Lý luận về tích tụ và tập trung tư bản của Mác Liên hệ với thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay

Bài tập kết thúc môn Kinh tế chính trị trường đại học Luật Hà Nội, đề bài: Lý luận về tích tụ và tập trung tư bản của Mác Liên hệ với thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay. Bài tập kết thúc môn Kinh tế chính trị trường đại học Luật Hà Nội, đề bài: Lý luận về tích tụ và tập trung tư bản của Mác Liên hệ với thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay.

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Môn: Kinh tế chính trị

ĐỀ BÀI: 2

“Lý luận về tích tụ và tập trung tư bản của Mác - Liên hệ với thực

tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay”

Hà Nội, 2021

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Lý luận về tích tụ tư bản và tập trung tư bản của Mác: 1

1 Tích tụ tư bản và tập trung tư bản là gì? 1

2 Mối quan hệ giữa tích tụ và tập trung tư bản: 2

3 Vai trò của tích tụ và tập trung tư bản đối với sự phát triển của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa: 4

II Liên hệ với thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay: 5

KẾT LUẬN 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

MỞ ĐẦU

Thời gian không ngừng trôi, xã hội ngày một văn minh, hiện đại, phát triển hơn Nhằm đảm bảo được chất lượng cuộc sống của người dân, các doanh nghiệp sản xuất bắt buộc phải tìm tới các tiến bộ khoa học kỹ thuật, các công nghệ tiên tiến tối tân nhằm tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi toàn thế giới đang tiến hành công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa thì nhu cầu về vốn là càng cần thiết và quan trọng hơn bao giờ hết Đối với các nước phát triển có tiềm lực kinh tế lớn như Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc,…thì tại các nước đang phát triển như nước ta, việc lựa chọn mô hình phát triển kinh tế phù hợp là vô cùng cấp thiết Nhận thức được vai trò quan trọng của việc tích tụ và tập trung tư bản nhằm thu hút vốn đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất, em xin phép lựa

chọn đề bài số 2: “Lý luận về tích tụ và tập trung tư bản của Mác - Liên hệ với

thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay” làm bài thi tiểu luận kết thúc

học phần môn học Kinh tế chính trị Trong quá trình làm bài không tránh khỏi những sai sót khi tìm hiểu, em mong nhận được sự đánh giá, góp ý của thầy cô để thực hiện tốt hơn bài trong tương lai

NỘI DUNG

I Lý luận về tích tụ tư bản và tập trung tư bản của Mác:

1 Tích tụ tư bản và tập trung tư bản là gì?

Trong quá trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa, cùng bộ của tư bản cá biệt tăng lên thông qua quá trình tích tụ và tập trung tư bản – đây được coi là quy luật phát triển của nền sản xuất lớn tư bản chủ nghĩa

Tích tụ tư bản, được hiểu là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách

tư bản hoá giá trị thặng dư trong một xí nghiệp nào đó; trong đó tư bản hoá giá trị thặng dư ở đây được hiểu là việc chuyển hoá một phần giá trị thặng dư thành tư bản thông qua quá trình tái sản xuất mở rộng Tích tụ tư bản nhằm mục đích tăng quy

3

mô tư bản cá biệt đồng thời làm tăng quy mô tư bản xã hội do giá trị thặng dư được biến thành tư bản phụ thêm1 Một mặt, tích tụ tư bản yêu cầu tái sản xuất mở rộng

và ứng dụng khoa học kỹ thuật; mặt khác sự tăng lên của khối lượng giá trị thặng

dư trong quá trình phát triển của sản xuất tư bản chủ nghĩa tạo khả năng thực hiện cho tích lũy tư bản Nói một cách dễ hiểu hơn thì tích tụ tư bản chính là kết quả trực tiếp của tích lũy tư bản

Tập trung tư bản là sự tăng lên của quy mô tư bản cá biệt mà không làm tăng quy mô tư bản xã hội do hợp nhất các tư bản cá biệt vào một chỉnh thể tạo thành một tư bản cá biệt lớn hơn và được thực hiện thông qua sáp nhập các tư bản cá biệt với nhau2 Tập trung tư bản sử dụng cạnh tranh và tín dụng làm đòn bẩy mạnh nhất thúc đẩy quá trình; do cạnh tranh mà dẫn tới sự liên kết tự nguyện hoặc cưỡng bức sáp nhập các tư bản cá biệt, còn sử dụng tín dụng tư bản chủ nghĩa làm phương tiện

để tập trung các khoản tiền trong xã hội vào tay các nhà tư bản

Cả tích tụ tư bản và tập trung tư bản đều đi đến mục đích nhằm tạo tiền đề để thu được nhiều giá trị thặng dư hơn cho người mua hàng hóa sức lao động

2 Mối quan hệ giữa tích tụ và tập trung tư bản:

Tích tụ tư bản và tập trung tư bản có mối quan hệ mật thiết với nhau, có sự tác động thúc đẩy qua lại với nhau nhưng không đồng nhất với nhau

Tích tụ tư bản làm tăng thêm quy mô và sức mạnh của tư bản cá biệt, do đó cạnh tranh gay gắt hơn, dẫn đến tập trung nhanh hơn Ngược lại, tập trung tư bản tạo điều kiện thuận lợi để tăng cường bóc lột giá trị thặng dư nên đẩy nhanh tích tụ

tư bản Ảnh hưởng qua lại nói trên của tích tụ tư bản và tập trung tư bản làm cho tích lũy tư bản ngày càng mạnh Tập trung tư bản có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của sản xuất tư bản chủ nghĩa Nhờ tập trung tư bản mà xây dựng được xí nghiệp lớn sử dụng được kỹ thuật và công nghệ hiện đại3

1 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (2021), Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr 108.

2 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (2021), Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr 108.

3 https://www.luatquanghuy.edu.vn/blog/bai-tap-luat/nhung-nguyen-ly-co-ban-cua-chu-nghia-mac-lenin/ly-luan-ve-tich-tu-tu-ban-va-tap-trung-tu-ban-cua-c-mac-va-lien-he-voi-thuc-tien-viet-nam-hien-nay/ , truy cập ngày 9/12/2021.

C.Mác đã chỉ ra rằng tích tụ tư bản và tập trung tư bản liên kết với nhau bằng mối quan hệ biện chứng Nhìn chung cả hai đều làm tăng quy mô của tư bản cá biệt

và nâng cao sức cạnh tranh, tuy nhiên còn tồn tại những điểm khác biệt như:

Tích tụ tư bản

Tập trung tư bản

Nguồn gốc Giá trị thặng dư được tư bản hoá Tư bản đã được hình thành sẵn

trong xã hội

Quy mô

Tăng quy mô tư bản cá biệt đồng thời làm tăng quy mô tư bản xã hội

Tăng quy mô tư bản cá biệt còn

tư bản xã hội vẫn giữ nguyên

Mối quan

hệ Tư bản và lao động

Mối quan hệ trong xã hội, mối quan hệ giữa nhà tư bản với nhau

Giới hạn

Có giới hạn vì phụ thuộc vào khối lượng giá trị thặng dư của từng nhà tư bản

Quy mô và khả năng lớn, tuỳ thuộc vào từng tư bản cá biệt trong xã hội Tư bản tập trung từng ngành, khác ngành, toàn xã hội

Thời gian Quá trình thường xuyên, liên tục Diễn ra ở một thời điểm nhất

định, đối với từng nhà tư bản

Có thể nói tích tụ và tập trung tư bản dẫn đến tích tụ tập trung sản xuất, sản xuất quy mô lớn ra đời, quá trình này diễn ra thông qua cạnh tranh Nhờ có sự tập

5

trung tư bản mà tổ chức lao động hợp tác được mở rộng, biến quá trình sản xuất rời rạc, thủ công thành quá trình sản xuất theo quy mô lớn và hiện đại Tập trung tư bản không những dẫn đến sự thay đổi về lượng của tư bản mà còn làm cho tư bản

có một chất lượng mới, nhờ đó năng suất lao động được cải thiện và tăng lên nhanh chóng Chính vì thế, tập trung tư bản trở thành đòn bẩy mạnh mẽ cho tích luỹ tư bản Quá trình tích luỹ và tập trung tư bản ngày càng tăng, đồng nghĩa với việc nền sản xuất tư bản chủ nghĩa xã hội ngày càng được xã hội hoá, làm mâu thuẫn kinh tế

cơ bản của chủ nghĩa tư bản càng trở nên sâu sắc

3 Vai trò của tích tụ và tập trung tư bản đối với sự phát triển của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa:

Quá trình tích tụ và tập trung tư bản ngày càng tăng, do đó, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa cũng ngày càng trở thành nền sản xuất xã hội hóa cao độ, làm cho mâu thuẫn kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản càng sâu sắc thêm

a Vai trò của tích tụ tư bản:

Nếu xét mặt tích cực, bỏ ngoài yếu tố tư bản chủ nghĩa thì tích tụ tư bản có giá trị và ý nghĩa rất lớn trong việc tích luỹ vốn phục vụ sản xuất Trong nền sản xuất

tư bản chủ nghĩa, các nhà tư bản luôn muốn làm tối đa hoá lợi nhuận và họ sẽ cố gắng bằng mọi cách để đạt được mục tiêu này Các nhà tư bản khi này buộc phải tính toán và sử dụng phương án mở rộng quy mô sản xuất nhưng tiết kiệm chi phí nhất có thể, sau quá trình sản xuất sẽ thu được một khối lượng giá trị thặng dư -được chuyển trở lại về tư bản để phục vụ sản xuất Quá trình này cứ thế diễn ra và quy mô của nhà tư bản không ngừng được mở rộng

Hơn nữa, khi thực hiện tích tụ không chỉ làm tăng lượng tư bản cá biệt trong từng công ty, xí nghiệp mà còn làm tăng lên tư bản xã hội; bên cạnh đó, tích tụ tư bản còn làm tặng sức cạnh tranh của tư bản cá biệt dẫn đến tập trung nhanh hơn qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

b Vai trò của tập trung tư bản:

Trong quá trình cạnh tranh, để có đủ sức mạnh đứng vững trên thị trường, các nhà tư bản cần có tiềm năng lớn mạnh về nhuồn vốn mua tư liệu sản xuất, thuê nhân công,…Tập trung tư bản làm tăng nguồn vốn tập trung, thay thế quá trình sản xuất rời rạc thủ công thành quá trình sản xuất phối hợp quy mô lớn, nhờ đó xây dựng nên những công ty và xí nghiệp lớn, áp dụng được những công nghệ kỹ thuật tân tiến, hiện đại, mở rộng phạm vi cạnh tranh

Tập trung tư bản làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng lên, nhờ đó năng suất lao động tăng lên nhanh chóng Vì vậy, tập trung tư bản trở thành đòn bẩy mạnh mẽ của tích lũy tư bản

Tập trung tư bản cũng có ưu thế hơn tích tụ tư bản trong trường hợp nếu một doanh nghiệp bị lỗ vốn thì không thể thực hiện tích tụ nhưng nếu được đầu tư góp vốn thì vẫn có thể hồi phục được

II Liên hệ với thực tiễn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay:

Từ sau thời kì đổi mới, Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển mạnh về công nghiệp hoá - hiện đại hoá Những năm gần đây, đất nước ta dần đạt được nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế, thể hiện những bước tiến và những chuyển biến tích cực Hàng loạt những tiến bộ khoa học, các công nghệ kỹ thuật tiên tiến nhất được đưa vào áp dụng nhằm đạt kết quả cao nhất trong năng suất lao động sản xuất cũng như chất lượng sản phẩm và dịch vụ Tích tụ và tập trung tư bản vốn là một trong những vấn đề cơ bản để thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh

tế Đối Việt Nam đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội với những nhiệm

vụ kinh tế cơ bản như: phát triển lực lượng sản xuất, coi công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kì quá độ nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội. 

Hầu hết các doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay đều là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, “Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 95% hơn số lượng doanh nghiệp cả

7

nước, tạo ra khoảng 90% việc làm cho người lao động”4, với quy mô nhỏ, rất khó

để doanh nghiệp tăng năng suất lao động nhờ vào chuyên môn hoá và chất lượng lao động cũng không cao do lợi nhuận thấp chỉ cho phép họ sử dụng lao động không qua đào tạo Vì vậy cần đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung vốn để phát triển không chỉ kinh tế của doanh nghiệp mà còn là của toàn nền kinh tế quốc dân

Để có thể giữ được phong độ cũng như tốc độ tăng trưởng cao trong những năm tới đây thì vấn đề về huy động vốn cũng cần được xem xét và đặt ưu tiên lên hàng đầu Vốn là một nhân tố đầu vào không thể thiếu trong các hoạt động kinh tế,

có vai trò quyết định trong việc tạo ra của cải vật chất và những tiến bộ trong xã hội; thiếu vốn, nền kinh tế không thể tăng trưởng Vì vậy, nền kinh tế muốn tăng trưởng mạnh thì nhu cầu về vốn càng lớn và đòi hỏi phải sử dụng hiệu qua nguồn vốn đó Chính vì vậy, vấn đề nghiên cứu và tập trung tư bản có vai trò vô cùng cấp thiết và quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta Nhờ có quá trình tích tụ và tập trung vốn tốt mà các ngành công nghiệp được ứng dụng những tiến bộ tiên tiến của khoa học kỹ thuật, cơ sở hạ tầng được phát triển, đẩy nhanh tốc

độ tăng trưởng kinh tế

Tích tụ và tập trung tư bản chính là nền tảng cho việc phát triển quy mô sản xuất của nền kinh tế nước ta, cũng chính là con đường làm quy mô vốn tăng lên Quá trình tích tụ và tập trung tư bản ở nước ta hiện nay đang diễn ra có phần phức tạp, do nền kinh tế thị trường Việt Nam là nền kinh tế thị trường theo định hướng

xã hội, đất nước còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế và các hình thức sở hữu đan xen nhau

Trong khi nguồn vốn còn hạn chế thì các giải pháp huy động vốn hiệu quả đóng vai trò hết sức quan trọng Thứ nhất, vì mục tiêu của xã hội là không ngừng tái sản xuất mở rộng, nâng cao mức sống của người dân, cần giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng Tiếp theo, ta cần có chiến lược sử dụng

4 Nguyễn Trường Sơn (2014), Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội, tr 25.

hiệu quả các nguồn vốn Cuối cùng, một trong những giải pháp hàng đầu được đưa

ra đó là nước ta cần tăng cường tích lũy vốn trong nước kết hợp với việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài Tuy nhiên, hoạt động tích tụ và tập trung vốn đầu tư trong nước còn tương đối mới ở nước ta, quy mô tích tụ và tập trung vốn trong nước mới chỉ dừng ở quy mô vừa và nhỏ Ngoài nguồn vốn trong nước, nền kinh tế mở cửa hội nhập vào kinh tế thế giới thì một nguồn vốn cũng có vai trò đặc biệt quan trọng khác là nguồn vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm vốn đầu tư trực tiếp và vốn đầu tư gián tiếp

Như vậy cần nghiên cứu việc tích tụ và tập trung tư bản để tìm ra các giải pháp thu hút vốn đầu tư đạt hiệu quả cao thấp ứng được nhu cầu vốn trong thời kỳ 4.0, phù hợp với sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá ở nước ta

KẾT LUẬN

Nhà kinh tế học Paul Samuelson cho rằng một trong những đặc trưng quan trọng của kinh tế hiện đại là “kỹ thuật công nghiệp tiên tiến hiện đại dựa vào việc

sử dụng vốn lớn” Vốn là cơ sở để đầu tư mở rộng sản xuất, tạo ra việc làm, tạo ra công nghệ tiên tiến, tăng năng lực sản xuất của các doanh nghiệp và của cả nền kinh tế, góp phần an sinh xã hội Một quốc gia có nền kinh tế phát và phồn thịnh là khi quốc gia đó có sự tập trung mạnh mẽ trong quá trình tích lũy tư bản

Quá trình ra đời và lớn mạnh của chủ nghĩa tư bản gắn liền với các quá trình tích tụ tư bản và tập trung tư bản Tích tụ và tập trung tư bản tồn tại trong các phương thức sản xuất xã hội khác nhau Ngày nay vấn đề tích lũy và sử dụng vốn đóng vai trò thiết yếu trong việc quyết định thành công về mặt kinh tế của các nước trên thế giới nói chung cũng như Việt Nam nói riêng

9

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (2021), Nxb Chính trị quốc gia sự thật

2 Nguyễn Trường Sơn (2014), Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt

Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

3 Lý luận về tích tụ tư bản và tập trung tư bản của C Mác và liên hệ với thực tiễn Việt Nam hiện nay

https://www.luatquanghuy.edu.vn/blog/bai-tap-luat/nhung-nguyen-ly-co- ban-cua-chu-nghia-mac-lenin/ly-luan-ve-tich-tu-tu-ban-va-tap-trung-tu-ban-cua-c-mac-va-lien-he-voi-thuc-tien-viet-nam-hien-nay/

4 Tích tụ tư bản và tập trung tư bản

https://lytuong.net/tich-tu-tu-ban-va-tap-trung-tu-ban/