Module 11 bdtx mn theo thông tư 12: KĨ NĂNG SƠ CỨU PHÒNG TRÁNH VÀ XỬ LÍ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG NGUY HIỂM, BỆNH THƯỜNG GẶP Ở TRẺ EM

MODULE 11: KĨ NĂNG SƠ CỨU PHÒNG TRÁNH VÀ XỬ LÍ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG NGUY HIỂM, BỆNH THƯỜNG GẶP Ở TRẺ EM 1. Quy trình và cách thức xử lý một số tình huống nguy hiểm đối với trẻ em: choáng; vết thương hở; gãy xương; dị vật rơi vào mắt, tai, mũi; điện giật, bỏng, đuối nước. 2. Nhận biết, phòng tránh và xử lí một số bệnh thường gặp ở trẻ em. Nhận biết, phòng tránh và xử lí bệnh về dinh dưỡng ở trẻ em. Nhận biết, phòng tránh và xử lí bệnh ngoài da ở trẻ em. Nhận biết, phòng tránh và xử lí bệnh về hô hấp ở trẻ em. Nhận biết, phòng tránh và xử lí bệnh về tâm lí thần kinh ở trẻ em.

MODULE 11: KĨ NĂNG S C U - PHÒNG TRÁNH VÀ X LÍ Ơ Ứ Ử

M T S TÌNH HU NG NGUY HI M, B NH TH Ộ Ố Ố Ể Ệ ƯỜ NG G P Ặ Ở

TR EM Ẻ

1 Quy trình và cách th c x lý m t s tình hu ng nguy ứ ử ộ ố ố

hi m đ i v i tr em: choáng; v t th ể ố ớ ẻ ế ươ ng h ; g ở ãy x ươ ng; d v t ị ậ

r i vào m t, tai, mũi; đi n gi t, b ng, đu i n ơ ắ ệ ậ ỏ ố ướ c.

2 Nh n bi t, phòng tránh và x lí m t s b nh th ậ ế ử ộ ố ệ ườ ng

g p tr em ặ ở ẻ

- Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh v dinh d ậ ế ử ệ ề ưỡ ng ở

tr em ẻ

- Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh ngoài da tr em ậ ế ử ệ ở ẻ

- Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh v hô h p tr em ậ ế ử ệ ề ấ ở ẻ

- Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh v tâm lí th n kinh ậ ế ử ệ ề ầ

ở tr em ẻ

***************&&&&&***************

I. QUY TRÌNH VÀ CÁCH TH C X LÝ M T S TÌNH HU NG NGUY Ứ Ử Ộ Ố Ố

HI M Đ I V I TR EM: Ể Ố Ớ Ẻ

Tai n n th ng tích tr em là m t trong nh ng nguyên nhân hàngạ ươ ở ẻ ộ ữ

đ u d n đ n t vong và di ch ng tàn t t su t đ i cho tr M c dù nhi u bi nầ ẫ ế ử ứ ậ ố ờ ẻ ặ ề ệ pháp phòng ch ng tai n n th ng tích cho tr em đã và đang đ c th c hi n,ố ạ ươ ẻ ượ ự ệ

nh ng tình hình tr nh p vi n vì tai n n th ng tích v n ch a gi m Ph nư ẻ ậ ệ ạ ươ ẫ ư ả ầ

l n các tr ng h p tai n n th ng tích tr em x y ra là do s b t c n c aớ ườ ợ ạ ươ ẻ ả ự ấ ẩ ủ

ng i l n B i v y, h n ch t i đa tai n n th ng tích cho tr tr c h t c nườ ớ ở ậ ạ ế ố ạ ươ ẻ ướ ế ầ

s quan tâm, chăm sóc c a các b c ph huynh.ự ủ ậ ụ

Có nhi u nguyên nhân d n đ n tai n n th ng tích tr nh ng sâu xaề ẫ ế ạ ươ ở ẻ ư

là do s b t c n c a ng i l n Dù môi tr ng nào cũng v y,ự ấ ẩ ủ ườ ớ ở ườ ậ  tr v n có thẻ ẫ ể

g p nh ng nguy c x y ra tai n n nh : b ng n c sôi, nu t ph i d v t, bặ ữ ơ ả ạ ư ỏ ướ ố ả ị ậ ị

đi n gi t do cho tay vào đi n, ngã c u thang…ệ ậ ổ ệ ầ

Nh chúng ta đã bi t tai n n th ng tích th ng b t ng x y ra, khôngư ế ạ ươ ườ ấ ờ ả

có nguyên nhân rõ ràng, khó l ng tr c đ c và gây ra nh ng th ng t nườ ướ ượ ữ ươ ổ trên c th ng i và có th x y ra m i lúc, m i n i nh t là l a tu i h c sinhơ ể ườ ể ả ọ ọ ơ ấ ở ứ ổ ọ

m m non Vì l a tu i này các em th ng hi u đ ng, thích tò mò, ngh chầ ở ứ ổ ườ ế ộ ị

ng m và ch a có ki n th c, kỹ năng, phòng tránh nên r t d b tai n nợ ư ế ứ ấ ễ ị ạ

th ng tích Vì v y đ h n ch nguy c t vong do tai n n th ng tích chúngươ ậ ể ạ ế ơ ử ạ ươ

ta cùng tìm hi u v ể ề quy trình và cách th c x lý m t s tình hu ng nguy hi mứ ử ộ ố ố ể

đ i v i tr em.ố ớ ẻ

1. Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b choáng ơ ấ ứ ị đ i v i ố ớ

tr em: ẻ

Choáng là c m giác th y toàn b s c l c b suy y u t i m c không thả ấ ộ ứ ự ị ế ớ ứ ể

ho t đ ng gì đ c, c v m t th ch t l n tinh th n Tr c khi b choáng,ạ ộ ượ ả ề ặ ể ấ ẫ ầ ướ ị

ng i b nh có th đã b chóng m t ho c c m th y nh mình s p b ng t x u.ườ ệ ể ị ặ ặ ả ấ ư ắ ị ấ ỉ

Cách x lý: ử

- Đ t n n nhân n m xu ng, c i khuy áo c , n i r ng nh ng ch qu nặ ạ ằ ố ở ở ổ ớ ộ ữ ỗ ầ

áo th t ch t vào ng i M c a s làm cho phòng thoáng mát h n n u th iắ ặ ườ ở ử ổ ơ ế ờ

ti t nóng và s i m phòng n u th y l nh.ế ưở ấ ế ấ ạ

- Không nên đ nhi u ng i đ ng xung quanh nh ng c n có m t ng iể ề ườ ứ ư ầ ộ ườ túc tr c đ theo dõi di n bi n s c kh e c a tr ự ể ễ ế ứ ỏ ủ ẻ

- N u không có b nh t t gì thì r i c n choáng sẽ qua sau khi đ c n mế ệ ậ ồ ơ ượ ằ ngh m t lúc, nh ng đ i v i ng i cao tu i thì ph i th n tr ng h n.ỉ ộ ư ố ớ ườ ổ ả ậ ọ ơ

- N u hi n t ng choáng kéo dài và có v tr m tr ng, trong khi ch đ iế ệ ượ ẻ ầ ọ ờ ợ bác sĩ, c n đ tr ng i ngh ho c t t nh t là n m, không g i đ u, đ đ uầ ể ẻ ồ ỉ ặ ố ấ ằ ố ầ ể ầ

th p cho t i khi tr t nh táo h n.ấ ớ ẻ ỉ ơ

- Không cho tr u ng thu c gì tr khi đã đ c bác sĩ ch đ nh t tr cẻ ố ố ừ ượ ỉ ị ừ ướ

c n dùng thu c gì trong tr ng h p nh th ầ ố ườ ợ ư ế

2. Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b v t th ơ ấ ứ ị ế ươ ng

hở đ i v i tr em: ố ớ ẻ

Các v t th ng th ng, h n u không ch y máu nhi u thì th ng khôngế ươ ủ ở ế ả ề ườ nghiêm tr ng Tuy nhiên n u ch n th ng x y ra m t s v trí nguy hi mọ ế ấ ươ ả ở ộ ố ị ể hay tác đ ng sâu thì có nguy c nhi m trùng và s c m t máu, c n ti n hànhộ ơ ễ ố ấ ầ ế

s c u v t th ng h kh n c pơ ứ ế ươ ở ẩ ấ

Cách x lý: ử

B1: R a tay s ch sẽ b ng n c và xà phòng ho c dung d ch sát khu nử ạ ằ ướ ặ ị ẩ

tr c khi ti n hànhướ ế  s c u v t th ng h , th ng, b ch y máu giúp ngănơ ứ ế ươ ở ủ ị ả

ng a nhi m trùng.ừ ễ

B2: C m máuầ

B3: Làm s ch v t th ngb ng n c s ch ho c n c mu i trong 5 - 10ạ ế ươ ằ ướ ạ ặ ướ ố phút, sau đó dùng khăn lau nh nhàng ho c nhíp g p lo i b t t c b i b nẹ ặ ắ ạ ỏ ấ ả ụ ẩ

ho c m nh v n có trong v t th ng N u ch n th ng là do d v t đâm sâuặ ả ụ ế ươ ế ấ ươ ị ậ vào thì không nên t ý rút ra ho c tác đ ng l c tr c ti p lên chúng.ự ặ ộ ự ự ế

B4: Đ i v i nh ng v t tr y x c hay v t c t nh , có th thoa m t l pố ớ ữ ế ầ ướ ế ắ ỏ ể ộ ớ kem kháng sinh ho c thu c m (Neosporin, Polysporin) m ng lên vùng bặ ố ỡ ỏ ị

th ng.ươ

B5: Băng kín v t th ng N u máu th m qua mi ng băng g c thì c nế ươ ế ấ ế ạ ầ

qu n thêm m t l p m i, tránh tháo ra thay l i t đ u.ấ ộ ớ ớ ạ ừ ầ

B6: Đ a tr đ n c s y t g n nh t.ư ẻ ế ơ ở ế ầ ấ

3 Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b gãy x ơ ấ ứ ị ươ  đ i v i ng ố ớ

tr em: ẻ

Gãy x ng là lo i ch n th ng ph bi n th t đ i v i tr em d i 6ươ ạ ấ ươ ổ ế ứ ư ố ớ ẻ ướ

tu i Té ngã là nguyên nhân th ng g p nh t d n đ n gãy x ng l a tu iổ ườ ặ ấ ẫ ế ươ ở ứ ổ này. Gãy x ng tr em r t khác bi t so v i ng i l n, b i vì x ng c a trươ ở ẻ ấ ệ ớ ườ ớ ở ươ ủ ẻ

em linh ho t h n và có l p v dày h n.ạ ơ ớ ỏ ơ

Cách x lý: ử

B1: Đ a n n nhân ra kh i n i b n n.ư ạ ỏ ơ ị ạ

B2: Đ t n n nhân n m t th thu n l i.ặ ạ ằ ở ư ế ậ ợ

B3: Ch ng s c cho n n nhân (n u có).ố ố ạ ế

B4: B c l vùng b th ng, quan sát đánh giá, xác đ nh v trí t nộ ộ ị ươ ị ị ổ

th ng.ươ

B5: Băng v t th ng n u có rách da gây ch y máu (gãy x ng h ).ế ươ ế ả ươ ở

B6: C đ nh x ng gãy b ng n p.ố ị ươ ằ ẹ

B7: Nhanh chóng v n chuy n n n nhân đ n c s y tậ ể ạ ế ơ ở ế 

4 Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b ơ ấ ứ ị d v t r i vào ị ậ ơ

m t, tai, mũi đ i v i tr em: ắ ố ớ ẻ

D v t m c k t trong m t, tai, mũi th ng g p tr nh và ch y u làị ậ ắ ẹ ắ ườ ặ ở ẻ ỏ ủ ế côn trùng, bông g c, h t nh , h t đ ch i Nh ng hành đ ng c g ng l y dạ ạ ỏ ạ ồ ơ ữ ộ ố ắ ấ ị

v t c a cha m tr có th đ y d v t vào sâu h n ho c d gây t n th ng.ậ ủ ẹ ẻ ể ẩ ị ậ ơ ặ ễ ổ ươ

Cách x lý: ử

- D v t m t: ị ậ ở ắ

+ R a tay s ch.ử ạ

+ Đ tr ng i n i đ ánh sáng.ể ẻ ồ ở ơ ủ

+ Ki m tra m t nh nhàng đ tìm d v t b ng cách kéo mí m t d iể ắ ẹ ể ị ậ ằ ắ ở ướ

xu ng và yêu c u ng i đó nhìn lên Sau đó gi mí m t trên trong khi ng iố ầ ườ ữ ắ ườ

đó nhìn xu ng.ố

+ N u d v t n m l p màng n c trên b m t c a m t, hãy th r aế ị ậ ằ ở ớ ướ ề ặ ủ ắ ử ử trôi nó ra ngoài

C nh báo: ả Không c l y d v t đã đâm vào nhãn c u.Không d iố ấ ị ậ ầ ụ

m t.Không c g ng l y d v t l n làm khó nh m m t.ắ ố ắ ấ ị ậ ớ ắ ắ

+ G i bác sĩ khi không th l y d v t.D v t đâm vào nhãn c u.Ng i bọ ể ấ ị ậ ị ậ ầ ườ ị

d v t trong m t có th l c b t th ng.Đau, đ ho c c m giác có d v t trongị ậ ắ ị ự ấ ườ ỏ ặ ả ị ậ

m t v n còn sau khi d v t đ c l y ra.ắ ẫ ị ậ ượ ấ

- D v t mũi ị ậ

+ Không thăm dò mũi b ng tăm bông ho c d ng c khác.ằ ặ ụ ụ

+ Không c hít d v t b ng cách hít vào th t m nh Thay vào đó, hãy thố ị ậ ằ ậ ạ ở

b ng mi ng cho đ n khi d v t đ c l y ra.ằ ệ ế ị ậ ượ ấ

+ Th ra nh nhàng đ th đ y d v t ra, nh ng đ ng th m nh ho cở ẹ ể ử ẩ ị ậ ư ừ ở ạ ặ liên t c N u ch m t bên l mũi có d v t, b t l mũi kia l i và th ra nhụ ế ỉ ộ ỗ ị ậ ị ỗ ạ ở ẹ nhàng bên mũi có d v t.ở ị ậ

+ N u d v t có th nhìn th y và có th d dàng g p ra b ng nhíp, hãyế ị ậ ể ấ ể ễ ắ ằ

nh nhàng l y nó ra Không c g ng l y d v t không nhìn đ c ho c khôngẹ ấ ố ắ ấ ị ậ ượ ặ

d g p.ễ ắ

+ G i c p c u ho c đ n ngay c c y t n u các bi n pháp trên th tọ ấ ứ ặ ế ơ ở ế ế ệ ấ

b i.ạ

- D v t trong tai: ị ậ Th ng thì b n sẽ bi t n u có v t gì m c k t trongườ ạ ế ế ậ ắ ẹ tai, song tr nh có th không nh n bi t đ c đi u này N u d v t m cẻ ỏ ể ậ ế ượ ề ế ị ậ ắ trong tai:

- Lo i d v t b t đ ng: ạ ị ậ ấ ộ  H t thóc, h t b p… có th trong tai khá lâu màạ ạ ắ ể ở không gây bi n ch ng gì N u d v t khá to, gây bít kín, t c ng tai làm cho taiế ứ ế ị ậ ắ ố

b ù, nghe kém ho c gây c m giác đau, ho (do ph n x kích thích nhánh taiị ặ ả ả ạ

c a dây th n kinh Ph V ).ủ ầ ế ị

+ Không dùng d ng c đ thăm dò tai Làm v y có th gây nguy c đ yụ ụ ể ậ ể ơ ẩ

d v t vào sâu trong tai và gây t n th ng nh ng c u trúc m ng manh c a taiị ậ ổ ươ ữ ấ ỏ ủ

gi a.ữ

nhàng l y nó ra N u d v t c ng, tròn… dùng k p g p có th b tr n và đ yấ ế ị ậ ứ ẹ ắ ể ị ơ ẩ

d v t vào sâu h n Tr ng h p này, dùng cây móc ho c móc dái tai, lu n sátị ậ ơ ườ ợ ặ ồ thành ng tai ra phía sau d v t, nh nhàng kéo ra.ố ị ậ ẹ

+ Th s d ng tr ng l c Nghiêng đ u v bên tai có d v t Đ ng đ pử ử ụ ọ ự ầ ề ị ậ ừ ậ vào đ u, song hãy l c đ u nh nhàng theo h ng m t đ t đ c làm cho dầ ắ ầ ẹ ướ ặ ấ ể ố ị

v t r i ra.ậ ơ

theo thành trên ng tai ra phía sau d v t và đ y d v t t trong ng tai raố ị ậ ẩ ị ậ ừ ố ngoài

Ghi chú: Không b m n c tia th ng vào d v t vì có th làm d v t bơ ướ ẳ ị ậ ể ị ậ ị

đ y sâu vào trong h n Không nên b m n c vào tai n u d v t thu c lo iẩ ơ ơ ướ ế ị ậ ộ ạ

th m n c vì sẽ gây nên phình to h n.ấ ướ ơ

- Lo i d v t c đ ng: ạ ị ậ ử ộ  Ki n, ru i… khi vào tai, bò, ch y vào trong ng tai,ế ồ ạ ố gây nên ti ng s t so t, c n vào da m ng trong ng tai, ch m vào màng nhĩế ộ ạ ắ ỏ ố ạ gây rát đau tai, có khi chóng m t Các d v t s ng này, n u không bi t cách xặ ị ậ ố ế ế ử

lý t t, có th gây bi n ch ng b c n, đâm rách màng nhĩ.ố ể ế ứ ị ắ

+ N u chúng còn s ng, không nên g p ra ngay, đ ng vào chúng sẽ sế ố ắ ụ ợ càng chui sâu h n, v a khó l y ra, v a đau Lo i gián th ng chui đ u vàoơ ừ ấ ừ ạ ườ ầ

tr c, ng nh và gai chân b v ng nên không sao chui ra đ c Có tr ng h pướ ạ ị ướ ượ ườ ợ gián b g p đ t c b ng và chân mà v n m c đo n thân l i, chúng càngị ắ ứ ả ụ ẫ ắ ạ ở ạ

ph n ng và cào x c da ng tai, màng nhĩ.ả ứ ướ ố

+ Tr ng h p này, c n ph i làm cho côn trùng s và chui ra ho c gi tườ ợ ầ ả ợ ặ ế

ch t b ng cách nh c n nh ho c r u, d u ph ng ho c thu c nh tai có vế ằ ỏ ồ ẹ ặ ượ ầ ộ ặ ố ỏ ị

đ ng… (không đ c dùng xăng, d u hôi… có th gây b ng ng tai…) Khi cônắ ượ ầ ể ỏ ố trùng đã ch t, râu, ng nh x p l i, dùng k p nh g p ho c b m tia n c đ yế ạ ẹ ạ ẹ ổ ắ ặ ơ ướ ẩ ra

+ N u các ph ng pháp trên th t b i ho c ng i b nh ti p t c b đauế ươ ấ ạ ặ ườ ệ ế ụ ị tai, gi m thính giác ho c c m giác có v t gì đó m c trong tai, hãy đ n c s

y t ế

5. Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b đi n gi t ơ ấ ứ ị ệ ậ  đ i v i ố ớ

tr em: ẻ

Tai n n đi n gi t th ng x y ra m t cách đ t ng t, vô tình bé ch mạ ệ ậ ườ ả ộ ộ ộ ạ

ph i đ ng dây đi n h , hay đi n nh ng v trí th p mà bé v i đ c H uả ườ ệ ở ổ ệ ở ữ ị ấ ớ ượ ậ

qu khi b đi n gi t là khi n bé có th b b ng hay n u n ng h n là ng ng hôả ị ệ ậ ế ể ị ỏ ế ặ ơ ừ

h p, tu n hoàn có nh ng đi u đáng ti c x y ra Vì v y, s c u ban đ u c a baấ ầ ữ ề ế ả ậ ơ ứ ầ ủ

m khi phát hi n ra con b đi n gi t r t quan tr ngẹ ệ ị ệ ậ ấ ọ

Cách x lý: ử

B1: Gi v ng tâm lý, nh s giúp đ c a nh ng ng i xung quanh.ữ ữ ờ ự ỡ ủ ữ ườ

B2: Ng t ngu n đi n n i mà bé b đi n gi t N u trong tr ng h pắ ồ ệ ơ ị ệ ậ ế ườ ợ không ng t đ c đi n thì m c n đ ng trên v t khô cách đi n, sau đó dùngắ ượ ệ ẹ ầ ứ ậ ệ cán ch i, cành cây khô, gh đ u đ y tay chân c a tr b đi n gi t ra kh iổ ế ẩ ẩ ủ ẻ ị ệ ậ ỏ ngu n đi n.ồ ệ

B3: N u m th y bé còn t nh, hãy an i, v v bé đ bé yên tâm, khôngế ẹ ấ ỉ ủ ỗ ề ể

b ho ng s N u bé b t t nh, m c n ki m tra nh p th , m ch đ p và ti nị ả ợ ế ấ ỉ ẹ ầ ể ị ở ạ ậ ế hành c p c u th i ng t, ép tim ngoài l ng ng c cho bé đ bé d n d n h iấ ứ ổ ạ ồ ự ể ầ ầ ồ

ph c theo b c sau:ụ ướ

+ V m nh 3 – 4 cái vùng ng c: đ t tr lên n n c ng nh ván c ng, m tỗ ạ ự ặ ẻ ề ứ ư ứ ặ

đ t, n i l ng qu n áo và các đ trên ng i bé làm c n tr hô h p.ấ ớ ỏ ầ ồ ườ ả ở ấ

+ Hà h i th i ng t: quỳ ho c đ ng bên trái ngang đ u tr Bàn tay tráiơ ổ ạ ặ ứ ầ ẻ

đ t sau gáy, nâng nh c và m mi ng bé ra Bàn tay ph i đ t trán làmặ ẹ ổ ở ệ ả ặ ở

ng a đ u, ngón cái và ngón tr b t mũi bé.ử ầ ỏ ị

+ Ng ng đ u hít m t h i th t sâu, cúi đ u áp mi ng c a mình sátẩ ầ ộ ơ ậ ầ ệ ủ

mi ng bé sao cho không có kẽ h đ ng th i m t nhìn ng c bé Dùng s c hàệ ở ồ ờ ắ ự ứ

h i trong ph i mình vào mi ng bé t i khi ng c c a bé nh p nhô lên Sau đó,ơ ổ ệ ớ ự ủ ấ

ng ng đ u lên hít sâu m t h i đ hà h i ti p theo Th i kho ng 5 l n liênẩ ầ ộ ơ ể ơ ế ổ ả ầ

ti p.ế

+ Nh ng l n sau, c hà h i 1 l n l i ép tim 5 l n Không nên th i quáữ ầ ứ ơ ầ ạ ầ ổ

m nh làm v ph i c a bé.ạ ỡ ổ ủ

Đ c bi t, ặ ệ  trong lúc bé b t t nh nh v y, m không nên đ nhi u ng iấ ỉ ư ậ ẹ ể ề ườ

đ ng ng i đó vì nh v y sẽ không thông thoáng, khi n bé thi u oxy đ th ứ ồ ở ư ậ ế ế ể ở

B4: Đ a tr đ n c s y t g n nh t.ư ẻ ế ơ ở ế ầ ấ

6. Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b b ng ơ ấ ứ ị ỏ  đ i v i tr ố ớ ẻ em:

Thông th ng, v i các bé nh nhà b b ng là do vô tình va vào ch uườ ớ ỏ ở ị ỏ ậ

n c nóng hay ch o m nóng mà m đang rán trên b p, th m chí s vào ướ ả ỡ ẹ ế ậ ờ ổ

đi n b gi t… V i các tr ng h p này, n u m đ ý, m sẽ th y vùng da bệ ị ậ ớ ườ ợ ế ẹ ể ẹ ấ ị

b ng c a bé có các d u hi u theo c p đ nh sau:ỏ ủ ấ ệ ấ ộ ư

- Vùng da b ng sẽ có màu đ , đau rát nh b cháy n ngỏ ỏ ư ị ắ

- Xu t hi n các n t ph ng ch a m ng n c N u b ng n ng thì bé sẽấ ệ ố ồ ứ ọ ướ ế ỏ ặ

d b choáng, nhi m trùng máu, u n ván, suy nh c toàn thân.ễ ị ễ ố ượ

- V t b ng ng m sâu vào bên trong, qua l p da đ n l p c , có th gâyế ỏ ấ ớ ế ớ ơ ể nguy hi m đ n tính m ng c a tr ể ế ạ ủ ẻ

Cách x lý: ử

B1: Khi tr b b ng nh , m ph i nhanh chóng ngâm ch b ng c a béẻ ị ỏ ẹ ẹ ả ỗ ỏ ủ vào n c, d i n c lã s ch đ h nhi t đ ngay t c thì ch b ng c a con đướ ộ ướ ạ ể ạ ệ ộ ứ ỗ ỏ ủ ể làm d u c n đau.ị ơ

B2: Bôi thu c tr b ngố ị ỏ

B3: Trong tr ng h p tr b b ng m t, mi ng hay b ph n sinh d c,ườ ợ ẻ ị ỏ ở ắ ệ ộ ậ ụ

ph i ngay l p t c đ a con đ n c s y t g n nh t dù tr ch b b ng nh ả ậ ứ ư ế ơ ở ế ầ ấ ẻ ỉ ị ỏ ẹ

N u v t b ng r ng h n 1 bàn tay, b ph ng r p hay kéo theo s t, m cũngế ế ỏ ộ ơ ị ồ ộ ố ẹ nên x trí t ng t ử ươ ự

L u ý: ư  m không đ c ch c v các n t ph ng r p ho c t g nh ngẹ ượ ọ ỡ ố ồ ộ ặ ự ỡ ữ

th b dính trên v t b ng ra kh i ng i con mà nên đ a con đ n c s y tứ ị ế ỏ ỏ ườ ư ế ơ ở ế

g n nh t đ x lý.ầ ấ ể ử

7. Quy trình và cách th c x lý ứ ử  s c p c u khi b v t th ơ ấ ứ ị ế ươ ng

hở đ i v i tr em: ố ớ ẻ

Các bé d i 5 tu i th ng d g p tai n n v i xô, ch u, chum, v i, bướ ổ ườ ễ ặ ạ ớ ậ ạ ể

ch a n c, ao hay gi ng kh i trong gia đình Nhi u tr ng h p bé b đu iứ ướ ế ơ ề ườ ợ ị ố

n c là do s b t c n, l là c a b m khi đ bé ch i g n nh ng khu v c nướ ự ấ ẩ ơ ủ ố ẹ ể ơ ầ ữ ự ẩ

ch a nguy hi m ti m tàng Vì th , b m c n giám sát th ng tr c khi cho béứ ể ề ế ố ẹ ầ ườ ự

ti p xúc v i n c Ngoài ra, b m c n có kỹ năng x lý khi bé đu i n c đế ớ ướ ố ẹ ầ ử ố ướ ể giúp bé thoát kh i nguy hi m.ỏ ể

Cách x lý: ử

B1: Nhanh chóng đ a tr ra kh i m t n c, dìu tr lên b r i g i ng iư ẻ ỏ ặ ướ ẻ ờ ồ ọ ườ giúp đ ỡ

B2: Đ t tr n m n i khô ráo, thoáng khí và gi m cho tr ặ ẻ ằ ơ ữ ấ ẻ

B3: N u tr b t t nh, hãy ki m tra xem có còn th không b ng cáchế ẻ ấ ỉ ể ở ằ quan sát s di đ ng c a l ng ng c N u l ng ng c không di đ ng, t c là trự ộ ủ ồ ự ế ồ ự ộ ứ ẻ

ng ng th thì ph i hô h p nhân t o (th i ng t b ng mi ng) ngay l p t c.ừ ở ả ấ ạ ổ ạ ằ ệ ậ ứ

+ Đ t tr n m trên m t ph ng đ u h i ng a ra sau, móc h t đàm nh t,ặ ẻ ằ ặ ẳ ầ ơ ử ế ớ

d v t trong mi ng tr ị ậ ệ ẻ

+ Dùng ngón cái và ngón tr b t mũi tr , sau đó hít th th t sâu r i th iỏ ị ẻ ở ậ ồ ổ

h i tr c ti p qua mi ng Sau 5 l n hô h p nhân t o mà tr v n ch a th l iơ ự ế ệ ầ ấ ạ ẻ ẫ ư ở ạ

đ c ho c còn tím tái và hôn mê thì xem nh tim c a tr đã ng ng đ p, c nượ ặ ư ủ ẻ ư ậ ầ

n tim ngoài l ng ng c ngay n vào vùng n a d i x ng c theo cách nh

sau:

+ Dùng 2 ngón tay cái (đ i v i tr d i 1 tu i) n v trí gi a và d iố ớ ẻ ướ ổ ấ ở ị ữ ướ

đ ng n i hai đ u vú.ườ ố ầ

+ Dùng 1 bàn tay (đ i v i tr t 1-8 tu i) ho c 2 bàn tay đ t ch ng lênố ớ ẻ ừ ổ ặ ặ ồ nhau (đ i v i tr h n 8 tu i) n vào phía trên m m c 2 khoát ngón tay.ố ớ ẻ ơ ổ ấ ỏ ứ

+ Ph i h p n tim và th i ng t theo t l 5/1 (đ i v i tr d i 8 tu i)ố ợ ấ ổ ạ ỷ ệ ố ớ ẻ ướ ổ

ho c 15/2 (đ i v i tr trên 8 tu i).ặ ố ớ ẻ ổ

C n l u ý là v n ph i ti p t c th c hi n các đ ng tác c p c u này trênầ ư ẫ ả ế ụ ự ệ ộ ấ ứ

đ ng chuy n tr b n n t i c s y t , vi c c p c u này đôi khi ph i m tườ ể ẻ ị ạ ớ ơ ở ế ệ ấ ứ ả ấ hàng gi ho c lâu h n Trong tr ng h p ch có m t ng i c p c u thì c 30ờ ặ ơ ườ ợ ỉ ộ ườ ấ ứ ứ

l n ép tim thì th c hi n 2 l n hà h i th i ng t Còn n u có 2 ng i cùng c pầ ự ệ ầ ơ ổ ạ ế ườ ấ

c u thì 15 l n ép tim, 2 l n th i ng t Kiên trì th c hi n cho đ n khi m chứ ầ ầ ổ ạ ự ệ ế ạ

đ p và tr có th th tr l i.ậ ẻ ể ở ở ạ

N u tr còn t th , cho tr n m nghiêng sang m t bên C i b qu n áoế ẻ ự ở ẻ ằ ộ ở ỏ ầ

t, gi m Nhanh chóng đ a tr đ n b nh vi n g n nh t vì có th sẽ x y ra

khó th tái di n.ở ễ

B4: Tr sẽ nôn nhi u n c khi t nh l i, do đó c n đ t tr t th n mẻ ề ướ ỉ ạ ầ ặ ẻ ở ư ế ằ kiêng, kê cao g i hai bên vai, n i r ng qu n áo đ tránh tr ng h p tr bố ớ ộ ầ ể ườ ợ ẻ ị

ng t th tr l i.ạ ở ở ạ

B5: Ki m tra c th tr xem có b gãy c t s ng ho c các ch n th ngể ơ ể ẻ ị ộ ố ặ ấ ươ

v x ng kh p nào hay không N u có, nhanh chóng c đ nh c b ng n p.ề ươ ớ ế ố ị ổ ằ ẹ

B6: N u s c u có k t qu , tr th l i, c đ ng giãy gi a, hay v n cònế ơ ứ ế ả ẻ ở ạ ử ộ ụ ẫ hôn mê nh ng đã có m ch và nh p th thì g i xe c p c u hay dùng m iư ạ ị ở ọ ấ ứ ọ

ph ng ti n s n có chuy n đ n c s y t có trang b h i s c c p c u g nươ ệ ẵ ể ế ơ ở ế ị ồ ứ ấ ứ ầ

nh t Quá trình v n chuy n v n ph i ti p t c c p c u và đ p gi m cho tr ấ ậ ể ẫ ả ế ụ ấ ứ ắ ữ ấ ẻ

II Nh n bi t, phòng tránh và x lí m t s b nh th ậ ế ử ộ ố ệ ườ ng g p tr ặ ở ẻ em.

1  Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh v dinh d ậ ế ử ệ ề ưỡ ng tr em ở ẻ

- Cách nh n bi t dinh d ậ ế ưỡ ng tr em: ở ẻ  Thông th ng, suy dinhườ

d ng tr đ c chia làm 3 lo i:ưỡ ở ẻ ượ ạ  suy dinh d ng th nh cân, suy dinhưỡ ể ẹ

d ng th th p còiưỡ ể ấ  và suy dinh d ng th g y còm.ưỡ ể ầ

+ Suy dinh d ng th nh cânưỡ ể ẹ : khi cân n ng c a tr th p h n m c tiêuặ ủ ẻ ấ ơ ứ chu n c a nh ng tr cùng trong m t đ tu i và cùng gi i tính Giá tr cânẩ ủ ữ ẻ ộ ộ ổ ớ ị

n ng theo tu i c a tr n m d i đ ng bi u di n -2SDặ ổ ủ ẻ ằ ướ ườ ể ễ

+ Suy dinh d ng th th p còiưỡ ể ấ : khi chi u cao c a tr th p m c tiêuề ủ ẻ ấ ứ chu n c a nh ng tr cùng trong m t đ tu i và cùng gi i tính Giá tr chi uẩ ủ ữ ẻ ộ ộ ổ ớ ị ề cao theo tu i c a tr n m d i đ ng bi u di n -2SD Đây là th suy dinhổ ủ ẻ ằ ướ ườ ể ễ ể

d ng mãn tính, bi u hi n th p còi trên lâm sàng là h u qu c a m t quáưỡ ể ệ ấ ậ ả ủ ộ trình suy dinh d ng kéo dài trong nh ng năm đ u đ i, có khi b t đ u s mưỡ ữ ầ ờ ắ ầ ớ

t tình tr ng suy dinh d ng ngay khi còn trong b ng m ừ ạ ưỡ ụ ẹ

+ Suy dinh d ng th g y còmưỡ ể ầ : khi cân n ng theo chi u cao c a trặ ề ủ ẻ

th p h n m c chu n c a nh ng tr cùng gi i tính, t c là n m d i m c -ấ ơ ứ ẩ ủ ữ ẻ ớ ứ ằ ướ ứ 2SD Lúc này, c và m b teo đi nhi u Đây là th suy dinh d ng c p tính,ơ ỡ ị ề ể ưỡ ấ

x y ra trong th i gian ng n.ả ờ ắ

- Cách phòng tránh dinh d ưỡ ng tr em: ở ẻ

+ Cho tr bú m hoàn toàn trong 6 tháng đ u đ i và kéo dài ít nh t haiẻ ẹ ầ ờ ấ năm Ch cân nh c cho tr s d ng s a công th c khi tình tr ng không đ s aỉ ắ ẻ ử ụ ữ ứ ạ ủ ữ

m không gi i quy t nhanh chóng đ c.ẹ ả ế ượ

+ H ng d n các bà m cho tr bú đúng cách.ướ ẫ ẹ ẻ

+ Ăn th c ăn phong phú các lo i, th ng xuyên thay đ i món ăn, kíchứ ạ ườ ổ thích ngon mi ngệ

+ Tăng c ng các ho t đ ng th ch t th ng xuyên đ kích thích sườ ạ ộ ể ấ ườ ể ự thèm ăn

+ Đi u tr tri t đ các b nh lý t i đ ng tiêu hóa cũng nh các b nh lýề ị ệ ể ệ ạ ườ ư ệ toàn thân

+ G p g các chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm th n đ đ c t v n và ch aặ ỡ ầ ể ượ ư ấ ữ

tr các ch ng r i lo n ăn u ng và các r i lo n tâm th n khác có nh h ngị ứ ố ạ ố ố ạ ầ ả ưở

đ n thói quen ăn u ng.ế ố

+ Thêm các b a nh xen kẽ gi a các b a chínhữ ẹ ữ ữ

+ Không l m dùng kháng sinh trong vi c đi u tr b nhạ ệ ề ị ệ

+ Th ng xuyên theo dõi quá trình tăng tr ng c a tr b ng bi u đườ ưở ủ ẻ ằ ể ồ + Có bi n pháp h tr phát tri n kinh t , nâng cao m c s ng c a ng iệ ỗ ợ ể ế ứ ố ủ ườ dân

+ H ng d n cách l a ch n th c ph m m t cách kinh t và đ y đ ướ ẫ ự ọ ự ẩ ộ ế ầ ủ

- Cách x lí dinh d ử ưỡ ng tr em: ở ẻ

+ Ch đ ăn u ng: b nh nhân sẽ nh n đ c các l i khuyên v m t chế ộ ố ệ ậ ượ ờ ề ộ ế

đ ăn h p lý, lành m nh M t ch đ ăn đúng ph i đáp ng đ c nhu c uộ ợ ạ ộ ế ộ ả ứ ượ ầ năng l ng c a c th t đ y đ các nhóm ch t bao g m protein, lipid,ượ ủ ơ ể ừ ầ ủ ấ ồ glucid, ch t khoáng và vitamin N u không b sung đ c b ng cách ăn u ngấ ế ổ ượ ằ ố thông th ng có th cân nh c s d ng th c ph m ch c năng ho c thu cườ ể ắ ử ụ ự ẩ ứ ặ ố

u ng.ố

+ Lên k ho ch chăm sóc: k ho ch đ c l p ra v i các m c tiêu vàế ạ ế ạ ượ ậ ớ ụ cách th c th c hi n tùy t ng tr ng h p c th Ng i bứ ự ệ ừ ườ ợ ụ ể ườ ị suy dinh

d ngưỡ  n ng ho c không th ăn nhai b ng đ ng mi ng sẽ có ch đ ăn u ngặ ặ ể ằ ườ ệ ế ộ ố

đ c bi t h n Nuôi ăn b ng ng sonde d dày đ c đ t qua mi ng ho c mũiặ ệ ơ ằ ố ạ ượ ặ ệ ặ

và nuôi ăn b ng đ ng tĩnh m ch là hai cách h tr ăn u ng nhân t o đangằ ườ ạ ỗ ợ ố ạ

đ c s d ng ượ ử ụ  

+ Theo dõi, đánh giá: ng i b nh c n đ c giám sát th ng xuyên,ườ ệ ầ ượ ườ

ki m tra cân n ng và các ch s nhân tr c h c đ đánh giá hi u qu đi u tr ể ặ ỉ ố ắ ọ ể ệ ả ề ị

Nh đó, giúp xác đ nh đ c th i đi m phù h p chuy n t h tr ăn u ngờ ị ượ ờ ể ợ ể ừ ỗ ợ ố nhân t o sang ăn u ng bình th ng, giúp gi m gánh n ng chăm sóc các b nhạ ố ườ ả ặ ệ nhân suy dinh d ngưỡ  n ng.ặ

2. Nh n bi t, phòng tránh và x lí b nh ngoài da tr em ậ ế ử ệ ở ẻ

- Cách nh n bi t b nh ngoài da tr em: ậ ế ệ ở ẻ  Các b nh ngoài da tr emệ ở ẻ

h u h t đ u do s c đ kháng c a tr nh còn non y u, h th ng mi n d chầ ế ề ứ ề ủ ẻ ỏ ế ệ ố ễ ị

ch a hoàn thi n.ư ệ  Nh ng căn b nh đó không nh ng gây khó ch umà n uữ ệ ữ ị ế không k p th i ch a tr còn gây nên nhi u bi n ch ng nguy hi m D i đây làị ờ ữ ị ề ế ứ ể ướ cách nh n bi t m t s b nh ngoài da th ng g p tr nh ậ ế ộ ố ệ ườ ặ ở ẻ ỏ

+ Rôm s y: M t trong các căn b nh ngoài da tr em ph bi n nh tả ộ ệ ở ẻ ổ ế ấ  là

m t trong cácộ  b nh ngoài daệ   tr em th ng g p nh t, r t ph bi n trongở ẻ ườ ặ ấ ấ ổ ế mùa hè, nh t là tr nh d i 3 tu i Nguyên nhân chính là trong th i ti tấ ẻ ỏ ướ ổ ờ ế nóng n c, m hôi bé ti t nhi u không thoát ra đ c h t, đ ng trong ng bàiự ồ ế ề ượ ế ứ ọ ố

ti t Mi ng ng bài ti t d b b i, ghét b t kín nên khi n cho làn da c a bé bế ệ ố ế ễ ị ụ ị ế ủ ị

n i rôm s y.ổ ả

+ B nh tay chân mi ngệ ệ  là b nh ngoài da tr em có th xu t hi nệ ở ẻ ể ấ ệ quanh năm N u không đ c phát hi n và đi u tr k p lúc thì có th d n t iế ượ ệ ề ị ị ể ẫ ớ

tr ng h p s c, viêm não, viêm c tim, phù ph i th m chí là t vong.ườ ợ ố ơ ổ ậ ử

+ Chàm eczema: B nh ngoài da tr em ti p theo không th thi u đóệ ở ẻ ế ể ế

là b nh chàm eczemaệ Nguyên nhân c a b nh ngoài da này là do gen diủ ệ truy n, b kích ho t b i th i ti t quá nóng ho c l nh, tác nhân d ng, xàề ị ạ ở ờ ế ặ ạ ị ứ phòng, qu n áo len, nhi m khu n… khi n cho tr m c b nh.ầ ễ ẩ ế ẻ ắ ệ

+ Ch c l : Ch c l gây s ng đau, khi n cho tr qu y khóc Trong cácố ở ố ở ư ế ẻ ấ

b nh ngoài da tr hay g p, ch c l do vi khu n gây ra sẽ lan r t nhanh n uệ ở ẻ ặ ố ở ẩ ấ ế không đ c ch a tr k p th iượ ữ ị ị ờ

+Th y đ u: H u h t m i tr sẽ m c th y đ u m t l n trong đ i Trủ ậ ầ ế ỗ ẻ ắ ủ ậ ộ ầ ờ ẻ

em d i 12 tu i là đ i t ng d m c ph i b nh th y đ u B nh này khá lànhướ ổ ố ượ ễ ắ ả ệ ủ ậ ệ tính tuy nhiên r t d lây lan và có th gây ra nhi u bi n ch ng nghiêm tr ngấ ễ ể ề ế ứ ọ

n u không đi u tr k p lúc.ế ề ị ị

- Cách phòng tránh b nh ngoài da tr em: ệ ở ẻ  Tăng c ng s c kh eườ ứ ỏ cho con thông qua dinh d ng và v n đ ngưỡ ậ ộ

+ Đi u ch nh ch đ dinh d ng:ề ỉ ế ộ ưỡ  Ba m cho con ăn các lo i th c ph mẹ ạ ự ẩ

ch a nhi u ch t x , các lo i trái cây m ng Th c đ n hàng ngày nên giàu axitứ ề ấ ơ ạ ọ ự ơ béo omega-3 có trong cá h i, d u cá và h t lanh, rau, chu i, táo.ồ ầ ạ ố

+ Tăng c ng s c đ kháng cho tr :ườ ứ ề ẻ  Tiêm v c – xin và cho tr bú s aắ ẻ ữ

m trong ít nh t 2 năm đ u đ i.ẹ ấ ầ ờ

+ Khuy n khích bé v n đ ng nhi u h n:ế ậ ộ ề ơ  Bé v n đ ng nhi u, thích tìmậ ộ ề tòi khám phá th gi i bên ngoài sẽ giúp tăng c ng h mi n d ch cho bé C nế ớ ườ ệ ễ ị ầ

đ m b o v sinh s ch sẽ cho con sau khi ra ngoài v n đ ng là đ c.ả ả ệ ạ ậ ộ ượ

+ V sinh cá nhân s ch sẽ:ệ ạ  Th ng xuyên thay tã, các lo i qu n áo, v iườ ạ ầ ả vóc,… v sinh làn da và t m r a s ch sẽ cho con hàng ngày.ệ ắ ử ạ

- Cách x lí b nh ngoài da tr em: ử ệ ở ẻ

- Rôm s y:ả

+ Gi v sinh s ch sẽ cho tr không m c quá nhi u qu n áo ho c qu nữ ệ ạ ẻ ặ ề ầ ặ ấ tã

+ Gi nhi t đ trong phòng đ ng cao quá, hé m c a s đ không khíữ ệ ộ ừ ở ử ổ ể

l u thông.ư

+ Cho tr u ng nhi u n c, không nên ăn nhi u đ ng t.ẻ ố ề ướ ề ồ ọ

+ T m tr b ng n c m, ho c b ng s a t m c aắ ẻ ằ ướ ấ ặ ằ ữ ắ ủ  bác sĩ da li uễ  kê, thoa

b tộ

+ Talc y t vào nh ng ch ra nhi u m hôi.ế ữ ỗ ề ồ

- B nh tay chân mi ng:ệ ệ

+ V sinh s ch sẽ cho tr ệ ạ ẻ

+ Ch t th i c a tr c n đ c x lý b ng Cloramin B tr c khi cho vàoấ ả ủ ẻ ầ ượ ử ằ ướ

h th ng ch t th i chung Ng i nhà th ng xuyên v sinh tay khi chăm sócệ ố ấ ả ườ ườ ệ cho bé

+ B nh tay chân mi ng có th lây lan qua đ ng ti p xúc, cho nên khiệ ệ ể ườ ế

th y tr có d u hi u c a b nh tay chân mi ng thì nên cách ly tr v i các trấ ẻ ấ ệ ủ ệ ệ ẻ ớ ẻ

em khác B n nên cho bé đi khám các bác sĩ chuyên khoa đ có phác đ đi uạ ể ồ ề

tr phù h p nh t, tránh các bi n ch ng x y ra.ị ợ ấ ế ứ ả