Họ và tên ĐỒNG THỊ HỒNG NHUNG (30/08/1996) Lớp LTĐH K5 Trung Tâm GDTX Trần Phú BÀI ĐIỀU KIỆN MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC MẦM NON Câu hỏi Xây dựng đề cương nghiên cứu của một đề tài (t[.]
Trang 1PHẦN MỞ ĐÀU
1.Lý do chọn đề tài
Giác quan có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện nhân cáchcủa trẻ
Thế giới xung quanh vô cùng phong phú, đa dạng, có biết bao điều mới lạ, bí
ẩn và đầy hấp dẫn đối với trẻ thơ Vì thế trẻ tò mò muốn biết, khát khao đượckhám phá, tìm hiểu về chúng Một trong những hình thức đáp ứng nhu cầumuốn tìm tòi, khám phá của trẻ đó là thông qua các giác quan
2.Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và vận dụng phương pháp Montessori vào quá trình phát triểngiác quan cho trẻ 4 - 5 tuổi ở Trường mầm non Góp phần tích cực và quantrọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non hiện nay
3.Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
3.1.Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục trí tuệ cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Quy trình tổ chức phương pháp Montessori vào quá trình phát triển giác quancho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
4 Giả thuyết khoa học
Trang 2Nếu trong quá trình giáo dục trí tuệ cho trẻ, giáo viên biết cách vận dụngphương pháp Montessori theo một quy trình hợp lí phù hợp với quy trình pháttriển sinh lí của trẻ thì sẽ giúp trẻ phát triển các giác quan, từ đó nâng cao chấtlượng nuôi dưỡng - chăm sóc - giáo dục trẻ ở Trường Mầm non.
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ sau:
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của phương pháp Montessori và quá trình pháttriển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
5.2 Nghiên cứu thực trạng và quá trình phát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ởTrường mầm non
5.3 Tổ chức thử nghiệm quy trình tổ chức phương pháp Montessori nhằmphát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu
Trong đề tài này, chúng tôi nhằm phát triển giác quan cho trẻ tập trung nghiêncứu về phương pháp Montessori 4-5 tuổi ở Trường mầm non
6.2 Giới hạn khách thể nghiên cứu
Đề tài được thực hiện nghiên cứu trên 20 trẻ 4-5 tuổi và 20 giáo viên ởTrường Mầm non Họa Mi – Nghĩa Hưng – Nam Định
6.3 Giới thiệu về thời gian nghiên cứu
Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 12/2017 đến tháng 5/2018
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Chúng tôi sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quáthóa, hệ thống hóa những nguồn tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1 Phương pháp quan sát :
Trang 3-Mục đích: Quan sát mức độ biểu hiện giác quan của trẻ trong các tiết học,trong sinh hoạt hằng ngày và quan sát cách thức giáo viên tổ chức các hoạtđộng cho trẻ.
-Biện pháp: Chúng tôi tiến hành dự giờ, quan sát và tham gia các hoạt độngcủa trẻ cùng giáo viên ở Trường mầm non
7.2.2 Phương pháp đàm thoại
-Mục đích: Trao đổi với giáo viên về việc vận dụng phương pháp Montessorinhằm phát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non.Trò chuyện vớitrẻ 4-5 tuổi thông qua các hoạt động hàng ngày để tìm hiểu mức độ nhận thức
và sự phát triển giác quan của trẻ Đồng thời tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởngđến quá trình phát triển giác quan của trẻ
-Biện pháp: Để thực hiện được điều đó, chúng tôi đã đàm thoại, trao đổi vớinhà quản lý, giáo viên, phụ huynh và trẻ trong các hoạt động giúp trẻ pháttriển giác quan
7.2.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Mục đích: Nhằm thu thập các thông tin về thực trạng sử dụng phương phápMontessori của giáo viên, thực trạng phát triển giác quan của trẻ ở Trườngmầm non
-Biện pháp: Để thực hiện được điều đó, chúng tôi xây dựng phiếu điều tra vàtiến hành trên đối tượng là cán bộ quản lý, giáo viên mầm non
7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
-Mục đích: Nhằm thu thập kinh nghiệm quý báu của các nhà chuyên môn đểđưa ra kết luận chính xác hơn và khoa học hơn
-Biện pháp: Dự giờ, trao đổi với các giáo viên
7.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
-Mục đích: Đánh giá khả năng phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổi ở
Trường mầm non
-Biện pháp: Chúng tôi tiến hành nghiên cứu sản phẩm hoạt động, phân tíchkết quả thử nghiệm
Trang 47.2.6 Phương pháp thử nghiệm sư phạm
- Mục đích: Thử nghiệm quy trình tổ chức nhằm minh chứng cho giả thuyếtđưa ra ban đầu
- Biện pháp: Thử nghiệm sư phạm để áp dụng cách thức và quy trình tổ chứcphương pháp Montessori nhằm đánh giá hiệu quả thực tiễn của phương phápvới quá trình phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
7.3 Phương pháp toán học thống kê
- Mục đích: Vận dụng toán thống kê xử lý số liệu kết quả thu được từ kết quảtrên, từ đó đưa ra kết quả xác thực của việc vận dụng phương phápMontessori vào quá trình phát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầmnon
- Biện pháp: Sử dụng một số công thức toán học để xử lý những số liệu thuđược từ khảo sát thực trạng và thử nghiệm sư phạm
CHƯƠNG 1 :NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHƯƠNG PHÁPMONTESSORI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN GIÁC QUAN CỦA TRẺ 4-
5 TUỔI
1.1.Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Đưa ra các tài liệu, sách báo, công trình nghiên cứu, có liên quan đến đềtài của mình và cho thấy rằng chưa có công trình nào nghiên cứu vấn đề củamình
1.2 Cơ sở lý luận
1.2.1 Lý luận chung về phương pháp Montessori
1.2.1.1 Khái niệm phương pháp dạy học
1.2.1.2 Khái niệm phương pháp Montessori
1.2.1.3 Lịch sử hình thành và phát triển của phương pháp Montessori
1.2.1.4 Đặc điểm của phương pháp Montessori
*Đặc điểm thứ nhất: Trẻ trong lớp học Montessori học thông qua sự trảinghiệm các giác quan
Trang 5*Đặc điểm thứ hai: Phương pháp giáo dục Montessori luôn đề cao nét tínhcách riêng biệt, sự độc lập của trẻ.
*Đặc điểm thứ ba: Montessori xây dựng môi trường giáo dục là những lớphọc có sự trộn lẫn lứa tuổi
Ví dụ: Khi nhìn thấy đứa trẻ nhỏ tuổi hơn khóc đòi mẹ, đứa trẻ lớn hơn sẽ đếnlau nước mắt và dỗ đứa bé kia rằng: “Em ơi, em đừng khóc, lúc tan học mẹ sẽđến đón em mà”
1.2.1.5 Các yếu tố xây dựng phương pháp giáo dục Montessori
Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm của phương pháp Montessori chúng tôi thấyrằng phương pháp giáo dục Montessori gồm hai yếu tố xây dựng trọng tâm:
*Thứ nhất: Môi trường giáo dục
*Thứ hai: Vai trò của giáo viên Montessori
1.2.1.6 Các nguyên tắc giáo dục của Montessori
1.2.1.6.1 Phát hiện và tận dụng tiềm lực của trẻ
1.2.1.6.2 Cha mẹ cần trở thành nhà giáo dục thông thái
1.2.1.6.8 Tin tưởng vào tự giáo dục ở trẻ
1.2.1.6.9.Thành thực trả lời những câu hỏi của trẻ
1.2.1.6.10 Không nên sợ trùng lặp
1.2.1.6.11 Thận trọng khi khen thưởng và trừng phạt
1.2.1.6.12 Giáo dục là không chờ đợi
1.2.1.7 So sánh phương pháp giáo dục truyền thống với phương pháp giáodục Montessori
Trang 6PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC
- Lớp học có nhiều độ tuổi khác nhau - Lớp học cùng độ tuổi
- Trẻ em làm việc theo tốc độ từng cá nhân - Nhóm ( lớp) học theo tốc độgiảng dạy
- Trẻ em được khuyến khích để cộng tác, - Hầu hết các giáo viên thựchiện, sự hợp
dạy học và giúp đỡ nhau tác không được đề cao
- Giáo viên giữ vị trí cao nhưng không quá - Giáo viên có vai trò trọng tâmtrong lớp phô trương, từng cá nhân trẻ em
là một học, trẻ em là người tham gia thụ động
người tham gia tích cực, là trung tâm
1.2.1.9 Ý nghĩa của phương pháp Montessori trong quá trình phát triển giácquan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường Mầm non
* Thị giác
Montessori đã sáng tạo ra các bộ giáo cụ nhằm giúp cho trẻ phát triển thị giác:Phân biệt to - nhỏ, dài - ngắn; nhận biết hình dáng; nhận biết hình khối; nhận
Trang 7biết màu sắc vừa đẹp, vừa hữu dụng, phù hợp với từng lứa tuổi giúp trẻ pháthuy được sự tìm tòi, sáng tạo.
*Thính giác : Trẻ em mới sinh ra đã có thể nghe thấy âm thanh, chúng sẽphản ứng khi nghe thấy âm thanh mới
* Xúc giác
Khi trẻ tham gia luyện tập xúc giác theo phương pháp Montessori thì trẻ cóthể xoa, vuốt, cầm, nắm,…các vật để cảm nhận được vật đó nhẵn mịn hay thôráp, vật nào nóng vật nào lạnh, vật nào nặng hơn vật nào nhẹ hơn,…Nhữngđiều này giúp xúc giác của trẻ phát triển tốt hơn
to - nhỏ, dài - ngắn,…của sự vật hiện tượng xung quanh trẻ [13]
Ví dụ: Luyện tập thị giác bằng cách nhìn hình dáng của các vật như: hìnhvuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật
* Thính giác
Thính giác là khả năng nghe và tiếp thu âm thanh từ bên ngoài vào tai
Ví dụ: Thông qua trò chơi “Nghe âm thanh, đoán tên đồ vật” Khi tham giavào trò chơi này, trẻ sẽ chú ý lắng nghe âm thanh phát ra và đoán xem đó là
đồ vật gì Trò chơi này sẽ kích thích sự tò mò, phán đoán, khám phá ở trẻ
Trang 81.2.2.2 Đặc điểm phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổi ở Trường Mầm non
Ở lứa tuổi này, trẻ muốn sờ, nếm, ngửi, nghe, thử tất cả mọi thứ xung quanh.Trẻ thể hiện rõ ý thức ham học hỏi qua kinh nghiệm và thực hành Trẻ học từcác
*Vị giác và khứu giác
Khi vừa mới sinh ra, trẻ đã thích mùi của mẹ mình hơn bất kì mùi vị nàoTIỂU KẾT CHƯƠNG 1
Phát triển giác quan cho trẻ là một lĩnh vực không thể thiếu trong công tácdạy học mầm non
Với mục tiêu giáo dục Mầm non hiện nay là giúp trẻ phát triển một cách toàndiện trên tất cả các lĩnh vực: Nhận thức, ngôn ngữ, thể lực, tình cảm - xã hội.Khi vận dụng phương pháp Montessori sẽ giúp trẻ phát huy khả năng tìm tòi,sáng tạo, khám phá Chính vì vậy, phần cơ sở lý luận trên là điều kiện, cơ sở
Trang 9để cho chúng tôi tiến hành xây dựng các tiêu chí đánh giá và tìm hiểu thựctrạng của đề tài nghiên cứu
Chương 2
CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁPMONTESSORI NHẰM PHÁT TRIỂN GIÁC QUAN CHO TRẺ ỞTRƯỜNG MẦM NON
2.1 Tổng quan về khách thể và địa bàn nghiên cứu
- Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường
2.2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu việc vận dụng phương phápMontessoi vào quá trình phát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường Mầmnon
2.2.1 Mục đích khảo sát
2.2.2 Đối tượng và thời gian khảo sát
*Đối tượng khảo sát:
- Chúng tôi tiến hành khảo sát 20 giáo viên đang trực tiếp công tác và giảngdạy tại Trường Mầm non Hoa Mai – Nghĩa Hưng – Nam Định
- 20 trẻ trong độ tuổi 4-5 tuổi tại Trường Mầm non Hoa Mai Trẻ có sức khỏetốt, điều kiện chăm sóc, giáo dục tương đương nhau
*Thời gian khảo sát: Thực trạng được tiến hành khảo sát từ tháng 12/2020 05/2021
-2.2.3 Phạm vi khảo sát
- Khảo sát tại Trường Mầm non Họa Mi – Nghĩa Hưng – Nam Định
2.2.4 Nội dung khảo sát
Trang 10- Khảo sát nhận thức về vài trò của phương pháp Montessori cũng như mức
độ sử dụng, cách thức vận dụng phương pháp Montessori nhằm phát triển cácgiác quan cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầm non
- Khảo sát mức độ phát triển các giác quan của trẻ 4-5 tuổi ở Trường mầmnon
-Phương pháp đàm thoại: Thực hiện trên cô và trẻ
-Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Trưng cầu ý kiến của 20 giáo viênđang trực tiếp giảng dạy tại Trường Mầm non Họa Mi
-Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
+ Nghiên cứu giáo án và giờ dạy của giáo viên
+ Chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi
+ Kế hoạch tuần, tháng, năm của cô dạy lớp mẫu giáo 4-5 tuổi
+ Nhật kí theo dõi trẻ của cô đứng lớp
-Phương pháp thống kê toán học: Chúng tôi sử dụng phương pháp thống kêtoán học để xử lí các số liệu thu thập được
2.3 Xây dựng các tiêu chí đánh giá và thang đánh giá sự phát triển giác quancủa trẻ 4-5 tuổi
2.3.1 Các tiêu chí
- Tiêu chí 1: Khả năng phát triển thị giác của trẻ
-Tiêu chí 2: Khả năng phát triển thính giác của trẻ
-Tiêu chí 3: Khả năng phát triển xúc giác của trẻ
-Tiêu chí 4: Khả năng phát triển vị giác của trẻ
-Tiêu chí 5: Khả năng phát triển khứu giác của trẻ
Trang 112.4.1 Mức độ hiểu biết của giáo viên về phương pháp Montessori
2.4.2 Mức độ sử dụng các phương pháp để phát triển giác quan cho trẻ
2.4.3 Mức độ vận dụng phương pháp Montessori vào quá trình phát triểngiác quan cho trẻ
2.4.4 Nhận thức của giáo viên về vai trò của việc phát triển giác quan cho trẻ4-5 tuổi
2.4.5 Giác quan được giáo viên chú trọng nhiều nhất khi dạy trẻ
2.4.6 Các hoạt động phát triển giác quan cho trẻ
2.4.7 Hình thức tổ chức các hoạt động phát triển giác quan cho
2.4.8 Đánh giá của giáo viên về mức độ phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổiTIỂU KẾT CHƯƠNG 2
Trong chương này, chúng tôi đã tập trung tìm hiểu thực trạng dạy học và đánhgiá mức độ phát triển giác quan của trẻ ở Trường Mầm non Họa Mi Mụcđích là tìm hiểu mức độ phát triển giác quan của trẻ khi vận dụng phươngpháp Montessori vào trong dạy học như thế nào
Ở cơ sở lý luận chúng ta biết được khi vận dụng phương pháp Montessori vàodạy học thì nó tạo ra nhiều cơ hội để giúp giác quan của trẻ phát triển, màgiác quan lại vô cùng quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ Chính
vì vậy chúng tôi đã bắt tay vào việc xây dựng quy trình vận dụng phươngpháp Montessori vào quá trình phát triển giác quan cho trẻ ở Trường mầmnon và tiến hành dạy thử nghiệm để đánh giá mức độ phát triển giác quan chotrẻ
Chương 3
Trang 12QUY TRÌNH TỔ CHỨC PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI VÀ BƯỚC ĐẦUTHỬ NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1 Quy trình tổ chức phương pháp Montessori vào quá trình phát triển giácquan cho trẻ
3.1.1 Cơ sở định hướng cho việc xây dựng và lựa chọn các nội dung để dạytheo phương pháp Montessori
-Dựa vào đặc điểm phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổi
-Dựa vào cơ sở lý luận của phương pháp Montessori trong quá trình phát triểngiác quan cho trẻ: Khái niệm, ý nghĩa, nguyên tắc, vai trò của phương phápMontessori đối với sự phát triển giác quan của trẻ 4-5 tuổi ở Trường Mầmnon
- Dựa vào kết quả điều tra phân tích thực trạng của việc vận dụng phươngpháp Montessori vào quá trình phát triển giác quan cho trẻ ở Trường Mầmnon Hoa Mai – Nghĩa Hưng – Nam Định
-Cơ sở quan trọng nhất là xuất phát từ quan điểm và mục tiêu giáo dục củabậc học mầm non theo hướng đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức tổchức,chăm sóc giáo dục trẻ ở nước ta hiện nay
3.1.2 Nguyên tắc xây dựng và lựa chọn các nội dung để vận dụng phươngpháp Montessori
3.1.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính quy trình
3.1.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
3.1.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
3.1.2.4 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức, hiệu quả và đảm bảo an toàn
3.1.3 Quy trình vận dụng phương pháp Montessori
Bước 1: Ổn định tổ chức, giới thiệu bài
Bước 2: Cô giáo hướng dẫn hoạt động
Bước 3: Trẻ thực hiện
Bước 4: Đánh giá, nhận xét
3.1.4 Thiết kế các bài tập phát triển giác quan cho trẻ 4-5 tuổi
Trang 133.1.4.1 Bài tập phát triển thị giác
Bài tập 1: Xếp tháp
1)Mục đích thực hiện:
+Phát triển khả năng phân biệt thị giác với với các đồ vật to, nhỏ
+ Bồi dưỡng cho trẻ sự tập trung, ý thức có trật tự và khả năng phối hợp taymắt
2) Điều kiện thực hiện:
Chuẩn bị: 10 cái hình hộp có các kích cỡ to nhỏ khác nhau, tấm thảm
+ Sau khi cô hướng dẫn xong thì trẻ sẽ thực hiện bài tập và cất đồ dùng ngănnắp
Bài tập 2 Hình hình khối
1)Mục đích thực hiện:
+ Bồi dưỡng cho trẻ khả năng cảm nhận đối với các hình khối khác nhau.+ Bồi dưỡng cho trẻ về sự tập trung, ý thức có trật tự, khả năng phối hợp taymắt và tính độc lập
+ Trẻ có thể nhận thức được các hình dạng giống và khác nhau, phù hợp vớinhu cầu phát triển về ý thức có trật tự của trẻ
2) Điều kiện thực hiện:
Chuẩn bị: Một số miếng gỗ hình khối thường gặp như: hình lập phương, hìnhchữ nhật, hình cầu, hình nón, hình trụ, hình chóp, hình tam giác
3) Quá trình thực hiện:
Trang 14+ Cô cho trẻ tự quan sát, chơi với các miếng gỗ hình khối.
+ Cô cho trẻ dùng tay để sờ, quan sát để đưa ra nhận xét về các hình khối( hình khối nào chuyển động được, hình khối nào không)
+ Cô hỏi trẻ lần lượt các hình khối: “Đây là….”, “Chỉ ….cho cô xem”, “Hãynói cho cô biết đây là cái gì?”
+ Cô yêu cầu trẻ bỏ các miếng gỗ vào trong một cái túi kín, thò tay vào cảmnhận hình dáng của các miếng gỗ và nói hình dạng của các miếng gỗ đó.Bài tập 3 Nhận biết màu sắc
2) Điều kiện thực hiện: Chuẩn bị:
+ Các thẻ màu khác nhau cho trẻ: màu vàng, màu đỏ,màu xanh lá cây, màuxanh nước biển, màu tím, màu hồng
3.1.4.2 Bài tập phát triển thính giác
Bài tập 4: Nghe âm thanh, đoán tên đồ vật
1)Mục đích thực hiện:
+ Nhận biết âm thanh từ thiên nhiên, âm thanh nhân đạo và các đồ vật trongcuộc sống