Bài Giảng Quản Lý & Bảo Dưỡng Cảnh Quan

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM BỘ MÔN CẢNH QUAN & KỸ THUẬT HOA VIÊN BÀI GIẢNG QUẢN LÝ & BẢO DƯỠNG CẢNH QUAN Chương 1 QUẢN LÝ CẢNH QUAN Chức năng và hoạt động của hệ thống của tổ chức thuộc các giới khác nhau[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BỘ MÔN CẢNH QUAN & KỸ THUẬT HOA VIÊN

BÀI GIẢNG

QUẢN LÝ & BẢO DƯỠNG CẢNH QUAN

Chương 1: QUẢN LÝ CẢNH QUAN

Chức năng và hoạt động của hệ thống của tổ chức thuộc các giớikhác nhau( sinh học , kỹ thuật , xã hội ), đảm bảo giữ gìn một cơ cấu ổnđịnh nhất , duy trì sự hoạt động tối ưu và thực hiện chương trình , mụctiêu của hệ thống đó

Quản lý là một khoa học , dựa trên cơ sở vận dụng quy luật pháttriển của các đối tượng khác nhau , quy luật tự nhiên hay xã hội Quản

lý còn là một nghệ thuật đòi hỏi nhiều kiến thức xã hội , tự nhiên ,hay kỹthuật v.v …

QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

- Duy trì bảo vệ tính đa dạng sinh học và các hệ sinh thái

Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nâng cao hiệu quảviêc sử dụng tài nguyên thiên nhiên trong quá trình sảnxuất và hạn chế tối đa các tác động có hại đến môitrường

Các giải pháp kỹ thuật này phụ thuộc vào mục tiêu đề ra nhằmphục vụ yêu cầu gì?( Cắm trại, picnic, săn bắn, câu cá, bơi thuyền, leonúi …) Mặc khác, đối với Vườn Quốc Gia thì mục tiêu bảo tồn đa dạngsinh học phải được đăt hàng đầu Nếu công năng phục vụ thưởngngoạn cho du khách là sản phẩm cuối cùng, thì việc quản lý từng khu

vực riêng cần phải phân tích rõ ràng Thực sự, bởi vì đặc trưng mỗivùng là có sự khác biệt và sức hấp dẫn của nó mang lại cũng khácnhau Nhờ đó nó thu hút được sự thích thú của từng đối tượng du kháchkhác nhau.

Ngày nay một số vườn quốc gia được gắn thêm nhiệm vụ làm nơinghỉ ngơi, du lịch sinh thái Một bất cập cho người quản lý đất rừng, làmthế nào dung hoà được việc phục vụ du khách và giử được môi trường

tự nhiên Điều đáng quan tâm hàng đầu của các chuyên tâm lâm nghiệp

là việc phục hồi rừng ở những khu nghỉ ngơi, cắm trại là khó mang lạihiệu quả, sự thành công của nó thường tỉ lệ nghịch với số lượng giatăng du khách

Hoạt động vi mô và vĩ mô trong quản lý lâm viên thường phối hợpthiếu đồng bộ Hoạt động vi mô tronh lâm viên thường tập trung vàonhững khu vực trung tâm và phát triển để phục vụ lợi ích công cộng.Cắm trại, bơi lội,bơi thuyền, dã ngoại va ngay cả đi dạo được xem nhưmột hoạt động vi mô trong lâm viên Một trong những công năng quantrọng nhất của lâm viên là du khách muốn tận hưởng vẻ đẹp thiên nhiên,hầu như mọi người lái xe xuyên qua những khu rừng đều được hưởngthụ dễ dàng tính chất vĩ mô của lâm viên

Nhiều công năng của lâm viên cũng được đa dạng hóa Ngườitham dự kỳ cắm trại cũng đồng thời là một du khách trong suốt kỳ cămtrại của họ Mặc dù yêu cầu đầu tiên của họ là sử dụng nội vi, nhưngqua đó họ cũng tận hưởng được ngoại vi lâm viên Người quản lý lâmphần thì cố gắng đặc trưng hoá khu vực của mình để đón du khách.Thông thường, họ không phô bày kế hoạch thực hiện của mình, cũngnhư chính sach quản lý hoặc ngay cả chương trình kiểm soát côn trùng.Ngay cả khi người quản lý đứng ở góc độ kỹ thuật thì họ cũng thực hiệncông việc khéo léo trong giới hạn nhất định, mặc dù họ đều mong muốnlàm phần của mình phải tốt hơn phần của người khác Ngay cả họ

không được phép hoạch định tự do việc phát triển lâm phần của họ ,người quản lý lâm viên vẫn còn những phương pháp xử lý tuỳ thuộcquyền của họ Họ có thể áp dụng kỹ thuật quản lý, điều hành và bảo vệlàm cho lâm phần họ tốt hơn và đáp ứng yêu cầu của du khách mộtcách tích cực nhất.

I QUẢN LÝ KHU VỰC TRỌNG TÂM.

Trong lâm viên được phân chia thành nhiều khu chức năng khácnhau, mỗi khu vực sẽ cung cấp những dịch vụ cần thiết theo yêu cầuđặc trưng của mỗi loại hình, nó bao gồm cả cung cấp ván trượttuyết,dụng cụ bơi lặn, cho đến những căn chòi nhỏ làm điểm dừng chân.Tuy nhiên trong đó khu vực yêu cầu cắm trại, picnic là được chú trọngnhất Dù là lâm viên của chính phủ hay tư nhân thì hai loại hình nàythường được phát triển theo kinh nghiệm của các nhà quản lý đất rừng.Người quản lý lâm viên chú trọng 6 yếu tố chính: (1) kiểm soát sự xâmhại của con người, (2) bảo vệ cảnh quan, (3) chăm sóc, bão dưỡng, (4)tạo sự thuận lợi và an toàn cho du khách, (5) bão vệ lửa rừng, (6) tạo

mỹ quan khu vực

Tỷ lệ du khách gia tăng, ảnh hưởng môi trường càng lớn,cónhững nghiên cứu đã chỉ ra rằng ít nhất 50 – 99% thảm cỏ bị hư hại dokhách bộ hành Nếu phương tiện giao thông cơ giới thì càng tai hoạhơn, thảm thực vật bị huỷ hoại, đất trơ sỏi đá, cây bụi bị cán nát và làmgia tăng sự xói mòn đất Nhằm duy trì được sự hài lòng của du khách,người quản lý cần nắm bắt được hai vấn đề Trước hết phải đánh giáđược khả năng đáp ứng và giới hạn khả năng đó, có thể nói rằng phảibiết giới hạn số lượng du khách trong cùng một thời điểm, tuy nhiênđiều này không phải dễ dàng trong tất cảcác trường hợp Thứ hai làngười quản lý phải có các giải pháp kỹ thuật thích hợp nhằm duy trì sựhấp dẫn phong cảnh trong khu vực Ngoài ra để giảm thiểu sự thiệt hạicần lưu ý (1) tập trung các công năng vào vị trí riêng biệt bất cứ nơi nào

có thể được, (2) thay đởi thảm nền ở vị trí trung tâm để tránh sự xóimòn, (3) Áp dụng các kỹ thuật lâm sinh đáp ứng yêu cầu thay thế, tu bổ,chăm sóc thảm thực vật và đất rừng trong cảnh quan.

Kỹ thuật lâm sinh

Tất cả các loài thảo mộc không phải được xem như là mảng xanhcủa người ta mong đợi Thực ra chỉ hoàn toàn màu xanh thì không thỏamản được lòng ao ước của du khách Họ thích có sự thay đổi cảnhquan, và ít nhất mật độ cây trong rừng phải thích hợp để không giới hạntầm nhìn Cải thiện rừng bằng biện pháp chặt tu bổ hay trồng dặm theokiểu quảng canh hoặc kể cả trồng thêm cây bụi là điều cần thiết trongviệc tạo cảng quan lâm viên Trồng cây thân gỗ và cây bụi trong lâmviên để tạo bóng mát, tăng vẻ mỹ quan và thu hút động vật hoang dã kể

cả chim chóc Bóng mát là thành phần chủ yếu của lâm viên, nó giữ khíhậu mát mẻ và tạo phong cảnh hài hòa Chủng loại cây trồng được chọnphải phù hợp điều kiện sinh thái, đối với loại trung mộc và cây bụi nênchọn các loài có hoa đẹp, nhiều màu sắc ( thí dụ ; Hồng tỷ muội , Bụpkép , Sơn trà , Cherry )

Lợi ích trước mắt của những vùng bị phá hủy hơn 80% độ che phủđất, và gia tăng mức độ sử dụng nó trong nhiều năm sau đó cũng sẽkhông bù đắp được lợi ích lâu dài của thảm thực vật Thực ra, có nhiềunghiên cứu đã chỉ rằng thảm thực vật có khả năng tự điều chỉnh đểmang lại tác dụng lâu dài, như là qua nhiều năm một số loài cỏ lá rộng

sẽ được thay thế bằng cỏ lá hẹp Thảm cỏ có tác dụng che phủ đất lâubền, những vùng được che phủ năm đầu tiên thì vẫn được tiếp tục pháttriển những năm sau đó Đó là sự tái tạo tự nhiên và nó được khuyênnên phát triển bằng phương thức đó bất cứ nơi nào có thể được mộtvài chuyên gia khuyến cáo một chính sách mà họ gọi là “ phản lâmsinh” Đều được thực hiện một cách đơn giản bằng cách đốn hạ một vàicây trồng ưu thế của tầng tán rừng Việc mở tán sẽ cho phép ánh sáng

chiếu xuống tầng lâm hạ sẽ kích thích cây bụi, thảm cỏ và một số loàidược liệu ở tầng dưới sẽ phát triển.

Trồng, tưới nước, bón phân là các công việc cần thiết để chămsóc thảm cỏ tươi đẹp Một số nơi không còn sử dụng để cắm trại haypicnic, gười ta thường gieo hạt cỏ ngay sau đó và khoanh giữ, bảo vệ,không tổ chức các hoạt động ở đó cho đến cuối mùa xuân hoặc đầumùa hè để hạt cỏ nảy mầm và phát triển Người quản lý lâm viên phảilàm tăng tối đa diện tích che phủ trong mọi điều kiện có thể Nước làthành phần quan trọng nhất trong công tác chăm sóc, hầu hết các nhànghiên cứu đều đồng ý rằng chế độ tưới sẽ góp phần bảo dưỡng và duytrì cảnh quan tốt hơn bất cứ biện pháp canh tác nào khác Chất lượngphong cảnh được chăm sóc tốt hơn do tưới nước nhờ 3 cách sau:

1 Tưới nước cho phép những loài cỏ phát triển liên tục kể cảnhững nơi mà nó không tồn tại trước đó

2 Nước tưới làm tăng sự phát triển của thực vật

3 Nước tưới giúp thảm thực vật dễ dàng phục hồi khi bị dẫmđạp, hoặc mất chồi non

II QUẢN LÝ VÙNG NGOẠI VI.

Ba trong số năm người đến Vườn Quốc Gia đều không có yêu cầuphát triển những điểm dịch vụ Đi bộ, cưởi ngựa, câu cá, săn bắn đềuxem rằng toàn vùng Vườn Quốc Gia mà họ đến ở sinh hoạt, nghỉ ngơichứ không yêu cầu xây dựng các điểm cắm trại hay picnic Nhười tathích dã ngoại trong rừng nhằm thư giãn hoặc không có một giới hạnnhất định vào một mục đích nào đó khi đến với rừng Người quản lý lâmviên có những hiểu biết khác muộn màng, tất cả những người đi xuyênqua lâm viên đều cảm nhận rằng họ đã tận hưởng không khí, cảnhquang do rừng mang lại Nhiều người thích đi du lịch hàng trăm cây sốhàng năm, đó là kết quả mang lại từ nhu cầu đi lại gia tăng, người tathích tận hưởng thời gian nhàn rỗi, trong khi thu thập của họ ngày một

nâng cao Những lũ khách này đều mong đợi vẽ đẹp tự nhiên của rừngnúi và thiên nhiên hoang dã Và điều mong ước này của họ phải đượccác nhà quản lý lâm viên đoán trước Vì thế, nhân viên lâm nghiệp phảiứng dụng kỹ thuật lâm sinh để gia tăng tác dụng của rừng nhằm phục

vụ nhu cầu của du khách một cách hiệu quả nhất Cũng như người kỹ

sư cũng có trách nhiệm kiểm soát nguồi nước tránh bị ô nhiễm, duy trìnguồn lợi thuỷ sản phục vụ nhu cầu câu cá của du khách, kể cả kếhoạch làm đập giữ nước để điều hoà nguồn nước Người quản lý lâmviên phải suy nghĩ đến tiềm năng của toàn vùng, họ phải nghiên cứubằng cách nào tạo được sự thích nghi của công chúng yêu cầu nghỉngơi thông qua chương trình quản lý làm hài hoà giữa nhu cầu của dukhách với rừng sản xuất và bảo vệ thuỷ vực

Kỹ thuật lâm sinh đối với mảng xanh ven đường:

- Lâm sinh là thực hiện các giải pháp về mặt kỹ thuậtđối với rừngnhằm mục đích sản xuất gỗ Chính phương pháp khai thác được đặcthành tiền đề nhằm tránh diễn biến rừng đi ngược lại quy luật tự nhiên.Chất lượng và thể tìch cây đứng có thể được cải thiện bằng các phươngthức xử lý về mặt lâm sinh một cách hoàn hảo Ngay cả chuyên viênlâm nghiệp có thể nâng cao giá trị gỗ trong lâm phần của họ đồng thờivới việc nâng cao giá trị phục vụ nghỉ ngơi

- Vùng cấm khai thác: vùng chạy dọc theo xa lộ, sông suối là mộttrong hững nổ lực đầu tiên của chuyên viên lâm nghiệp để dung hoàviệc sản xuất gỗ và tạo ấn tượng đẹp của lâm viên, người ta thườngthiết lập mảng xanh dài theo băng có bề rộng từ 50 – 100m dọc theođường Tuy nhiên, ở đây mọt số giải pháp lâm sinh cũng được thực hiệnnhư tỉa thưa, trồng dặm, tận thu cành nhánh, cây chết khô

- Thiết kế khai thác trắng: việc khai thác trắng có thể thực hiệntheo luân kỳ ở những vùng không ảnh hưởng nhiều đến cảnh quan,người ta có thể xử lý theo băng Sau việc khai thác, phải tái tạo rừng

một cách nhanh chóng Kỹ thuật này cho phép thu hoạch gỗ nhưngkhông ảnh hưởng lớn đến môi trường và giá trị thẩm mỹ của cảnh quan.

Kỹ thuật lâm sinh đối với vùng câu cá, săn bắn:

- Bảo vệ thủy vực như ao hồ, sông suối cũng là một trong nhữngnhiệm vụ của nhân viên kiểm lâm, không chỉ kiểm soát lưu lượng, bảođảm vệ sinh môi trường còn làm nơi câu cá cho những du khách yêuthích bộ môn này Vùng cấm chặt hạ ven sông suối, ao hồ tối thiểu có

bể rộng 30m việc này nhằm bảo vệ dòng suối tránh sức nóng trực tiếpcủa ánh sáng mặt trời làm hạn chế sức sống của thuỷ vực sinh vật, (Thídụ: một số loài cá chỉ thích hợp với vùng nước mát, sinh sản theo bóngmát của tán cây trên bờ suối), đồng thời thảm thực vật này đó cũng làmột việc làm mạo hiểm và có khả năng huỷ hoại vùng sinh thái của thuỷsinh vật, giữ được đất không bị sạt lở do dòng chảy gây ra, cũng nhưhạn chế sự xói mòn của đất Hệ thống của cây lưu niên , hệ rễ phát triểnmạnh ăn sâu xuống đất được ưu tiên sử dụng để trồng dọc theo bờ suốibất kể nơi nào nếu có thể Nếu vấn đề đặc ra phải giải quyết việc sảnxuất gỗ ở nơi nàythì tốt nhất phải loại trừ,vì:

Một số nghiên cứu cho thấy mở rộng việc sản xuất gỗ thương mạiđếu không thích hợp với công việc thu hút động vật hoang dã Một sốloại thú được phép săn bắn thường yêu cầu vùng sinh cảnh rộng vàvùng ven đó phải có chồi lộc non để nuơi sống chúng Rừng thành thụchay quá thành thục thì thảm cỏ không thể tồn tại vì vậymột số loài ăn cỏnhư nai, mang không thể sinh sống ở đó Nếu muốn gia tăng số lượngbấy đàn của những loài cho phép săn bắn, trước tiên người quản lý lâmphần phải hiểu rõ và tạo môi trường sinh sống thuận lợi của chúng Gàrừng hay sóc thì thích hợpỉ¬ những khu rừng thành thục, loài gấu đenyêu cầu những vùng đầm lầy ẩm ướt để có thức ăn trong mùa xuân.Người chủ rừng cũng phải là nhà sinh vật học, phải biết tập tính sinhhoạt của động vật rừng, đồng thời phải có phương pháp thống kê sự gia

tăng cũng như hạn chế sự phát triển bầy đàn của động vật hoang dãtrong khu vực mình quản lý.

Việc khai thác gỗ tạo ra những con đường vận xuất gỗ trong rừng,thú săn và người đi câu sử dụng những con đường đó Ơ những vùng

gỗ tập trung, khối lượng gỗ đủ lớn cho phép người ta mở những đườngvận chuyển đủ tiêu chuẩn và đường vận chuyển phải được bảo duỡngthường xuyên để sử dụng Khi phí xây dựng đường vận chuyển caohơn nhiều so với đường vận xuất, tuy nhiên đường vận chuyển có thể

sử dụng lâu dài đáp ứng việc khai thác trong luân ky sau Đường vậnxuất phải được đóng lại sau khi khai thác xong không cho phương tiện

cơ giới lưu hành Nhằm chống sự xói mòn do lượng nước mưa chảytrên bề mặt , người ta có thể trồng cỏ hoặc một số cây họ đậu để bảo vệđất đồng thời cũng là nguồn thức ăn cho một số động vật được phépsăn bắn

Chuyên viên lâm nghiệp thực hiện một số công việc để tạo môitrường thích nghi cho một số loài động vật Kể cả việc khai thác trắngcũng mang đến một số hiệu quả nhất định: (1) vùng khai thác trắngđược thay thế tầng cây gỗ bằng thảm cỏ và cây bụi, (2) khoảng trốngdưới tán rừng sau khai thác trắng thích hợp cho một số loài động vậthoang dã, (3) vùng đệm giữa khoảnh khai thác trắng và rừng gỗ, thảmthực vật cũng thay đổi và chính nơi đây cũng có thể có một số loài độngvật hoang dã khác

Bảo đảm an toàn cho du khách:

- Những vùng hay khu vực nguy hiểm phải có biển báo hay ràochắn Việc kiểm soát mối nguy hiểm phải thực hiện ngay từ đầu, thí dụnhư kiểm tra chông chà dưới dòng suối, cây gây độc, vùng nước sâu,nước xoáy, và công ciệc này phải được thực hiện thường xuyên Khuvực dành cho bơi lội là nơi thường xảy ra tai nạn nhiều nhất, phải tổchức đội cứu hộ Khu vực cắm trại phải đặt vấn đề vệ sinh lên hàng

đầu, những vật phế thải như lon hộp, chai lọ phải được thu gom và đặcnhững thùng rác để chứa vật phế thải.

Bài giảng Quản lý & Bảo dưỡng cảnh quan

Phần 1 Giới thiệu

Chương 2 BẢO DƯỠNG CẢNH QUAN

Từ công tác quản lý, bảo dưỡng cảnh quan phải được xác định rõràng như là phương tiện thực hiện cần thiết để kiểm soát tình trạng, sinhlực cây và khả năng tương hợp của nó đối với môi trường Chăm sócbảo dưỡng bao gồm tất cả các công việc trồng,chăm sóc và cải tạo, nóđược phân thành 3 hạng mục:

1 Kiểm soát sinh trưởng

2 Kiểm soát sự thiệt hại, côn trùng và bệnh tât

3 Kiểm soát lửa rừng

Tuy nhiên, đôi khi một việc làm cụ thể thì cũng bao hàm cả 3 côngviệc trên Thí dụ: Chính khi thực hiện kiểm sóat sự sinh trưởng cây nhưbón phân, lấy nhánh khô, tỉa cành, sơn vết cắt thì đã ngăn ngừa sự thiệthại và kiểm soát được bệnh tật Sau đây, chúng ta sẽ thảo luận công tácchăm sóc bảo dưỡng từ quan điểm chung của Công ty Công viên – Câyxanh thành phố Hồ Chí Minh

1 KIỂM SÓAT SỰ SINH TRƯỞNG

Thực hiện kiểm sóat sinh trưởng rừng đô thị bao gồm hai dạng:(1) Kèm hảm sự phát triển, (2) làm gia tăng sinh trưởng Trong hạngmục đầu bao gồm công việc cắt tỉa hoặc sử lý bằng hóa chất để hạn chế

sự phát triển Và để thúc đẩy sinh trưởng, các công việc được thực hiệnsau: tưới nước, bón phân và kiểm soát sự cạnh tranh của thực vật

1.1.Kềm hảm sự phát triển.

Cắt tỉa.

Cắt tỉa là một trong những công việc quan trọng trong quá trìnhchăm sóc bảo dưỡng rừng đô thị, nhằm những mục đích sau:

- Làm giảm sự nguy hiểm đối với tính mạng và tài sản của ngườidân đô thị.

- Khai quang những tuyến đường hữu dụng hoặc công trình kiếntrúc khác

- Phát triển sinh lực

- Tạo dáng

- Mở rộng tầm nhìn

- Thúc đẩy ra hoa

Cắt tỉa là công việc đặc biệt, yêu cầu có những hiểu biết nhất định

về tập tính sinh truởng cây trồng Những hiểu biết này thường còn thiếusót, tuy nhiên người ta có thể bổ sung bằng những kinh nghiệm thựctiễn từ mỗi thành phố khác Cắt tỉa thường yêu cầu chỉ lấy đi nhữngcành xấu, cành bên dưới, hoặc cắt hết hoàn toàn phần trên của tán lá.Cắt ngọn hay khống chế chiều cao thường được thực hiện đối với nơitrồng nhiều cây Sọ khỉ ,Lim xẹt ,Sao đen ở thành phố Hồ Chí Minh.Cắt ngọn thường lẫn lộn với việc trẻ hóa tàn cây, phần lớn các cành cònlại dễ bị nấm bệnh tấn công làm mục đi, lý do chính trong việc khốngchế chiều cao là để đảm bảo an toàn cho nhà cửa, tài sản, tính mạng cưdân trong mùa mưa bão Đôi khi việc làm này mang đến sự hiểu lầm làhủy hoại cây, không giữ được bóng mát, tuy nhiên sự nhầm lẫn này sẽkhông có, nếu người chuyên môn giải thích rõ ràng công việc và lợi íchmang lại của nó

Cắt tỉa cây trên đường phố hay công viên phải được hợp đồng vớinhà buôn gỗ hoăc được thực hiện bởi nhà chuyên môn của chính quyềnThành phố Ơ nhiều Thành phố, nơi chương trình đầu tư cho lâmnghiệp có giới hạn, ưu tiên cho việc cắt tỉa là cần thiết, để bù đắp thêmchi phí trong việc trồng, chăm sóc Quyền ưu tiên này được thiết lập phùhợp cho từng vùng, thí dụ: cắt tỉa cây ở công viên nằm trên vị trí trungtâm có lẽ quan trọng hơn cắt tỉa cây trên lề đường ở những khu công

nghiệp Sự ưu tiên này phải đặt trên nền tảng an toàn, hiển nhiên rấtcần thiết nhằm hạn chế mối nguy hiểm từ những cành nhánh gãy, tét,

và phát quang nơi che chắn tín hiệu giao thông Có sự nghi ngờ rằngcắt tỉa rừng đô thị là việc làm cần thiết bởi vị trí và sự chọn lựa nhữngcây để lại thực sự có vài loại cây không yêu cầu cắt tỉa trong giai đọannào đó hoặc suốt thời gian sinh sống của nó Cắt tỉa cây từ nhỏ để điềuchỉnh hình dạng từ ban đầu, để giảm cắt tỉa chi phí trước đó

Mặc dù sự mong muốn của nhiều người, để lắp đặt đường cápngầm đường ống cấp thoát nước thì những tuyến khai quang vẫn còntiếp tục thực hiện ở rừng đô thị Khai quang các tuyến này thường làtrách nhiệm của những công ty năng lượng hay sở công trình côngcộng, đối với những đường khai quang đặc biệt này sẽ quyết định di dờicác tuyến đường hoặc tất cả các chướng ngại khác Hoặc dưới đườngđiện cao thế, trung thế thì người ta chọn hoặc chỉ định trồng những loàicây thấp

Đối với việc trồng cây dưới những tuyến đường điện, đòi hỏi phải

có những hiểu biết đặc tính sinh trưởng, cách thức cắt tỉa, không đểcành nhánh vươn lên hoặc đôi khi người ta có thể uốn cành đi xuống đểtránh hoặc có thể chọn những loài có cành rũ

MỤC ĐÍCH CẮT TỈA

Cắt tỉa phải đáp ứng được hai yêu cầu kỹ thuật và mỹ thuật, saukhi cắt tỉa cây trồng phải đảm bảo sinh trưởng, phát triển và được tạohình tốt nhất, đồng thời loại bỏ những bộ phận thân, lá không cầnthiết.mục đích chính cắt tỉa nhằm :

1 Giữ cho cây khỏe mạnh bằng cách cắt bỏ tất cả các bộ phậnchết, bệnh, vết thương và kể cả những chồi yếu ngay khi có thể thựchiện được

2 Điều chỉnh sự tăng trưởng, đồng thời khống chế theo chiều caohoặc tạo hình nhằm tăng giá trị thẩm mỹ của cây trồng nhưng vẫn đảmbảo tập tính sinh trưởng tự nhiên của nó; hay nói cách khác là tạo chocây sạch, đẹp, gọn gàng nhưng vẫn giữ được sinh lực của cây trồng.

3 Phát triển chất lượng cây tốt hơn về hình dạng, tán lá, hoa, quảtuỳ theo mục đích cây trồng

NGUYÊN LÝ THỰC VẬT HỌC

Nguyên tắc cơ bản việc cắt tỉa thực ra là những phần của bộ phậncây được xén tỉa sẽ làm thay đổi sự sinh trưởng của bộ phận còn lại Sựcắt tỉa sẽ không thành công trừ khi phải dự đoán trước lúc sinh trưởngcủa cây trồng ( Thí dụ : khống chế chồi này để cây phát triển chồi khác.)

Đặc trưng của loại cây thân gỗ, hệ thống rễ ở dưới đất; thân,cành, lá phía trên; cây bụi hay cây nhỡ cũng vậy, phần trên mặt đất vàbên dưới đều có sự cân bằng trong chu trình dinh dưỡng nội tại củacây; nết bất cứ phần nào bị lấy đi cũng sẽ ảnh hưởng đến chu trình này.Khi phần trên bị cắt đi, sự quang hợp giảm, quá trình đồng hoá tạonguồn dinh dưỡng để nuôi hoạt động của hệ rễ cũng giảm Do vậy, hệ

rễ sẽ tự điều chỉnh trở nên cân đối, ít lan rộng và ít hoạt động hơn.Ngược lại khi cắt tỉa phần rễ cũng sẽ ảnh hưởng đến phần trên của cây

Khi cắt mạnh thì chồi, lá non sẽ phát triển nhanh, trong trường hợpngười ta muốn trẻ hóa thân cành nhằm đáp ứng sự ra hoa cho mùa sau.Chỉ một số loài thích ứng được việc cắt mạnh còn lại hầu hết khi cắtngang thân hoặc cành lớn, lá bị mất nhiều, các chất dinh dưỡng còn lạitrong cây sẽ được huy động vừa để chống đỡ với vết thương, vừa tậptrung cho sự nẩy chồi mới Các lá chừa lại phải đủ độ trưởng thành để

có thể thực hiện chức năng quang hợp tạo cho cây một phần chất dinhdưỡng mới, cây đủ sức chịu đựng qua giai đoạn khó khăn Tuy nhiêncũng lưu ý chỉ để lại một lượng lá vừa đủ để giảm sự thoát hơi nước

Cành, đọt non là nơi tiêu thụ nước và chất dinh dưỡng nhiều nhất;khi cắt tỉa cần chú ý những cành non này nếu không như mong đợi thì

cũng cần loại bỏ, để cây có thể phát triển chồi mới

Đối với cây thường xanh và hầu hết những cây cùng loại kỳ sinhtrưởng bắt đầu vào mùa xuân, nếu cắt tỉa vào mùa đông dễ gây hại chocây dẫn đến hiện tượng” dỡ sống, dỡ chết” (die back) khi mùa sinhtrưởng vừa kết thúc, chính là thời điểm tốt nhất để thực hiện việc cắt tỉa

từ 1/3 - 2/3 nhánh non trước khi lá phát triển

Ở các nước khí hậu nhiệt đới mưa mùa, hàng năm có hai mùa rõrệt : mùa khô và mùa mưa; nên cắt tỉa vào đầu thời kỳ phát triển,thường là cuối mùa mưa đầu mùa khô đối với đa số các loại cây Một sốloài hoa kiểng có thể cắt tỉa như sau :

Mai vàng, sau tết ngay vừa chấm dứt mùa hoa, cắt những cànhnhỏ bên trong tán cây, cắt bớt chiều dài một số cành chính từ 1/3 – 2/3

để vừa tạo lại dáng, vừa giúp cây bớt nuôi cành, vì sau khi ra hoa cây

đã mất đi nhiều dinh dưỡng, tỉa bỏ hết những hoa đã đậu trái, kể cảnhững nụ còn sót lại Đối với Mai Chiếu Thủy trồng theo dạng kiểng cổ,muốn hoa nở rộ vào dịp tết, người ta thường cắt trước Tết khoảng 25-

30 ngày

Hoa Hồng, cắt tỉa vào đầu mùa mưa, cắt những cành yếu khôngcòn lá, đối với những cành mang hoa, sau khi hoa tàn nên cắt bỏ phầnngọn từ trên xuống khoảng 3-4 nách lá Trường hợp những cành quácao thì cắt lại cho bằng, độ chênh lệch giữa các cành không quá 10cm.Khi nhánh mới gần hoàn chỉnh, cắt bỏ cành nghiêng ( cành cấp 1).(cành cấp 2)

Một số loại cây trồng làm hàng rào như ác ó, dâm bụt có thểcắt quanh năm, tuy nhiên nếu cắt trong mùa khô phải đảm bảo đượclượng nước tưới

DỤNG CỤ CẮT TỈA.

Bất kỳ dụng cụ cắt tỉa nào như dao, kéo cắt cây, cưa đều phảithực sắc bén để vết cắt phẳng, không dập, tránh gây tổn thương chocây Đối với cây thân gỗ sau khi cắt phải dùng sơn quét lên bề mặt vếtcắt để chống mầm bệnh xâm hại.

KỸ THUẬT CẮT TỈA.

Trước khi thực hiện việc cắt tỉa cần thiết phải tìm hiểu tập tính sinhtrưởng của loài cây, những yêu cầu của nó và tuân thủ theo 4 lờikhuyến cáo sau :

1 Cắt thật ngọt và dứt khoát, bởi vì tế bào sống của nhánh non ởphần có màu xanh sáng hay lớp mỏng ngay phía bên trong phần vỏ gọi

là tượng tầng ( tầng phát sinh gỗ), cố gắng tránh gây tổn thương những

tế bào này; việc lành lại vết cắt và phát triển chồi sinh trưởng mới tùythuộc vào nó

2 Cắt ngay phía trên chồi, nụ, đốt, mầm khoẻ vì ở đó hầu nhưtượng tầng, những tế bào sinh trưởng đều tập trung và sức sinh trưởngcủa cây đều hướng vào nơi này

3 Sự sinh trưởng sẽ tập trung mạnh nhất ở chồi, mầm cuối cùngcủa nhánh sau khi cắt Vì thế khi cắt tạo hình muốn chồi mới phát triểnnơi nào thì phải cắt phía trên của chồi đó

4 Cắt thật sát thân hoặc cành những nhánh cần loại bỏ vì cắtkhông sát thì trên cành hoặc nhánh cần bỏ có thể xuất hiện chồi mới mà

ta không mong muốn

1.2.Thúc đẩy sinh trưởng.

Thúc đẩy sinh trưởng cây trồng bao gồm các biện pháp: tướinước, bón phân, làm cỏ, xới đất Múc độ áp dụng các biện pháp này tùythuộc nhu cầu của cây trồng, cũng như của từng cá thể hay quần thể

Có sự xung đột giữa thúc đẩy sinh trưởng và kềm hảm sự phát triển của

nó, tùy thuộc vào mục đích sử dụng hoặc phù hợp với các cơ sở hạ

tầng kỹ thuật Sự xung đột này có thể được dung hòa nếu tình trạngsống và sinh lực cây khỏe, từ đó người ta có thể điều khiển no theo sựmong muốn.

2 KIỂM SÓAT THƯƠNG TỔN, CÔN TRUNG VÀ BỆNH TẬT.

Kiểm sóat sự thương tổn cây trồng bao gồm: ngăn ngừa và tu sửalại Nhiều thương tổn có thể được ngăn ngừa nếu khi thực hiện việc cắttỉa cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, để tránh gây vết thương

cơ giới hay tạo ổ bệnh dễ làm mục cây Trong lúc cắt tỉa tránh để lại nứttét trên cành nếu có phải sửa lại vết cắt và sơn trên mặt cắt; cần kiểmtra sử lý các vết thương cơ giới khác Đặc thù có thể làm hàng rào bảo

vệ, chống sửa cây nghiêng đối với cây mới trồng Ngoài ra củng cần cóbiện pháp thông tin, giáo dục, quy định cụ thể mức xử phạt đối với hành

vi phá hủy cây xanh để người dân có ý thức hơn việc bảo vệ môi trường

đô thị

Côn trùng và bệnh tật làbộ phận tự nhiên trong môi trường rừng

đô thị, một số loại côn trùng có lợi cho cây trồng và một số loại khác gâybất lợi Vì thế để kiểm soát côn trùng và bệnh tật cần phải phân chia cácloại côn trùng thành 2 nhóm Muốn kiểm sóat được côn trùng và bệnhtật phải có hiểu biết nhất định về chu kỳ sinh trưởng, các giai đọan biếnthái của nó để ngăn ngừa và phòng chống có hiệu quả

3 KIỂM SOÁT LỬA RỪNG.

3.1 PHỊNG CHY RỪNG.

1 Cơng tc phịng chy chữa chy rừng cĩ những yu cầu gì ?

Cc yếu tố tham gia vo qu trình chy gồm (a) nhiệt (nguồn lửa), (b)

ơxy v (c) vật liệu chy tạo thnh “tam gic lửa”.Đầu tiên cả ba yếu tố tham gia qu trình chy,nhiệt được giải phóng Cộng với ôxy được

cung cấp thêm, vật liệu cháy càng nhanh bén lửa và cứ thế phản ứngcháy tiếp diễn không ngừng theo chiều hướng tăng lên.

Nếu thay đổi 1, 2 hoặc 3 cạnh thì “tam gic lửa” bị ph vỡ, cĩ nghĩa lchuổi cháy bị phá huỷ Mức cháy và cường độ cháy của cả chuổi sẽ bịgiảm yếu nếu giảm yếu 1, 2 hoặc cả 3 cạnh của tam giác này Có nghĩa

là, các biện pháp phịng chy chữa chy rừng phải tc động nhiều mặt,nhiều phía vào cả ba yếu tố : vật liệu cháy, ôxy và nhiệt để hạn chế vàtiến đến tránh được nạn cháy rừng

Muốn thực hiện được điều đó, công tác phịng chy chữa chy rừngphải đáp ứng các yêu cầu:

 Phải quán triệt quan điểm “phịng chy rừng l chính, chữa chy rừngphải khẩn trương, kịp thời và triệt để” và chữa cháy rừng với phươngchâm “bốn tại chỗ” gồm (a) chỉ huy tại chỗ, (b) lực lượng tại chỗ, (c)phương tiện tại chỗ và (d) hậu cần tại chỗ

 Hạn chế đến mức thấp nhất và chấm dứt nguồn lửa gây cháy rừng(chủ yếu do con người gây ra)

 Hạn chế khả năng bén lửa của vật liệu cháy

 Dập tắt kịp thời đám cháy khi mới phát sinh

 Hạn chế và chấm dứt nhanh sự lan tràn của đám cháy

2 Có những biện pháp chủ yếu nào để phịng chy rừng ?

Cc biện php chủ yếu trong phịng chy rừng bao gồm (a) thườngxuyên tuyên truyền giáo dục, nâng cao cảnh giác của cộng đồng vềPCCCR, (b) áp dụng các biện pháp lâm sinh như xây dựng đường băngcản lửa, đai rừng phịng chy, chọn cy trồng cĩ tc dụng phịng chy , (c)quy vng sản xuất nương rẫy đề phịng chy lan vo rừng, (d) chủ động làmgiảm khối lượng vật liệu cháy, (đ) xây dựng hệ thống chịi canh pht hiệnlửa kịp thời

3 Cần quan tâm những vấn đề gì trong cơng tc tuyn truyền gio dục nng cao cảnh gic PCCCR ?

Ở nước ta, hầu hết các vụ cháy rừng đều bắt nguồn từ việc dùnglửa của con người Vì vậy, việc theo di thống k nguyn nhn gy chy rừng(xem Bảng 12) cĩ ý nghĩa rất quan trọng v l cơ sở để xác định các nhómđối tượng chủ yếu của chiến dịch tuyên truyền giáo dục, nâng cao cảnhgiác và tích cực ngăn ngừa các vụ cháy rừng xảy ra

Bảng 12 : Tỷ lệ (%) giữa các nguyên nhân gây cháy rừng ở một số tỉnh 1

Nguyên nhân gây cháy rừng Quảng

Ninh (1970 - 1982)

Quảng Nam (1997 - 2002)

Bình Thuận (1995)

Đun nấu, đốt than, tàn thuốc lá 22 7 17

Chiến dịch tuyn truyền phịng chy rừng được thực hiện qua các phương tiện thông tin đại chúng như đài báo địa phương, pa-

nô áp-phích hoặc các câu khẩu hiệu như “cháy rừng như thể cháy

1 Nguồn tài liệu : Phạm Ngọc Hưng (1994), V Đình Tiến (1995) v số liệu thống k của Chi cục Kiểm lm Quảng Nam

nhà, đốt rừng như thể đốt da thịt mình” v cũng cĩ thể bằng hình thức tuyn truyền lưu động do Kiểm lâm trực tiếp thực hiện.

Tuỳ theo từng đối tượng để tuyên truyền, giáo dục cho thích hợp và có hiệu quả Đối với trí thức, sinh viên, học sinh thì tuyn truyền đầy đủ cả về lý thuyết lẫn thực tiễn; đối với quần chúng nhân dân thì cần ngắn gọn, dể hiểu, phổ thơng, cng nhiều hình ảnh trực quan càng tốt Các biện pháp tuyên truyền cũng cần linh hoạt như kết hợp tuyên truyền trước các buổi họp nhân dân, các đợt sinh hoạt cộng đồng; cũng có thể tuyên truyền ở từng gia đình, từng hộ sống ở trong hoặc ven rừng, cũng cĩ thể tuyn truyền theo từng nhĩm đối tượng thích hợp như học sinh, trẻ em chăn thả gia súc, nhóm sơn tràng, các đoàn khách du lịch sinh thái

Đảm bảo công tác dự báo và phát huy hiệu quả của biển báo hiệu cấp dự báo cháy rừng nhằm nâng cao cảnh giác của nhân dân

về nguy cơ cháy rừng tại địa phương Việc xử lý các đối tượng gây cháy rừng bằng biện pháp hành chính, hình sự hoặc tổ chức kiểm điểm trước cộng đồng cũng có ý nghĩa tích cực trong cơng tc

dự trữ hoặc bể trung chuyển nước từ chân núi lên để phục vụ chữacháy rừng

Băng cản lửa bao gồm 2 loại :

 Băng trắng là những giải trống (rộng 20 - 40 m) đ được chặt trắng thudọn hết cây cỏ, thảm mục và được cuốc hay cày lật đất nhằm ngăncản lửa cháy lan trên mặt đất rừng Khi thiết kế băng trắng cần lợidụng tối đa các đặc điểm tự nhiên như sông suối, hồ nước, đườngdông và những công trình cĩ sẵn như đường giao thông, đường phân

lô, phân khoảnh, đường vận xuất, vận chuyển Băng trắng có nhữngnhược điểm là (a) chiếm diện tích dù ít nhưng phi sản xuất, (b) cĩ thể

gy rửa trơi xĩi mịn đất, và (c) địi hỏi cơng tc bảo dưỡng hằng năm(phát dọn, làm đất) nên về lâu dài chi phí có thể cao hơn đầu tư chobăng xanh Ngoài ra, bề rộng của băng trắng cịn l một vấn đề khó xácđịnh vì đối với những đám cháy có cường độ cao thì cc đốm lửathường phát tán qua khỏi băng trắng và gây cháy lan rất xa Để khắcphục một phần nhược điểm về rửa trôi đất và phi kinh tế, có nơi đ cảitiến băng trắng bằng cách trồng cây nông nghiệp như mè (thu hoạch

và dọn sạch trước mùa khô), các loại rau, đậu (thực vật thân bị, ít gychy lan nhờ pht triển ở bề mặt st đất và có tác dụng cải tạo đất) hoặctrồng cỏ chăn nuôi gia súc

 Băng xanh là những băng (rộng từ 20 mét cho đến hằng trăm mét)được trồng cây hỗn giao, nhiều tầng nhằm mục đích ngăn chặn cháylan mặt đất Nhược điểm của băng xanh là khi cây trồng đai xanhchưa phát huy tác dụng thì chy rừng vẫn cĩ thể lan trn Cũng cĩ thểcải tạo một phần rừng sẵn cĩ (thuần loại hoặc hỗn giao) thnh đai xanhbằng cách tỉa thưa cây và tỉa cành thích hợp như mô hình được trình

by ở Hình 12

Tuỳ theo địa hình m bố trí hướng đường băng cản lửa thích hợp :

 Ở nơi bằng phẳng hoặc độ dốc dưới 15o, hướng của đường băngvuông góc với hướng gió thịnh hành trong mùa cháy (cũng là hướngphát triển chủ yếu của các đám cháy)

 Ở nơi có địa hình phức tạp hoặc độ dốc trên 15o, băng cản lửa được

bố trí theo đường đồng mức Băng cản lửa ở chân núi có tác dụng rtrong việc ngăn chặn sự lan tràn của đám cháy xuất phát từ thunglũng Băng xanh dọc đường dông vừa bảo vệ đất chống xói mịn vừa

cĩ tc dụng ngăn chặn đám cháy lan qua bên kia sườn núi

Hình 12 : Mơ hình cải tạo một phần rừng thnh đai xanh

2

Một nội dung rất quantrọng trong việc thiết lập hệ thống băng xanh là xác định loại cây trồng.Nói chung, cây trồng đai rừng phịng chy đáp ứng càng nhiều tiêu chuẩnđược nêu ở Bảng 13 càng tốt, mà quan trọng là tiêu chuẩn khó bắt lửa

và không rụng lá trong mùa cháy rừng Tất nhiên, cây trồng được chọnphải phù hợp với điều kiện lập địa tại địa phương - về góc độ này, câybản địa chiếm ưu thế Sau đó, tuỳ theo cơ cấu cây trồng để có biệnpháp kỹ thuật trồng, chăm sóc thích hợp

2 Nguồn tài liệu : J G Goldammer (1993)

Bảng 13 : Tiêu chuẩn cây trồng đai rừng phịng chy 3

Tiêu chuẩn Một số loài cây điển hình

Trong thân, lá chứa nhiều nước Muồng, giỗi, lát, me rừng

Thân cây phải có vỏ dày Keo tai tượng, mít na, sầm xì

Không rụng lá trong mùa dễ

cháy

Mít, dứa bà, dứa thơm, dămbụt, các loài keo thuộc họ ĐậuSinh trưởng và phát triển nhanh Keo lá tràm, keo tai tượng, xoanTái sinh hạt mạnh Keo lá tràm, keo tai tượng,

xoan, tếchTái sinh chồi mạnh Lành ngạnh, thầu dầu, me đất,

sầm xì (bạch đàn - nhưng lá cótinh dầu)

Khơng cĩ cng su hại với cy trồng

rừng, khơng phải l ký sinh chủ

của su bệnh hại cy rừng

Tuy không hẵn là một biện pháp lâm sinh, nhưng hệ thống kênhphịng chy ở rừng trm cũng cĩ thể được trồng cây nông, lâm nghiệp và lànơi thả cá, tạo ra mô hình nơng lm ngư nghiệp kết hợp hoàn chỉnh4

5 Việc quy vùng sản xuất nương rẫy đề phịng chy lan vo rừng gồm những nội dung gì ?

Phương thức canh tác nương rẫy ở miền núi đ cĩ từ lu đời và trong một chừng mực nào đó cịn lin quan đến đời sống văn hoá của đồng bào các dân tộc thiểu số Tuy nhiên, việc phát đốt thực bì trong phương thức canh tác này dễ gây cháy lan, thậm chí tạo ra các vụ cháy rừng nghiêm trọng

3 Tham khảo từ Phạm Ngọc Hưng (1994) và Cty Văn hoá Bảo Thắng (2002)

4 Phạm Ngọc Hưng (1994)

Trước tình hình nu trn, quy phạm về phịng chy chữa chy rừng do

Bộ Lm nghiệp (nay l Bộ Nơng nghiệp v Pht triển nơng thơn) ban hnh cĩquy định về công tác quy vùng nương rẫy Gần đây, Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn có Chỉ thị số 36/2000/CT-BNN-KL ngày 06 tháng 4năm 2000 yêu cầu ngành Nông nghiệp & Phát triển nông thôn chủ trìphối hợp với lực lượng Kiểm lâm để tham mưu cho chính quyền địaphương thực hiện một số biện pháp cấp bách trong quy vùng nươngrẫy

Những nội dung cơ bản trong quy vùng nương rẫy đề phịng chylan vo rừng hoặc gy thiệt hại cho rừng l :

 Chỉ được quy vùng nương rẫy ở những nơi đất trống (với diện tích cốđịnh từ 1 - 2 ha/hộ gia đình) Nghim cấm quy vng sản xuất nương rẫyvào rừng tự nhiên và rừng trồng - nhất là rừng đặc dụng, rừng phịng

hộ rất xung yếu v xung yếu

 Diện tích quy vùng nương rẫy phải có ranh giới cụ thể và được cắmmốc ngoài thực địa Có chính sách khuyến khích, hỗ trợ nhân dân sửdụng nương rẫy ổn định lâu dài, tránh mở rộng thêm diện tích vàkhông làm thay đổi quy hoạch lâm nghiệp đ được phê duyệt

 Trong những vùng được phép làm nương rẫy thì sau khi pht thực bì vphơi khô, phải vun thành những băng rộng 2 - 3 m, cách nhau 5 - 6

m, băng sát bìa rừng phải xa rừng từ 6 - 8 m; đốt lúc gió nhẹ vào buổichiều tối hoặc sáng sớm; đốt lần lượt từng băng, thứ tự từ trên sườnđồi xuống chân đồi

 Khi đốt, cứ 10 - 15 m có một người canh gác trên băng; đồng thờiphải báo cáo với Ban Lâm nghiệp x v tổ đội phịng chy chữa cháyrừng tại địa phương, tuyệt đối không để lửa cháy lan vào rừng Đốtxong, phải kiểm tra toàn bộ nương cho tới khi lửa tắt hẳn mới ra về

 Kết hợp chặt chẽ giữa quy vùng nương rẫy với giao đất lâm nghiệp,định canh định cư, phát triển kinh tế trang trại, vườn rừng và quản lý

bảo vệ rừng, phịng chy chữa chy rừng theo đúng pháp luật, giữ chorừng an toàn về lửa trong suốt mùa khô hanh.

6 Có thể chủ động làm giảm khối lượng vật liệu cháy được không ?

Lm giảm vật liệu chy cũng l một biện php phịng cháy rừng tích cực

và có thể chủ động thực hiện bằng 2 cách : (a) phát dọn thủ công và (b)đốt trước vật liệu cháy

6.1 Làm giảm vật liệu cháy bằng thủ công

Phát dọn vật liệu cháy bằng thủ công tuy công lao động nhiềunhưng ít gây xáo động đối với môi trường rừng và có thể được áp dụng

cả ở những nơi trên đất dốc, núi đá (không áp dụng cơ giới được) hoặcnơi gần nguồn nước (không được dùng các chất diệt cỏ)

Vệ sinh rừng sau khai thác cũng là một biện pháp làm giảm vậtliệu cháy bằng thủ công Thông qua đó, kết hợp chặt tu bổ với thu dọncành nhánh, loại bỏ các cây già cổi, cong queo, sâu bệnh, cây chếtđứng gió đổ để xử lý trước mùa khô

6.2 Đốt trước vật liệu cháy

Thuật ngữ “đốt trước” 5 có nghĩa là đám cháy (có cường độ cháythấp) được các nhà quản lý rừng chủ động gây nên vào sớm đầu mùakhô nhằm làm giảm vật liệu cháy (trên diện tích cần đốt, chỉ đốt từ 50 -70% tổng vật liệu cháy là đạt yêu cầu), tức là giảm cường độ cháy vàtốc độ lan tràn của đám cháy rừng nếu xảy ra ở cao điểm mùa cháyrừng mà không được kiểm soát trước

Đám cháy có điều khiển với cường độ thấp không chỉ làm giảm vậtliệu cháy mặt đất mà cịn thc đẩy quá trình hồn trả lại cho đất những chất

5 “Early burning”

khoáng trong vật liệu cháy thành các dạng dễ hấp thụ cho cây Thờigian cách giữa các lần áp dụng phương pháp đốt trước phụ thuộc vàonhiều yếu tố như loài cây, tốc độ tích luỹ vật liệu cháy, mức độ nguy cơcháy rừng ở từng nơi.

Không nên áp dụng phương pháp đốt trước ở những nơi đ cĩ qutrình rửa trơi đất mạnh hoặc các vùng có ưu thế của cỏ tranh6- l lồi rấtpht triển sau khi cĩ chy (theo kinh nghiệm nhn dn thì chỉ cĩ thể diệt cỏtranh bằng cch cuốc lật v phơi khô tự nhiên trước mùa mưa hằng năm)

Phương pháp đốt trước địi hỏi những nghin cứu chi tiết để dựđoán tính cách đám cháy và kiểm soát được cường độ cháy và tốc độlan tràn lửa7 Các điều kiện lý tưởng là (a) tốc độ gió trong khoảng từ 2đến 5 km/giờ, (b) độ ẩm tương đối của không khí từ 30 đến 50%, (c) độ

ẩm khô kiệt của vật liệu cháy không dưới 7% và không quá 30 - 35%.Điều kiện lý tưởng này chỉ có thể xảy ra trong quảng thời gian rất ngắn,thậm chí chỉ vài giờ đến vài ngày vào đầu mùa khô Đây cũng là mộthạn chế trong việc áp dụng phương pháp đốt trước

Về mặt kỹ thuật, khi đốt thì cự ly cc đám cháy từ 10 - 20 m, thờigian đốt vào buổi sáng hoặc chiều tối lúc gió nhẹ Nhưng trước khi thựchiện trên diện rộng, phải đốt thử vào chục mét vuông để kiểm tra mức

độ bén lửa của thảm khô và tính cách của đám cháy, sao cho vật liệunhuyễn và trung bình cĩ thể chy được, chiều cao phổ biến của ngọn lửakhông quá 1 mét và tốc độ lan tràn lửa dưới 0,2 km/giờ (3 m/phút) Khiđang đốt, nếu hướng gió đột ngột thay đổi hoặc tốc độ gió tăng, cần tạmngưng đốt để xem xét và đối phó, nếu thuận tiện thì cho đốt tiếp, nếu xétthấy nguy hiểm thì khơng đốt nữa Sau khi đốt xong hoặc ngưng đốt,phải kiểm tra dập tắt hoàn toàn các ổ lửa để tránh cháy lại và tổ chức rút

6 Tại một số nơi đồng bào thường đốt cỏ tranh để lấy vật liệu lợp nhà và có khi gây cháy rừng như đ thống k ở Bảng 11 Ngy nay, vật liệu xy dựng (cả về chủng loại v gi cả) khơng cịn khĩ khăn như trước nữa Nhiều nơi đ lợp nhà bằng tấm lợp công nghiệp.

7 Xem thêm chi tiết ở Lorimer (1982)

kinh nghiệm, ghi chép lại các thông số cần thiết để phục vụ cho các đợtthực hiện khác.

7 Hệ thống chịi canh pht hiện chy rừng nên được bố trí như thế nào và cần trang bị những gì ?

Chịi canh được làm bằng nguyên liệu bền chắc - tốt nhất là bằngkim loại chẳng hạn như sắt (Hình 13) Chịi canh phải đặt gần nơi thườngphát sinh cháy rừng và có tầm nhìn xa nhất (10 - 15 km), phạm vi quan

độ đám cháy

Chịi chính v chịi phụ phải cĩ thang ln xuống, chống sét, mái chemưa nắng, bốn cửa sổ để quan sát theo các hướng ở dưới chân chịichính, cần lm một gian nh, trong đó có giường, bàn làm việc, nghỉ ngơi

để nhóm công tác (khoảng 2 hoặc 3 người) thay nhau làm nhiệm vụcanh gác và tuần tra Cần dọn sạch cây cối v bụi rậm xung quanh chnchịi để đề phịng lửa rừng chy lan

8 Nguồn ti liệu : K P Davis (1959)

Trn mỗi chịi canh, cần trang bị địa bàn, ống nhịm, bản đồ khu vực,

vô tuyến điện (2 chiều, để liên lạc với Trung tâm chỉ huy), radio và một

số tín hiệu như cờ màu, pháo lệnh, bóng màu, kẻng báo hiệu

Vào thời kỳ cao điểm của mùa cháy rừng, chịi canh phải cĩ ngườilàm việc liên tục 24/24 giờ trong ngày (ba ca trực)

8 Báo động khi xảy ra cháy rừng như thế nào ?

Khi phát hiện có đám cháy, người quan sát phải định r toạ độ(trước mắt là định r lơ, khoảnh, tiểu khu rừng - toạ độ chính xác có thểđược xác định lại bằng máy định vị GPS khi lập các hồ sơ hiện trườngcủa vụ cháy) và mức độ cháy rồi báo về trung tâm chỉ huy

Bên cạnh việc phát hiện cháy rừng do lực lượng trực cháy vàngười quan sát ở chịi canh thực hiện, nhiều trường hợp thông tin đếnvới trung tâm chỉ huy là từ người dân địa phương Trong trường hợpnày, người nhận tin cần nắm thông tin càng r rng, đầy đủ càng tốt, baogồm những nội dung chủ yếu như sau:

 Tên, địa chỉ, địa điểm người báo tin

 Vị trí đám cháy rừng (địa danh quen thuộc nào đó)

 Chy gì (cỏ, lau lch, rừng trồng )

 Diện tích đám cháy (ước tính)

 Tính chất đám cháy (to hay nhỏ, lan tràn nhanh hay chậm)

 Hướng lan tràn của đám cháy (hướng gió)

 Đường đi đến đám cháy

Sau khi nhận tin, trung tâm chỉ huy xác định toạ độ cháy trên bản

đồ và nhanh chóng ra lệnh điều động lực lượng, phương tiện đi chữa cháy tuỳ theo mức độ cháy Biện pháp tổ chức phịng chy chữa chy rừng theo cấp dự bo chy rừng

Ở đây cần phân biệt r giữa “cấp dự báo cháy rừng” và “cấp báođộng khi xảy ra cháy rừng” Khái niệm đầu nói lên khả năng xảy ra cháy

rừng (dựa vào các nhân tố khí hậu thời tiết, độ ẩm vật liệu cháy để dựbáo) cịn khi niệm sau đề cập đến các quy định của từng địa phương đểbáo động về tình hình đ xảy ra chy rừng ở mức độ khác nhau, tươngứng với các biện pháp huy động lực lượng và phương tiện nhằm kịpthời dập tắt lửa Bảng 14 nêu ví dụ về cấp báo động khi xảy ra cháyrừng tại tỉnh Quảng Ninh, trong đó cấp báo động được dựa vào đặctrưng của đám cháy (đ v đang xảy ra).

Bảng8 : Cấp báo động khi xảy ra cháy rừng của tỉnh Quảng Ninh 9

Khi nhận được cấp báo này, độichỉ huy cần huy động lực lượngdập tắt ngay

Cấp 2 Lửa bốc lên khỏi tán

rừng, đám cháy lan rộngtheo chiều gió

Phải huy động nhiều tổ đội quầnchúng và dùng nhiều phươngtiện như dao, cuốc, xẻng, cànhcây tươi, thùng tưới để dậptắt

Cấp 3 Đám cháy lan rộng gần 1

ha

Phải huy động toàn bộ lựclượng quần chúng và dùngnhiều phương tiện như dao,cuốc, xẻng, cành cây tươi,thùng tưới để dập tắt

9 Nguồn tham khảo : Cty Văn hố Bảo Thắng (2002)

Cấp 4 Đám cháy lan nhanh trên

1 ha và có nguy cơ cháynghiêm trọng vì nắng gắt

v giĩ mạnh

Chính quyền địa phương huyđộng toàn bộ lực lượng,phương tiện tại địa phương (cả

ô tô, xe máy để chở người, chởnước) để dập lửa rừng

3.2.CHỮA CHÁY RỪNG – AN TOÀN KHI CHỮA CHÁY

9 Phương châm trong chữa cháy rừng là gì ?

Một lần nữa phải quán triệt quan điểm “phịng chy rừng l chính” để

có biện pháp phịng chy tích cực Tuy nhin, trong thực tế hiểm họa chy rừng luơn tiềm ẩn Cháy rừng có nghĩa là tài nguyên và môi trường rừng đang bị huỷ hoại, tài chính và nhân vật lực phải tiêu tốn thường rất nhanh chóng trong việc chữa cháy Chữa cháy rừng là một công việc không ai muốn có - vừa khói lửa, bụi bẩn,

vừa mất sức và nguy hiểm Nhưng một khi đ xảy ra thì phải “chữa chy rừng khẩn trương, kịp thời và triệt để” Đồng thời, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho con người, tài sản nhân dân và phương tiện chữa cháy rừng.

10 Cần phải lm gì để chủ động trong công tác chữa cháy rừng ?

Nhằm chủ động trong công tác chữa cháy rừng, mỗi địa phương

và từng chủ rừng phải có phương án cụ thể hoá “bốn tại chỗ” gồm(a) chỉ huy tại chỗ, (b) lực lượng tại chỗ, (c) phương tiện tại chỗ và(d) hậu cần tại chỗ Muốn vậy, phải xác định r cc vng trọng điểm

dễ xảy ra cháy rừng bao gồm các chi tiết như sau:

 Rừng tự nhiên (rừng cây gỗ lớn, rừng phục hồi, rừng cây bụi, rừngtre nứa, lau lch ) hay rừng trồng (lồi cy gì) Diện tích v địa điểm cụthể (lô, khoảnh, tiểu khu rừng, thôn x hoặc địa danh quen thuộc)

 Cự ly gần nhất đến khu dân cư hay cơ quan, đơn vị có khả năng huyđộng lực lượng chữa cháy rừng Khả năng huy động được bao nhiêungười, dụng cụ thủ công và bảo hộ lao động nếu có thì lấy ở đâu

 Có nguồn nước phục vụ cho chữa cháy thủ công và cơ giới haykhông Nếu có thì ở đâu, cự ly bao xa, khả năng cung cấp nướcnhiều hay ít

 Có đường vận động cho xe chở người chữa cháy và xe cứu hoả haykhông, địa hình cĩ cho php hoạt động của xe cứu hoả không Nếukhông có đường vận động hoặc địa hình khơng cho php, thì r rngkhơng thể huy động xe cứu hoả phục vụ chữa cháy rừng

 Khả năng thông tin liên lạc nhằm phục vụ cho việc chỉ huy tại chỗ vàbáo cáo, đề nghị ứng cứu nếu cấp cháy gia tăng vượt tầm kiểm soát

và năng lực chữa cháy của địa phương

 Điều kiện cứu hộ, đảm bảo an toàn cho người chữa cháy (trạm y tế,bệnh viện gần nhất)

Nội dung chỉ huy theo từng cấp dự báo và cấp cháy xảy ra đ được đề cập ở Bảng 11 và Bảng 14) Về lực lượng và phương tiện chữa cháy rừng có thể được chia ra :

 Lực lượng thủ công gồm con người (Kiểm lâm, Ban lâm nghiệp x,hợp đồng PCCCR trong mùa khô hanh, lực lượng bảo vệ rừng củacác chủ rừng, tổ đội quần chúng bảo vệ rừng, dân quân địa phương

và các lực lượng huy động khác) cùng với phương tiện thủ công nhưcuốc xẻng, rìu, cu lim, thng tưới nước, bình phun hố chất

 Lực lượng cơ giới gồm con người cùng với máy móc như cưa xăng,máy ủi, máy cày, xe cứu hoả, máy (bơm) phun nước và hoá chấtLực lượng thủ công thường áp dụng cho chữa cháy mặt đất, cháy ngầm với cường độ thấp, trung bình hoặc cao khi diện tích chy dưới 1 ha

Lực lượng cơ giới hoặc cơ giới kết hợp với thủ công được áp dụng cho chữa cháy mặt đất mạnh và cháy tán với các cường độ thấp, trung bình hoặc cao khi diện tích chy trn 1 ha

Lực lượng chữa cháy được tổ chức thành các tổ (thủ công hoặc

cơ giới) từ 8 - 10 người Tổ trưởng phải là cán bộ Kiểm lâm nắm được kỹ thuật chữa cháy rừng và đặc điểm rừng trong khu vực Ngoài ra, tổ trưởng cịn phải l người quả quyết, tiếp thu nhanh, mệnh lệnh dứt khoát, r rng, chính xc

Khi lực lượng và phương tiện ở địa phương không đủ sức cứu chữa, cơ sở phải báo cáo ngay lên cấp trên để có biện pháp huy động, hỗ trợ thêm lực lượng ở các vùng lân cận và phối hợp với lực lượng chữa cháy của công an tại địa phương

Về hậu cần, phải chuẩn bị sẵn một số dụng cụ thủ công và bảo hộ lao động cần thiết để phục vụ cho lực lượng được huy động, đảm bảo cung cấp nước uống (5-6 lít/người/ngày) và thực phẩm (dự

trữ ít nhất 2-3 ngày) cho lực lượng chữa cháy, cần có đèn pin để

đề phịng trường hợp phải chữa cháy rừng cả ban đêm và thuốc men như thuốc bỏng, bông băng cấp cứu, hồi sức

11 Có những phương pháp chữa cháy rừng nào ?

Ở nước ta, do cơ sở hạ tầng chưa phát triển, thiếu cán bộ chuyênnghiệp về chữa cháy rừng và kinh phí đầu tư có hạn nên khó có thể ápdụng các phương pháp chữa cháy rừng tiên tiến như ở các nước Nga,Hoa Kỳ, Canada, Australia Mặc dù, gần đây Bộ Nông nghiệp và Pháttriển nông thôn cùng Bộ Quốc phòng đã có chương trình chữa cháyrừng bằng trực thăng nhưng chữa cháy rừng bằng thủ công vẫn là chủyếu và phổ biến

Phương pháp chữa cháy rừng được chia thành 2 loại :

 Chữa cháy trực tiếp là sử dụng tất cả các phương tiện thủ công và

cơ giới tác động trực tiếp vào đám cháy để dập lửa Phương phápnày thường được áp dụng để chữa đám cháy mặt đất, cháy ngầmdiện tích dưới 1 ha

 Chữa cháy gián tiếp là dùng lực lượng và phương tiện để giới hạnđám cháy bằng băng trắng (lợi dụng địa hình tự nhin hoặc ủi, chặtdọn cy rừng) để khống chế đám cháy hoặc kết hợp băng khống chếcháy này với việc dùng lửa “đốt ngược”10 (xem câu 20.2) để khi đámcháy chính gặp đám cháy do đốt ngược thì dừng lại (do khơng cịn vậtliệu chy nữa) Phương pháp gián tiếp được áp dụng khi đám cháylớn, tốc độ lan tràn nhanh, diện tích đám cháy trên 1 ha, diện tíchrừng cịn lại (cần bảo vệ) rất lớn Ngồi ra, sau khi lm băng trắng hoặcbăng khống chế lửa, có thể chuyển từ chữa cháy gián tiếp sang chữacháy trực tiếp

10 “Backing Fire”

Để quyết định áp dụng phương pháp chữa cháy trực tiếp hay giántiếp, người chỉ huy phải nhanh chóng đánh giá đám cháy gồm các chitiết:

 Xác định lưỡi lửa (đầu đám cháy)

 ước lượng tốc độ lan tràn của đám cháy

 Loại vật liệu cháy sẽ tiếp tục

 Các nguy hiểm đặc biệt có thể xảy ra như cháy lan vào các côngtrình quan trọng, dễ gy chy nổ khc, chy nhảy cĩc do cc đốm lửa pháttán nhờ gió

 Các điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến đám cháy như địa hình, nhiệt

độ không khí, tốc độ gió, thời gian trong ngày

 Xác định số lượng người cần cho chữa cháy

 Nguồn nước có thể phục vụ chữa cháy

 Các đường băng ngăn cháy tự nhiên có thể lợi dụng được

Cho dù áp dụng phương pháp chữa cháy nào thì an tồn cho con người vẫn là trên hết Khi cường độ cháy và tốc độ lan trn lửa nhanh (0,4 km/giờ) thì chỉ nn đi chữa cháy vào lúc chiều tối khi đó nhiệt độ hạ thấp và tốc độ gió giảm xuống

12 Kỹ thuật chữa cháy trực tiếp ra sao ?

Đám cháy có thể được dập tắt bằng cách (a) dùng dụng cụ thô sơ

và phun nước để trực tiếp dập lửa, và / hoặc (b) phủ cát, đất vụn lên bềmặt vật liệu cháy hoặc tạo màng ngăn cách ôxy với vật liệu cháy bằngcác chất bọt khí hoá học như Al2(SO4)3 và NaHCO3 (để tạo ra CO2),CCl4 hoặc các chất hoá học khác phun vào vật liệu cháy

Chữa cháy các đám cháy nhỏ và có đủ lực lượng, phương tiện thì

ta tấn cơng ngay vo lưỡi lửa, khống chế ngay ngọn lửa bằng cách phunnước trực tiếp dập tắt lửa, dùng cành cây tươi (dài 1,5 - 2 m), bao tảiướt, địn đập lửa để dập lửa hoặc hất nhanh và liên tục đất, cát để tạo

lớp phủ (dày 6 - 8 cm) lên bề mặt vật liệu cháy Có thể dùng cuốc, càodọn băng ngăn cháy (rộng 3 m) sát với lưỡi lửa để ngăn cách không chocháy lan tiếp Nếu không thể tiếp cận trực tiếp lưỡi lửa thì ta cĩ thể chialực lượng thành 2 nhóm tấn công vào 2 phía của đám cháy, dập tắt dần

để tiến đến ngăn chặn lưỡi lửa không cho phát triển tiếp (Xem Hình 14).Cũng cần ch ý thm rằng khi đám cháy đang lan tràn, lưỡi lửa có thểkhông phát triển đồng đều, mà tại mỗi thời điểm khác nhau có thể cónhiều nhnh pht triển lửa Vì vậy, việc bố trí lực lượng dập tắt lửa cũngphải thích ứng theo thời điểm và vị trí nhất định

Hình 12 : Các điểm tấn công để dập lửa 11

Đối với đám cháy lớn, tốc

độ lan tràn nhanh, tốc độ

gió trên 18 km/giờ thì phải

huy động toàn bộ lực

lượng thủ công và cơ giới

(như máy phun nước, máy

cày, máy ủi, thậm chí cả

kết quả Trong trường hợp

này, phải bố trí lực lượng

dập đầu ngọn lửa và bao vây khép dần về phía sau đám cháy

11 Nguồn ti liệu Hình 14 v Hình 15: J P Pyne (1984)

Việc phun nước vào đám cháy có tác dụng làm giảm nhiệt độ cháy Tất cả nhiệt độ của vật liệu cháy chỉ có thể giảm khi lượng nước phun vào đám cháy nhiều và liên tục Ngoài việc phun nước trực tiếp vào đám cháy, có thể dùng máy phun nước có áp lực cao phun thành đai chung quanh đám cháy với lượng nước tưới 0,5 - 1,5 lít/m2 để ngăn tốc độ lan tràn của đám cháy.

Khi phun nước từ máy bay, ảnh hưởng của nước trong việc dậplửa có thể tăng lên bằng cách trộn thêm vào nước các chất chống cháyhoặc chất giữ ẩm hoặc tăng tác dụng gây cháy ngún vật liệu cháy Đấtsét mịn thường được trộn vào nước nhằm tăng khả năng kết dính củahỗn hợp và bớt lng phí nước quá mức khi được rải từ máy bay Các hỗn

hợp giữa đất sét và chất lỏng này được gọi là hồ long (slurries) Việc rải

hồ lỗng bằng my bay đặc biệt hữu ích do phương thức trì hỗn ny chophp cĩ thời gian để tập kết lực lượng và phương tiện đến hiện trườngchữa cháy, nhất là khi cháy rừng xy ra ở những nơi hẻo lánh Tuy nhiên,không phải bao giờ hoá chất chữa cháy rừng hay hồ long đều có thểdập tắt đám cháy một cách có hiệu quả, vì vậy luơn cần cĩ cc hoạt độngtiếp theo của lực lượng chữa cháy rừng tại hiện trường12

13 Kỹ thuật chữa cháy gián tiếp ra sao ?

13.1 Làm băng trắng khống chế lửa

Băng trắng khống chế lửa được làm ở phía trước đám cháy và có

xu hướng cong về hai phía của ngọn lửa Khoảng cách giữa băngkhống chế lửa với lưỡi lửa tuỳ thuộc tốc độ lan tràn của đám cháynhưng phải bố trí sao cho khi thi công xong băng khống chế thì đámcháy mới tiến đến băng này để đảm bảo an toàn cho người chữa cháy

Bề rộng của băng từ 15 - 20 m (ít nhất là 1,5 lần chiều cao ngọn lửa)

12 C G Lorimer (1982)

Tuy nhiên, đối với đám cháy lớn, khi có gió to hoặc địa hình dốc thì bềrộng của băng có thể tăng lên 20 - 30 m

Khi làm băng trắng khống chế lửa cần lợi dụng tối đa địa hình tựnhin (sơng suối, đường dông núi) hoặc các đường giao thông sẵn có.Băng trắng được thực hiện bằng thủ công kết hợp với cơ giới Trênbăng tiến hành chặt trắng toàn bộ cây, dọn sạch cành nhánh và vật liệucháy khác Nếu có điều kiện thì cuốc hoặc dùng máy cày cày lật đấttoàn bộ, đất được hất về phía đám cháy đang lan tràn để góp phần chặnđứng ngọn lửa Khi thi công tiến hành từ chính giữa đám cháy làm dần

ra hai bên, làm đến đâu dọn sạch đến đó, phát huy ngay hiệu quả ngănngừa cháy lan

13.2 Biện pháp đốt ngược

Đốt ngược là biện pháp dựa vào địa hình tự nhin, đường giaothông hoặc băng khống chế lửa (đ được bố trí xa đám cháy rừng) để đốttrước một diện tích đủ lớn ở phía trước hướng phát triển của đám cháychính, tức là đốt ngược vật liệu cháy của đám cháy chính Hình 15 trình

by một số kỹ thuật đốt ngược

Hình 13 : Kỹ thuật đốt ngược

Biện pháp này đốtcháy một diện tích rừngkhá lớn và lại khá nguyhiểm Vì vậy chỉ nn p dụngkhi người chỉ huy có nhiềukinh nghiệm, khi không thể

áp dụng cc biện php chữachy khc hoặc khi diện tíchcịn lại cần bảo vệ l rất lớn

so với thiệt hại chấp nhậnđược do đốt ngược

Nguyên tắc là phải chọn cho được địa hình tự nhin an tồn lm băng tựa,

sử dụng đốt ngược phải rất thận trọng Lưu ý l kỹ thuật đốt ngược khôngđúng có thể làm trầm trọng thêm và tạo điều kiện cho đám cháy chínhlan tràn lên sườn dốc hoặc tạo ra bo lửa khi đám cháy chính tiếp xúc vớiđám cháy đốt ngược Ngược lại, nếu quá cẩn thận khi thực hiện đámcháy ngược ở mức độ chỉ làm cháy nhẹ vật liệu mặt đất và làm khô vậtliệu cháy trên không, thì đám cháy chính vẫn có thể tiếp tục thiêu đốtcác vật liệu cháy này Như vậy, đám cháy tiếp tục phát triển và cịn gynguy hiểm cho cả lực lượng chữa cháy

14 Cần thực hiện những yu cầu gì để đảm bảo an toàn trong chữa cháy rừng ?

Trước hết, cần phải nắm vững đặc điểm vùng rừng trọng điểm dễcháy (phải xác định trước trong phương án phịng chy chữa chy rừngcủa từng địa phương, từng chủ rừng) và trực tiếp là khu rừng đang xảy

ra cháy Nhiệm vụ này thuộc về cán bộ Kiểm lâm phụ trách địa bàn vàcán bộ trực cháy, trực chịi canh lửa rừng Xc định chính xác toạ độ đámcháy và nắm thông tin ban đầu về tính cách đám cháy là điều kiện tiênquyết để có biện pháp tổ chức chữa cháy rừng thích hợp và hiệu quả.Người chỉ huy và lực lượng chữa cháy thường xuyên tại địa phươngcần được tập huấn trước khi bước vào mùa cháy rừng (ở những nơi cóđiều kiện thì tổ chức diễn tập) Tại hiện trường, người chỉ huy phảinhanh chóng đánh giá tính cách đám cháy (xem Câu hỏi 18) để chọnphương pháp và bố trí lực lượng chữa cháy thích hợp

Trong khi chữa cháy rừng, an toàn về tính mạng, tài sản nhân dân

và dụng cụ phương tiện chữa cháy là nguyên tắc quan trọng nhất

Khi vận động đến đám cháy bằng ô tô, xe máy thì li xe phải chấphành các quy định về giao thông, phải chằng buộc chắc chắn cácphương tiện, dụng cụ chở trên xe Nếu đi bộ (nhất là đi trong rừng rậm

hoặc lên, xuống dốc ) phải phải đảm bảo khoảng cách an toàn (từ 1,5

m trở lên), mang vác dụng cụ sắc nhọn thì phải quay đầu nhọn xuốngdưới và hướng ra ngoài người

Điểm tập kết lực lượng chữa cháy nên cách xa vùng cháy ít nhất

100 m và có băng dọn sạch chung quanh rộng khoảng 2 m Găng tay,bảo hộ lao động, nước uống, thực phẩm, túi thuốc chữa bỏng, phịngngạt v sơ cấp cứu là những yếu tố không thể thiếu trong một ca chữacháy rừng

Khi sử dụng các dụng cụ, phương tiện chữa cháy rừng phải chú ý

an tồn cho mình v cho người khác, thao tác đúng quy trình sử dụng my,thiết bị v nhất l thuốc hố học Khi chặt hạ cy to, cành lớn phải báo trướccho những người chung quanh mình biết hướng đổ của cây, cành đó.Mọi thành viên đều phải được nhắc nhở về an toàn trước khi sử dụngcác dụng cụ, phương tiện chữa cháy rừng Tuyệt đối không dùng dụng

cụ, phương tiện đó để đùa nghịch nhau, dễ gây tai nạn Nếu dùng cànhcây tươi để chữa cháy thì phải tuốt hết cnh nhnh ở đoạn tay cầm(khoảng 20 - 50 cm) để tránh bị xây sát tay

Khi chữa cháy, cố gắng giữ liên lạc giữa các thành viên trong tổ vàgiữa các tổ với nhau Người chỉ huy phải có khẩu lệnh dứt khoát, nếuthấy nguy hiểm cho thành viên chữa cháy như lửa bao vây hoặc có quánhiều khói không thấy đường thì phải cho sơ tán Nếu có người bịthương thì nhanh chĩng đưa đi sơ cứu, cấp cứu và phải lập biên bảnban đầu để sau này giải quyết chế độ, chính sách cho họ

Sự an toàn của lực lượng chữa cháy cịn phụ thuộc vo khả năngquan sát chung và thông tin của các chịi canh Vì vậy, chịi canh phải lmkin cố, đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và an toàn khi có cháy rừng.Ngoài ra, những lc giĩ bo thì khơng nn ln chịi canh

Sau khi chữa cháy, phải kiểm tra và dập tắt hoàn toàn các đốmlửa trước khi ra về nhằm tránh trường hợp đám cháy tái phát

Hạt Kiểm lâm địa phương phải kịp thời lập báo cáo vụ cháy rừng(địa điểm và loại rừng bị cháy, đặc điểm đám cháy, tình hình chữa chy,diện tích chy v diện tích thiệt hại, nguyn nhn chy rừng) v tích cực điềutra, truy tìm đối tượng gây cháy rừng để có biện pháp xử lý đúng phápluật Các số liệu về vụ cháy rừng cũng phải được ghi chép, theo di hằngnăm và là cơ sở để theo di diễn biến ti nguyn rừng do nguyn nhn chyrừng.

15 Người dân cần phải thực hiện những quy định phịng chy chữa chy rừng no ?

Người dân nơi dễ xảy ra cháy rừng cần phải biết và nghiêm chỉnhthực hiện những quy định sau đây :

 Cần theo di thơng tin thời tiết v dự bo chy rừng hằng ngy, hằng tuần(thơng qua cc phương tiện thông tin đại chúng, thông báo của địaphương và các bảng báo hiệu cấp dự báo cháy rừng tại cửa rừng)

 Nghiêm chỉnh chấp hành các quy định về nơi nghiêm cấm hoặc chophép sử dụng lửa nhưng theo đúng kỹ thuật, cũng như các quy địnhkhác về phịng chy chữa chy rừng tại địa phương

 Nêu cao tinh thần cảnh giác và quán triệt quan điểm “phịng chy rừng lchính”, nhắc nhở gia đình v những người khác luôn cảnh giác với lửarừng

 Trong suốt mùa cháy rừng, tổ đội quần chúng bảo vệ rừng và lựclượng canh phịng chy khơng được lơ là nhiệm vụ được giao

 Khi phát hiện cháy rừng phải hô hoán lực lượng ứng cứu dập tắt tạichỗ, đồng thời nhanh chóng thông tin cho chính quyền địa phươnghoặc đơn vị Kiểm lâm gần nhất để tổ chức lực lượng cứu chữa kịpthời

 Có trách nhiệm tham gia chữa cháy rừng khi địa phương huy động