phải làm được 1
2 số câu của bài kiểm tra và 1
2 số câu đều phải đạt được tiêu chí 1,
Kết quả so sánh kỹ năng phân tích – tổng hợp trước và sau thực nghiệm, cùng với ba bài kiểm tra, cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong khả năng này.
Bảng 3.5 Bảng tổng hợp kết quả đạt được của kỹ năng phân tích – tổng hợp
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ
Số liệu trong bảng 3.5 được minh họa bằng đồ thị hình 3.5 sau :
Trước TN TN1 TN2 TN3
Hình 3.5 Biểu đồ biểu diễn kết quả đạt được của kỹ năng phân tích – tổng hợp
Qua biểu đồ hình 3.5 cho thấy:
Tỉ lệ học sinh đạt kỹ năng phân tích – tổng hợp trước khi dạy thực nghiệm đạt 60.5%, cho thấy đây là một kỹ năng cơ bản đã được rèn luyện từ các lớp học trước thông qua nhiều môn học và phương pháp giảng dạy khác nhau Điều này lý giải cho việc tỉ lệ học sinh đạt được kỹ năng này trong bài kiểm tra trước khi dạy thực nghiệm khá cao.