Đó là những biến cố không lường trước được hoặc con người có thể sẽ nhận thức được phần nào đó, nhưng dù thế nào đi nữa, một khi rủi ro xảy ra, gánh nặng hậu quả sẽ là rất lớn nếu nó khô
Trang 1DANH SÁCH NHÓM
Trang 2MỤC LỤC
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Trong đời sống sinh hoạt và sản xuất hàng ngày, dù muốn hay không, lúc này hay lúc khác và dù khoa học kỹ thuật có tiến bộ đến đâu đi nữa, người ta vẫn phải gánh chịu những tổn thất, hậu quả do rủi ro, trong sự tác động của các nguy cơ đưa tới Đó là những biến cố không lường trước được hoặc con người có thể sẽ nhận thức được phần nào đó, nhưng dù thế nào đi nữa, một khi rủi ro xảy ra, gánh nặng hậu quả sẽ là rất lớn nếu nó không được chia sẻ thành nhiều phần Bằng cách đó, bảo hiểm với quy luật số đông ra đời để góp phần khắc phục những biến cố xấu, tạo cho tất cả mọi người niềm tin, tương lai và một cuộc sống tốt đẹp
Với mỗi biến cố, người ta chọn cho mình một cách xử lý khác nhau, tránh né rủi ro, chấp nhận rủi ro, giảm thiểu nguy cơ tổn thất,… và trong đó mua bảo hiểm là hình thức tối ưu nhất được áp dụng rộng rãi trong xã hôi hiện nay vì nó bao hàm tất
cả các phương thức xử lý trên, giảm hậu quả thiệt hại đến mức thấp nhất có thể Nhưng “Tại sao bảo hiểm chỉ bảo hiểm cho nhưng biến cố không chắc chắn” mà không phải là cho tất cả các loại biến cố, chúng tôi sẽ làm rõ qua đề tài này
Trang 41 Khái quát chung về bảo hiểm.
1.1 Lịch sử phát triển của bảo hiểm
Vào khoảng thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên người ta đã tìm cách giảm nhẹ tổn thất toàn bộ một lô hàng bằng cách san nhỏ lô hàng của mình ra làm nhiều chuyến hàng Đây là cách phân tán rủi ro, tổn thất và có thể coi là hình thức nguyên khai của bảo hiểm
Sau đó để đối phó với những tổn thất nặng nề thì hình thức “cho vay mạo hiểm” đã xuất hiện, theo đó trong trường hợp xảy ra tổn thất đối với hàng hoá trong quá trình vận chuyển, người vay sẽ được miễn không phải trả khoản tiền vay cả vốn lẫn lãi Ngược lại họ sẽ phải trả một lãi suất rất cao khi hàng hoá đến bến an toàn, như vậy có thể hiểu lãi suất cao này là hình thức sơ khai của phí bảo hiểm Song số
vụ tổn thất xảy ra ngày càng nhiều làm cho các nhà kinh doanh cho vay vốn cũng lâm vào thế nguy hiểm và thay thế nó là hình thức bảo hiểm ra đời
Tuy nhiên, phải đến thế kỷ XVI - XVII cùng với sự ra đời của phương thức sản xuất TBCN thì hoạt động bảo hiểm mới phát triển rộng rãi và ngày càng đi sâu vào nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội Mở đường cho sự phát triển này là luật 1601 của Anh thời Nữ hoàng Elisabeth, sau đó là Chỉ dụ 1681 của Pháp do Colbert biên soạn và Vua Louis XIV ban hành , đó là những đạo luật mở đường cho lĩnh vực bảo hiểm hàng hải
Sau bảo hiểm hàng hải là sự xuất hiện của bảo hiểm hoả hoạn, đánh dấu bằng
vụ cháy thảm khốc ở Luân Đôn nước Anh ngày 2/9/1666 hủy diệt 13.000 căn nhà trong đó có hơn 100 nhà thờ trong 4 ngày để lại một sự thiệt hại quá lớn không thể cứu trợ được 6 công ty bảo hiểm hỏa hoạn ra đời năm 1967, sau đó được thực hiện
ở các nước Châu Âu khác
Trang 5Ở Việt Nam, bảo hiểm xuất hiện khoảng vào năm 1880 khi các Hội bảo hiểm ngoại quốc như Hội bảo hiểm Anh, Pháp, Thụy sĩ, Hoa kỳ đã để ý đến Đông Dương Các Hội bảo hiểm ngoại quốc đại diện tại Việt Nam bởi các Công ty thương mại lớn, ngoài việc buôn bán, các Công ty này mở thêm một Trụ sở để làm đại diện bảo hiểm
Ở Miền Bắc, ngày 15/01/1965 Công ty Bảo hiểm Việt Nam (gọi tắt là Bảo Việt) chính thức đi vào hoạt động Trong những năm đầu, Bảo Việt chỉ tiến hành các nghiệp vụ về hàng hải như bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, bảo hiểm tàu viễn dương…
1.2 Bảo hiểm
1.2.1 Khái niệm
Theo Dennis Kessler: Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh
của số ít
Theo Monique Gaullier: Bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó, một bên là người
được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro (xảy ra rủi ro sự cố bất ngờ và gây thiệt hại) sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác (đó là nhà bảo hiểm) Nhà bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê
Tập đoàn bảo hiểm AIG của Mỹ định nghĩa: Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ
chế này, một người, một doanh nghiệp hay một tổ chức chuyển nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm
Trang 6Luật Kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam (2000): Kinh doanh bảo hiểm là
hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm
1.2.2 Những nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm
Bản chất của bảo hiểm: Là việc phân chia tổn thất của một hoặc một số người
cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu Bảo hiểm hoạt động dựa trên Quy luật số đông (the law of large numbers)
Trong đó quy luật số đông nói rằng: nếu số lần thực hiện phép thử càng lớn, kết quả thu được từ phép thử sẽ tiến dần về xác suất lý thuyết xảy ra biến cố đang xem xét
Dựa trên bản chất của bảo hiểm ta có những nguyên tắc sau về bảo hiểm:
Nguyên tắc chỉ bảo hiểm sự rủi ro, không bảo hiểm sự chắc chắn (Fortuity not certainty): Chỉ bảo hiểm một rủi ro xảy ra bất ngờ, ngẫu nhiên, ngoài ý muốn
của con người chứ không bảo hiểm một cái chắc chắn xảy ra
Nguyên tắc trung thực tuyệt đối (utmost good faith): Tất cả các giao dịch kinh doanh cần được thực hiện trên cơ sở tin cậy lẫn nhau, trung thực tuyệt đối Cả
người được bảo hiểm và người bảo hiểm đều phải trung thực trong tất cả các vấn đề
Nguyên tắc quyền lợi có thể được bảo hiểm (insurable interest): Quyền lợi có
thể được bảo hiểm là lợi ích hoặc quyền lợi liên quan đến, gắn liền với, hay phụ thuộc vào sự an toàn hay không an toàn của đối tượng bảo hiểm Nguyên tắc này chỉ
ra rằng người được bảo hiểm muốn mua bảo hiểm phải có lợi ích bảo hiểm Quyền lợi có thể được bảo hiểm có thể là quyền lợi đó có hoặc sẽ có trong đối tượng bảo hiểm
Trang 7 Nguyên tắc bồi thường (indemnity): Theo nguyên tắc bồi thường, khi có tổn
thất xảy ra, người bảo hiểm phải bồi thường như thế nào đó để đảm bảo cho người được bảo hiểm có vị trí tài chính như trước khi có tổn thất xảy ra, không hơn không kém Các bên không được lợi dụng bảo hiểm để trục lợi
Nguyên tắc thế quyền (subrobgation): Theo nguyên tắc thế quyền, người bảo
hiểm sau khi bồi thường cho người được bảo hiểm, có quyền thay mặt người được bảo hiểm để đòi người thứ ba trách nhiệm bồi thường cho mình
Ở trong bài tiểu luận này chỉ đi sâu vào phân tích vì sao bảo hiểm chỉ bảo hiểm cho rủi ro chứ không bảo hiểm cho sự chắc chắn
Trang 82 Tại sao nói “Bảo hiểm chỉ bảo hiểm cho những biến cố không chắc chắn” ? 2.1 Các loại biến cố
Việc thực hiện một nhóm các điều kiện cơ bản để quan sát một hiện tượng nào đó được gọi là một phép thử còn hiện tượng có thể xảy ra trong kết quả của phép thử được gọi là biến cố Một biến cố chỉ có thể xảy ra khi một phép thử gắn liền với nó được thực hiện Trong thực tế ta có thể gặp các loại biến cố sau đây:
Biến cố chắc chắn: là biến cố nhất định sẽ xảy ra khi thực hiện phép thử Ví dụ: Khi thực hiện phép thử tung một con xúc xắc, biến cố “xúc xắc xuất hiện mặt có số chấm nhỏ hơn hoặc bằng sáu” là biến cố chắc chắn
Biến cố không thể: là biến cố không thể xảy ra khi thực hiện phép thử
Ví dụ: Khi tung một con xúc xắc, biến cố “xuất hiện mặt 7 chấm” là biến cố không thể có
Biến cố ngẫu nhiên (biến cố không chắc chắn): là biến cố có thể xảy ra hoặc không xảy ra khi thực hiện phép thử Ví dụ: Khi tung một đồng xu, biến
cố “xuất hiện mặt chữ” là biến cố ngẫu nhiên
2.2 Tại sao nói “Bảo hiểm chỉ bảo hiểm cho những biến cố không chắc chắn” ?
Cuộc sống muôn màu muôn vẻ, con người vì thế cũng luôn đối mặt với những biến cố khác nhau Đó có thể là những biến cố không lường trước được hoặc những sự việc mà con người nhận thức được có thể xảy ra hay chắc chắn xảy ra hoặc không thể nào xảy ra Tuy nhiên dù thế nào đi nữa, chúng cũng ảnh hưởng đến lợi ích và thậm chí làm thay đổi đời sống của con người Do đó, với nhũng biến cố trong cuộc đời mà con người nhận thấy có thể gây thiệt hại cho mình, hay nói cách khác là những rủi ro có thể gặp phải, họ đều cố gắng tìm cách tránh né hoặc giảm thiểu nguy cơ, thiệt hại ở mức thấp nhất có thể được để góp phần khắc phục những biến cố xấu, tạo cho bản thân và gia đình một cuộc sống tốt đẹp, đồng thời còn giúp
xã hội giảm được tổn thất đáng kể
Trang 9Trong nhiều phương thức xử lý rủi ro như tránh né rủi ro, chấp nhận rủi ro, giảm thiểu nguy cơ tổn thất, hoán chuyển rủi ro và mua bảo hiểm thì bảo hiểm là phương thức hoán chuyển rủi ro ưu việt hơn cả vì nó phân tán được tổn thất và giảm thiểu được rủi ro cho toàn bộ nền kinh tế
Như đã đề cập ở trên trong số các nguyên tắc của bảo hiểm thì nguyên tắc:
“Bảo hiểm chỉ bào hiểm cho những biến cố không chắc chắn” là nguyên tắc cơ
bản mà chúng ta cần quan tâm Để làm rõ nguyên tắc trên, nhóm xin đi vào những luận điểm và môt số ví dụ sau:
Thứ nhất, xuất phát từ định nghĩa của bảo hiểm: “Bảo hiểm là một nghiệp vụ
qua đó một người (người được bảo hiểm) cam đoan trả một khoản tiền (phí bảo hiểm) cho mình hoặc cho một người thứ 3 Trong trường hợp rủi ro xảy ra (sự cố bất ngờ và gây thiệt hại) sẽ nhận được một khoản bồi thường được trả bởi một bên khác (nhà bảo hiểm) Nhà bảo hiểm chịu trách nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và bồi thường thiệt hại dựa theo các phương pháp của thống kê” Từ định nghĩa cho thấy, một biến cố xảy ra muốn được xem là rủi ro phải hội đủ 2 yếu tố tổn thất và xác suất, trong đó xác suất ∈ (0,1) Nghĩa là trường hợp chắc chắn xảy ra hay chắc chắn không xảy ra thì không được gọi là rủi ro và chắc chắc sẽ không có nghiệp vụ bảo hiểm xảy ra, mà trong đó nghiệp vụ không thực hiện được đến từ cả hai bên: khách hàng và công ty bảo hiểm Công ty bảo hiểm sẽ từ chối nhận bảo hiểm cho những hợp đồng bảo hiểm mà tổn thất chắc chắn xảy ra Tương tự, trong trường hợp người đi mua bảo hiểm biết rằng sẽ không có biến cố xảy ra cho đối tượng bảo hiểm của mình, thì họ sẽ không bỏ tiền vào để mua bảo hiểm Ví dụ: Đối với những vùng rất hiếm khi xảy ra sóng thần như Lào, Campuchia … thì loại hình bảo hiểm thảm họa sẽ không phát triển bởi vì không có đối tượng tham gia loại hình bảo hiểm này Hoặc ít có khả năng người dân sẽ mua bảo hiểm hỏa hoạn cho mảnh đất của mình nếu trên đó họ chưa xây dựng một công trình nào hoặc chứa bất cứ của cải vật chất
Trang 10Thứ hai, xuất phát từ bản chất của bảo hiểm: “Bản chất của bảo hiểm là việc
phân chia tổn thất của một hoặc một số người cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu Bảo hiểm hoạt động dựa trên Quy luật số đông” Mà nội dung của nguyên tắc này là: “Số lần thực hiện phép thử càng lớn thì xác suất thực tế sẽ đi dần đến xác suất ngẫu nhiên” Nếu biến cố là chắc chắn, thì sẽ phá vỡ quy luật xác suất
từ số đông, vì thế bảo hiểm không thể dựa vào nguyên tắc này để tính được xác suất xảy ra rủi ro của đối tượng bảo hiểm Không tính được xác suất này thì sẽ không tính được mức thiệt hại, không có căn cứ để tính phí bảo hiểm và công ty bảo hiểm cũng không dám mạo hiểm ký hợp đồng Ví dụ: Rủi ro cháy nhà của một người bào hiểm không tính được nhưng nếu xét 1000 căn trong một khoảng thời gian có bao nhiêu căn cháy, ta sẽ tính được xác suất xảy ra đối với nhà bị hỏa hoạn Nhưng nếu những ngôi nhà mà trong nhà chứa nhiều chất dễ cháy mà không có bất cứ hệ thống hay dụng cụ chữa cháy nào thì việc hỏa hoạn là chắc chắn xảy ra, xác suất cháy của những căn này cho dù thực hiện nhiều phép thử cũng không thể nào lấy nó làm xác suất cháy cho tất cả ngôi nhà
Thứ ba, xuất phát từ mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp Công ty bảo hiểm
cũng là doanh nghiệp và hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận Do đó, công ty bảo hiểm
sẽ không nhận bảo hiểm cho những biến cố chắc chắc xảy ra, chắc chắn có tổn thất
và chắc chắn phải bồi thường Trong khi khách hàng tiền đóng phí của khách hàng không thể bằng với tiền bồi thường tổn thất, vì nếu bằng hoặc lớn hơn thì khách hàng sẽ không tham gia bảo hiểm Mặt khác ngoài chi phí bồi thường cho khách hàng, công ty bảo hiểm còn cần chi phí để duy trì hoạt động như: thuê mặt bằng, thuê nhân viên, chi phí điện nước, nghiên cứu… Vì vậy, doanh nghiệp bảo hiểm muốn hoạt động có lợi nhuận trong trường hợp bảo hiểm cho những biến cố chắc chắn thì phải thu phí của khách hàng rất cao, phải bù bù đắp chi phí bồi thường, chi phí hoạt động và đảm bảo doanh nghiệp có lời Ví dụ: Công ty bảo hiểm sẽ không nhận bảo hiểm sinh mạng cá nhân cho trường hợp đối tượng bảo hiểm là người đang
Trang 11mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối, hoặc bảo hiểm hỏa hoạn cho nhà đang nằm trong khu vực cháy, nhà trong khu vực thường xuyên có bão, hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đang trong cơn bão… Ngay cả khi hợp đồng đã được ký trước đó nhưng rủi ro xảy ra do người được bảo hiểm vi phạm những điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng về các biện pháp làm giảm rủi ro hoặc khi người đươc bảo hiểm cố
ý gây tổn thất thì công ty bảo hiểm cũng không bồi thường
Nhằm làm sáng tỏ thêm nguyên tắc “Bảo hiểm chỉ bảo hiểm cho những biến
cố không chắc chắn?”, nhóm xin đưa ra bảng liệt kê một số trường hợp, trong đó công ty bảo hiểm chấp nhận hoặc không chấp nhận bảo hiểm
Không bảo hiểm những trường hợp chắc
chắn sau
Chấp nhận bảo hiểm những trường hợp rủi ro tương ứng sau
Về hàng hải: không chấp nhận bảo
hiểm cho tàu thuyền cũ nát, hư hỏng
không đủ điều kiện lưu thông Vì
những tàu thuyền này gặp bão gần như
chắc chắn sẽ chìm
Về hàng hải: bảo hiểm cho tàu thuyền có chứng nhận đạt yêu cầu lưu thông Nếu gặp bão thì có thể chìm hoặc không
Không chấp nhận bảo hiểm nhân
thọ cho người bị vấn đề nghiêm trọng
về sức khỏe như: những căn bệnh hiểm
nghèo y học không thể cứu chữa: ung
thư não giai đoạn cuối, AIDS, … vì
khả năng sống của họ gần như bằng 0
Chấp nhận bảo hiểm nhân thọ khi
có chứng nhận sức khỏe đạt yêu cầu Rủi ro chết của họ là thấp và chấp nhận được
Không chấp nhận mở hợp đồng
bảo hiểm nhà khi đang trong khu vực
chịu ảnh hưởng của thiên tai không thể
ngăn chặn được như: nhà sát khu vực
cháy rừng lớn chưa dập tắt được và tiếp
Chấp nhận bảo hiểm nhà đủ tiêu chuẩn về phòng cháy chữa cháy Trong khu vực đang không phải chịu ảnh hưởng trực tiếp của thiên tai không thể ngăn cản: cháy rừng, núi lửa…
Trang 12đang phun… vì theo dự báo chắc chắn
sẽ bị hủy hoại
Không chấp nhận bảo hiểm hàng
hóa là vật nuôi đang nuôi trong vùng
xảy ra dịch bệnh lớn, lây lan nhanh, và
vât nuôi đó không có điều kiện cách ly
tốt( thả rong, không có ao chứa nước -
dùng nước sông, chưa có kiểm định,
tiêm ngừa Vì không cách ly và tiêm
ngừa thì vật nuôi trong vùng dịch chắc
chắn sẽ bị nhiễm bệnh
Chấp nhận bảo hiểm trong trường hợp đã kiểm định, tiêm ngừa, chứng minh điều kiện cách ly tốt và vật nuôi chỉ vận chuyển ngang qua vùng dịch
Không bảo hiểm nhà cấp 4 trong
vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của mưa
bão hàng năm Vì chắc chắn sẽ bị thiệt
hại 1 phần hoặc hoàn toàn khi bão dù
lớn hay nhỏ
Nhận bảo hiểm nhà đủ tiêu chuẩn
an toàn về phòng cháy chữa cháy, nhà cấp 3 trở lên trong vùng hàng năm phải chịu ảnh hưởng của bão
Không đồng ý bảo hiểm hư hỏng
cho hàng hóa dễ bị hư hỏng trong vận
chuyển như: gạo kém phẩm chất vận
chuyển vào mùa mưa bão với lịch trình
dài ngày, trái cây không đủ tiêu chuẩn
Global phải vận chuyển dài ngày Vì
những loại này vận chuyển trong vài
tháng sẽ hỏng ngay
Chấp nhận bảo hiểm nếu hàng hóa
có thời gian bảo quản lâu và không phụ thuộc thời tiết: bánh, kẹo, thức ăn đóng hộp…
Không bảo hiểm nhân thọ cho
binh lính thuộc đội “Cảm tử quân” Vì
ra chiến trường chắc chắn họ sẽ phải hy
sinh
Vài công ty chấp nhận bảo hiểm tính mạng cho binh lính sĩ quan cả trong thời bình và thời chiến nếu công tác trong đơn vị khác đội “Cảm tử quân”