Luận Văn Triết Học, Đạo Hiếu, Lễ Vu Lan, Phật Giáo.pdf

MỤC LỤC ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ PHƢƠNG HÀ ĐẠO HIẾU TRONG LỄ VU LAN CỦA PHẬT GIÁO Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học Mã số 60 22 03 01 Ngƣời[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng em, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Đăng Sinh, có kế thừa một số kết quả nghiên cứu liên quan đã được công bố Các số liệu, tài liệu trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Em hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng khoa học về luận văn của mình

Hà Nội tháng 2 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Phương Hà

đ i một cách vững chắc và tự tin

Học viên Nguyễn Thị Phương Hà

M C L C

MỞ ĐẦU 2

1 í do chọn đề tài 2

Tình hình nghiên cứu của đề tài 4

c đích và nhiệm v của luận văn 5

Cơ sở l luận và phương pháp nghiên cứu 6

Đối tượng và ph m vi nghiên cứu 6

Đóng góp của luận văn 7

ết cấu của luận văn 7

CHƯƠNG 1 : KHÁI QUÁT VỀ ĐẠO HIẾU VÀ LỄ VU LAN CỦA PHẬT GIÁO 8

1.1 Quan niệ về Đạo hiếu 8

1 o hi u trong Nho giáo 8

2 o Hi u trong Ph t giáo 16

o hi u trong tru n th ng văn h Vi t N m 22

1.2 Lễ Vu Lan c a Phật gi o 42

2 Khái ni m Nghi lễ 42

2 2 Lễ Vu L n củ Ph t giáo 43

Tiểu kết chương 1 50

CHƯƠNG 2 : LỄ VU LAN – MỘT IỂU HIỆN CỦA ĐẠO HIẾU 52

2.1 Lễ Vu Lan ở Ch u Á và qu tr nh du nhập vào Việt Na 52

2.1.1 Lễ hội Vu L n củ một s qu c gi Ch u 52

2 2 Quá trình du nh p và nghi lễ cúng Vu L n Vi t N m 56

2.2 nghĩa c a Đạo hiếu trong Lễ Vu Lan 63

2.3 Gi tr Đạo hiếu trong Lễ Vu Lan ối với việc y d ng ạo c cho con người Việt Na hiện nay 77

Tiểu kết chương 86

C KẾT LUẬN 87

ANH M C TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

MỞ ĐẦU

1 L do chọn ề tài

Công ch như núi Thái Sơn Nghĩ mẹ như nước trong nguồn chả r Một lòng thờ mẹ kính ch

Cho tròn chữ hi u mới là đ o con

(Ca dao)

Trong chúng ta ai từng lớn lên mà không một lần được chìm đắm trong l i ru ngọt ngào đó Công lao cha mẹ sinh thành dưỡng d c, đ o làm con sao có thể quên Đó là l i răn d y đầu tiên về Đ o Hiếu mà chúng ta đã từng nghe từ khi còn rất nhỏ Hiếu đ o vốn là truyền thống qu báu tốt đẹp của dân tộc ta, giá trị ấy, tinh thần ấy được giữ gìn, được bảo tồn và phát huy qua bao thế hệ đã trở nên bất biến, v nh h ng Từ xưa đến nay,cha ông

ta rất coi trọng việc giáo d c đ o đức làm ngư i cho con cháu, trong đó giáo d c đ o hiếu được đ t lên hàng đầu Hiếu không những được xem là đứng đầu của đức h nh mà còn là cội nguồn để có được phúc thiện

hi m i con ngư i sinh ra và lớn lên, đâu biết r ng chúng ta có được điều đó nh công ơn sinh thành dưỡng d c của cha mẹ Cha mẹ đã cho ta hình hài, cho ta sự ấm áp của tình yêu thương Cha mẹ đã một nắng hai sương, chịu bao đắng cay tủi nh c, làm l ng vất vả, bán m t cho đất bán lưng cho tr i, lo cho ta từ bát cơm ch n nước để nuôi ta khôn lớn trưởng thành Công ơn của cha mẹ như tr i bể hông có cha mẹ, không có ông bà

t tiên con ngư i như cây không có gốc rễ, sông suối không có cội nguồn

Đ o hiếu được bắt nguồn từ tấm lòng tri ân, là sự bày tỏ, đền đáp công lao dưỡng d c tr i bể của mẹ cha, ngư i đã đem l i cho ta sự sống, nâng đỡ ta

từ những bước đi đầu tiên Đ o làm con ph ng dưỡng cha mẹ là để báo đền

ân đức, nhưng không có ngh a là chỉ lo cho cha mẹ được ăn no, m c ấm, được

ở nơi nhà cao cửa rộng, ph ng dưỡng cha mẹ không chỉ về m t vật chất mà

còn cả về tinh thần không để cha mẹ phải lo lắng, phiền muộn Cũng như thế,

đ o Phật với triết lí nhân sinh cao cả, với phương châm “Đ o pháp bất ly thế gian pháp” Phật giáo cũng mang trong mình giá trị nhân văn sâu sắc ấy Hiếu đ o trong Phật giáo cũng rất gần gũi với Hiếu đ o trong truyền thống dân gian, là sự thể hiện tấm lòng biết ơn của con cháu đối với cha mẹ, ông

bà t tiên, d y con ngư i ta biết hướng về cội nguồn Đ o Phật có m t ở nước ta từ hàng ngàn năm, với sự từ bi nhân ái, với những giá trị nhân văn sâu sắc, trong đó đ c biệt đề cao Đ o Hiếu như một triết lí nhân sinh, như một truyền thống tốt đẹp của mình

ễ báo hiếu trong đ o Phật được gọi là lễ Vu lan Nói đến Vu an là phải nói đến mùa báo hiếu, mùa mà những ngư i con nhớ đến công ơn sinh thành dưỡng d c của cha mẹ và muốn làm việc gì đó để đền ơn đáp ngh a

ởi vì công ơn cha mẹ quả thật trên đ i này không có gì thiêng liêng b ng Công ơn ấy đã thấm trong ta từ thủa tượng hình, đến với ta qua hơi ấm, qua bàn tay trìu mến, qua dòng sữa b dưỡng và qua giọng hát ngọt ngào Cha mẹ

là hình ảnh đầu tiên mà ta nhìn thấy khi ta mở mắt chào đ i và cũng là ngư i làm cho ta nhớ mãi n cư i, ánh mắt và hương vị yêu thương của cha mẹ dành cho mình Hơn nữa, nói đến cha mẹ là phải nói đến sự hy sinh cho các con cả cuộc đ i về cả tâm hồn lẫn thể xác Chính vì tình thương và lòng hy sinh cao cả như thế, phận làm con chúng ta phải hiểu rõ tình thương và sự hy sinh của cha mẹ, hiểu để đền ơn đáp ngh a với đấng sinh thành dưỡng d c ta nên ngư i

Chính vì ngh a lớn lao đó nên tác giả đã chọn đề tài “ o hi u

trong Lễ Vu L n củ Ph t giáo” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của

mình Tác giả muốn góp một tiếng nói nhỏ về vấn đề này, cũng là để bày tỏ lòng tri ân đối với đấng sinh thành

2.T nh h nh nghiên c u c a ề tài

Xung quanh vấn đề về Đ o hiếu trong Phật giáo nói chung và Đ o hiếu trong ễ Vu an nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, một số bài viết đã đề cập đến khía c nh này hay khía

c ch khác của vấn đề Cuốn “Tư tưởng hiếu đ o trong Phật giáo” do Hòa thượng Thích Nhuận Đ t tuyển dịch NX T ng hợp Hồ Chí inh Nội dung của cuốn sách này, tác giả đã nêu nhiều cơ sở và ph m trù về đ o Hiếu trong Phật giáo Cuốn “Có một nền đ o l Việt Nam” của Giáo sư Nguyễn Phan Quang Nxb TP Hồ Chí inh 1 , trong cuốn sách này bước đầu tác giả đã cho ngư i đọc thấy sự hòa hợp của đ o đức Phật giáo trong đ o l dân gian Việt Nam

Tác giả Cao Vọng Chi với tác ph m “Đ o Hiếu trong Nho gia” do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội 1 Trong đó đã trình bày một cách sơ khảo về những yếu tố l luận và thực tiễn ảnh hưởng đến

sự hình thành và phát triển tư tưởng Hiếu đ o trong Nho giáo

ài viết “Từ Đ o Hiếu truyền thống ngh về đ o hiếu ngày nay” của Nguyễn Thị Thọ đăng trên t p chí Triết học số - , đã trình bày một cách khái quát đ o Hiếu từ truyền thống đến hiện đ i và kh ng định vai trò của chữ Hiếu trong gia đình cũng như ngoài xã hội

GS Nguyễn Tài Thư, với bài viết “Hiếu và việc xây dựng đ o Hiếu trong xã hội hiện nay” đăng trên T p chí triết học số – 201 , đã kh ng định đ o Hiếu là một tiền đề quan trọng trong việc xây dựng đ o Hiếu trong xã hội ngày nay

uận án Tiến s Triết học của T Chí Hồng với đề tài nghiên cứu

“ nh hưởng của đ o đức Phật giáo trong đ i sống đ o đức của xã hội Việt Nam hiện nay” Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí inh, Nội dung của đề tài là đ o đức Phật giáo và giá trị của nó nh hưởng của đ o đức Phật giáo trong đ o đức Việt Nam truyền thống

T p chí Vu Lan – Báo hi u, s 20 năm 200 , s 289 năm 2005, s

40 năm 2006, s 95 năm 2007 đã phần nào khái quát chung về nguồn gốc

ra đ i của ngày lễ Vu an, về chữ hiếu và đ o lí sống của con ngư i Việt Nam

Tác giả C o Hồng với bài viết Mùa Vu Lan báo hi u đăng trên báo

Công an nhân dân online, ngày 1 tháng năm 1 đã kh ng định Vu an là

lễ báo ân Theo thuyết nhà Phật, con ngư i ta chịu bốn ơn sâu n ng đó là ơn Quốc gia, xã hội, cha mẹ sinh thành, thầy cô d y d trong đó ơn sinh thành

đ t vấn đề n ng nhất Trong trăm điều tội, tội bất hiếu là tội lớn nhất

Hòa Thượng Thích Phước Đ t trong bài viết “ ễ Vu an và đ o lí sống của dân tộc Việt Nam” Đăng ngày thứ sáu, 1-8- 1 trên báo văn hóa-giáo d c đã nói về công h nh lễ Vu an và ảnh hưởng của lễ này đối với truyền thống tín ngưỡng văn hóa của dân tộc

Thiền sư Thích Nhất H nh trong cuốn sách ông hồng cài áo Nxb Thanh Niên đã lí giải về ngh a của bông hoa hồng cài áo trong ngày Vu an

Tác giả Anh Sơn – inh Nguyệt – Thành Tàu có bài viết Mùa Vu Lan – chúng tay làm việc thiện, đăng trên báo Văn hóa – Giáo d c đã nhấn m nh ngh a của những việc làm thiện

Nhìn chung những công trình nghiên cứu, bài viết trên đều có đóng góp to lớn đối với việc kế thừa, phát huy chữ Hiếu trong đ o Phật Tuy nhiên những công trình này đều chưa đề cập được một cách rõ ràng về Đ o hiếu trong ễ Vu an- một biểu hiện tập trung nhất của Đ o hiếu trong Phật giáo

3.M c ch và nhiệ v c a uận văn

Trên cơ sở nghiên cứu một cách hệ thống về Đ o hiếu trong Phật giáo nói chung và trong ễ Vu an nói riêng, luận văn làm rõ giá trị của Đ o hiếu đối với việc xây dựng đ o đức cho con ngư i Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở ý uận và phương ph p nghiên c u

4 Cơ sở ý

Đề tài được tiến hành dựa trên cơ sở vận d ng các quan điểm của chủ ngh a ác - ênin, tư tưởng Hồ Chí inh, các quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về tôn giáo, đồng th i, kế thừa một cách có chọn lọc những l luận thích hợp của các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả

có liên quan đến nội dung của luận văn

4 P ươ g p áp g ê ứ

Trên cơ sở phương pháp luận chung là chủ ngh a duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử, luận văn chú trọng sử d ng phương pháp lôgic - lịch sử, phương pháp phân tích - t ng hợp, phương pháp khảo sát và t ng kết thực tiễn để nghiên cứu và trình bày

5 Đối tư ng và phạ vi nghiên c u

- i tư ng nghi n c u Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quan

niệm về Đ o hiếu nói chung và Đ o hiếu trong ễ Vu an của Phật giáo nói riêng

- Ph m vi nghi n c u Ph m vi nghiên cứu của luận văn là Đ o hiếu

trong ễ Vu an của Phật giáo Những giá trị của Đ o hiếu trong lễ Vu an đối với việc xậy dựng đ o đức cho con ngư i Việt Nam hiện nay

Kết c u c a uận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh m c tài liệu tham khảo, luận văn gồm chương, tiết

CHƯƠNG 1 : KHÁI QUÁT VỀ ĐẠO HIẾU VÀ LỄ VU

LAN CỦA PHẬT GIÁO

1.1 Quan niệ về Đạo hiếu

1.1.1 g g á

Nho giáo là một học thuyết chính trị - đ o đức hình thành rất sớm ở Trung Quốc Trên năm tồn t i của mình, Nho giáo có ảnh hưởng rất lớn tới xã hội Trung Quốc và các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam

Nho giáo đề cập tới nhiều nội dung, trong đó có nội dung giáo d c tư tưởng hiếu cho con ngư i Trong lịch sử phát triển của Nho giáo, cho dù quan niệm của các nhà Nho ở m i th i k có khác nhau, song họ đều thống nhất với nhau một quan điểm đề cao đức Hiếu của con ngư i, coi đó là một trong những nội dung chủ yếu của học thuyết Nho giáo

Kh ng Tử đã đề cập tới ph m trù “Hiếu” trong quan hệ cha con, song Tăng Tử đ i sau mới phát triển, hoàn thiện nội dung ph m trù này Tăng Tử

là học trò của h ng Tử n i tiếng là ngư i con có hiếu và đôn hậu, được

h ng Tử d y riêng cho Đ o hiếu mà sau này tập hợp l i thành bộ “Hiếu kinh” Hiếu được đ t thành kinh đủ thấy tính chất của hiếu vô cùng trọng đ i, hiếu không còn h n hẹp trong vấn đề hết lòng yêu thương và kính trọng và nuôi dưỡng cha mẹ Hiếu với cha mẹ khi còn sống cũng như lúc qua đ i, b n phận làm con phải cung kính như thế nào, bình thư ng nuôi dưỡng ra làm sao, lúc cha mẹ bệnh tật như thế nào Ngư i con hiếu là ngư i luôn giữ gìn và không làm t n thương đến thân thể mà cha mẹ đã sinh ra, phải sống làm sao

để l i danh thơm tiếng tốt ở đ i, làm cho cha mẹ, dòng tộc mình được r ng rỡ,

lo cho chữ hiếu, chữ trung trước rồi sau mới lo cho mình Đối với cha mẹ, lòng hiếu thảo của ngư i con phải được thể hiện trên cả hai phương diện vật chất lẫn tinh thần Về phương diện đầu, ngư i con phải thực hiện ba điều căn bản chăm sóc cha mẹ chu đáo, luôn thức r ng thân thể mình được t o thành

từ máu thịt cha mẹ nên phải biết qu trọng nó và phải lập gia đình, sinh con

để nói dõi tông đư ng

Tác ph m gồm 1 chương, m i chương có những nội dung khác nhau Song có thể tóm lược l i về trong những nội dung cơ bản sau

ột là, “Hiếu” và vị trí của “Hiếu” trong các giá trị đ o đức của con ngư i Hai là, dù là ai, dân thư ng hay thiên tử thì cũng phải thực hành Đ o hiếu Càng là thiên tử thì càng phải hiếu đ o để làm gương cho dân chúng

a là, “Hiếu” là chăm sóc, ph ng th , hiếu kính với cha mẹ khi cha mẹ còn sống àm r ng danh cho cha mẹ Để tang cha mẹ, hết mực đau xót khi cha mẹ qua đ i

h ng Tử coi trọng Đ o hiếu và coi đó là đức, là gốc của con ngư i

ở đầu “Hiếu kinh” h ng Tử hỏi Tăng Tử về đức gì mà Tiên vương dùng

để d y dân làm cho thiên h được hòa và muôn đ i được cảm hóa Hiếu đứng đầu trong chăm đức, là gốc của mọi đức h nh Hơn thế, ông còn đánh giá chữ Hiếu đứng trên cả chữ Trung, và chỉ khi làm được Hiếu thì mới có thể làm được những thứ khác, mới có thể hoàn thiện được nhân cách của mình

Ngài r ng: N t hi u làm đ u,

Ấ là g c đ c, giáo h u sinh r Thờ ch mẹ, n t hi u đ u;

Thờ vu giữ , k s u d ng mình 8; tr12]

h ng Tử không nhấn m nh đến của cải do con cái dành cho cha mẹ

mà chủ yêu nói đến “Tâm” để đánh giá lòng hiếu thảo Theo ông hiếu của con cái với cha mẹ không chỉ là ph ng dưỡng những ngư i sinh ra mình mà trước hết phải là lòng thành kính Chỉ nuôi cha mẹ không thôi thì không thể gọi là hiếu, vì đến như giống chó, giống ngựa cũng có ngư i nuôi, nuôi cha mẹ mà không thành kính thì khác gì như nuôi chó, ngựa, làm sao có thể gọi là lòng hiếu thảo uận ngữ, Vi chính, h ng Tử mong muốn lập l i trật tự xã hội

b ng lễ, nh c ễ nh c như là quy luật của con ngư i và xã hội mà mọi ngư i

đều phải tuân theo để ứng xử cho đúng Con cái nuôi cha mẹ là một việc làm đúng đ o ngh a và là trách nhiệm Nhưng nếu chỉ làm vì trách nhiệm thì nuôi cha mẹ có khác gì nuôi chó, nuôi ngựa Cha mẹ h ng ngày được ăn, được đáp ứng về các nhu cầu vật chất nhưng thứ vật chất ấy như một thứ của bố thí thì cha mẹ ấy nào có ăn được Nuôi con cả cuộc đ i nhưng khi bị đối sử l nh

nh t như vậy h n bậc cha mẹ nào cũng đau lòng Vì vậy đối với cha mẹ phải trọng lòng thành kính, phải trông trước, ngó sau để biết được ứng xử sao cho hợp “lễ”

Ng vào rồi l i trông r Tình u, lễ kính đ u là lễ ng

i với mẹ tình h u m n

i với vu , lễ h t kính nhường

B i đ u soi đ làm gương Với ch gồm cả đôi đường kính u 8, tr.27]

Hiếu nên yêu, hiếu cũng bởi vì yêu Ngư i con có yêu thương cha mẹ mình mới có thể “Hiếu” Ngược l i, ngư i con có hiếu với cha mẹ vì vậy mà hết lòng lo lắng, chăm sóc, dành tình yêu cho cha mẹ, th ph ng cha mẹ khi qua đ i Cũng chính vì th ph ng cha mẹ phải hết sức thành kính nên h ng

Tử cho r ng con cái có hiếu với cha mẹ không phải ở vật chất mà ở tấm lòng

“ hi có tang gia, giữa tiền b c và tấm lòng, ông cho r ng buồn thương thật sự cao hơn tiền b c” uận ngữ, át dật,

Đ c biệt hơn nữa, tư tưởng về hiếu của h ng Tử không phải là quan điểm một chiều, không phải con cái nhất nhất nghe theo l i cha mẹ ng thư ng dậy r ng phận làm con thấy cha mẹ lầm l i phải can gián một cách nhẹ nhàng

Làm con một d đinh ninh

Ch l m thì phải h t tình c n ch 8; tr.79]

ù r ng đ o làm con phải luôn luôn kính trọng, nghe l i cha mẹ, song không phải lúc nào cha mẹ làm gì cũng đúng Vì vậy những khi cha mẹ không sáng suốt con cái phải là ngư i can ngăn một cách nhẹ nhàng để cha mẹ hiểu

mà làm theo l phải ởi l , can gián như thế nào i nói sắc m t ra sao

h ng Tử cũng chỉ rất rõ “khi ph ng s ch mẹ mà c đôi lời c n gián, n u

thấ ch mẹ không nghe theo thì phải v kính tr ng v không đư c làm trái Làm l ng vất vả mà không oán trách” uận ngữ, nhân Can ngăn cha

mẹ phải mềm mỏng song kiên quyết hi cha mẹ không nghe, giận, đánh song vẫn không nửa l i oán trách chỉ mong sao cha mẹ không đi vào con

đư ng lầm l i Chính vì vậy h ng Tử đưa ra quan điểm “cha ra cha, con ra con” đòi hỏi cha mẹ cũng cần phải đối xử với con cái cho đúng đ o của mình Cha mẹ cũng cần lắng nghe kiến, l i góp của con cái để không mắc sai lầm, làm điều tội l i Cái đó ông gọi là “chính danh”

Về phương diện tinh thần, khi cha mẹ còn ở đ i, ngư i con hiếu phải thực hiện những hoài bảo mà cha mẹ trông mong, phải tiếp nối chí hướng của cha mẹ hi cha mẹ qua đ i ngư i con phải tỏ lòng tiếc thương và lo việc cúng tế, th ph ng chu đáo Sách ễ giải thích r ng sau khi một ngư i qua

đ i hình phách khí của đất của ngư i đó s n vào trong đất và hồn khí khí của tr i s về với tr i và lễ tang được t chức để cho hai luồng khí này được dung hòa, gắn bó nhau mãi mãi Theo th i gian cách thức và nội dung của lễ nghi như thế càng ngày càng được xem trọng và đó được xem là biểu hiện của lòng hiếu thảo của ngư i sống đối với k đã khuất Chủ trương của Nho giáo

là thiết lập một thể chế xã hội mà ở đó m i cá nhân có những lối hành xử khế hợp theo những khuôn mẫu chung như Tam Cương, Ngũ Thư ng, Tam Tòng ột xã hội được n định khi m i gia đình có sự đoàn kết, hòa thuận

Sự hòa thuận đó chỉ có thể có khi sự hiếu thảo được thực hành triệt để Như vậy Hiếu là nền tảng của đ o làm ngư i, là nhân tố để hình thành nên đức Nhân của ngư i Quân tử, một mẫu ngư i l tưởng trong Nho giáo Chung quy

việc tu thân để tiến đến việc tề gia, trị quốc và bình thiên h phải bắt đầu từ một đức tính căn bản trong m i ngư i, đức tính đó không gì khác hơn là hiếu h nh.

Xưa nay, chưa một học thuyết nào, một trư ng phái nào như Nho giáo đề cập chữ Hiếu một cách sâu sắc, c thể và đày đủ đến thế Trong Nho giáo, “Hiếu”

có một ngh a quan trọng nh m xây dựng một xã hội trật tự, n định, hòa m c Thông thư ng, ngư i ta hiểu r ng “ Hiếu” là đức của con ngư i, làm con hết lòng kính yêu cha mẹ khi cha mẹ còn sống, kế thừa trí, đ o l của cha mẹ khi cha mẹ qua đ i Nhưng Nho giáo còn coi nhà là gốc của nước, cũng như nước là gốc của thiên h , do đó muốn bình thiên h phải biết trị quốc, muốn trị quốc phải biết tề gia

Con đối với cha hết mực “Hiếu đễ”, tôi với vua phải hết lòng trung thành

“Hiếu đễ” không chỉ là đức tốt của con ngư i làm anh em, làm con trong nhà mà còn luyện cho con ngư i trở thành hữu đ o, hữu đức trong nước, trong thiên h nữa

Đ o hiếu là cơ bản và rư ng cột để thực hiện đ o Trung Chính vì vậy, h ng Tử quan niệm con cái Hiếu với cha mẹ và tôi phải Trung với vua Và cũng từ đó có thể hiểu r ng con cái mà làm điều gì đó sai trái ảnh hưởng đến nề nếp, uy danh của t tiên là bất hiếu Đ c biệt là k bất trung cũng là k bất hiếu vì đã làm nh c cha mẹ,

t tiên đó là tội đ i bất hiếu

Con cái phải giữ than thể của mình vì đó là thân thể của cha mẹ ban t ng nên không thể tùy xâm h i và bỏ m c Con cái là một phần thân thể của cha mẹ, là sự tiếp nối cuộc sống của cha mẹ khi đã chết cho nên con cái phải biết coi trọng bản thân mình “Hiếu có ba hàm ngh a , đ i hiếu là tôn kính cha mẹ, tiếp đến là không làm nh c cha mẹ, cuối cùng là nuôi dưỡng” Đ i Đái ễ k , thiên h ng Tử l giải r ng thân xác con ngư i là cành của cha mẹ, dám không coi trọng Nếu không coi trọng thân xác của mình là làm t n thương đến cha mẹ,làm t n thương đến cha

mẹ là làm t n thương đến gốc, t n thương gốc thì cành cũng theo đó mà chết” Đ i

ễ k , thiên Thân thể con cái là do cha mẹ ban t ng, nuôi dưỡng mà có Vì vậy ngư i con không được tự làm t n thương hình hài thiêng liêng ấy hông chỉ vậy, ngư i con có Hiếu là ngư i kế t c, phát triển sự nghiệp của t tông, làm r ng danh

dòng họ Nếu không làm được điều đó ch ng phải là bậc tiên t và cha mẹ đau lòng lắm sao

hi cha mẹ qua đ i phải hết lòng thành kính và đau xót thương nhớ cha

mẹ Phận làm con phải để tang ít nhất ba năm, chăm sóc phần mộ cha mẹ và không được đi xa trong suốt th i gian đó Cha mẹ mất lòng con đau xót nên phải chăm sóc

phần mộ cha mẹ thật chu đáo để linh hồn cha mẹ được an ủi X t người con khi

ch còn s ng, em chí hướng củ người ấ , khi ch ch t thì em hành vi củ người

ấ B năm không th đ i so với đ o củ ch thì c th g i là Hi u v ” uận

ngữ, Học nhi

u m là s ất thường Càng đ u, càng t, càng thương, càng phi n

B i mồ hu t đ t n thi th Cất mi u đường kính lễ linh hồn

Xu n, thu cúng vái thường tôn

Ng lòng thờ mất như còn thường khi Thờ s ng đ vẹn nghì u kính

Thờ thác thì tr n tính s t thương [8; tr.93]

Hiếu thuận phải từ tâm mà ra, con cái mất cha mẹ là mất đi ch dựa tinh thần quan trọng Hơn thế sự mất mát đó còn là sự mất đi tình yêu mà cha mẹ dành cho mình Vì vậy, lòng thành kính còn quan trọng hơn việc t chức tang lễ linh đình chỉ mang tính chất phô trương, sự ôn hòa còn đáng qu hơn tiền b c vì vậy đối với cha

mẹ không được giả dối

Trong ph m vi nhà, sợi dây thiêng liêng đầu tiên buộc ch t con ngư i với ngư i khác sau khi ra đ i là tình ngh a của ngư i con đối với cha mẹ, nên khi bắt đầu có tình cảm và tư duy, tr con phải học tập để giữ đúng đ o làm con và có đức hiếu Đồng th i trong cuộc sống gia đình có đ o làm con và có đức hiếu với cha mẹ thì khi lớn lên thì cũng s trở thành ngư i cha Từ Trong ph m vi nước và thiên h

những ngư i con như vậy cũng dễ trở thành những ngư i làm lên nghiệp lớn ho c

có phần cống hiến trong công việc trị quốc

Kế thừa những tư tưởng của h ng Tử về đ o đức “nhân”,”lễ”, “ngh a”,

nh Tử cũng đã đưa ra những quan điểm của mình về Đ o hiếu Theo ông “Hiếu”

là cái gốc của nhân Đó là cái đức trư i phú mà con ngư i sinh ra đã có Hiếu được xem như là bản tính tự nhiên của con ngư i, là đức tính thiên b m của m i ngư i Đức tính ấy theo nh tử thì không cần phải suy ngh , không cần phải truyền thị thì mới thể có được ng nói “không đợi phải học mà làm được, ấy là lương năng của mình, không phải đợi suy ngh mà biết được đó là lương tri của mình Còn bồng trên tay mà không có đứa tr nào không biết yêu cha mẹ nó,đến khi lớn lên không đứa tr nào không biết kính anh nó Thân yêu cha mẹ ấy là nhân, cung kính tôn trư ng ấy là ngh a, không có gì khác l , vì là cái đ o thông hành tất cả trong thiên

h , ai ai cũng vậy” nh Tử, Tân tâm thượng ột lần nữa nh Tử làm sâu sắc thêm quan điểm của h ng Tử khi cho r ng “Hiếu là cốt lõi của nhân “, là gốc của mọi đức h nh, ng nhấn m nh răng đức “Nhân” hay đức “Hiếu” đều là bản tính tự nhiên của con ngư i ản tính tự nhiên ấy con ngư i sinh ra đã có Con ngư i khi sinh ra đã mang s n trong mình lòng hiếu thảo đối với bậc sinh thành, song cuộc sống với những khó khăn, khắc nghiệt đã làm con ngư i trở nên xa r i nó, có những hành vi trái với luân thư ng đ o l , trái với bản tính của chính mình

Có thể nói r ng nội dung chữ Hiếu của h ng – nh chủ yếu nhấn m nh vào những điều có ngh a cao sâu hơn về m t tư duy triết học Từ nhiều luận điểm trong Tứ thư, Ngũ kinh và nhiêu tài liệu diễn giải của các danh Nho về sau, ta thấy nguyên l “dương danh hiển thân” là cách báo hiếu tốt nhất, vì có “dương danh hiển thân” mới mang l i cho cha mẹ uy tín và làm cho cha mẹ được tôn trọng “đ i hiểu tôn thân” Rất sợ con em đối khác, Nho giáo làm mọi cánh cho con cháu đi đúng

đ o của cha ông, cứ kế thừa và hoàn thành sự nghiệp của cha ông mà làm nên sự nghiệp lớn, vươn cao lên mãi, con hơn cha thì nhà cha càng tốt phúc “Hiếu” là phải tôn kính cha mẹ, không làm gì để cho cha mẹ mang nh c, ngư i con phải làm nên

nghiệp lớn không chỉ r ng danh cho mình mà còn làm vinh hiển cho cha mẹ, làm cho cha mẹ được ngư i đ i kính trọng – đó mới chí cực là “Hiếu”

Hiếu là “nết đầu trong trăm nết” Hành vi của con ngư i ta không gì lớn

b ng chữ “Hiếu”, ngư i con có hiếu có thức đầy đủ về tình cảm và b n phận của mình đối với cha mẹ đó là sự biết ơn, cù lao chín chữ “cha sinh ra ta, mẹ nuôi ta, thương thay cha mẹ” Đó là nguyện thư ng xuyên làm sao đ cha mẹ được vui sướng, dù mình có phải ăn g o xấu, uống nước lã cũng thỏa lòng

Hiếu là đức của ngư i con tận tâm, thành kính khi cha mẹ còn sống, và cả tình cảm thái độ đối sử với cha mẹ trong quan hệ với ngư i khác sau khi cha mẹ mất, ngh a là phải biết “kính trọng những ngư i mà cha mẹ tôn trọng, yêu thương những ngư i mà cha mẹ thân yêu” tr Nho giáo còn đ t ra yêu cầu, đòi hỏi trong đ o đức làm con, r ng ngư i con hiếu thảo phải nhớ được tu i của cha mẹ mình - “Nhớ biết như vậy, một là để vui mừng vì cha mẹ được sống lâu, hai là để lo

sợ cho cha mẹ già yếu” , tr Đ o hiếu trong Nho giáo là nguyên tắc cơ bản duy trì trật tự trên dưới và có đóng góp lớn đối với xã hội truyền thống Nho giáo lấy “hiếu đễ” và “lễ nh c” làm nền tảng cơ bản cho sự giáo hóa, coi Nhân là đỉnh cao chót vót của tháp ngà đ o đức hi chúng ta nói “nhân là chu n mực tối cao của hành vi con ngư i” thì chỉ là một cách nói trừu tượng, phải qua hành vi chu n mực

c thể là Hiếu thì Nhân mới được thể hiện, Nhân là nguyên tắc ph biến, Hiếu là nguyên tắc đ c thù Nhưng trong hành vi thực tế Nhân và Hiếu tuy một mà hai, tuy hai mà một

Như vậy, có thể thấy r ng Đ o hiếu trong quan điểm của Nho giáo là một học thuyết sâu sắc Theo Nho giáo “Hiếu” có một ngh a quan trọng nh m xây dựng một xã hội trật tự, n định, hòa m c Gia đình là đơn vị kết cấu cơ bản nhất của xã hội, sự n định của gia đình có tác d ng trong việc củng cố xã hội “Hiếu” có tác d ng tích cực trong việc củng cố gia đình Nho giáo đã dùng Đ o hiếu với mấu chốt là quan hệ huyết thống để gắn kết xã hội tông pháp dòng tộc

g P g á

Phật giáo là một trong những tôn giáo có bề dầy lịch sử lâu đ i nhất của nhân lo i, xuất phát từ n Độ vào khoảng thế k thứ VI trước Công Nguyên Phật giáo đã có tầm ảnh hưởng m nh m sang các quốc gia dân tộc khác thuộc khu vực châu

Phật giáo vào Việt Nam b ng con đư ng hòa bình, đư ng thủy và

đư ng bộ từ n Độ, Trung thong qua việc buôn bán và giao lưu văn hóa ịch sử tồn t i của Phật giáo Việt Nam cho đến nay đã năm, có thể chia làm nhiều giai đo n, gắn với các giai đo n phát triển của lịch sử Việt Nam Đương nhiên để có thể tồn t i và phát triển m nh m trong xã hội hiện đ i Phật giáo phải đáp ứng đầy đủ những quan điểm hiện thực khách quan trong

đ i sống hiện thực Để có thể giải quyết phần nào những nhiễu nhương trong cuộc sống, ngư i ta có thể tìm đến những nguồn tư tưởng rất có giá trị và có

th áp d ng thích hợp cho mọi th i đ i của Phật giáo Trong đó, tư tưởng Hiếu đ o là một trong những ph m trù quan trọng thuộc đ o đức học Phật giáo, có thể giáo d c con ngư i biết cách hiếu thảo cha mẹ, hàn gắn sự r n nứt giữa cha mẹ và con cái, và làm cho mái ấm gia đình ngày càng h nh phúc hơn

Hiếu đ o của Phật giáo có thể hiểu theo hai ngh a rộng và hẹp Theo ngh a hẹp Hiếu đ o là ph ng dưỡng cha mẹ, cung kính cha mẹ trên chả hai phương diện vật chất và tinh thần Theo ngh a rộng ngư i thực hành Hiếu đ o không những hiếu dưỡng với cha mẹ mình mà còn mở rộng ra là hiếu dưỡng với cha mẹ mọi ngư i trong thiện h , không những hiếu thảo với cha mẹ đ i này mà còn hiếu thảo với cha mẹ trong ba đ i, bảy đ i thuộc quá khứ, và sau cùng là làm cho cha mẹ được giải thoát kh đau hoàn toàn

Trong Phật giáo Hiếu đ o được đề cập đến một cách trọn vẹn và hoàn

hảo Đức Phật d y: i u thi n t i c o không gì hơn hi u, đi u ác cùng c c

không gì hơn ất hi u” kinh Nhẫn Nh c , “G p thời không có Ph t, khéo thờ cha mẹ t c là thờ Ph t kinh Đ i Tập Hơn nữa, trên quan điểm Phật giáo,

nếu chúng ta chỉ báo hiếu một cách đơn thuần dưới hình thức ph ng dưỡng thì chưa đủ gọi là ngư i con có hiếu được inh Phật thuyết có nói nói r ng

“Người con n u ch d ng th c ăn ngon và ph c t t đẹp đ ph ng dư ng ch

mẹ, mà không th hướng d n ch mẹ đ n với T m ảo thì tu c hi u dư ng thì c ng gi ng như ất hi u”

Quả đất người đời cho là n ng, mẹ hi n ơn n ng quá hơn nhi u Núi Tu Di người đời cho là c o, ch hi n ơn c o quá hơn nhi u” kinh

Tâm Địa Quán

“N u c người v i trái cõng ch , v i phải cõng mẹ đ n ngàn muôn

năm, ch mẹ ăn u ng, ngồi n m, nh ho n, cho đ n đ i ti u ti n tr n v i, người ấ v n không đ n đư c ơn ch mẹ Phải i t ơn n ng củ ch mẹ: Cưu

m ng, sinh sản, ồng ẵm, nuôi nấng, d dỗ, t thời săn s c, không sái thời

ti t, không k tháng ngà Vì th ơn ch mẹ rất kh đ n đáp” kinh Tăng Nhất

A Hàm

Chữ Hiếu trong đ o Phật mang tính siêu việt hơn những quan niệm hiếu thảo thông thư ng, hành động hiếu thảo không chỉ là mến yêu, cung kính, vâng l i, ph ng dưỡng khi cha mẹ còn sống và th ph ng, tưởng nhớ khi cha mẹ đã qua đ i, mà còn là việc hướng cha mẹ đến với điều thiện điều lành, xa lánh điều xấu điều ác, và bản thân ngư i con cũng phải sống tốt để cha mẹ vui lòng Đức Phật đã d y m i ngư i con làm cách nào để đáp đền

công ơn cha mẹ một cách đầy đủ, trọn vẹn “H khu n ch mẹ ỏ ác làm

lành, th T m qu , giữ Ng giới D ch mẹ u i sớm m i th trì T m qu

Ng giới, chi u v cõi ch t, đ i với ơn n ng củ ch mẹ c ng g i là t m đ n”

kinh Hiếu Tử , “Những i đ n ơn ch mẹ ng cách nuôi dư ng, cúng dường

với củ cải v t chất, ti n c thời không o giờ đủ đ trả ơn ch mẹ Nhưng những i đ i với ch mẹ không c lòng tin, khu n khích, hướng d n ch mẹ

c lòng tin vào đi u thi n, s ng theo đi u thi n; đ i với ch mẹ n th m, khu n khích, hướng d n ch mẹ thí, i t sớt chi s n sẻ; đ i với ch mẹ

c ác ki n, theo đường tà, giúp ch mẹ c chánh ki n, khu n khích, hướng

d n ch mẹ tr v con đường lành con đường chơn chánh, sáng su t, như th mới đủ trả ơn cho ch mẹ” kinh Tăng Chi ộ Đối với đ o Phật, những việc

làm xuất phát từ lòng hiếu thảo mang l i lợi ích thiết thực cho cha mẹ trong hiện t i và tương lai mới chính là hành động hiếu Theo Phật giáo, con ngư i không chỉ có kiếp sống hiện t i mà còn có kiếp sống vị lai, do đó ngư i con hiếu thảo cần phải chăm lo cho cha mẹ cả đ i sống sau khi từ giã cõi đ i này Ngư i con hiếu trong đ o Phật luôn ưu tư Sau khi chết cha mẹ s đi về đâu

àm sao để giúp cha mẹ có được niềm an l c h nh phúc trong đ i sống hiện

t i và đ i sống sau khi chết Việc hướng cha mẹ theo con đư ng chân chính, giúp cha mẹ gieo trồng những nhân duyên lành cho đ i này và đ i sau Đức Phật, bậc Giác ngộ, bậc Thầy của tất cả cõi tr i và ngư i, bậc Đ i trí huệ, bậc được khắp sáu cõi Tôn kính, bậc Chánh Đ ng Chánh Giác sau khi thành

đ o đã thể hiện lòng từ hiếu của mình với ph vương, mẫu hậu, kế mẫu vừa theo thư ng pháp vừa đúng Chánh Pháp Thế Tôn đã đi bộ, vượt ngàn d m

đư ng hiểm trở để trở về thăm ph hoàng, khi ngư i sắp lâm chung, Ngài l i vượt đư ng xa để đến bên c nh vua cha và tự khiêng một góc linh sàng của ngư i đến tận nơi hỏa táng.Với kế mẫu, Ngài luôn tỏ lòng từ hiếu

ên c nh việc thể hiện chữ Hiếu theo thư ng pháp, lòng từ hiếu của Đức Phật còn nh m m c đích hướng tất cả chúng sinh đến việc hiểu và hành Chính Pháp để được giải thoát

Chữ Hiếu, sự thể hiện của lòng từ bi được Ngài thể hiện với tất cả bà

mẹ đang cư ng t i thế gian, trên thiên giới hay đang thọ nghiệp nơi các cõi

dữ Ngài đã phương tiện thuyết pháp, đưa họ từ nơi tối tăm đến nơi ánh sáng,

từ chốn kh đau đến nơi bình an h nh phúc

“Các ngươi nghĩ như th nào, nà các Tỳ-kheo Cái gì là nhi u hơn

Sữ mẹ mà các ngươi đ u ng, trong khi các ngươi lưu chu n lu n hồi trong một thời gi n dài, h là nước trong n i n

“Cái n là nhi u hơn, nà các Tỳ-kheo, t c là sữ mẹ các ngươi đ u ng,

trong khi các ngươi lưu chu n lu n hồi trong một thời gi n dài, chớ không phải nước trong n i n“ ( inh Tương Ưng

Đức Phật luôn khuyên d y chúng ta việc nhớ ơn và trả ơn cha mẹ

“Ph ng s ch mẹ không thi u th n, phàm làm vi c gì phải thư trình

trước cho ch mẹ rõ inh Trư ng A Hàm

Ph ng dưỡng, cúng dư ng cha mẹ là điều nên làm nhưng vì cha mẹ mà làm điều ác, vì muốn cha mẹ được sung sướng mà làm việc bất nhân, th i nhất định không thể chấp nhận Vì làm như vậy chỉ đem l i tai h i cho tự thân

và còn đem l i sự nguy h i cho mẹ cha

“Người đ làm ác đ nuôi dư ng ch mẹ, c ng không th nào tránh

khỏi quả áo củ hành vi ất thi n củ mình; và như v , không th lấ l do nuôi dư ng ch mẹ đ t c u mình và đ ào chữ cho nhữnh hành vi ất chánh củ mình” inh Trung ộ

Chúng ta hiếu dưỡng mẹ cha không những hưởng được rất nhiều h nh phúc từ sự yêu qu của cha mẹ, ngư i thân trong gia đình, mà còn nhận được

sự tán thành kính trọng của xã hội, còn được hưởng những quả báo tốt lành do lòng hiếu dưỡng mang l i

“Người nào theo thường pháp

Nuôi dư ng mẹ và ch , Chính do công h nh nà ,

i với ch và mẹ, Nhờ v , c Hi n thánh, Trong đời n tán thán,

S u khi ch t đư c s nh

Hư ng n l c chư thi n”

inh Tương Ưng

Từ đây có thể thấy được Phật giáo coi trọng Đ o hiếu xuất thế gian, điều này có ngh a một ngư i phải làm sao cho cha mẹ giác ngộ, giải thoát khỏi sinh tử luân hồi mới được coi là chí hiếu đích thực Đây chính là quan niệm Hiếu đ o cao tột không giống với những quan điểm Hiếu đ o thông thư ng khác ởi vì, nếu không hiểu được sự luân chuyển trong vòng sinh tử thì cũng không thể thực hành Hiếu đ o một cách hoàn thiện nhất

Hiếu thảo với cha mẹ là một đức tính tốt đẹp của con cái, được mọi ngư i ca t ng và được gọi là nền tảng đ o đức, là nhân tố quan trọng để xây dựng h nh phúc gia đình, cũng như toàn xã hội Đối với Đ o Phật báo hiếu là một trong những con đư ng chánh pháp của ngư i Phật tử Đức Phật có dậy

“tối cao điều thiện không gì hơn hiếu, cùng cực điều thiện không gì hơn bất hiếu”, vì vậy báo hiếu đã trở thành truyền thống tốt đẹp của ngư i Phật tử Việt Nam nói riêng, và Phật trên thế giới nói chung

Phật giáo có nhiều kinh điển nói về ân đức của cha mẹ đối với con cái

và chữ Hiếu của ngư i con đối với bậc sinh thành nuôi dưỡng

inh Vu an ồn nêu gương hiếu h nh của đức c iều iên, cứu thoát mẹ ra khỏi cảnh giới u minh, nh vào đ o đức tập thể của các bậc cao tăng và A a Hán

inh áo n cha mẹ nói rõ công lao sinh thành, nuôi dưỡng khó khăn của cha mẹ, và theo đó dậy con cái cách báo đáp công ơn tr i biển đó của cha mẹ

inh Thai Cốt và kinh Huyết ồn cũng cõ nội dung tương tự như hai kinh trên nhưng đ c biệt nhấn m nh công đức của cha mẹ

inh Hiếu Tử dậy về phương thức báo hiếu

inh Tâm Địa Quán với phần thứ hai là phần báo ân, dậy cách đền ơn cha mẹ của ngư i xuất gia và ngư i t i gia

Sáp c iều iên dậy về cách sám hối và hướng dẫn cha mẹ về chánh pháp của Đức Phật

“Làm con hi u thảo phải thu n kính cha mẹ, áo đáp ân sâu, quy y tam bảo, kiên trì trai giới, thi t l p đ o tràng, siêng tu sám pháp, c u xin sám h i thay cho cha mẹ, mong độ cha mẹ thoát khỏi huy t bồn, sanh v cõi trời

hư ng m i an l c (Sám Pháp M c-Liên)

Ngoài công ơn sinh thành, nuôi dưỡng để con cái trưởng thành, khỏe

m nh, cha mẹ còn có công dậy d con cái nên ngư i Vì vậy, Đức Phật cho

biết cách báo hiếu đối với cha mẹ inh Đ i báo ph mẫu trọng ân d y r ng:

Nà chúng sinh ơi, mu n đ n ơn ch mẹ, nhất là một nh n n ch p kinh nà , kính i u g n cho nhi u người t ng H i vì ch mẹ đ c t ng kinh nà chu n c n chớ đo n B vì mẹ ch sám h i làm ch B n vì mẹ ch cúng dàng T m – Bảo Năm v mẹ ch trong sáu ngà tr i phải n n nhớ giữ Sáu vì

mẹ ch thường h thí làm m i vi c lành, làm đư c như th th c là con

hi u, c u đư c mẹ ch si u thăng C c – l c phúc đ ng Hà – s

Tóm l i, hiếu là b n phận làm con mà cũng là đ o làm ngư i Hành động hiếu thảo thể hiện qua hai phương diện Phương diện vật chất và phương diện tinh thần Về phương diện vật chất, tùy điều kiện, hoàn cảnh mà nuôi dưỡng, chăm lo săn sóc cho cha mẹ cơm nước, áo quần, thuốc men khi đau

ốm Về phương diện tinh thần, luôn tỏ lòng kính yêu cha mẹ, sống tốt, biết

lo cho bản thân và gia đình, trở thành ngư i hữu ích cho xã hội để cha mẹ yên

tâm và tự hào, không làm cho cha mẹ buồn lòng, không làm cho cha mẹ tủi

h vì những việc sai trái, tội l i Ngư i con chí hiếu thực hành hiếu đ o theo

l i Phật d y, ngoài những việc làm trên còn cần phải biết hướng cha mẹ tu thân, hành thiện, quy y Phật pháp để xây dựng h nh phúc cho đ i này và đ i sau

Lòng hiếu thảo ch ng những có ngh a về m t văn hóa, đ o đức mà còn có tác d ng giáo d c Ngư i biết hiếu thảo với ông bà cha mẹ của mình là tấm gương sáng cho con cháu sau này noi theo, đó là truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” qu báu Đức Phật còn d y r ng, lòng hiếu thảo cũng chính

là nhân lành, là h nh của bậc Thánh: “Ta t nhớ trong nhi u ki p quá kh , t

tâm hi u thu n cúng dường cha mẹ, do công đ c như v y nên lên các t ng trời thì làm v Thi n đ , xu ng tr n gian thì làm v thánh vương ” kinh Hiền Ngu)

u nhập vào Việt Nam từ những thế k đầu công nguyên, trải qua năm tồn t i và phát triển trên đất nước ta, cùng với vận nước luc thịnh lúc suy, Phật giáo vẫn luôn là ngư i b n đồng hành cùng dân tộc Việt Qua những cuộc thử thách lớn lao từ khi đất nước còn chìm đắm dưới ách thống thị của Phương ắc, rồi trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống gian

kh ác liệt và cho đến ngày nay, khi đất nước bước vào giai đo n đ i mới , phát triển kinh tế xã hội, khi cuộc sống hiện đ i ngày càng phát triển, Phật giáo vẫn bền bỉ tồn t i, đi vào đ i sống nhân dân Việt Nam, góp phần lớn vào việc hình thành đ o đức con ngư i Việt Nam Chữ Hiếu theo quan niệm của Phật giáo khi vào Việt Nam đã co những biến đ i cho phù hợp với thức, truyền thống đ o đức của dân tộc Việt Theo th i gian, vượt qua mọi thử thách, quan niệm về chữ Hiếu nói riêng, và đ o đức Phật giáo nói chung vẫn

có sức sống mãnh liệt trong lòng dân tộc Việt Nam

1.1.3 g g

Trong văn hóa của dân tộc Việt Nam, ngh a Hiếu đ o được xem là một di sản qu báu, một chất liệu sống tốt đẹp được mọi ngư i yêu chuộng và giữ gìn Hiếu là linh hồn, là trọng tâm của đ o đức gia đình truyền thống Việt

Nam từ xa xưa, về sau được Nho giáo kh ng định thêm sâu sắc và dần được

cơ chế hóa, làm nền tảng luân thư ng đ o l cá nhân cũng như xã hội và toàn thể quốc gia

Chữ hiếu là nền tảng của đ o đức Gia đình là nền tảng của xã hội Trong gia đình chữ hiếu là nền tảng để xây dựng h nh phúc, đem đến sự an vui, an l c cho tất cả mọi ngư i

Con cái có hiếu với cha mẹ, ngoài việc mang l i niềm h nh phúc chung trong gia đình, còn mang đến cho chính mình sự an l c, bình an M i cá nhân,

m i gia đình trong xã hội, m i công dân của một quốc gia có an l c, bình an thì xã hội, quốc gia đó mới có an l c bình an, và m i xã hội, m i quốc gia có

an l c bình an thì thế giới của chúng ta mới được an l c, bình an

hông có tình yêu thương kính trọng vô điều kiện đối với cha mẹ thì không thể có tình yêu thương thật sự đối với ngư i khác Một xã hội không có những cá nhân có tình yêu thương thật sự, chỉ có những cá nhân, mà lòng yêu thương trong họ chỉ tồn t i khi các điều kiện xuất phát từ lòng tham d c vọng

đã được thỏa mản, nếu không đúng theo sự ham muốn, nếu trái với ý muốn, thì tình thương đó s tan biến, dể biến thành sự khinh khi, đố kỵ, ganh ghét và hận thù Như thế thì xã hội đó, s không thể có được sự an l c, sự an bình thật sự

Trong tuyền thống văn hóa Việt Nam từ bao đ i nay, Đ o hiếu luôn giữ một vai trò quan trọng, được biểu hiện một cách c thể trong cuộc sống hàng ngày

* Hi u Kính

Hiếu kính cha mẹ" ngh a là gì Và "Hiếu kính cha mẹ" là phải làm gì? Hiếu kính cha mẹ có ngh a là tôn kính và yêu quí cha mẹ Có ngư i yêu cha

mẹ nhưng thiếu lòng tôn kính, một số ngư i khác thì ngược l i, tôn kính cha

mẹ nhưng thiếu lòng yêu thương ột ngư i con hiếu kính cha mẹ là ngư i làm tròn những b n phận sau đây

Yêu Thương Ch Mẹ

B n phận đầu tiên của con cái là yêu thương cha mẹ Cũng như tất cả những liên hệ khác giữa con ngư i với con ngư i, phải có tình yêu thương chúng ta mới có thể làm trọn b n phận đối với nhau và phải có tình yêu thương thì điều chúng ta làm mới có ngh a Tình yêu của cha mẹ đối với con cái thư ng được ví như sông, núi, tr i, biển Dù có thể cha mẹ không bày

tỏ tình thương cách rõ ràng, ho c có khi vì vô tình, cha mẹ làm chúng ta đau buồn, nhưng sâu kín trong đáy lòng, cha mẹ yêu thương chúng ta vô cùng Ngư i ta thư ng nói, khi có con ta mới hiểu được tình thương yêu của cha

mẹ Câu nói này thật đúng i khi thật lòng yêu thương cha mẹ, chúng ta s không làm điều gì khiến cha mẹ buồn lo, nhưng trái l i, tìm cách làm cho cha

mẹ vui lòng

Bi t ơn Ch Mẹ

Là con cái, chúng ta phải biết ơn cha mẹ Cha mẹ là ngư i sinh thành ra chúng ta và nuôi d y cho chúng ta nên ngư i Hơn thế nữa, cha mẹ phải chịu bao khó nhọc để nuôi nấng chúng ta, từ lúc sơ sinh cho đến khi khôn lớn Công ơn của cha mẹ không gì sánh được Chúng ta cũng không thể làm gì để

đền đáp l i công ơn đó Ngư i xưa đã mô tả thật đúng khi nói "Công ch như

núi Thái Sơn, Nghĩ mẹ như nước trong nguồn chảy ra." Ca dao Vì công ơn

sinh thành và dưỡng d c của cha mẹ, chúng ta phải biết ơn cha mẹ và bày tỏ lòng biết ơn đó qua l i nói, hành động và qua cách xử sự trong b n phận làm con

Tôn Kính Cha Mẹ

Như đã trình bày ở trên, có ngư i yêu thương cha mẹ nhưng thiếu lòng tôn kính Có ngư i còn xem cha mẹ như ngang hàng với mình, do đó không nói năng với cha mẹ cách lễ phép và không bày tỏ lòng kính trọng Cũng có ngư i xem cha mẹ như là ngư i có trách nhiệm ph c v và chiều chuộng mình Trư ng hợp này xảy ra khi cha mẹ cưng chiều con quá đáng hi còn nhỏ, những đứa con đó hay làm nũng, giận d i ho c dùng tiếng khóc để cha

mẹ phải làm theo ý mình Nếu cha mẹ nuông chiều con quá đáng, khi lớn lên, con s không biết giúp đỡ cha mẹ nhưng chỉ ch cha mẹ ph c v mình Nếu cha mẹ không d y bảo đúng cách và không sửa trị khi con làm điều sai quấy

ho c nói những l i thiếu lễ độ; khi lớn khôn, những điều sai lầm đó s thành thói quen, không thể sửa đ i được Là con, khi nói với cha mẹ, chúng ta nên dùng những tiếng "thưa", "vâng", "d ", để bày tỏ lòng tôn kính

Cũng có ngư i xem thư ng cha mẹ khi thấy cha mẹ già yếu, không còn đóng góp được gì cho gia đình; ho c khi cha mẹ đau ốm, trở thành gánh n ng cho mình Chúng ta không nên xem thư ng cha mẹ khi cha mẹ già yếu, nhưng trái l i, phải yêu thương qu mến nhiều hơn vì cha mẹ đã hy sinh cả cuộc đ i cho chúng ta Hơn nữa, lúc già yếu là lúc cha mẹ cần con cái hơn hết, không những vì sức kho suy giảm, nhưng tinh thần cũng rất yếu kém Cha mẹ dễ cảm thấy cô đơn, buồn tủi vì biết mình không còn giúp ích gì cho đ i và con cái cũng không còn cần đến mình nữa Các c cũng hay lo buồn vì biết đ i sống mình sắp chấm dứt và thư ng ngh đến cái chết đang ch đợi mình Vì những l do đó, con cái cần thông cảm với cha mẹ và cố gắng làm tất cả những gì có thể làm được để đem đến cho cha mẹ niềm vui và an ủi trong những ngày cuối của cuộc đ i

Khi cha mẹ đã già yếu, chúng ta cần đối xử với lòng yêu thương, thông cảm và tế nhị Đừng vì quá bận rộn với cuộc sống mà bỏ quên cha mẹ, cũng không nên có l i nói hay hành động khiến cha mẹ buồn tủi

V ng lời Ch Mẹ

Vâng l i cha mẹ là điều dễ nhưng cũng khó hi còn nhỏ, chúng ta dễ vâng l i cha mẹ Cha mẹ bảo gì làm nấy, vì lúc đó ta thấy cha mẹ là ngư i giỏi nhất và khôn ngoan nhất trên đ i Nhưng khi khôn lớn, thấy mình có thể làm những điều mà cha mẹ không làm được, chúng ta bắt đầu không vâng l i cha mẹ nữa Bản tính tự nhiên của các em nhỏ là vâng l i cha mẹ Cha mẹ d y bảo điều gì cũng s n sàng vâng theo Các em tin cậy cha mẹ vì biết cha mẹ

yêu thương mình và không bao gi bảo mình làm điều xấu ho c có h i Tuy nhiên, khi đã lớn, vì ngh r ng mình khôn hơn và hiểu biết nhiều hơn, chúng

ta thư ng không muốn vâng l i cha mẹ nữa Dù r ng nh đi học, có những điều chúng ta hiểu biết hơn cha mẹ, nhưng đừng quên r ng vì cha mẹ sinh ra trước nên có nhiều kinh nghiệm hơn chúng ta Con cái cần nghe l i d y bảo của cha mẹ trong nhiều phương diện để tránh được những l i lầm của ngư i

tr , thiếu kinh nghiệm Trong xã hội Tây phương, con cái khi đã lớn thư ng được tự do làm theo ý riêng, tự quyết định những việc liên quan đến đ i sống mình, cha mẹ không dám khuyên răng và dẫn dắt, vì thế đưa đến nhiều l i lầm tai h i

Một ngư i con khôn ngoan s làm theo l i d y sau đây "Hỡi con, hãy giữ l i răn bảo của cha, chớ lìa bỏ các phép tắc của mẹ con Khá ghi t c nó nơi lòng con luôn luôn và đeo nó nơi c con hi con đi, các l i đó s dẫn dắt con; lúc con ngủ, nó gìn giữ con; và khi con thức dậy, thì nó s trò chuyện với con" (Châm Ngôn)

Ph ng Dư ng Cha Mẹ

hi đã lớn và đã có công ăn việc làm, con cái nên ph giúp cha mẹ trong các chi phí của gia đình Đ c biệt là khi cha mẹ đã cao tu i, không thể làm l ng để nuôi sống chính mình, con cái có trách nhiệm phải ph ng dưỡng cha mẹ, tức là chu cấp cho cha mẹ những điều cần dùng

* Hi u thảo

Hiếu thảo với cha mẹ là một đức tính tốt đẹp được mọi ngư i ca t ng, đức tính ấy được coi như một nền tảng cho mọi đức h nh, là nhân tố quan trọng để xây dựng một cuộc sống h nh phúc cho cá nhân, gia đình và xã hội

Tình thương của cha mẹ vô bến vô b mà không bao gi mong báo đáp Và cũng không ai có thể hiểu được sự “cam chịu” của lòng mẹ trước những sóng gió cuộc đ i đến đâu

òng hiếu thảo với cha mẹ như dòng chảy tự nhiên trong con ngư i, nhưng ngư i ta vẫn cần nhiều n lực để chữ hiếu còn là một chu n mực hành

vi với những phương pháp, những k năng làm ngư i hiện đ i

Sự hiếu thảo của con là điều mong đợi của cha mẹ, là n i niềm riêng tư

có khi thật thầm kín của những ngư i từng mang n ng đ đau và sinh thành dưỡng d c Nhiều ngư i con đã tìm cách tỏ bày sự hiếu thảo với mẹ cha, nhưng có khi chỉ mang l i sự buồn bực và âu lo, sự giận h n và hối tiếc

Cuộc hành trình của m i chúng ta còn dài nhưng việc được sống bên

c nh mẹ cha không phải lúc nào cũng định liệu được Hãy xem việc được gần gũi cha mẹ như một đ c ân, như một điều may mắn để “ngộ" được đ o làm con và đ o làm ngư i mà cha mẹ từng ao ước cho con

Hiếu thảo không chỉ là thể hiện tình yêu thương với mẹ mà còn là điều kiện để chúng ta được sống như là chính mình, để cảm thấy mình vẫn cứ b nhỏ khi về với gia đình thương yêu, vẫn như là những đứa tr tranh nhau n p mình vào vòng tay cha mẹ

Để trở thành ngư i hiếu thảo, ngư i ta phải được giáo d c và biết cách thể hiện điều mình muốn Hiếu thảo là b n phận, là cách sống thông thư ng của những ngư i bình thư ng Tấm gương của chính thái độ đối xử của cha

mẹ với ông bà chính là nền tảng để nuôi dưỡng và sáng t o những ứng xử hiếu thảo sau này cho con cái Nói khác đi, sống có hiếu với cha mẹ ngày nay,

đó là sự ươm mầm cho sự kính trọng của các con đối với chúng ta ngày sau

òng hiếu thảo của chúng ta không phải chỉ đối với cha mẹ mà còn được thể hiện với mọi ngư i xung quanh ông bà, thầy cô, những chiến s cách m ng, Thầy cô cho ta kiến thức, chắp cánh cho những học trò thực hiện ước mơ của mình hông ồn ào, phô trương, âm thầm và l ng l , thầy cô như những ngư i lái đò cần mẫn đưa qua bến b tri thức bao nhiêu là những lớp tr thanh niên ên c nh đó, để có được cuộc sống h nh phúc, hòa bình như ngày hôm nay, chúng ta cũng ch ng thể nào quên “hiếu thảo”, nhớ ơn

đến các anh hùng liệt s đã ngã xuống hi sinh vì dân tộc Việt Nam hông bia

đá, tượng đài, không một chút hoa m , cầu kì, các anh đã mãi ra đi khi tu i đ i còn rất tr nhưng chính những tâm hồn ấy, những tấm gương ấy, những bài học ấy s mãi mãi sống trong lòng ngư i hôm nay, ngày mai và mai sau Tuy nhiên, trong xã hội ngày nay, khi cuộc sống đang dần trở nên văn minh hiện

đ i, và đầy cả lo toan thì đôi khi bản thân chúng ta l i quên đi ho c thậm chí

là đánh mất đi cả lòng hiếu thảo của bản thân.Họ thản nhiên vô ph p, đối xử

b c đãi với gia đình, với thầy cô, đ c biệt là cha mẹ Trong cuộc sống hôm nay có bao nhiêu những hành vi, tình tr ng những giới tr cư xử không đúng đắn như hành h , đánh đập, một cách tàn nhẫn với thầy cô - những ngư i chắp cho ta đôi cánh kiến thức, rồi cha mẹ - những ngư i có công sinh thành

và dưỡng d c chúng ta Đó là những hành vi mà chúng ta phải lên án, suy ngh và tìm giải pháp Chúng ta – những thế hệ tr cần phải biết tôn trọng, gìn giữ và phát huy những đ o đức tốt đẹp đối với con ngư i, đ c biệt là lòng hiếu thảo, cần nghiêm khắc lên án, cảnh cáo với những hành vi trái ngược với lương tâm, đ o đức của m i ngư i Đó là nhiệm v của bản thân chúng ta

Thật vậy, lòng hiếu thảo là một đức tính tốt đẹp của con ngư i Việt Nam Qua đây, bản thân chúng ta – những chủ nhân tương lai của đất nước cũng s nhìn nhận l i đ o đức của bản thân, của cái nhìn về gia đình, về lòng hiếu thảo và thấm thía r ng “Tội l i lớn nhất của đ i ngư i là bất hiếu”

Xã hội ngày càng phát triển với những thay đ i tích cực về các giá trị,

có thể chữ hiếu hôm nay được hiểu theo nhiều cách khác nhau, m i ngư i thể hiện sự hiếu thuận theo hoàn cảnh của mình, nhưng chắc chắn r ng, tính chất của mối quan hệ cha con, mẹ con s không bao gi thay đ i

ưới mắt cha mẹ già, những đứa con bao gi cũng nhỏ b và cần được chở che và bảo bọc o đó, những chỉ dẫn ân cần, những l i răn chi tiết dù biết r ng có lúc s hơi l m c m nhưng l i là niềm vui của mẹ cha khi họ ngh r ng, họ vẫn còn d y d được con cháu Vẫn biết có khi cha mẹ già cực

k khó tính, cực k bảo thủ và cực đoan, song s là thất thố khi cố tình tìm cách thay đ i thói quen của họ cho hợp với nếp sống ngày nay

Hiếu thảo chỉ là một danh từ đơn giản nhưng đã trở thành ngôn từ thiêng liêng, trở thành một “điểm son” trong truyền thống gia đình, một danh xưng được tôn vinh cho ngư i nào xứng đáng với nó

* Hiễu lễ

Đối với ngư i Việt, hai chu n mực quan trọng nhất, có l là nhân ngh a

và lễ ngh a Nói là quan trọng nhất, bởi l hiếu ngh a, trung ngh a, tín ngh a đều được xây dựng trên nhân ngh a và lễ ngh a Ta không thể có hiếu nếu thiếu nhân, ta cũng không thể có trung, có tín nếu thiếu nhân ngh a Tương tự hành vi hiếu chỉ có thể biểu hiện qua lễ, qua thái độ lễ độ , qua hành vi lễ

ph p , qua lối suy ngh có đ o đức ột ngư i yêu kính cha mẹ không thể có những ngôn ngữ vô lễ đối với đấng sinh thành

ột ngư i trung quân không thể “cá mè một lứa” với nhà vua, y hệt

một ngư i học sinh tốt không thể “coi th ng vung” bởi l “không th đ

“ngợm” như dân gian thư ng ngh Sự việc làm con ngư i siêu việt trên v n vật chính là vì con ngư i có lễ ngh a Điều mà chúng ta hãnh diện gọi là văn hóa Việt, thực ra là những cách sống, cách xử thế, cách t chức theo lễ ngh a

Điều mà chúng ta nâng lên hàng tinh thần, cũng chính là lễ ngh a hồn nước, lễ gia tiên, lễ gi t Và đây cũng là điều giúp chúng ta hiểu được t i

sao, ngư i Việt chúng ta chấp nhận “cái nết đánh chết cái đẹp”, họ hiểu cái sắc đẹp của ph nữ theo h nh, theo ngôn, theo dung và theo công

hi bàn về nhân cách, ngư i ta thư ng nói “đ c là g c, tài là ng n”

X t ở góc độ nào đó, khi mọi ngư i cùng hiểu và giữ được chữ “lễ” thì chính

là giữ được cái gốc vậy

Vậy lễ là gì mà ngư i xưa d y “Ti n h c lễ, h u h c văn” Đây là l i

cửa miệng của bất k ai từng bước chân đến trư ng nhưng hình như không phải ai cũng hiểu được đủ đầy ngh a chữ “lễ” trong l i nói ấy

Phần đông nhiều ngư i hiểu “lễ” ở đây có ngh a là lễ ngh a, lễ ph p, là

sự kính trọng ngư i lớn chứ chưa thấy nhắc đến n t ngh a chính Thực ra, ngư i xưa không chỉ d y ngư i có học biết thưa gửii kính trình, biết tôn kính các bậc trưởng thượng mà sâu xa hơn đó chính là d y ngư i phải biết tuân thủ các ph p tắc, biết chấp hành các k cương- trật tự- b n phận để sống sao cho hợp với l tr i đất, xã hội, gia đình, bè b n Suy ngẫm mới thấy các c giỏi thật, chỉ vài chữ mà tứ thật cao diệu

Ngư i hiểu lễ, với tr i đất thì biết tôn trọng các qui luật tự nhiên, với xã hội thì biết tôn trọng pháp luật, với gia đình thì biết đoàn kết thương yêu, với

b n bè thì biết gần gũi thân ái hi ngư i ngư i đều giữ được lễ thì trên dưới phân minh, trật tự được sắp xếp, k cương được tôn trọng, l tự nhiên cuộc sống thật chan hòa, bình yên và h nh phúc Đó ch ng phải là cái gốc mà con ngư i cần phải giữ trong quan hệ với tự nhiên, với xã hội, với gia đình là gì

Ngày nay, trong cuộc sống thư ng nhật chúng ta thấy đầy rẫy k lừa

g t, dối trá đang hiện hữu trên cõi đ i này Hàng ngày chúng ta nghe nhắc nhiều đến k bất lương, vô trách nhiệm, thậm chí có cả những k thủ ác vẫn tồn t i quanh ta Tất cả những con ngư i ấy đều thiếu lễ, không có lễ và chưa hiểu được chữ lễ

ởi không có thức về lễ nên lên rừng ngư i ta làm lâm t c, xuống biển ngư i ta làm hải t c, lên tr i ngư i ta làm không t c, khi về phố ngư i ta

vượt đèn đỏ, ra xa lộ ngư i ta lái xe l ng lách để gây tai họa cho ngư i khác

ởi thiếu lễ nên m c dù giữ trọng trách ngư i ta vẫn có thể trở thành k cắp công qu , rút ruột công trình quốc gia để đánh b c hay làm giàu bất chính Công dân thiếu lễ thư ng vi ph m ph p nước Công chức thiếu lễ thư ng

ho nh họe ngư i dân Cán bộ nhà nước mà không giữ được lễ thì đó là tai họa của nước nhà thiếu lễ dễ dàng bán mình, không giữ được mình và thế là trở thành ngư i ph m tội Chơi với ngư i vô lễ ta thấy bất an Gia đình thiếu

lễ dễ bất hòa Xã hội có nhiều ngư i không biết lễ tất bất n Chữ lễ quan trọng là vậy mà sao ít ngư i quan tâm, ít ngư i để , ít ngư i học tập và rèn luyện để giữ cho được chữ lễ

Vì sao trong xã hội hiện đ i mang tiếng là văn minh, có văn hóa mà ngư i ta lợi d ng các phương tiện hiện đ i để nói xấu nhau, chửi bới nhau, nhiếc móc nhau Ngư i ta lợi d ng blog để h i nhau, lợi d ng các xa lộ thông tin để đưa chuyện cần giấu kín, ngư i ta quan tâm việc rèn luyện con cái thành tài hơn thành ngư i tất cả đều do thiếu lễ mà ra cả

* o hi u trong c d o t c ngữ

Trong văn học dân gian còn lưu l i những dấu tích về tấm lòng yêu chuông Đ o hiếu của ngư i con Việt Trải qua bao giai đo n thăng trầm của lịch sử với những phương diện trong đ i sống con ngư i, như kinh tế, chính trị, văn hóa và nghệ thuật v.v , nó cùng ảnh hưởng tương tác giúp cho ngư i Việt Nam làm nên văn hóa của dân tộc trong quá khứ và hiện

t i Văn học dân gian Việt Nam đã đề cao văn hóa gia đình và dòng tộc

Trong truyền thuyết hay truyện c tích, ngư i Việt luôn tự hào là thuộc dòng giống con rồng cháu tiên c ong Quân như là một ngư i cha mẫu mực, anh hùng, thương yêu và che chở con cái lúc ho n n n, thư ng khuyên mọi ngư i ăn ở hiền lành, sống đúng đ o l cha con và tình ngh a

vợ chồng Đó là thức về hiếu h nh, đ t nền tảng gây dựng đ o đức xã hội

Câu chuyện về sự tích bánh chưng bánh dầy đã bày tỏ công lao sinh dưỡng của cha mẹ ang iêu, vị hoàng tử thứ mư i tám, là ngư i con hiếu thảo, hiền lành đã dâng lên vua cha thứ bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh dầy tượng trưng cho tr i; với ngh a xem công cha ngh a mẹ to lớn như tr i cao đất rộng, che chở cho con cái sống an vui giữa đ i o vậy mà được vua Hùng truyền trao ngôi vua Tiền b c, vàng ngọc châu báu, của ngon vật l của các ngư i con khác dâng lên đều bị vua từ chối Ý thức ấy như ngọn gió đ o đức đã th i vào luồng văn hóa dân tộc để xây dựng nền đ o l lâu dài Chiếc bánh chưng, bánh dầy đã trở thành một sản ph m c truyền, một chứng tích của đ o l , chiếc bánh ấy thư ng được dâng cúng t tiên trong dịp Tết Nguyên Đán và các lễ hội hàng năm

Trong ca dao Việt Nam, tiếng nói đ o đức mang truyền thống văn hóa dân tộc được kết t mấy nghìn năm lịch sử Với những l i l mộc m c, dễ hiểu đã đề cao được công lao dưỡng d c của cha mẹ, nó không n m trong

ph m vi văn chương bác học, mà trở l i gần gủi và ph cập với đ i sống con ngư i qua bao thế hệ

Ai cũng có một khoảng tr i k niệm, một vùng mơ ước riêng, nhưng

có l ngư i nào sinh ra và lớn lên trên đất nước Việt Nam đều không thể không có sự lắng sâu, thấm đọng của những câu ca dao ngọt ngào đ m thắm trong l i mẹ hát, l i bà ru Những câu ca dao bình dị, thanh thoát cứ dần dần thấm sâu vào da thịt chúng ta, có khi tưởng như bị phai nh t, nhưng bao

gi cũng nồng thắm, mãi tồn t i và luôn chực tuôn trào

Với ca dao chúng ta có thể tìm thấy tất cả mọi chủ đề về tình yêu thiên nhiên đất nước, tình cảm gia đình, tình b ng hữu, các hiện tượng tự nhiên Như những khúc hát ngọt ngào về lòng hiếu thảo, ca dao Việt Nam đã thể hiện chủ đề này đa sắc, đa diện, gồm nhiều cung bậc khác nhau

Có l , những câu ca dao chúng ta được nghe đầu tiên trong đ i chính là những câu kh ng định công lao to lớn của cha mẹ

Công ch như núi Thái Sơn Nghĩ mẹ như nước trong nguồn chả r

Một lòng thờ mẹ kính ch Cho tròn chữ hi u mới là đ o con (C d o)

Để ví công ơn của cha ca dao thư ng đưa ra những hình ảnh thật cao rộng, hùng v và sừng sững, hiên ngang như những ngọn núi muôn đ i vững chãi Còn ngh a mẹ bao gi cũng được so sánh với dòng nước ngọt ngào, mát

l nh, vô tận vô cùng, có khi rả rích, lúc tuôn trào nhưng mãi mãi chảy xiết

Công ch như núi ngất trời Nghĩ mẹ như nước sáng ngời i n ông Núi c o i n rộng m nh mông

C l o chín chữ thuộc lòng con ơi! (C d o)

Và khi đã nhận thức được công ơn sinh thành và dưỡng d c mênh mông như đ i dương, nồng ấm như ánh m t tr i của cha mẹ, chúng ta phải biết suy ngh và hành động sao cho xứng đáng với b n phận của một ngư i con có hiếu

àm con là phải biết vâng l i cha mẹ ẹ cha là những ngư i đi trước,

l i là những ngư i luôn thương yêu, gần gũi và hiểu ta, mong muốn ta thành ngư i, thành tài nên bao gi cũng đưa ra những l i khuyên đúng đắn và kịp

th i Phận làm con phải nghe theo những l i khuyên ấy i l i chỉ d y của cha mẹ chính là một bài học qu giá để chúng ta trưởng thành T c ngữ có

câu Con không ch như nhà không n c , nhà không nóc không thể là chốn

để con ngư i sinh sống và nghỉ ngơi, con không cha thì không thể nhận được những l i khuyên bảo, d y d cho nên khó có thể nên ngư i và đi đúng con

đư ng chính đ o Vì thế nên ca dao mới d y r ng

Mẹ ch là i n, là trời

Ph n con đ u dám cư ng lời mẹ ch

ột khi đã cãi l i l i mẹ, cha bất kể là vì l do nào thì đều không thể

Ơn ch n ng lắm i ơi Nghĩ mẹ ng trời chín tháng cưu m ng

Từ l i ru dịu dàng, từ bầu sữa ngọt ngào của mẹ, con đã lớn lên trong nhịp võng chao nghiêng, trong vòng tay êm ái, bên chiếc qu t nống thắm yêu thương Giấc ngủ của con là sự thao thức của mẹ

Gi m thu mẹ ru con ngủ Năm c nh chà th c đủ v năm

Chỉ có gió mùa thu nhẹ nhàng vút ve và th i tan đi nhọc nh n của mẹ

ẹ nâng niu con để tiếp t c vượt qua những khó khăn khác, vì cuộc sống mưu sinh và vì h nh phúc của con

Con ơi con ngủ cho ngon

mẹ đi gánh nước non t ng ồng

úc còn thơ, chúng thư ng vô tư mà thư ng không biết đến những vất

vả của cha mẹ Nhưng khi đã trưởng thành m i ngư i s tự cảm nhận đầy đủ

vị m n của giọt mồ hôi lăn xuống từ trán cha, đọng l i trên vai áo b c màu của mẹ

Làm tr i n t đủ trăm đường Trước ti n đi u hi u, đ o thường ư n

Công ch đ c mẹ cho dà Cưu m ng tr ng nước những ngà ng thơ

Nuôi con kh nh c đ n giờ

Trư ng thành con phải i t thờ h i th n

Th c khu d sớm cho c n

Qu t nồng ấp l nh giữ ph n đ o con

ẫu biết không thể đáp đền đầy đủ công lao của cha mẹ nhưng chúng

ta vẫn ngày ngày hết lòng chăm lo, nhất là khi cha mẹ đã tu i cao sức yếu, bóng ngả về chiều

Sáng cơm, trư cháo, chi u trà Chăm ch , chăm mẹ, tu i già ăm

Cho dù hoàn cảnh khó khăn, nghèo kh đến đâu tình thương cha mẹ dành cho con vẫn d t dào sóng biển và con đối với cha mẹ vẫn nguyên vẹn một lòng tri ân

Mẹ già túp l u tr nh Sớm thăm t i vi ng mới đành d con

hi g p cảnh nghèo khó chúng ta phải biết chấp nhận để tiếp t c dành tất cả sức lực và tâm huyết của mình để chăm sóc cha mẹ, dâng lên ngư i cái

ăn, cái m c

C m c n c u cá ngư c uôi Nấu c nh r u mà nuôi mẹ già

Đáp đền ngh a n ng ngày xưa cha mẹ đã hy sinh vất vả để con thành ngư i, con s n sàng chịu đựng những thiếu thốn để cha mẹ được đủ đầy

i lòng ăn đ t chà là cơm nuôi mẹ, mẹ già u răng

ù đầy đủ ấm no hay nghèo đói gian kh , thật diễm phúc cho những ai còn có cha mẹ c nh bên để kính c n, yêu thương và báo đền Th i gian trôi qua, n i lo lắng nhất của ngư i con hiếu thảo chính là sự trắng dần của những sợi tóc trên đầu mẹ, là cái lưng ngày càng còng xuống đầy n ng nề của cha

H nh phúc lớn nhất của đ i con là có cha có mẹ và con luôn cầu mong cho niềm vui ấy được k o ra thật dài dù vẫn biết ch ng bao gi v nh viễn

Mỗi đ m mỗi thắp đèn trời

C u cho ch mẹ s ng đời với con

i ngư i con phải làm tròn trách nhiệm và b n phận của mình, xứng đáng với công lao của cha mẹ và xứng đáng với chính bản thân mình Còn một ngư i bất hiếu bao gi cũng là ngư i xấu, bị xã hội chê cư i và g t bỏ đầu tiên

Tột c ng ác, không gì hơn ất hi u Tột c ng thi n, không gì hơn hi u

Như những l i ca, khúc hát, l i như những câu nói giản dị mà chất chứa ngh a tình, đ o l , ca dao Việt Nam đã chứa đựng và truyền tải những bài học sâu sắc về chữ hiếu trong m i con ngư i Việt Nam Với những gì đã thể hiện,

ca dao Việt Nam đã thực hiện tất cả những chức năng cần có đối với cả cha

mẹ và con cái vừa giáo d c vừa răn đe, vừa khuyên nhủ vừa cảnh báo

Thuộc n m lòng những câu ca dao ấy, hiểu thấu ngh a của chúng và

cố gắng thực hiện, chúng ta s trở thành những ngư i con có hiếu hông phải chỉ để được ngợi khen và tự hào, mà hơn hết là để giúp chính bản thân mình sống có ngh a hơn

* o hi u trong tín ngư ng dân gian

o Hi u trong Tín ngư ng Thờ cúng t ti n

Trong các hình thái tín ngưỡng dân gian, th cúng t tiên là một lo i hình tín ngưỡng c truyền mang tính ph quát của ngư i Việt Nam à ngư i Việt Nam thì "mọi ngư i đều th cúng t tiên, mọi ngư i đều th cúng ông bà”

Th cúng t tiên đã trở thành một tập t c truyền thống, có vị trí hết sức

đ c biệt trong đ i sống tinh thần của dân tộc Việt Nam, là một trong các thành

tố t o nên bản sắc văn hóa Việt Nam Tín ngưỡng th cúng t tiên rất giản dị tin r ng t tiên mình là thiêng liêng, họ đi vào cõi v nh h ng nhưng vẫn sống

c nh con cháu, họ phù hộ cho con cháu khi g p tai ách, khó khăn; vui mừng

khi con cháu g p may mắn, khuyến khắch cho con cháu khi g p điều lành và cũng quở trách con cháu khi làm những điều tội l i

Th cúng t tiên là thông qua những lễ nghi để tỏ lòng thành kắnh, biết

ơn của con cháu đối với cha, mẹ, ông, bà, c , kỵ đã khuất Trong tâm thức nhiều ngý i Việt Nam tin r ng, tuy đã mất, nhưng vong hồn t tiên vẫn còn bên con cháu, che chở, nhắc nhở động viên mình o đó th cúng t tiên là

đ o lý ở đ i, là "đ o nhà" của ngư i Việt Nam

Th cúng t tiên là lễ nghi thể hiện lòng thành kắnh của con cháu đối với t tiên m i khi tuần tiết, gi kỵ, ho c mùa có quả mới, g o mới, ho c trong nhà có việc trọng như ma chay, cưới xin, làm nhà, đi xa Việc to, nhỏ tùy theo mà sắm lễ cúng, có thể làm c m n, c chay ho c chỉ lưng cơm, quả trứng, miễn là thành tâm Như vậy, th cúng t tiên là sự thực hành chữ Hiếu,

đ o Hiếu, bởi đối với ngư i Việt Nam:

Một lòng thờ mẹ kắnh cha Cho tròn chữ Hi u mới là đ o con

Nho giáo và Phật giáo Việt Nam đều coi trọng chữ Hiếu Theo Phật giáo, con cái không chỉ hiếu thuận cha mẹ một ngày mà là cả đ i mình Ngư i Việt Nam theo Thiên chúa giáo cũng luôn kắnh hiếu với cha mẹ, t tiên Ngày

gi , nhiều tắn đồ đến nhà th cầu nguyện cho hương hồn đã khuất, họ đi đắp

mộ, đ t hoa tưởng nhớ t tiên Chữ Hiếu không chỉ đơn thuần là cúng tiến, lễ

l t mà được c thể hóa b ng cách đối nhân xử thế với ngư i đang sống Từ ngàn xưa, ông cha ta đã có câu "sống thì ch ng cho ăn, đến khi chết mới làm văn tế ruồi" để chê bai những k làm con không biết giữ tròn đ o hiếu khi ông

bà, cha mẹ còn sống

Kắnh hiếu với cha mẹ là thể hiện sự ph ng dưỡng cha mẹ lúc về già, đừng nên "con nuôi cha mẹ con kể từng ngày" Con cháu lúc bé thì "cậy cha" nương dựa vào ông, bà, cha mẹ, lúc về già thì "cậy con" trông nh sự ph ng dưỡng, chăm sóc của con cháu