Kïí tûđ ăoâ, bađ ăaô lađm viïơc cho möơt söị töí chûâc quöịc tïị úê miïìn Bùưc vađ miïìn Trung Viïơt nam, trong ăoâ coâ tham gia thûơc hiïơn caâc ăiïìu tra sú böơ thõ trûúđng, lûơa choơn
Trang 2ÀÏÍ CHUÖÎI GIAÁ TRÕ
HIÏÅU QUAÃ HÚN CHO NGÛÚÂI NGHEÂO Söí tay thûåc haânh phên tñch chuöîi giaá trõ
Trang 43 Möåt xuêët phaát àiïím vò ngûúâi ngheâo trong phên tñch chuöîi giaá trõ 15
Cöng cuå 1 - Lûåa choån caác chuöîi giaá trõ ûu tiïn àïí phên tñch 23
Cöng cuå 4 - Phên tñch cöng nghïå, kiïën thûác vaâ nêng cêëp 46 Cöng cuå 5 - Phên tñch caác thu nhêåp trong chuöîi giaá trõ 55 Cöng cuå 6 - Phên tñch viïåc laâm trong chuöîi giaá trõ 61
Trang 6Michael van den Berg
Hiïơn nay Michael lađ cöị víịn vïì “Tiïịp cíơn
Thõ trûúđng cho ngûúđi ngheđo” cuêa SNV
(www.snvworld.org) úê tónh Ninh Bònh, Viïơt
nam Öng tham gia thûơc hiïơn möơt chûúng
trònh nhùìm tùng cûúđng tñnh caơnh tranh cho
caâc chuöîi giaâ trõ hang thuê cöng Öng chuýn
vïì tû víịn quaên lyâ tađi chñnh vađ tû víịn quaân lyâ
vađ ăaô tûđng lađm viïơc úê chíu Íu vađ Ăöng
Nam AÂ
Marije Boomsma
Sau khi lađm chuýn gia tû víịn vïì quaên lyâ
úê Hađ lan vađ tû víịn vïì phaât triïín thõ trûúđng úê
Bùưc Lađo, Marije Boomsma bùưt ăíìu cöng
viïơc tû víịn ăöơc líơp úê Viïơt nam tûđ nùm 2005
Kïí tûđ ăoâ, bađ ăaô lađm viïơc cho möơt söị töí chûâc
quöịc tïị úê miïìn Bùưc vađ miïìn Trung Viïơt
nam, trong ăoâ coâ tham gia thûơc hiïơn caâc
ăiïìu tra sú böơ thõ trûúđng, lûơa choơn caâc thađnh
phíìn kinh tïị coâ tiïìm nùng hoaơt ăöơng vò
ngûúđi ngheđo, höî trúơ caâc phín tñch chuöîi giaâ
trõ vađ phaât triïín caâc dõch vuơ phaât triïín kinh
doanh
Ivan Cucco
Ivan lađ nghiïn cûâu sinh ăang lađm luíơn
vùn Tiïịn sô taơi Viïơn Nghiïn cûâu Quöịc tïị,
Ăaơi hoơc Cöng nghïơ Sydney (Institute for
International Studies, University of
Technology Sydney) Dûơ aân nghiïn cûâu
hiïơn nay cuêa öng ăïì cíơp vïì sûơ phaât triïín
cuêa caâc Höơi Nghïì nghiïơp Nöng dín úê Trung
Quöịc vađ Viïơt nam Ivan aâp duơng caâc lyâ
thuýịt phín tñch maơng lûúâi vađ caâc hïơ thöịng
phûâc taơp ăïí nghiïn cûâu sûơ hònh thađnh caâc
hađnh ăöơng tíơp thïí trong lônh vûơc nöng
nghiïơp sau khi phi tíơp thïí hoâa
Luigi Cuna
Luigi Cuna lađ chuýn gia kinh tïị phaât
triïín Öng ăaô lađm viïơc cho caâc dûơ aân phaât
triïín nöng thön cuêa IFAD, ADB vađ UNOPSliïn quan ăïịn phaât triïín khu vûơc tû nhín,cho vay nöng nghiïơp aâp duơng vúâi caâc nhađsaên xuíịt vi mö vađ sú cíịp, phaât triïín kinhdoanh nöng nghiïơp vađ chuöîi giaâ trõ, phaâttriïín cú súê haơ tíìng vađ tiïịp thõ nöng nghiïơp
Nico Janssen
Nico lađ cöị víịn vïì phaât triïín chuöîi giaâ trõnöng nghiïơp cuêa SNV úê tónh Sún La, phñaTíy Bùưc Viïơt nam Sún La lađ möơt trongnhûông tónh ngheđo nhíịt Viïơt nam vúâi dín söịchuê ýịu lađ caâc nhoâm dín töơc thiïíu söị Öngcoâ nhiïìu nùm kinh nghiïơm lađm viïơc vúâi caâcnhađ cung cíịp dõch vuơ khuýịn nöng ắaphûúng vađ tùng cûúđng nùng lûơc cuêa hoơ ăïíhoaơt ăöơng theo hûúâng thõ trûúđng vađ ăaâp ûângkhaâch hađng töịt hún
Paule Moustier
Paule Moustier lađ chuýn gia vïì thõtrûúđng thûơc phíím cuêa CIRAD, möơt trungtím nghiïn cûâu cuêa Phaâp chuýn vïì nöngnghiïơp nhiïơt ăúâi Bađ ăaô lađm viïơc úê Viïơt namặúơc böịn nùm vađ ăiïìu phöịi möơt nhoâmnghiïn cûâu coâ tïn lađ Malica (Caâc liïn kïịt thõtrûúđng vađ nöng nghiïơp cho caâc thađnh phöị úêchíu AÂ) (www.malica-asia.org) Trong mûúđilùm nùm kinh nghiïơm lađm viïơc vûđa qua cuêamònh úê chíu Phi vađ chíu AÂ, bađ ăaô tham gianghiïn cûâu vađ ăađo taơo trong caâc lônh vûơctiïịp thõ thûơc phíím, nöng nghiïơp ven ăö vađkinh tïị thïí chïị aâp duơng trong phín tñch caâcchuöîi hađng hoâa
Laura Prota
Laura lađ nghiïn cûâu sinh Tiïịn sô Kinh tïịtaơi Ăaơi hoơc Macquarie úê Sydney Luíơn vùnTiïịn sô cuêa bađ nghiïn cûâu vïì caâc maơng lûúâitrao ăöíi coâ thïí taơo ăiïìu kiïơn hoùơc caên trúêtiïịp cíơn thõ trûúđng nhû thïị nađo trong quaâtrònh phaât triïín nöng thön úê Viïơt nam Gíìnăíy, ặúơc sûơ tađi trúơ cuêa dûơ aân Níng cao
Vïì caâc taâc giaê (tïn theo thûâ tûơ chûô caâi)
Trang 7Nêng cao Hiïåu quẫ Thõ trûúâng cho Ngûúâi nghêo
Hiïåu quẫ Thõ trûúâng cho ngûúâi nghêo, bâ àậ
nghiïn cûáu vïì cấc mẩng lûúái trao àưíi àêët,
lao àưång vâ hâng hốa ẫnh hûúãng nhû thïë
nâo àïën ngûúâi nghêo úã ba tĩnh àang tùng
trûúãng nhanh cuãa Viïåt nam lâ An Giang, Trâ
Vinh vâ Hâ Têy Laura àậ tham gia nhiïìu
nghiïn cûáu vâ dûå ấn vïì ngânh nưng nghiïåp
Viïåt nam tûâ nùm 2003 khi bâ àïën Viïåt nam
lêìn àêìu tiïn vúái tû cấch lâ thûåc têåp sinh tẩi
cưng ty Tû Vêën Nưng phêím Quưëc tïë
(Agrifood Consulting International)
Tim Purcell
Tim lâ mưåt trong nhûäng giấm àưëc cuãa
cưng ty Tû vêën Nưng phêím Quưëc tïë
(Agrifood Consulting International) vâ hiïån
àang lâm Giấm àưëc quưëc gia cuãa cưng ty
ACI úã Cam pu chia Ưng àậ thûåc hiïån rêët
nhiïìu nghiïn cûáu vïì cấc chuưỵi giấ trõ cho
nhiïìu khấch hâng vâ tưí chûác tâi trúå khấc
nhau nhû Ngên hâng Thïë giúái, Ngên hâng
Phất triïín Chêu Ấ, ItalCoop, vâ Tưí chûác
Nưng lûúng Liïn hiïåp quưëc
Dominic Smith
Dominic Smith lâ mưåt trong nhûäng giấmàưëc cuãa Agrifood Consulting International(www.agrifoodconsulting.com), vâ àậ cố 15nùm kinh nghiïåm vïì phất triïín úã chêu Ấgưìm Phi-lip-pin, In-àư-nï-xi-a, Trung quưëcvâ Viïåt nam Hiïån nay Dominic lâ Chuyïngia vïì Chuưỵi giấ trõ cho dûå ấn Nêng caoHiïåu quẫ Thõ trûúâng cho ngûúâi nghêo.(www.markets4poor.org)
Siebe Van Wijk
Siebe lâ mưåt trong nhûäng quẫn lyá cuãaFresh Studio Innovations Asia.Fresh Studiolâ mưåt cưng ty tû vêën, nghiïn cûáu vâ phấttriïín (R&D) cung cêëp cấc dõch vuå chuyïnmưn vâ sang tẩo vïì têët cẫ cấc quy trịnhtrong chuưỵi giấ trõ sẫn phêím tûúi(www.freshstudio.biz) Fresh Studio cố vùnphông úã Phi-lđp-pin, Viïåt nam vâ Hâ lan.Trong mûúâi nùm qua, Siebe àậ lâm viïåctrong ngânh lâm vûúân úã Àưng Phi vâ ÀưngNam Ấ, chuyïn vïì kïët nưëi nhûäng ngûúâi sẫnxuêët nhỗ vúái thõ trûúâng
Trang 8Lúđi caêm ún
Baên thaêo ăíìu tiïn phíìn lyâ thuýịt cuêa
cuöịn saâch nađy do Luigi Cuna vađ Dominic
Smith bùưt ăíìu soaơn thaêo Caâc líìn sûêa ăöíi
tiïịp theo do möơt nhoâm taâc giaê coâ tïn trong
trang trûúâc tiïịn hađnh
Nhoâm taâc giaê xin caêm ún sûơ höî trúơ cuêa
nhiïìu ngûúđi ăaô ăoâng goâp vađo viïơc hònh
thađnh vađ soaơn thaêo cuöịn saâch nađy, bao
göìm Alan Johnson thuöơc dûơ aân Níng cao
Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho ngûúđi ngheđo,
Thomas Finkel vađ caâc nhín viïn dûơ aân Xuâc
tiïịn Doanh nghiïơp vûđa vađ nhoê cuêa GTZ,
Kees Van Der Ree, Bas Rozemuller vađ
Inrgid Hultqvist thuöơc dûơ aân PRISED cuêa
ILO
Muơc ăñch cuêa cuöịn saâch hûúâng
díîn nađy
Cuöịn saâch hûúâng díîn nađy ặúơc thiïịt kïị
nhû möơt tađi liïơu cö ăoơng nhùìm cung cíịp cho
nhûông ngûúđi thûơc hiïơn chuöîi giaâ trõ möơt böơ
cöng cuơ dïî thûơc hiïơn ăïí phín tñch cuöîi giaâ
trõ vúâi troơng tím giaêm ngheđo
Mùơc duđ ăaô coâ nhiïìu saâch hûúâng díîn vïì
phín tñch Chuöîi giaâ trõ, muơc ăñch cuêa cuöịn
saâch hûúâng díîn nađy lađ ăïí kïịt nöịi khoaêng
caâch giûôa phín tñch chuöîi giaâ trõ vađ phaât
triïín vò ngûúđi ngheđo Vò víơy, caâc cöng cuơặúơc trònh bađy úê ăíy cuông tûúng tûơ nhûtrong nhûông cuöịn saâch khaâc, nhûng ăùơcăiïím chñnh cuêa cuöịn saâch hûúâng díîn nađy lađtrong möîi cöng cuơ ăïìu coâ troơng tím roô rađnglađ aâp duơng cöng cuơ ăoâ thïị nađo ăïí phín tñchặúơc taâc ăöơng cuêa chuöîi giaâ trõ tûđ goâc ăöơcuêa ngûúđi ngheđo
Saâch hûúâng díîn nađy göìm coâ 2 phíìnchñnh Phíìn ăíìu giúâi thiïơu cú súê lyâ thuýịt vïìchuöîi giaâ trõ vađ giaêi thñch xuíịt phaât ăiïím vòngûúđi ngheđo trong phín tñch chuöîi giaâ trõặúơc mö taê trong saâch nađy
Phíìn thûâ hai göìm möơt böơ 8 cöng cuơ phíntñch chuöîi giaâ trõ, trong ăoâ böịn cöng cuơ ăíìutiïn ặúơc coi lađ “Cöng cuơ Cöịt ýịu” cíìn ặúơcthûơc hiïơn ăïí ăaơt ặúơc phín tñch töịi thiïíu vïìchuöîi giaâ trõ vò ngûúđi ngheđo Böịn cöng cuơtiïịp theo lađ “caâc cöng cuơ níng cao” coâ thïítiïịn hađnh ăïí coâ möơt bûâc tranh töíng thïí húnvïì möơt söị mùơt vò ngûúđi ngheđo cuêa chuöîi giaâtrõ
Baêng 1 cho biïịt caâc mùơt khaâc nhau cuêaphín tñch chuöîi giaâ trõ vò ngûúđi ngheđo vađ caâccöng cuơ coâ thïí sûê duơng ăïí phín tñch nhûôngmùơt ăoâ Cöng cuơ nađo cađng coâ nhiïìu díịuăaânh díịu thò cađng thñch húơp ăïí phín tñchmöơt khña caơnh cuơ thïí ăoâ
Giúâi thiïơu
Trang 9Nêng cao Hiïåu quaã Thõ trûúâng cho Ngûúâi ngheâo
Trang 10PHÊÌN MÖÅT
KHAÁI NIÏÅM
Trang 121 Ăõnh nghôa
YÂ tûúêng vïì chuöîi giaâ trõ hoađn toađn mang
tñnh trûơc giaâc Chuöîi giaâ trõ noâi ăïịn caê loaơt
nhûông hoaơt ăöơng cíìn thiïịt ăïí biïịn möơt saên
phíím (hoùơc möơt dõch vuơ) tûđ luâc cođn lađ khaâi
niïơm, thöng qua caâc giai ăoaơn saên xuíịt
khaâc nhau, ăïịn khi phín phöịi túâi ngûúđi tiïu
duđng cuöịi cuđng vađ vûât boê sau khi ăaô sûê
duơng (Kaplinsky 1999, trang 121; Kaplinsky
vađ Morris 2001, trang 4) Tiïịp ăoâ, möơt chuöîi
giaâ trõ töìn taơi khi tíịt caê nhûông ngûúđi tham gia
trong chuöîi hoaơt ăöơng ăïí taơo ra töịi ăa giaâ trõ
trong toađn chuöîi
Ăõnh nghôa nađy coâ thïí giaêi thñch theo
nghôa heơp hoùơc röơng
Theo nghôa heơp, möơt chuöîi giaâ trõ göìm
möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng thûơc hiïơn trong möơt
cöng ty ăïí saên xuíịt ra möơt saên phíím nhíịt
ắnh Caâc hoaơt ăöơng nađy coâ thïí göìm coâ: giai
ăoaơn xíy dûơng khaâi niïơm vađ thiïịt kïị, quaâ
trònh mua víơt tû ăíìu vađo, saên xuíịt, tiïịp thõ
vađ phín phöịi, thûơc hiïơn caâc dõch vuơ híơu maôi
v.v Tíịt caê nhûông hoaơt ăöơng nađy taơo thađnh
möơt “chuöîi” kïịt nöịi ngûúđi saên xuíịt vúâi ngûúđi
tiïu duđng Mùơt khaâc, möîi hoaơt ăöơng laơi böí
sung giaâ trõ cho thađnh phíím cuöịi cuđng
Chùỉng haơn nhû khaê nùng cung cíịp dõch
vuơ höî trúơ híơu maôi vađ sûêa chûôa cho möơt cöng
ty ăiïơn thoaơi di ăöơng lađm tùng giaâ trõ chung
cuêa saên phíím Noâi caâch khaâc, möơt khaâch
hađng coâ thïí sùĩn sađng traê giaâ cao hún cho
möơt ăiïơn thoaơi di ăöơng coâ dõch vuơ híơu maôi
töịt Cuông tûúng tûơ nhû víơy ăöịi vúâi möơt thiïịt
kïị coâ tñnh saâng taơo hoùơc möơt quy trònh saên
xuíịt ặúơc kiïím tra chùơt cheô Ăöịi vúâi caâc
doanh nghiïơp nöng nghiïơp, möơt hïơ thöịng
kho phuđ húơp cho caâc nguýn liïơu tûúi söịng
(nhû traâi cíy) coâ aênh hûúêng töịt ăïịn chíịt
lûúơng cuêa thađnh phíím, vađ vò víơy, lađm tùng
giaâ trõ saên phíím
Chuöîi giaâ trõ theo nghôa röơng lađ möơt phûâc
húơp nhûông hoaơt ăöơng do nhiïìu ngûúđi tham
gia khaâc nhau thûơc hiïơn (ngûúđi saên xuíịt sú
cíịp, ngûúđi chïị biïịn, thûúng nhín, ngûúđi
cung cíịp dõch vuơ v.v.) ăïí biïịn möơt nguýn
liïơu thö thađnh thađnh phíím ặúơc baân leê.Chuöîi giaâ trõ röơng bùưt ăíìu tûđ hïơ thöịng saênxuíịt nguýn liïơu thö vađ chuýín dõch theocaâc möịi liïn kïịt vúâi caâc doanh nghiïơp khaâctrong kinh doanh, lùưp raâp, chïị biïịn v.v Caâch tiïịp cíơn theo nghôa röơng khöngxem xeât caâc hoaơt ăöơng do möơt doanhnghiïơp duy nhíịt tiïịn hađnh, mađ noâ xem xeâtcaê caâc möịi liïn kïịt ngûúơc vađ xuöi cho ăïịnkhi nguýn liïơu thö ặúơc saên xuíịt ặúơc kïịtnöịi vúâi ngûúđi tiïu duđng cuöịi cuđng Trongphíìn cođn laơi cuêa saâch hûúâng díîn nađy, cuơmtûđ chuöîi giaâ trõ seô chó ặúơc duđng ăïí chó ắnhnghôa röơng nađy
Khaâi niïơm chuöîi giaâ trõ bao hađm caê caâcvíịn ăïì vïì töí chûâc vađ ăiïìu phöịi, caâc chiïịnlûúơc vađ quan hïơ quýìn lûơc cuêa nhûông ngûúđitham gia khaâc nhau trong chuöîi Nhûông víịnăïì nađy vađ nhûông víịn ăïì coâ liïn quan khaâcseô ặúơc thaêo luíơn trong cuöịn saâch nađy Cíìnhiïíu rùìng tiïịn hađnh phín tñch chuöîi giaâ trõăođi hoêi phaêi coâ möơt phûúng phaâp tiïịp cíơnthíịu ăaâo vïì nhûông gò ăang diïîn ra giûôanhûông ngûúđi tham gia trong chuöîi, nhûông gòliïn kïịt hoơ vúâi nhau, nhûông thöng tin nađoặúơc chia seê, quan hïơ giûôa hoơ hònh thađnhvađ phaât triïín nhû thïị nađo, v.v
Ngoađi ra, chuöîi giaâ trõ cođn gùưn liïìn vúâikhaâi niïơm vïì quaên trõ vö cuđng quan troơngăöịi vúâi nhûông nhađ nghiïn cûâu quan tím ăïịncaâc khña caơnh xaô höơi vađ möi trûúđng trongphín tñch chuöîi giaâ trõ Viïơc thiïịt líơp (hoùơcsûơ hònh thađnh) caâc chuöîi giaâ trõ coâ thïí gíysûâc eâp ăïịn nguöìn tađi nguýn thiïn nhiïn(nhû nûúâc, ăíịt ăai), coâ thïí lađm thoaâi hoâaăíịt, míịt ăa daơng sinh hoơc hoùơc gíy önhiïîm Thïm vađo ăoâ, sûơ phaât triïín cuêachuöîi giaâ trõ coâ thïí aênh hûúêng ăïịn caâc möịirađng buöơc xaô höơi vađ tiïu chuíín truýìnthöịng, vñ duơ nhû do quan hïơ quýìn lûơc giûôacaâc höơ hoùơc cöơng ăöìng thay ăöíi, hoùơcnhûông nhoâm dín cû ngheđo nhíịt hoùơc dïî bõtöín thûúng chõu taâc ăöơng tiïu cûơc tûđ hoaơtăöơng cuêa nhûông ngûúđi tham gia chuöîi giaâtrõ
Nhûông möịi quan ngaơi nađy cuông coâ liïn
Trang 13Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
quan ăïịn caâc chuöîi giaâ trõ nöng nghiïơp Lyâ
do lađ vò caâc chuöîi giaâ trõ nöng nghiïơp phuơ
thuöơc chuê ýịu vađo viïơc sûê duơng caâc nguöìn
tađi nguýn Ăöìng thúđi, ngađnh nöng nghiïơp
cođn coâ ăùơc thuđ búêi sûơ phöí biïịn caâc tiïu
chuíín xaô höơi truýìn thöịng Cuöịi cuđng lađ do
tyê lïơ ngûúđi ngheđo trong ngađnh nöng nghiïơp
cao, khung phín tñch chuöîi giaâ trõ coâ thïí aâp
duơng ăïí ruât ra kïịt luíơn vïì sûơ tham gia cuêa
ngûúđi ngheđo vađ caâc taâc ăöơng tiïìm tađng cuêa
sûơ phaât triïín chuöîi giaâ trõ ăïịn giaêm ngheđo
2 Caâc khaâi niïơm chñnh vïì
Chuöîi Giaâ trõ
Phíìn nađy giúâi thiïơu töíng quaât vïì caâc khaâi
niïơm chñnh cuêa chuöîi giaâ trõ tûđ quan ăiïím
hoơc thuíơt Trûúâc hïịt, phíìn nađy nhùìm lađm roô
khaâi niïơm, thûâ hai lađ trònh bađy cö ăoơng töíng
quan tađi liïơu ăïí giúâi thiïơu möơt söị víịn ăïì
chñnh liïn quan ăïịn phín tñch chuöîi giaâ trõ
Theo sûơ phín loaơi vïì khaâi niïơm, coâ ba luöìng
nghiïn cûâu chñnh trong caâc tađi liïơu vïì chuöîi
giaâ trõ: (i) phûúng phaâp filieđre (ii) khung khaâi
niïơm do Porter líơp ra (1985) vađ (iii) phûúng
phaâp toađn cíìu do Kaplinsky ăïì xuíịt (1999),
Gereffi (1994; 1999; 2003) vađ Gereffi, vađ
Korzeniewicz (1994)
Filieđre (Chuöîi)
Phûúng phaâp filieđre (filieđre nghôa lađ
chuöîi, maơch) göìm caâc trûúđng phaâi tû duy vađ
truýìn thöịng nghiïn cûâu khaâc nhau Khúêi
ăíìu, phûúng phaâp nađy ặúơc dung ăïí phín
tñch hïơ thöịng nöng nghiïơp cuêa caâc nûúâc
ăang phaât triïín trong hïơ thöịng thuöơc ắa cuêa
Phaâp Phín tñch chuê ýịu lađm cöng cuơ ăïí
hađm nhíơn thûâc kinh nghiïơm thûơc tïị ặúơc sûêduơng ăïí líơp sú ăöì dođng chuýín ăöơng cuêahađng hoâa vađ xaâc ắnh nhûông ngûúđi tham giavađ caâc hoaơt ăöơng Tñnh húơp lyâ cuêa chuöîi (fil-ieđre) hoađn toađn tûúng tûơ nhû khaâi niïơm röơngvïì chuöîi giaâ trõ trònh bađy úê trïn Tuy nhiïn,khaâi niïơm chuöîi chuê ýịu tíơp trung vađo caâcvíịn ăïì cuêa caâc möịi quan hïơ víơt chíịt vađ kyôthuíơt ắnh lûúơng, ặúơc toâm tùưt trong sú ăöìdođng chaêy cuêa caâc hađng hoâa vađ sú ăöì möịiquan hïơ chuýín ăöíi
Phûúng phaâp chuöîi coâ hai luöìng coâ vađiăiïím chung vúâi phín tñch chuöîi giaâ trõ:
- viïơc ăaânh giaâ chuöîi vïì mùơt kinh tïị vađ tađichñnh (ặúơc trònh bađy trong Durufleâ, Fabrevađ Yung, 1988, vađ ặúơc sûê duơng trong möơtsöị dûơ aân phaât triïín do Phaâp tađi trúơ trongthíơp niïn 80 vađ 90) chuâ troơng vađo víịn ăïìtaơo thu nhíơp vađ phín phöịi trong chuöîi hađnghoâa, vađ phín taâch caâc chi phñ vađ thu nhíơpgiûôa caâc thađnh phíìn ặúơc kinh doanh nöơiắa vađ quöịc tïị ăïí phín tñch sûơ aênh hûúêngcuêa chuöîi ăïịn nïìn kinh tïị quöịc dín vađ sûơăoâng goâp cuêa noâ vađo GDP theo “phûúngphaâp aênh hûúêng” (“meâthode des effets”)
- phín tñch coâ tñnh chíịt chuâ troơng vađochiïịn lûúơc cuêa phûúng phaâp chuöîi, ặúơc sûêduơng nhiïìu nhíịt úê trûúđng ăaơi hoơc Paris-Nanterre, möơt söị viïơn nghiïn cûâu nhûCIRAD vađ INRA vađ caâc töí chûâc phi chñnhphuê nhû IRAM lađm vïì phaât triïín nöngnghiïơp, nghiïn cûâu möơt caâch coâ hïơ thöịng sûơtaâc ăöơng líîn nhau cuêa caâc muơc tiïu, caâccaên trúê vađ kïịt quaê cuêa möîi bïn coâ liïn quantrong chuöîi; caâc chiïịn lûúơc caâ nhín vađ tíơpthïí, cuông nhû caâc hònh thaâi quy ắnh mađ
Trang 14hoâa cuêa nöng dín vađ thûúng nhín ngađnh
thûơc phíím so vúâi chiïịn lûúơc ăa daơng hoâa)
Khung phín tñch cuêa Porter
Luöìng nghiïn cûâu thûâ hai liïn quan ăïịn
cöng trònh cuêa Porter (1985) vïì caâc lúơi thïị
caơnh tranh Porter ăaô duđng khung phín tñch
chuöîi giaâ trõ ăïí ăaânh giaâ xem möơt cöng ty
nïn tûơ ắnh võ mònh nhû thïị nađo trïn thõ
trûúđng vađ trong möịi quan hïơ vúâi caâc nhađ
cung cíịp, khaâch hađng vađ ăöịi thuê caơnh tranh
khaâc YÂ tûúêng vïì lúơi thïị caơnh tranh cuêa möơt
doanh nghiïơp coâ thïí ặúơc toâm tùưt nhû sau:
möơt cöng ty coâ thïí cung cíịp cho khaâch
hađng möơt mùơt hađng (hoùơc dõch vuơ) coâ giaâ trõ
tûúng ặúng vúâi ăöịi thuê caơnh tranh cuêa
mònh nhûng vúâi chi phñ thíịp hún (chiïịn lûúơc
giaêm chi phñ) nhû thïị nađo? Caâch khaâc lađ
lađm thïị nađo ăïí möơt doanh nghiïơp coâ thïí
saên xuíịt möơt mùơt hađng mađ khaâch hađng
muöịn mua vúâi giaâ cao hún (chiïịn lûúơc taơo
sûơ khaâc biïơt)?
Trong böịi caênh nađy, khaâi niïơm chuöîi giaâ
trõ ặúơc sûê duơng nhû möơt khung khaâi niïơm
mađ caâc doanh nghiïơp coâ thïí duđng ăïí tòm ra
caâc nguöìn lúơi thïị caơnh tranh (thûơc tïị vađ
tiïìm tađng) cuêa mònh Ăùơc biïơt, Porter líơp
luíơn rùìng caâc nguöìn lúơi thïị caơnh tranh
khöng thïí tòm ra nïịu nhòn vađo cöng ty nhû
möơt töíng thïí Möơt cöng ty cíìn ặúơc phín
taâch thađnh möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng vađ coâ thïí
tòm thíịy lúơi thïị caơnh tranh trong möơt (hoùơc
nhiïìu hún) nhûông hoaơt ăöơng ăoâ Porter
phín biïơt giûôa caâc hoaơt ăöơng sú cíịp, trûơc
tiïịp goâp phíìn tùng thïm giaâ trõ cho saên xuíịt
hađng hoâa (hoùơc dõch vuơ) vađ caâc hoaơt ăöơng
höî trúơ coâ aênh hûúêng giaân tiïịp ăïịn giaâ trõcuöịi cuđng cuêa saên phíím
Trong khung phín tñch cuêa Porter, khaâiniïơm chuöîi giaâ trõ khöng truđng vúâi yâ tûúêng vïìchuýín ăöíi víơt chíịt Porter giúâi thiïơu yâtûúêng theo ăoâ tñnh caơnh tranh cuêa möơt cöng
ty khöng chó liïn quan ăïịn quy trònh saênxuíịt Tñnh caơnh tranh cuêa doanh nghiïơp coâthïí phín tñch bùìng caâch xem xeât chuöîi giaâtrõ bao göìm thiïịt kïị saên phíím, mua víơt tûăíìu vađo, híơu cíìn, híơu cíìn bïn ngoađi, tiïịpthõ, baân hađng, caâc dõch vuơ híơu maôi vađ dõchvuơ höî trúơ nhû líơp kïị hoaơch chiïịn lûúơc, quaênlyâ nguöìn nhín lûơc, hoaơt ăöơng nghiïn cûâuv.v
Do víơy, trong khung phín tñch cuêaPorter, khaâi niïơm chuöîi giaâ trõ chó aâp duơngtrong kinh doanh Kïịt quaê lađ phín tñch chuöîigiaâ trõ chuê ýịu nhùìm höî trúơ caâc quýịt ắnhquaên lyâ vađ chiïịn lûúơc ăiïìu hađnh Vñ duơ nhûmöơt phín tñch vïì chuöîi giaâ trõ cuêa möơt siïuthõ úê chíu Íu coâ thïí chó ra lúơi thïị caơnh tranhcuêa siïu thõ ăoâ so vúâi caâc ăöịi thuê caơnh tranhlađ khaê nùng cung cíịp rau quaê giöịng nûúâcngoađi Tòm ra nguöìn lúơi thïị caơnh tranh lađthöng tin coâ giaâ trõ cho caâc muơc ăñch kinhdoanh Tiïịp theo nhûông kïịt quaê tòm ặúơcăoâ, doanh nghiïơp kinh doanh siïu thõ coâ leôseô tùng cûúđng cuêng cöị möịi quan hïơ vúâi caâcnhađ saên xuíịt hoa quaê giöịng ngoaơi vađ chiïịndõch quaên caâo seô chuâ yâ ăùơc biïơt ăïịn nhûôngvíịn ăïì nađy
Trang 15Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Hònh 2 Hïơ thöịng giaâ trõ
Möơt caâch khaâc ăïí tòm ra lúơi thïị caơnh
caơnh lađ dûơa vađo khaâi niïơm hïơ thöịng giaâ trõ
YÂ chñnh lađ: thay vò chó phíntñch lúơi thïị caơnh
tranh cuêa möơt cöng ty duy nhíịt, coâ thïí xem
caâc hoaơt ăöơng cuêa cöng ty nhû möơt phíìn
cuêa möơt chuöîi caâc hoaơt ăöơng röơng hún mađ
Porter goơi lađ hïơ thöịng giaâ trõ Möơt hïơ thöịng
giaâ trõ bao göìm caâc hoaơt ăöơng do tíịt caê caâc
cöng ty tham gia trong viïơc saên xuíịt möơt
hađng hoâa hoùơc dõch vuơ thûơc hiïơn, bùưt ăíìu tûđ
nguýn liïơu thö ăïịn phín phöịi ăïịn ngûúđi
tiïu duđng cuöịi cuđng Vò víơy, khaâi niïơm hïơthöịng giaâ trõ röơng hún so vúâi khaâi niïơm chuöîigiaâ trõ cuêa doanh nghiïơp vađ giöịng vúâi khaâiniïơm mađ cuöịn saâch hûúâng díîn nađy noâi ăïịnkhi phín tñch chuöîi giaâ trõ (phûúng phaâpröơng hún) Tuy nhiïn, cíìn chó ra rùìng trongkhung phín tñch cuêa Porter, khaâi niïơm hïơthöịng giaâ trõ chuê ýịu lađ cöng cuơ giuâp quaên lyâăiïìu hađnh ặa ra caâc quýịt ắnh coâ tñnhchíịt chiïịn lûúơc
Phûúng phaâp tiïịp cíơn toađn cíìu
Gíìn ăíy nhíịt, khaâi niïơm caâc chuöîi giaâ trõ
ặúơc aâp duơng ăïí phín tñch toađn cíìu hoâa
(Gereffi and Korzeniewicz 1994; Kaplinsky
tùng lïn Caâc taâc giaê nađy líơp luíơn rùìng phíntñch chuöîi giaâ trõ coâ thïí giuâp giaêi thñch quaâtrònh nađy, nhíịt lađ trong möơt viïîn caênh nùngăöơng
Hònh 1 Chuöîi giaâ trõ cuêa Porter
Trang 16xeât caâc hònh thaâi phín phöịi toađn cíìu khaâc
chó cho biïịt möơt phíìn vïì caâc hiïơn tûúơng
nađy Vñ duơ nhû caâc söị liïơu thöịng kï thûúng
maơi chó cung cíịp söị liïơu vïì doanh thu göơp
chûâ khöng phaêi lađ vïì doanh thu thuíìn, vađ
caâc phín tñch cuơ thïí vïì tûđng ngađnh (nöng
nghiïơp, cöng nghiïơp, dõch vuơ) chó thïí hiïơn
ặúơc möơt phíìn cuêa caê cíu chuýơn
Thûâ hai lađ möơt phín tñch chuöîi giaâ trõ coâ
thïí lađm saâng toê viïơc caâc cöng ty, vuđng vađ
quöịc gia ặúơc kïịt nöịi vúâi nïìn kinh tïị toađn
cíìu nhû thïị nađo Caâch phín tñch löìng gheâp
nađy seô xaâc ắnh úê mûâc ăöơ röơng hún caâc kïịt
quaê phín phöịi cuêa caâc hïơ thöịng saên xuíịt
toađn cíìu vađ nùng suíịt mađ caâc nhađ saên xuíịt
caâ thïí phaêi níng cao hoaơt ăöơng vađ do ăoâ tûơ
ăùơt mònh vađo con ặúđng tùng trûúêng thu
nhíơp bïìn vûông
Trong khuön khöí chuöîi giaâ trõ, caâc möịi
quan hïơ thûúng maơi quöịc tïị ặúơc coi lađ möơt
phíìn cuêa caâc maơng lûúâi nhûông nhađ saên
xuíịt, xuíịt khííu, nhíơp khííu vađ baân leê, trong
ăoâ tri thûâc vađ quan hïơ ặúơc phaât triïín ăïí
tiïịp cíơn ặúơc caâc thõ trûúđng vađ caâc nhađ
cung cíịp Trong böịi caênh nađy, sûơ thađnh
cöng cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ cuêa
nhûông ngûúđi tham gia thõ trûúđng úê caâc nûúâc
ăang phaât triïín phuơ thuöơc vađo khaê nùng tiïịp
cíơn caâc maơng lûúâi nađy
3 Möơt xuíịt phaât ăiïím vò
ngûúđi ngheđo trong phín
tñch chuöîi giaâ trõ
Nhû ăaô nïu trong muơc 2 úê trïn, phín tñch
chuöîi giaâ trõ coâ thïí khaâ linh hoaơt vađ chuöîi giaâ
trõ coâ thïí ặúơc phín tñch tûđ goâc ăöơ cuêa bíịt
kyđ ngûúđi nađo trong söị nhiïìu ngûúđi tham gia
trong chuöîi Phín tñch chuöîi giaâ trõ nhû ặúơc
trònh bađy úê trïn coâ thïí lađm cú súê cho viïơc
hònh thađnh caâc dûơ aân vađ chûúng trònh höî trúơ
cho möơt chuöîi giaâ trõ hoùơc möơt söị chuöîi giaâtrõ nhùìm ăaơt ặúơc möơt kïịt quaê phaât triïínmong muöịn
Vñ duơ vïì caâc kïịt quaê phaât triïín muöịn ăaơtặúơc coâ thïí göìm: tùng lûúơng xuíịt khííu, taơo
ra töịi ăa viïơc lađm, mang laơi lúơi ñch cho möơtnhoâm ngûúđi cuơ thïí trong xaô höơi, tíơn duơngcaâc nguýn liïơu thö cuêa ắa phûúng hoùơctíơp trung caâc lúơi ñch phaât triïín vađo caâc khuvûơc keâm phaât triïín hoùơc khoâ khùn trong möơtquöịc gia Xuíịt phaât ăiïím vađ troơng tím cuêaphan tñch chuöîi giaâ trõ liïn quan trûơc tiïịp ăeânkïịt quaê phaât triïín muöịn ăaơt ặúơc tûđ viïơc höîtrúơ chuöîi giaâ trõ
Xuíịt phaât ăiïím vađ ắnh hûúâng cuêa phíntñch chuöîi giaâ trõ trong Saâch hûúâng díîn nađylađ Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho ngûúđingheđo Vò víơy, caâc cöng cuơ ặúơc ắnhhûúâng ăïí phín tñch chuöîi giaâ trõ tûđ quanăiïím cuêa ngûúđi ngheđo Muơc tiïu cuöịi cuđngcuêa viïơc hoađn thiïơn chuöîi giaâ trõ cho ngûúđingheđo coâ hai khña caơnh Thûâ nhíịt lađ tùngtöíng söị lûúơng vađ giaâ trõ saên phíím mađ ngûúđingheđo baân ra trong chuöîi giaâ trõ Ăiïìu nađyseô lađm tùng thu nhíơp thûơc tïị cuêa ngûúđingheđo cuông nhû nhûông ngûúđi tham gia khaâctrong chuöîi giaâ trõ Ăiïìu nađy ặúơc thïí hiïơn lađT=1 trong Hònh 3, trong khi caê sú ăöì hònhtrođn tùng lïn
Muơc tiïu thûâ hai lađ giûô nguýn ặúơc thõphíìn cuêa ngûúđi ngheđo trong ngađnh hoùơctùng lúơi nhuíơn biïn trïn möơt saên phíím ăïíngûúđi ngheđo khöng chó coâ thu nhíơp thûơc tïịcao hún mađ tùng caê thu nhíơp tûúng ăöịi sovúâi caâc bïn tham gia khaâc trong chuöîi giaâtrõ Trong trûúđng húơp nađy, phíìn cuêa ngûúđingheđo trong sú ăöì hònh trođn cuông tùng lïnvađ ngûúđi ngheđo búât ngheđo hún so vúâi nhûôngngûúđi tham gia khaâc trong chuöîi giaâ trõ.Phíìn nađy ặúơc kyâ hiïơu lađ T=2 vađ coâ thïí goơilađ Tùng trûúêng vò ngûúđi ngheđo
Trang 17Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Phûúng phaâp chuöîi giaâ trõ chuê ýịu lađ möơt
cöng cuơ mö taê ăïí xem xeât caâc tûúng taâc
giûôa nhûông ngûúđi tham gia khaâc nhau Lađ
möơt cöng cuơ coâ tñnh mö taê, noâ coâ nhûông lúơi
thïị khaâc nhau úê chöî noâ buöơc ngûúđi phín
tñch phaêi xem xeât caê caâc khña caơnh vi mö vađ
vô mö trong caâc hoaơt ăöơng saên xuíịt vađ trao
ăöíi Phín tñch trïn cú súê caâc hađng hoâa coâ
thïí cho biïịt nhiïìu hún vïì cú cíịu töí chûâc vađ
chiïịn lûúơc cuêa nhûông ngûúđi tham gia khaâc
nhau vađ hiïíu ặúơc caâc quy trònh kinh tïị
thûúđng chó ặúơc nghiïn cûâu úê phaơm vi toađn
cíìu (thûúđng boê qua sûơ khaâc biïơt mang tñnh
ắa phûúng cuêa caâc quy trònh) hoùơc úê tíìm
quöịc gia/ắa phûúng (thûúđng haơ thíịp caâc
lûơc lûúơng röơng lúân hún taơo nïn thay ăöíi vïì
kinh tïị xaô höơi vađ líơp chñnh saâch)
Kaplinsky vađ Morris (2001) nhíịn maơnh
rùìng khöng coâ caâch nađo “ăuâng” ăïí phín tñch
chuöîi giaâ trõ; mađ phûúng phaâp ặúơc choơn
chuê ýịu dûơa vađo cíu hoêi nghiïn cûâu ăang
tòm cíu traê lúđi Duđ sao, böịn khña caơnh trong
ăiïím ăïịn cuêa hađng hoâa ặúơc baân trongnûúâc vađ nûúâc ngoađi (Kaplinsky vađ Morris2001) Nhûông chi tiïịt nađy coâ thïí thu thíơpặúơc nhúđ kïịt húơp ăiïìu tra thûơc ắa, thaêoluíơn nhoâm tíơp trung, PRA, phoêng víịn thöngtin vađ söị liïơu thûâ cíịp
Thûâ hai lađ phín tñch chuöîi giaâ trõ coâ vaitrođ trung tím trong viïơc xaâc ắnh sûơ phín phöịi lúơi ñch cuêa nhûông ngûúđi tham gia
trong chuöîi Coâ nghôa lađ, phín tñch lúơi nhuíơnvađ lúơi nhuíơn biïn trïn möơt saên phíím trongchuöîi ăïí xaâc ắnh ai ặúơc hûúêng lúơi nhúđtham gia chuöîi vađ nhûông ngûúđi tham gianađo coâ thïí ặúơc hûúêng lúơi nhúđ ặúơc töí chûâcvađ höî trúơ nhiïìu hún Ăiïìu nađy ăùơc biïơt quantroơng trong böịi caênh cuêa caâc nûúâc ăangphaât triïín (vađ ăùơc biïơt lađ nöng nghiïơp), vúâinhûông lo ngaơi rùìng ngûúđi ngheđo noâi riïng dïî
bõ töín thûúng trûúâc quaâ trònh toađn cíìu hoâa(Kaplinsky vađ Morris 2001) Coâ thïí böí sungphín tñch nađy bùìng caâch xaâc ắnh baên chíịtviïơc tham gia trong chuöîi ăïí hiïíu ặúơc caâcHònh 3: Tùng trûúêng vò Ngûúđi ngheđo
Trang 18Caâc víịn ăïì quaên trõ coâ vai trođ then chöịt
trong viïơc xaâc ắnh nhûông hoaơt ăöơng níng
cíịp ăoâ diïîn ra nhû thïị nađo Ngoađi ra, cú
cíịu cuêa caâc quy ắnh, rađo caên gia nhíơp, haơn
chïị thûúng maơi, vađ caâc tiïu chuíín coâ thïí
tiïịp tuơc taơo nïn vađ aênh hûúêng ăïịn möi
trûúđng mađ caâc hoaơt ăöơng níng cíịp diïîn ra
Cuöịi cuđng, phín tñch chuöîi giaâ trõ coâ thïí
nhíịn maơnh vai trođ cuêa quaên trõ trong chuöîi
giaâ trõ Quaên trõ trong chuöîi giaâ trõ noâi ăïịn cú
cíịu caâc möịi quan hïơ vađ cú chïị ăiïìu phöịi
töìn taơi giûôa caâc bïn tham gia trong chuöîi giaâ
trõ Quaên trõ quan troơng tûđ goâc ăöơ chñnh saâch
thöng qua xaâc ắnh caâc sùưp xïịp vïì thïí chïị
coâ thïí cíìn nhùưm túâi ăïí níng cao nùng lûơc
trong chuöîi giaâ trõ, ăiïìu chónh caâc sai lïơch
vïì phín phöịi vađ tùng giaâ trõ gia tùng trongngađnh
Hònh 4 minh hoaơ phûúng phaâp sûê duơngtrong phín tñch chuöîi giaâ trõ Trung tím cuêaphín tñch lađ líơp sú ăöì caâc lônh vûơc vađ caâcmöịi liïn kïịt chñnh Tuy nhiïn, giaâ trõ gia tùngcuêa phûúng phaâp chuöîi giaâ trõ coâ ặúơc tûđăaânh giaâ caâc möịi liïn kïịt trong vađ giûôanhûông bïn tham gia thöng qua lùng kñnhcuêa caâc víịn ăïì vïì quaên trõ, níng cíịp vađ lûu
yâ vïì phín phöịi Nhúđ hiïíu ặúơc möơt caâch coâhïơ thöịng vïì nhûông möịi liïn kïịt nađy trongmöơt maơng lûúâi, coâ thïí ặa ra nhûông kiïịnnghõ chñnh saâch töịt hún, vađ hún thïị nûôa,hiïíu hún vïì taâc ăöơng ngûúơc laơi cuêa chuângtrong toađn chuöîi
Nguöìn: (Rich 2004)
Caâc chuöîi giaâ trõ thûúđng phûâc taơp, nhíịt lađ
úê caâc lúâp giûôa caâc cöng ty ăún leê coâ thïí
tham gia vađo nhiïìu chuöîi khaâc nhau Do ăoâ,
khaêo saât chuöîi - hay nhûông chuöîi - nađo phuơ
thuöơc ríịt nhiïìu vađo xuíịt phaât ăiïím ăöịi vúâi
ýu cíìu cuêa nghiïn cûâu Baêng 2 liïơt kï möơt
söị xuíịt phaât ăiïím coâ thïí coâ
Trong möîi trûúđng húơp, xuíịt phaât ăiïím seôxaâc ắnh nhûông möịi kïịt nöịi nađo vađ nhûônghoaơt ăöơng nađo trong chuöîi lađ ăöịi tûúơng ặúơcýu cíìu Vñ duơ, nïịu tím ăiïím cuêa ýu cíìulađ caâc hoaơt ăöơng thiïịt kïị vađ xíy dûơngthûúng hiïơu trong chuöîi thò xuíịt phaât ăiïímcoâ thïí lađ caâc haông thiïịt kïị, hoùơc böơ phíơnHònh 4 A Sú ăöì Phín tñch Chuöîi giaâ trõ
Trang 19Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
thûúng hiïơu trong caâc cöng ty tiïịp thõ toađn
cíìu Ăiïìu nađy ăođi hoêi nghiïn cûâu phaêi quay
ngûúơc laơi söị lûúơng nhûông chuöîi giaâ trõ cung
cíịp cho cuđng möơt thûúng hiïơu (nhû caâc nhađ
cung cíịp khaâc nhau cho Nestle) Mùơt khaâc,
víịn ăïì caâc cöng ty nhoê vađ vûđa tham gia vađo
möơt söị chuöîi giaâ trõ, coâ thïí lađm nghiïn cûâu
phaêi chuâ troơng vađo caâc thõ trûúđng cuöịi, ngûúđi
mua vađ ngûúđi mua cuêa caâc thõ trûúđng nađy
trong möơt söị ngađnh, vađ caâc nhađ cung cíịp
víơt tû ăíìu vađo khaâc nhau
Xuíịt phaât ăiïím chñnh seô ặúơc aâp
duơng trong cuöịn saâch hûúâng díîn nađy lađ
taâc ăöơng cuêa sûơ phaât triïín vađ víơn hađnh cuêa caâc chuöîi giaâ trõ ăïịn ngûúđi ngheđo Xuíịt phaât ăiïím nađy seô ặúơc kïịt húơp vađo möîi cöng cuơ ặúơc mö taê trong saâch Nïịu nhûông cöng cuơ trong saâch hûúâng díîn nađy chuê ýịu lađ böơ cöng cuơ thöng thûúđng ăïí phín tñch chuöîi giaâ trõ thò ăiïím khaâc biïơt lúân nhíịt cuêa caâc cöng cuơ ặúơc trònh bađy trong phíìn sau lađ chuâng thiïn vïì phín tñch chuöîi giaâ trõ hoaơt ăöơng thïị nađo
vò ngûúđi ngheđo möơt caâch roô rađng.
Trang 20Cấc lơnh vûåc
quan têm
àêìu tiïn cuãa
nghiïn cûáu
Phên phưëi thu
nhêåp toân
cêìu
Ngûúâi tiïu duâng cuưëicuâng (vâ tấi chïë) trongngânh
Sú àưì hûúáng ngûúåc lẩitoân chuưỵi àïën ngûúâi bấnlễ, ngûúâi mua vâ ngûúâi sẫnxuêët
Trong ngânh àưì gưỵ giaduång, bùỉt àêìu vúái cấcnhốm khấch hâng cuãa cấccûãa hâng bấch hốa vâchuyïn duång úã cấc nûúácgiâu
Vai trô cuãa
cấc nhâ bấn
Trong ngânh thûåc phêím,bùỉt àêìu vúái cấc siïu thõ
Vai trô cuãa
nhûäng ngûúâi
mua àưåc lêåp
Nhûäng ngûúâi mua àưåclêåp, cấc nhâ bấn buưn
Sú àưì cố hûúáng ngûúåc lẩiàïën nhûäng ngûúâi sẫn xuêëtvâ ngûúâi cung cêëp cho hổtrong cuâng mưåt chuưỵi, tiïëntúái nhûäng ngûúâi bấn lễ
Trong ngânh giây, bùỉt àêìuvúái cấc ngûúâi mua chuyïnnghiïåp, trong ngânh rauquẫ vúái nhûäng ngûúâi muatheo loẩi
Thiïët kïë Cấc cưng ty thiïët kïë,
hang quẫng cấo àưåc lêåphóåc cấc cưng ty lúán cốcấc thûúng hiïåu toâncêìu
Sú àưì xuưi hûúáng àïën cấcnhâ bấn lễ trong cấc thõtrûúâng cuưëi khấc nhau,hûúáng ngûúåc vïì cấc nhâsẫn xuêët khấc nhau vâ cấcnhâ cung cêëp cho hổ
Trong sẫn xuêët àưì maymùåc, bùỉt àêìu vúái Prada vâGAP trong cấc thõ trûúângsẫn xuêët hang loẩt vâGucci trong thõ trûúâng thúâitrang cao cêëp
Vai trô cuãa
cấc nhâ sẫn
xuêët chđnh
Cấc cưng ty mua phuåtuâng, chi tiïët mấy vïì lùỉprấp dûúái thûúng hiïåucuãa mịnh (OEM) lùỉp rấpcấc thânh phêím
Sú àưì hûúáng túái bấn lễ vâhûúáng ngûúåc lẩi vïì cấcnhâ cung cêëp vâ cấc nhâcung cêëp cho hổ
Ford trong ngânh sẫn xuêët
ư tư; Sony trong sẫn xuêëthâng àiïån tûã gia duång
Cấc nhâ cung
cêëp têìng thûá
nhêët
Cấc cưng ty lúán cungcêëp cấc bưå phêån phuåtuâng, chi tiïët mấy phuåcho cấc cưng ty khấcmua vïì lùỉp rấp dûúáithûúng hiïåu cuãa mịnh(OEM)
Sú àưì xuưi àïën OEM vâcấc khấch hâng cuãa hổ, cốthïí trong nhiïìu hún mưåtlơnh vûåc; vâ hûúáng ngûúåclẩi àïën cấc nhâ cung cêëpvâ cấc nhâ cung cêëp chohổ
Magna vâ Delphi trongngânh sẫn xuêët ư tư; trongngânh mấy tđnh, vúái cấcnhâ sẫn xuêët bẫn mẩch inchđnh vâ mân hịnh
Cấc nhâ cung
Trong ngânh thûåc phêím,hûúáng àïën cấc cưng ty incấc vêåt liïåu bao gối; trongngânh ngên hang lâ cấcnhâ cung cêëp cấc modulephêìn mïìm
Bẫng 2: Mưåt sưë vđ duå cấc àiïím khấc nhau cuãa lưëi vâo nghiïn cûáu chuưỵi giấ trõ
Trang 21Nêng cao Hiïåu quẫ Thõ trûúâng cho Ngûúâi nghêo
Cấc lơnh vûåc
quan têm
àêìu tiïn cuãa
nghiïn cûáu
Cấc nhâ cung
Trong ngânh thûåc phêím,hûúáng àïën cấc cưng ty incấc vêåt liïåu bao gối; trongngânh ngên hang lâ cấcnhâ cung cêëp cấc modulephêìn mïìm
Cấc nhâ sẫn
Trong ngânh àưìng, àïënnhûäng ngûúâi mua chđnh úãThõ trûúâng Kim loẩi Luênàưn vâ cấc nhâ cung cêëpcho ngânh viïỵn thưng Cấc nhâ sẫn
xuêët nưng
nghiïåp
Cấc nưng trẩi Sú àưì xuưi àïën cấc nhâ
chïë biïën, ngûúâi mua vâkhấch hang cuãa hổ, vângûúåc vïì cấc nhâ cungcêëp vêåt tû àêìu vâo
Rau sẩch cho cấc nhâàống gối sa-lất vâ nhûängngûúâi mua theo loẩi trongthõ trûúâng cuưëi
Ngûúâi mua úã mưåt loẩt cấcchuưỵi giấ trõ, cấc nhâ cungcêëp vêåt tû àêìu vâo
Nhûäng ngûúâi cung cêëphang thuã cưng cho cấc nhâxuêët khêíu, cấc nưng trẩinhỗ cung cêëp cho cấc nhâmấy chïë biïën
Cấc nhâ sẫn
Sú àưì xuưi àïën cấc nhâchïë biïën, lùỉp rấp hóåc nhâtưí chûác/phên phưëi thûá ba,ngûúåc vïì cấc nhâ bấn lễ
Thụ ngoâi trong ngânhsẫn xuêët quêìn ấo vâ giâydếp, hưåp cấc tong tấi chïëcho cấc nhâ mấy, hang thuãcưng bấn ngoâi phưë chokhấch du lõch
Giúái, tuưíi vâ
dên tưåc
Lao àưång nûä Sûã duång lao àưång nûä trong
toân chuưỵi giấ trõ
Trong ngânh thúâi trang,phuå nûä trong cấc nưng trẩitrưìng bong, cấc nhâ mấy,cấc àẩi lyá xuêët khêíu, cấccưng ty thiïët kïë, quẫngcấo, cûãa hâng bấn lễ
Trang 22PHÊÌN HAI
CÖNG CUÅ PHÊN TÑCH
CHUÖÎI GIAÁ TRÕ
Trang 24Muơc tiïu
Trûúâc khi tiïịn hađnh phín tñch chuöîi giaâ
trõ, phaêi quýịt ắnh xem seô ûu tiïn choơn tiïíu
ngađnh nađo, saên phíím hay hađng hoâa nađo ăïí
phín tñch Vò caâc nguöìn lûơc ăïí tiïịn hađnh
phín tñch luâc nađo cuông haơn chïị nïn phaêi líơp
ra phûúng phaâp ăïí lûơa chon möơt söị nhíịt
ắnh caâc chuöîi giaâ trõ ăïí phín tñch trong söị
nhiïìu lûơa choơn coâ thïí ặúơc
Caâc cíu hoêi chñnh
Viïơc choơn nhûông chuöîi giaâ trõ ăïí phín
tñch dûơa trïn nhûông tiïu chñ chñnh nađo?
Coâ nhûông chuöîi giaâ trõ tiïìm nùng nađo coâ
thïí phín tñch?
Sau khi aâp duơng nhûông tiïu chñ lûơa choơn,
nhûông chuöîi giaâ trõ nađo lađ thñch húơp nhíịt ăïí
phín tñch?
Caâc bûúâc
Quaâ trònh líơp thûâ tûơ ûu tiïn tuín theo 4
bûúâc nhû trong quy trònh tiïịn hađnh lûơa choơn
trong möơt tònh huöịng coâ nguöìn lûơc khan
hiïịm Böịn bûúâc nađy bao göìm viïơc xaâc ắnh
möơt hïơ thöịng caâc tiïu chñ seô ặúơc aâp duơng
ăïí líơp thûâ tûơ ûu tiïn caâc chuöîi giaâ trõ, ăaânh
giaâ tûúng ăöịi mûâc ăöơ quan troơng cuêa caâc
tiïu chñ ăoâ, xaâc ắnh caâc tiïíu ngađnh, saên
phíím, hađng hoâa tiïìm nùng coâ thïí xem xeât
vađ sau ăoâ líơp möơt ma tríơn ăïí xïịp thûâ tûơ caâc
saên phíím theo caâc tiïu chñ trïn Lûơa choơn
ûu tiïn cuöịi cuđng coâ thïí xaâc ắnh dûơa vađo
kïịt quaê xïịp loaơi ăaơt ặúơc
Bûúâc 1: Xaâc ắnh caâc tiïu chñ
Viïơc phín tñch chuöîi giaâ trõ bùưt ăíìu bùìng
viïơc lûơa choơn möơt chuöîi giaâ trõ Quýịt ắnh
choơn chuöîi giaâ trõ nađo ăïí phín tñch coâ thïí
phuơ thuöơc vađo caâc tiïu chñ aâp duơng ăïí choơn
chuöîi giaâ trõ Bûúâc ăíìu tiïn ăïí tiïịn hađnh líơp
thûâ tûơ ûu tiïn caâc chuöîi giaâ trõ lađ quýịt ắnhcaâc tiïu chñ nađo seô ặúơc sûê duơng ăïí sùưpxïịp thûâ tûơ Viïơc choơn caâc tiïu chñ liïn quanchùơt cheô ăïịn Ăiïím Xuíịt phaât ặúơc mö taêtrong phíìn trûúâc Nïịu xuíịt phaât ăiïím lađtiïìm nùng cuêa mùơt hađng ăïí (vñ duơ nhû) taơonguöìn thu ngoaơi tïơ, thò möơt trong nhûông tiïuchñ chñnh coâ thïí sûê duơng lađ “tiïìm nùng xuíịtkhííu” Möơt vñ duơ khaâc lađ nïịu xuíịt phaât ăiïímchuê ýịu lađ phuơc höìi laơi nhûông khu vûơc bõ samaơc hoâa thò möơt tiïu chñ chñnh coâ thïí lađ “loaơicíy tröìng coâ lúơi vïì mùơt möi trûúđng chonhûông vuđng khö cùìn”
Vò xuíịt phaât ăiïím chñnh cho caâc phíntñch chuöîi giaâ trõ trong cuöịn söí tay hûúângdíîn nađy lađ xoaâ ngheđo vađ ăaơt ặúơc caâc muơctiïu vò ngûúđi ngheđo, caâc tiïu chñ ặúơc lûơachoơn cíìn phaên aânh ặúơc xuíịt phaât ăiïímnađy Sau ăíy lađ möơt söị tiïu chñ coâ thïí phuđhúơp ăïí ăaơt ặúơc caâc kïịt quaê vò ngûúđingheđo:
O Thïí hiïơn sûơ höơi nhíơp thõ trûúđng cuêangûúđi ngheđo (hoơ saên xuíịt, baân vađ lađmgò)
O Tiïìm nùng tùng trûúêng cuêa möơt söị saênphíím/hoaơt ăöơng
O Coâ söị ngûúđi tham gia lúân
O Caâc söị liïơu vïì tyê lïơ ngheđo vađ/hoùơc tònhtraơng ngheđo xaâc thûơc
Cöng cuơ 1 - Lûơa choơn caâc chuöîi giaâ trõ ûu tiïn ăïí
phín tñch
Trang 25Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Bûúâc 2: Ăõnh lûúơng mûâc ăöơ quan
troơng cuêa caâc tiïu chñ
Tíịt caê caâc tiïu chñ ăaô lûơa choơn khöng thïí
ặúơc coi lađ coâ tíìm quan troơng ngang nhau
khi quýịt ắnh choơn chuöîi giaâ trõ ăïí phín
tñch Möơt söị tiïu chñ seô ặúơc coi lađ ríịt quan
troơng trong quaâ trònh quýịt ắnh vađ do ăoâ
cíìn coâ aênh hûúêng lúân hún ăïịn viïơc xïịp thûâ
tûơ caâc chuöîi giaâ trõ
Caâch ăïí lađm ặúơc viïơc nađy lađ thöng qua
möơt hïơ thöịng ắnh lûúơng mûâc ăöơ quan troơng,
trong ăoâ caâc tiïu chñ khaâc nhau ặúơc gaân
cho caâc giaâ trõ khaâc nhau bùìng söị ăïí sûê
duơng trong quaâ trònh xïịp loaơi Caâc troơng söị
khaâc nhau phaên aânh mûâc ăöơ quan troơng
tûúng ăöịi cuêa caâc tiïu chñ
Coâ hai caâch chñnh ăïí tñnh mûâc ăöơ quan
troơng:
(a) Ăaânh söị ăún giaên – vñ duơ nhû 1, 2, 3,hoùơc 4 – trong ăoâ mûâc ăöơ quan troơngtûúng ăöịi cuêa tiïu chñ tyê lïơ thuíơn vúâisöị ặúơc ăaânh Ăiïìu nađy coâ nghôa lađmöơt tiïu chñ ặúơc ăaânh söị 4 ặúơc coilađ quan troơng gíịp ăöi möơt tiïu chñặúơc ăaânh söị 2 vađ gíịp böịn líìn tiïuchñ ăaânh söị 1
(b) Tñnh theo tyê lïơ, trong ăoâ töíng caâc tiïuchñ ặúơc sûê duơng seô ặúơc ăiïìu chónhbùìng 100%, vađ mûâc ăöơ quan troơngtûúng ăöịi cuêa möîi tiïu chñ ặúơc phaênaânh trong tyê lïơ ặúơc gaân cho tiïu chñăoâ trong töíng söị phíìn trùm Coânghôa lađ (vñ duơ nhû) nïịu coâ 3 tiïu chñthò chuâng seô ặúơc tñnh lađ Tiïu chñ 1(50%); Tiïu chñ 2 (30%) vađ Tiïu chñ
3 (20%)
O Taâc ăöơng vïì mùơt xaô höơi göìm taâc ăöơng
ăïịn ngûúđi ngheđo
O Tñnh bïìn vûông vïì möi trûúđng
O Nùìm trong Khuön khöí Chiïịn lûúơc Quöịc
gia vađ Vuđng
Viïơc lûơa choơn nhûông ngûúđi tham gia xaâc
ắnh vađ xïịp loaơi ûu tiïn seô coâ aênh hûúêng lúân
ăïịn kïịt quaê cuêa viïơc xaâc ắnh ûu tiïn nađy.Chuâng töi ăïì nghõ nhûông ngûúđi tham giathuöơc phaơm vi röơng, bao göìm nhûông ngûúđilíơp chñnh saâch vađ ra quýịt ắnh úê ắaphûúng, nöng dín, caâc ăöịi taâc thuöơc khuvûơc tû nhín, nhûông nhađ cung cíịp dõch vuơ,caâc töí chûâc phaât triïín vađ caâc nhoân ăaơi diïơncöơng ăöìng
Trang 26tham gia xaâc ắnh caâc tiïu chñ trong Bûúâc 1,
hoùơc cuông coâ thïí khaâc Caâc chuöîi giaâ trõ
thûúđng ặúơc xaâc ắnh dûơa trïn nhûông saên
phíím ăaô ặúơc saên xuíịt trong vuđng, caâc saên
phíím vïì mùơt kyô thuíơt coâ thïí saên xuíịt ặúơctrong vuđng, caâc saên phíím ặúơc ăaânh giaâ lađcoâ thõ trûúđng tiïu thuơ töịt (thõ trûúđng ắaphûúng, vuđng, quöịc gia hoùơc quöịc tïị) v.v
Höơp 1: Vñ duơ vïì liïơt kï caâc chuöîi gña trõ coâ tiïìm nùng úê Sún La, Viïơt nam
Bûúâc 4: Baêng xïịp thûâ tûơ caâc loaơi
saên phíím/hoaơt ăöơng theo caâc tiïu
chñ
Khi ăaô xaâc ắnh xong caâc tiïu chñ vađ mûâc
ăöơ quan troơng cuông nhû caâc chuöîi giaâ trõ coâtiïìm nùng, bûúâc tiïịp theo lađ líơp möơt ma tríơn(baêng) göìm caâc tiïu chñ vađ caâc chuöîi giaâ trõ.Sau ăíy lađ möơt gúơi yâ vïì baêng xïịp thûâ tûơ:
Khi ăaô líơp xong ma tríơn, nhûông ngûúđi
tham gia seô xïịp thûâ haơng möîi chuöîi giaâ trõ
trïn cú súê möîi chuöîi giaâ trõ ăaâp ûâng caâc tiïu
chñ ăùơt ra nhû thïị nađo Caâc phöí biïịn nhíịt
ăïí lađm viïơc nađy lađ xïịp thûâ tûđ 1 ăïịn 5 trong
ăoâ 5 lađ mûâc phuđ húơp töịi ăa vúâi caâc tiïu chñ
vađ 1 lađ mûâc töịi thiïíu Viïơc cho ăiïím coâ thïí
lađm theo nhiïìu caâch trong ăoâ caâch thu ăiïím
söị xïịp haơng tûđ tíịt caê nhûông ngûúđi tham gia
röìi tñnh trung bònh cöơng
Chuâng ta cíìn biïịt ặúơc nhûông
gò sau khi phín tñch xong
Sau khi thûơc hiïơn xong bûúâc nađy trongphín tñch chuöîi giaâ trõ, ta cíìn phaêi hiïíu ặúơcthíịu ăaâo nhûông chuöîi giaâ trõ nađo coâ tiïìmnùng vò ngûúđi ngheđo cao
Kinh nghiïơm cuêa chuâng töi cho thíịynhûông chuöîi giaâ trõ cíìn:
- vöịn ăíìu tû cao,
- sûê duơng tri thûâc vađ cöng nghïơ cao
- chiïịn lûúơc chíịp nhíơn ruêi ro caothûúđng khöng vò ngûúđi ngheđo
Phaơm vi caâc chuöîi giaâ trõ ặúơc xaâc ắnh coâ thïí ríịt röơng Trong möơt nghiïn cûâu vïìchuöîi giaâ trõ do Chûúng trònh Tiïịp cíơn Thõ trûúđng cho ngûúđi ngheđo cuêa SNV úê tónh Sún
La, Viïơt nam xaâc ắnh caâc chuöîi giaâ trõ sau lađ coâ tiïìm nùng :
Trang 27Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Höơp 2: Choơn Chuöîi giaâ trõ úê Thaâi lan so Uyê ban Phaât triïín Kinh tïị vađ Xaô höơi Quöịc gia
(NESDB) thûơc hiïơn
Viïơc líơp thûâ tûơ ûu tiïn coâ sûơ tham gia cuêa nhiïìu bïn ăaô ặúơc tiïịn hađnh cuđng caâc nhínviïn cuêa NESDB vađ uyê ban thûúđng trûơc cuêa NEED (Dûơ aân Phaât triïín Kinh tïị Ăöng Bùưc).Saâu mùơt hađng lađ: gaơo, sùưn, cao su, thõt bođ, luơa vađ gađ giođ ăaô ặúơc ăaânh giaâ theo 13 tiïuchñ, 5 tiïu chñ bao hađm caâc khña caơnh giaêm ngheđo vađ tñnh bïìn vûông trïn nïìn taêng cuêacaâc chiïịn lûúơc quöịc gia; vađ 8 tiïu chñ bao hađm caâc khña caơnh vïì cú cíịu cuêa chuöîi giaâtrõ
Sau khi caâc tiïu chñ ăaô ặúơc uyê ban thûúđng trûơc ắnh ra, caâc mùơt hađng ặúơc xïịp loaơitheo möîi tiïu chñ; vađ ăiïím 1 coâ nghôa lađ möơt mùơt hađng cuơ thïí nađo ăoâ ăaơt ặúơc tiïu chñăoâ töịt nhíịt, vađ ăiïím 5 nghôa lađ mùơt hađng ăoâ khöng phuđ húơp vúâi tiïu chñ (xïịp loaơi so vúâitíịt caê caâc mùơt hađng khaâc)
Viïơc ăaânh giaâ möîi tiïu chñ ặúơc thûơc hiïơn vúâi sûơ nhíịt trñ cuêa uyê ban thûúđng trûơc Möơtăiïím trung bònh seô ặúơc tñnh sau khi möîi tiïu chñ ặúơc ăaânh giaâ xong, vađ caâc mùơt hađngặúơc xïịp thûâ haơng theo kïịt quaê ăoâ Caâc mùơt hađng coâ ăiïím thíịp nhíịt ặúơc xïịp thûâ tûơcao hún, nhû trong baêng dûúâi ăíy
Kïịt quaê cuêa viïơc líơp thûâ tûơ ûu tiïn cho thíịy Luơa vađ Gaơo lađ hai mùơt hađng thñch húơpnhíịt ăïí nghiïn cûâu trong dûơ aân thñ ăiïím
Baêng 3 Kïịt quaê líơp thûâ tûơ ûu tiïn caâc mùơt hađng coâ sûơ tham gia cuêa caâc bïn coâ lïn quan
Ngheđo vađ
Tñnh Bïìn
vûông
Khaê nùng sùĩn coâ cuêa Nguöìn tađi nguýn thiïn
nhiïn, Phaât triïín bïìn vûông
Trong khuön khöí caâc Chiïịn lûúơc Quöịc gia vađ
Vuđng (Cuơm cöng nghiïơp, OTOP v.v.)
Tiïìm nùng sûê duơng Cöng nghïơ coâ hađm lûúơng
lao ăöơng cao
Trang 28Giúâi thiïơu
Ăïí hiïíu ặúơc chuöîi giaâ trõ mađ chuâng ta
muöịn phín tñch, chuâng ta coâ thïí dung caâc
mö hònh, baêng, söị liïơu, biïíu ăöì vađ caâc hònh
thûâc tûúng tûơ ăïí nùưm ặúơc vađ hònh dung
ặúơc baên chíịt Chuâng töi muöịn noâi “Möơt
bûâc hònh coâ thïí noâi lïn ặúơc nhiïìu hún lađ
möơt nghòn tûđ” Líơp sú ăöì chuöîi giaâ trõ lađ möơt
caâch ăïí lađm cho nhûông gò chuâng ta nhòn
thíịy dïî hiïíu hún Chûúng nađy cung cíịp caâc
cöng cuơ vađ vñ duơ giuâp nùưm bùưt ặúơc caâc
khña caơnh khaâc nhau cuêa möơt chuöîi giaâ trõ
Muơc tiïu
Líơp sú ăöì chuöîi giaâ trõ coâ ba muơc tiïu
chñnh:
O Giuâp hònh dung ặúơc caâc maơng lûúâi
ăïí hiïíu hún vïì caâc kïịt nöịi giûôa caâc
taâc nhín vađ caâc quy trònh trong möơt
chuöîi giaâ trõ
O Thïí hiïơn tñnh phuơ thuöơc líîn nhau
giûôa caâc taâc nhín vađ quy trònh trong
chuöîi giaâ trõ
O Cung cíịp cho caâc bïn coâ liïn quan
hiïíu biïịt ngoađi phaơm vi tham gia cuêa
riïng hoơ trong chuöîi giaâ trõ
Caâc cíu hoêi chñnh
Khöng coâ sú ăöì chuöîi gña trõ nađo hoađn
toađn toađn diïơn vađ bao göìm tíịt caê moơi ýịu
töị Viïơc quýịt ắnh líơp sú ăöì nhûông gò phuơ
thuöơc vađo, chùỉng haơn nhû, caâc nguöìn lûơc tacoâ, phaơm vi vađ muơc tiïu cuêa nghiïn cûâu vađnhiïơm vuơ cuêa töí chûâc cuêa chuâng ta Möơtchuöîi giaâ trõ, cuông nhû thûơc tiïîn, coâ ríịt nhiïìukhña caơnh: dođng saên phíím thûơc tïị, söị taâcnhín tham gia, giaâ trõ tñch luôy ặúơc v.v Vòvíơy, viïơc choơn xem seô ặa vađo nhûông khñacaơnh nađo mađ ta muöịn líơp sú ăöì lađ ríịt quantroơng
Nhûông cíu hoêi sau coâ thïí hûúâng díînchoơn nhûông víịn ăïì nađo ăïí ặa vađo sú ăöì:
O Coâ nhûông quy trònh khaâc nhau (cùnbaên) nađo trong chuöîi giaâ trõ?
O Ai tham gia vađo nhûông quy trònh nađyvađ hoơ thûơc tïị lađm nhûông gò?
O Coâ nhûông dođng saên phíím, thöng tin,tri thûâc nađo trong chuöîi giaâ trõ?
O Khöịi lûúơng cuêa saên phíím, söị lûúơngnhûông ngûúđi tham gia, söị cöng viïơctaơo ra nhû thïị nađo?
O Saên phíím (hoùơc dõch vuơ) coâ xuíịt xûâtûđ ăíìu vađ ặúơc chuýín ăi ăíu?
O Giaâ trõ thay ăöíi nhû thïị nađo trongtoađn chuöîi giaâ trõ?
O Coâ nhûông hònh thûâc quan hïơ vađ liïnkïịt nađo töìn taơi?
O Nhûông loaơi dõch vuơ (kinh doanh) nađocung cíịp cho chuöîi giaâ trõ?
Nhûông cíu hoêi nađy seô ặúơc duđng lađm cúsúê cho nhûông bûúâc ặúơc mö taê trongchûúng nađy
Cöng cuơ 2 - Líơp sú ăöì chuöîi giaâ trõ
Ngûúđi thûơc hiïơn nïn nhòn vađo võ trñ vađ vai
trođ cuêa ngûúđi ngheđo trong tíịt caê caâc víịn ăïì
cíìn ặúơc líơp sú ăöì Ăíy khöng phaêi lađ möơt
víịn ăïì böí sung coâ thïí líơp sú ăöì möơt caâch
riïng reô Ăoâ lađ phíìn baên chíịt cuêa tíịt caê caâcvíịn ăïì khaâc vađ seô ặúơc nhòn nhíơn nhû víơytrong chûúng nađy
Trang 29Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Nguöìn: Ăöì thuê cöng bùìng coâi úê Ninh Bònh, SNV 2005
Caâc bûúâc
Bûúâc 1: Líơp sú ăöì caâc quy trònh
cöịt loôi trong chuöîi giaâ trõ
Cíu hoêi ăíìu tiïn cíìn nïu khi phín tñch
bíịt kyđ chuöîi giaâ trõ nađo lađ: Coâ nhûông quy
trònh (cöịt loôi) khaâc nhau nađo trong chuöîi giaâ
trõ?
Bûúâc ăíìu tiïn lađ tòm ra caâc quy trònh cöịtloôi trong chuöîi giaâ trõ Nguýn tùưc lađ cöị gùưngphín biïơt ặúơc töịi ăa 6-7 quy trònh chñnh mađnguýn liïơu thö luín chuýín qua trûúâc khiăïịn giai ăoaơn tiïu duđng cuöịi cuđng Caâc quytrònh cöịt loôi nađy seô khaâc nhau, tuyđ thuöơc vađotñnh chíịt cuêa chuöîi mađ ta líơp sú ăöì: caâc saênphíím cöng nghiïơp ăi qua caâc giai ăoaơnkhaâc vúâi caâc saên phíím nöng nghiïơp hoùơcdõch vuơ
Höơp 3: Vñ duơ líơp sú ăöì caâc quy trònh cöịt loôi
Bûúâc 2: Xaâc ắnh vađ líơp sú ăöì
nhûông ngûúđi tham gia chñnh vađo
caâc quy trònh nađy
Khi caâc quy trònh cöịt ýuâ ăaô ặúơc líơp sú
ăöì, chuâng ta coâ thïí chuýín sang nhûông
ngûúđi tham gia Cíu hoêi chñnh thûâ hai cuêa
bûúâc nađy: nhûông ai tham gia vađo caâc quy
trònh nađy vađ thûơc tïị hoơ lađm gò?
Lađm thïị nađo ăïí phín biïơt giûôa nhûông
chñnh cuêa hoơ, vñ duơ nhû, nhûông ngûúđi thumua, ngûúđi saên xuíịt Ăíy coâ thïí lađ xuíịtphaât ăiïím nhûng víîn chûa ăuê thöng tin Coâthïí phín loaơi böí sung theo caâc hònh thûâcnhû:
O Tònh traơng phaâp lyâ hoùơc hònh thûâc súêhûôu (nhađ nûúâc, doanh nghiïơp coâăùng kyâ dinh doanh, húơp taâc xaô, höơgia ằnh, v.v.)
O Quy mö, söị lûúơng (söị ngûúđi tham
Trang 30Ngu?n: A Springer-Heinze, GTZ,2005
Nguöìn: Hađng thuê cöng bùìng coâi úê Ninh Bònh, SNV 2005
Höơp 4: Vñ duơ líơp sú ăöì nhûông ngûúđi tham gia
Kïịt quaê líơp sú ăöì cho túâi giúđ víîn cođn ríịt
chung chung Ăïí tòm hiïíu thïm, chuâng ta cöị
gùưng phín nhoê caâc quy trònh cöịt ýịu thađnh
nhûông hoaơt ăöơng cuơ thïí do nhûông ăöịi tûúơng
tham gia khaâc nhau mađ chuâng ta ăaô phín
loaơi úê trïn thûơc hiïơn
Möîi chuöîi giaâ trõ ăïìu coâ caâc quy trònh cöịt
loôi riïng vađ caâc hoaơt ăöơng cuơ thïí riïng Möơtlíìn nûôa, viïơc phín chia caâc hoaơt ăöơng cuơthïí úê mûâc ăöơ nađo lađ tuyđ vađo quýịt ắnh cuêachuâng ta Cuöịi cuđng, viïơc nađy phaêi giuâp hiïíuặúơc coâ nhûông löî höíng hay truđng lùơp hoaơtăöơng úê ăíu, coâ tiïìm nùng hoađn thiïơn haykhöng, hoùơc chó ăún giaên lađ hiïíu thûơc tiïîntöịt hún
Höơp 5: Vñ duơ líơp sú ăöì caâc hoaơt ăöơng cuơ thïí tûđ caâc quy trònh cöịt ýịu
Chuâng ta nhòn thíịy trong vñ duơ nađy caâc
hoaơt ăöơng cuơ thïí víîn chûa ặúơc phín chia
nhoê hoađn toađn Vñ duơ nhû Quy trònh Xuíịt
khííu khöng chó göìm vín chuýín Trong
trûúđng húơp nađy, viïơc phín chia nhoê quytrònh xuíịt khííu chi tiïịt hún nûôa ặúơc coi lađkhöng quan troơng
Trang 31Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Bûúâc 3: Líơp sú ăöì dođng saên phíím,
thöng tin vađ kiïịn thûâc
Caâc quy trònh, nhûông ngûúđi tham gia vađ
caâc hoaơt ăöơng cuơ thïí ăaô ặúơc líơp sú ăöì Lyâ
do töìn taơi cuêa möơt chuöîi giaâ trõ lađ hađng hoaâ,
dõch vuơ hoùơc thöng tin ặúơc luín chuýín
giûôa nhûông ngûúđi tham gia khaâc nhau Cíu
hoêi chñnh sau nhùìm hiïíu thïm vïì chuê ăïì
nađy: Coâ nhûông luöìng saên phíím, thöng tin vađ
kiïịn thûâc nađo trong chuöîi giaâ trõ?
Coâ nhiïìu luöìng luín chuýín trong suöịt
möîi chuöîi giaâ trõ Chuâng coâ thïí hûôu hònh
hoùơc vö hònh: caâc saên phíím, hađng hoâa,
tiïìn, thöng tin, dõch vuơ v.v Muơc tiïu cuêa bíịt
kyđ möơt phín tñch chuöîi giaâ trõ nađo lađ tòm ra
coâ nhûông luöìng nađo?
Líơp sú ăöì caâc luöìng nađy coâ thïí hoađn
toađn khöng khoâ khùn nïịu noâ díîn túâi caâc saên
phíím: ta chó viïơc theo caâc giai ăoaơn mađ möơt
saên phíím cuơ thïí traêi qua tûđ luâc lađ nguýnliïơu thö ăïịn khi thađnh thađnh phíím Caâchnađy thñch húơp nhíịt khi chuâng ta cöị xaâc ắnhxem nhûông thađnh phíìn nađo ặúơc sûê duơngăïí saên xuíịt ra möơt thađnh phíím
Caâc luöìng khaâc - vö hònh - nhû thöng tinhoùơc tri thûâc, coâ thïí khoâ thïí hiïơn trïn sú ăöìhún Cíìn biïịt rùìng nhûông luöìng nađy thûúđnglađ hai chiïìu, vñ duơ nhû: möơt thûúng laâi chongûúđi nöng dín biïịt caâc ýu cíìu vïì saênphíím; ngûúđi nöng dín cho ngûúđi thûúng laâibiïịt vïì khaê nùng cung cíịp saên phíím.Chûúng 4 (Tri thûâc, Cöng nghïơ vađ Níngcíịp) cung cíịp caâc cöng cuơ giuâp theo doôi vađnùưm ặúơc coâ nhûông loaơi tri thûâc hoùơc thöngtin nađo luín chuýín trong chuöîi giaâ trõ Vai trođ vađ võ trñ cuêa ngûúđi ngheđo ríịt quantroơng trong phíìn líơp sú ăöì nađy: ngûúđi ngheđocoâ tham gia vađo viïơc trao ăöíi tri thûâc haykhöng?
Höơp 6 Vñ duơ líơp sú ăöì tri thûâc
Trang 32Bûúâc 4: Líơp sú ăöì khöịi lûúơng saên
phíím, söị ngûúđi tham gia vađ söị
cöng viïơc
Möơt söị phíìn trong sú ăöì chuöîi giaâ trõ coâ
thïí lûúơng hoâa Ngoađi caâc söị liïơu vïì tađi
chñnh, möơt söị ýịu töị khaâc coâ thïí ắnh lûúơng
nhû: khöịi lûúơng san rphíím, söị lûúơng ngûúđi
tham gia, söị cöng viïơc?
Phíìn ăíìu tiïn, khöịi lûúơng saên phíím, coâliïn quan chùơt cheô ăïịn viïơc líơp sú ăöì dođngsaên phíím Chuâng töi thïm ýịu töị khöịi lûúơngăïí theo doôi saên phíím trong suöịt chuöîi giaâtrõ Muơc ăñch cuêa viïơc xaâc ắnh ặúơc nhûôngýịu töị nađy lađ ăïí coâ caâi nhòn töíng quaât vïìquy mö cuêa caâc kïnh khaâc nhau trong chuöîigiaâ trõ Vñ duơ sau ăíy thïí hiïơn sú ăöì khöịilûúơng bùìng tyê lïơ phíìn trùm trong töíng söịkhöịi lûúơng cuêa toađn ngađnh
Hai ýịu töị quan troơng khaâc coâ thïí ắnh
lûúơng (vađ coâ liïn quan míơt thiïịt vúâi nhau) lađ
söị ngûúđi tham gia vađ söị cú höơi viïơc lađm taơo
ra Khi ăaô phín loaơi ặúơc nhûông ngûúđi tham
gia (nöng dín, húơp taâc xaô, caâc cöng ty nhađ
nûúâc, v.v.), bûúâc tiïịp theo lađ xaâc líơp söị
lûúơng thûơc tïị nhûông ngûúđi tham gia trongchuöîi giaâ trõ Söị ngûúđi ngheđo, lađ möơt böơphíơn trong söị nhûông ngûúđi tham gia úê caâcbûúâc khaâc nhau, lađ möơt ýịu töị coâ thïí xaâcắnh trong giai ăoaơn phín tñch nađy
Höơp 7 Vñ duơ líơp sú ăöì vïì khöịi lûúơng
Trang 33Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Bûúâc 5: Líơp sú ăöì dođng luín
chuýín saên phíím hoùơc dõch vuơ vïì
mùơt ắa lyâ
Coâ möơt caâch ríịt ăún giaên ăïí líơp sú ăöì lađ
líơp möơt baên ăöì ắa lyâ thûơc tïị vađ theo díịu
saên phíím hoùơc dõch vuơ mađ ta muöịn líơp sú
ăöì Bùưt ăíìu úê núi bùưt nguöìn (vñ duơ núi tröìng)
vađ xem liïơu coâ thïí veô sûơ chuýín saên phíím
tûđ thûúng laâi trung gian ăïịn ngûúđi baân buön,
baân leê vađ ngûúđi tiïu duđng cuöịi cuđng hay
Höơp 8 Vñ duơ vïì líơp sú ăöì söị ngûúđi tham gia vađ söị viïơc lađm
Trang 34Nguöìn: Xem Padmanand V, vađ Patel V.G., 2004
Bûúâc 7: Líơp sú ăöì caâc möịi quan
hïơ vađ liïn kïịt giûôa nhûông ngûúđi
tham gia trong chuöîi giaâ trõ
Líơp sú ăöì caâc möịi liïn kïịt giûôa nhûông
ngûúđi tham gia trong chuöîi giaâ trõ bùưt ăíìu
bùìng töíng kïịt laơi nhûông ngûúđi tham gia
Bûúâc tiïịp theo lađ phín tñch xem nhûông
ngûúđi tham gia coâ nhûông loaơi quan hïơ nađo
Víịn ăïì nađy coâ thïí tòm hiïíu qua cíu hoêi
chñnh sau: Coâ nhûông loaơi quan hïơ vađ liïn
kïịt nađo töìn taơi?
Caâc möịi quan hïơ coâ thïí töìn taơi giûôa caâc
bûúâc cuêa quy trònh khaâc nhau (ngûúđi saên
xuíịt vađ thûúng nhín) vađ trong cuđng möơt quy
trònh (nöng dín vúâi nöng dín) Coâ thïí líơp sú
ăöì töịt nhíịt vïì möịi quan hïơ giûôa nhûông
ngûúđi tham gia khaâc nhau trong phíìn xaâc
ắnh nhûông loaơi ngûúđi tham gia, nhû ặúơc
thïí hiïơn trong cíu hoêi chñnh thûâ hai Caâc
möịi quan hïơ vađ liïn kïịt giûôa nhûông ngûúđi
tham gia tûúng tûơ nhau vïì cú baên coâ thïí líơp
sú ăöì theo ba loaơi sau:
1 Caâc quan hïơ thõ trûúđng taơi chöî
Coâ nhûông möịi quan hïơ ặúơc thiïịt líơp
“ngay taơi chöî”, coâ nghôa lađ nhûông ngûúđi
tham gia thûơc hiïơn möơt giao dõch (göìm thoaê
thuíơn giaâ caê, khöịi lûúơng vađ caâc ýu cíìukhaâc) chó trong thúđi haơn vađ phaơm vi cuêa giaodõch cuơ thïí ăoâ Ăíy thûúđng lađ caâc giao dõch
úê caâc chúơ rau xanh: ngûúđi mua vađ ngûúđibaân gùơp nhau, thoaê thuíơn ặúơc (hoùơckhöng thoaê thuíơn ặúơc) vúâi nhau vađ chíịmdûât quan hïơ Trong caâc tađi liïơu coâ liïn quan,loaơi quan hïơ nađy cođn ặúơc xïịp lađ “quan hïơtrong tíìm tay”
2 Caâc möịi quan hïơ maơng lûúâi bïìn bó
Khi nhûông ngûúđi tham gia muöịn giaodõch vúâi nhau nhiïìu líìn lùơp ăi lùơp laơi, chuâng
ta coâ thïí goơi ăoâ lađ möịi quan hïơ maơng lûúâibïìn bó Loaơi quan hïơ nađy coâ mûâc ăöơ tin cíơycao hún vađ phuơ thuöơc líîn nhau úê möơt mûâcnhíịt ắnh Quan hïơ nađy coâ thïí ặúơc chñnhthûâc hoaâ thöng qua húơp ăöìng, nhûng khöngnhíịt thiïịt
3 Höơi nhíơp theo chiïìu ngang
Hònh thûâc nađy vûúơt quaâ ắnh nghôa “quanhïơ”, vò caê hai bïn tham gia coâ cuđng súê hûôu(vïì phaâp lyâ) Möơt töí chûâc (coâ thïí lađ möơtdoanh nghiïơp hoùơc möơt húơp taâc xaô) thamgia vađo nhiïìu quy trònh khaâc nhau trongchuöîi giaâ trõ Cú cíịu súê hûôu coâ thïí lađ toađnphíìn hoùơc baân phíìn
Höơp 9 Vñ duơ líơp sú ăöì giaâ trõ tùng thïm trong toađn chuöîi giaâ trõ
Trang 35Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Ăïí líơp sú ăöì caâc hònh thûâc quan hïơ nađy,
chuâng ta dung caâc ặúđng keê vađ muôi tïn
khaâc nhau Vñ duơ sau seô minh hoơa cho ăiïìu
nađy
Bûúâc 8: Líơp sú ăöì caâc Dõch vuơ
Kinh doanh cung cíịp cho chuöîi
giaâ trõ
Möơt ruêi ro tiïìm íín cuêa viïơc phín tñch
chuöîi giaâ trõ lađ caâc möi trûúđng xung quanh
chuöîi giaâ trõ khöng ặúơc xem xeât ăïịn Coâthïí tòm thíịy caâc thöng tin quan troơng trongcaâc quy tùưc vađ quy ắnh chi phöịi (möơt phíìn)chuöîi giaâ trõ hoùơc trong caâc dõch vuơ kinhdoanh cung cíịp cho chuöîi giaâ trõ Viïơc líơp
sú ăöì caâc dõch vuơ nađy seô cho biïịt töíng quaâtvïì tiïìm nùng can thiïơp bïn ngoađi baên thínchuöîi giaâ trõ Víịn ăïì nađy ặúơc traê lúđi trongcíu hoêi: Coâ nhûông loaơi hònh dõch vuơ (kinhdoanh) nađo cung cíịp cho chuöîi giaâ trõ?Nguöìn: Hađng thuê cöng bùìng coâi úê Ninh Bònh, SNV 2005
Höơp 10 Vñ duơ Líơp sú ăöì caâc möịi quan hïơ vađ liïn kïịt
Trang 36Sau khi phín tñch xong, chuâng
ta cíìn biïịt ặúơc nhûông gò
Chûúng nađy töíng kïịt nhûông ýịu töị coâ thïí
ặa vađo líơp sú ăöì, ăöìng thúđi cuông ặa ra
caâc gúơi yâ líơp sú ăöì caâc víịn ăïì ăoâ nhû thïịnađo Caâc chûúng tiïịp theo seô giúâi thiïơu caâccöng cuơ giuâp phín tñch caâc ýịu töị muöịn líơp
sú ăöì
Höơp 11 Vñ duơ líơp sú ăöì caâc dõch vuơ kinh doanh
Trang 37Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Giúâi thiïơu
Sau khi ăaô líơp sú ăöì chuöîi giaâ trõ, bûúâc
tiïịp theo lađ nghiïn cûâu síu möơt söị khña
caơnh cuêa chuöîi giaâ trõ Coâ ríịt nhiïìu khña
caơnh coâ thïí lûơa choơn ăïí nghiïn cûâu tiïịp
Möơt trong nhûông söị ăoâ lađ chi phñ vađ lúơi
nhuíơn, hay noâi möơt caâch ăún giaên hún, lađ söị
tiïìn mađ möơt ngûúđi tham gia trong chuöîi giaâ
trõ boê ra (chi phñ cuêa öng ta/bađ ta) vađ söị tiïìn
mađ möơt ngûúđi tham gia trong chuöîi giaâ trõ
nhíơn ặúơc (laôi cuêa öng ta/bađ ta)
Tñnh chi phñ vađ lúơi nhuíơn cho pheâp nhađ
nghiïn cûâu xaâc ắnh chuöîi giaâ trõ vò ngûúđingheđo ăïịn mûâc ăöơ nađo Cíìn cín nhùưc viïơcnghiïn cûâu chi phñ vađ lúơi nhuíơn thûơc tïị khimöơt nhađ nghiïn cûâu muöịn biïịt liïơu chuöîi giaâtrõ coâ phaêi lađ möơt nguöìn thu nhíơp töịt chongûúđi ngheđo hay khöng, vađ thûâ hai lađ liïơungûúđi ngheđo coâ tiïịp cíơn ặúơc möơt chuöîi giaâtrõ hay khöng Chi phñ vađ lúơi nhuíơn trûúâcăíy, mùơt khaâc, cho pheâp nhađ nghiïn cûâubiïịt ăaô coâ nhûông xu hûúâng tađi chñnh nađotrong chuöîi giaâ trõ vađ liïơu chuöîi giaâ trõ ăoâ coâtiïìm nùng tùng trûúêng trong tûúng lai haykhöng
Cöng cuơ 3: Chi phñ vađ lúơi nhuíơn
Muơc tiïu
Biïịt caâc chi phñ vađ lúơi nhuíơn cuêa nhûông
ngûúđi tham gia möơt chuöîi giaâ trõ cho pheâp
nhađ nghiïn cuâu:
1 xaâc ắnh caâc chi phñ hoaơt ăöơng vađ ăíìu
tû ăang ặúơc phín chia giûôa nhûông ngûúđi
tham gia chuöîi giaâ trõ nhû thïị nađo ăïí kïịt
luíơn xem liïơu ngûúđi ngheđo coâ thïí tham gia
chuöîi ặúơc khöng: nïịu chi phñ hoaơt ăöơng
hoùơc chi phñ ăíìu tû ăïí khúêi nghiïơp cao thò
ngûúđi ngheđo coâ thïí gùơp khoâ khùn khi tham
gia chuöîi giaâ trõ;
chuöîi giaâ trõ thay ăöíi theo thúđi gian nhû thïịnađo ăïí dûơ ăoaân tùng trûúêng hoùơc suy giaêmtrong chuöîi giaâ trõ trong tûúng lai Möơt söị chiphñ vađ lúơi nhuíơn tùng hoùơc giaêm, chùỉng haơnnhû chi phñ xùng díìu Vò víơy, möơt ngađnhhiïơn nay ăang coâ laôi khöng nhíịt thiïịt nùmsau víîn coâ laôi!
4 So saânh lúơi nhuíơn cuêa möơt chuöîi giaâ trõvúâi lúơi nhuíơn cuêa möơt chuöîi giaâ trõ khaâc vađ
do víơy, coâ thïí thíịy coâ nïn chuýín tûđ chuöîigiaâ trõ nađy sang chuöîi giaâ trõ kia hay khöng;
5 so saânh thûơc tïị trong chuöîi giaâ trõ cuêamònh vúâi möơt tiïu chuíín cuêa ngađnh hoùơc vúâi
Trang 38Caâc cíu hoêi chñnh
Caâc cíu hoêi chñnh mađ nhađ nghiïn cûâu
phaêi traê lúđi ăïí ăaơt ặúơc caâc muơc tiïu cuêa
phíìn nađy lađ:
1 Chi phñ, göìm caê chi phñ cöị ắnh vađ
thay ăöíi, cuêa möîi ngûúđi tham gia lađ
gò vađ cíìn ăíìu tû bao nhiïu ăïí tham
gia möơt chuöîi giaâ trõ?
2 Thu nhíơp cuêa möîi ngûúđi tham gia
trong chuöîi giaâ trõ lađ bao nhiïu? Noâi
caâch khaâc, khöịi lûúơng baân vađ giaâ baân
cuêa möîi ngûúđi tham gia lađ bao
nhiïu?
3 Lúơi nhuíơn thuíìn, lúơi nhuíơn biïn vađ
mûâc hoađ vöịn cuêa möîi ngûúđi tham gia
lađ bao nhiïu?
4 Vöịn ăíìu tû, chi phñ, thu nhíơp, lúơi
nhuíơn vađ lúơi nhuíơn biïn thay ăöíi
theo thúđi gian nhû thïị nađo?
5 Vöịn ăíìu tû, chi phñ, thu nhíơp, lúơi
nhuíơn vađ lúơi nhuíơn biïn ặúơc phín
chia giûôa nhûông ngûúđi tham gia
trong chuöîi giaâ trõ nhû thïị nađo?
6 Chi phñ vađ lúơi nhuíơn cuê chuöîi giaâ trõ
nađy thíịp hún hay cao hún so vúâi caâc
chuöîi giaâ trõ saên phíím khaâc? Noâi
caâch khaâc, chi phñ cú höơi cuêa viïơc
thú mua caâc nguöìn lûơc saên xuíịt
cho chuöîi giaâ trõ cuơ thïí nađy lađ thïị
nađo?
7 Chi phñ vađ lúơi nhuíơn cuêa chuöîi giaâ trõ
nađy thíịp hún hay cao hún caâc chuöîi
giaâ trõ tûúng tûơ úê nhûông núi khaâc?
8 Nguýn nhín cuêa viïơc phín chia chi
phñ vađ lúơi nhuíơn trong möơt chuöîi giaâ
Chi phñ hoaơt ăöơng coâ thïí chia thađnh hailoaơi: A Chi phñ thay ăöíi vađ B chi phñ cöịắnh:
A Chi phñ thay ăöíi hoùơc chi phñ hađng hoâabaân ra lađ caâc chi phñ thay ăöíi theo quy mösaên xuíịt Vñ duơ nhû trong chùn nuöi gia suâcthò chi phñ thay ăöíi liïn quan ăïịn thûâc ùn vađvùưc xin Nïịu möơt nöng dín coâ 10 con bođ vađquýịt ắnh nuöi thïm 2 con bođ nûôa thò anh
ta seô cíìn thïm thûâc ùn vađ vùưc xin cho haicon bođ nađy vúâi tyê lïơ tûúng ûâng
Híìu hïịt caâc chi phñ thay ăöíi ăïìu dïî tñnhtoaân vò chuâng thay ăöíi theo cuđng tyê lïơ cuêasaên lûúơng Coâ möơt vađi trûúđng húơp ngoaơi lïơcíìn nhúâ, chùỉng haơn nhû chi phñ víơn chuýín.Nhûông chi phñ nađy khöng phaêi luön thay ăöíityê lïơ vúâi khöịi lûúơng Thûơc tïị úê Viïơt nam,nhiïìu xe taêi chúê quaâ taêi Vñ duơ, möơt chiïịc xetroơng taêi 25 tíịn coâ thïí chúê 25 tíịn tre, nhûngcuông coâ thïí lađ 10 tíịn, vađ trong khoaêng caâchgíìn thíơm chñ ăïịn 40 tíịn Chi phñ víơnchuýín tñnh theo möîi tíịn tre, do ăoâ thay ăöíitheo töíng söị tre ặúơc víơn chuýín Nïịukhöng biïịt chñnh xaâc chi phñ thûơc, nhađnghiïn cûâu cíìn phaêi ăùơt giaê ắnh vïì chi phñtrung bònh Höơp 1 giaêi thñch caâch tñnh chi phñvíơn chuýín
Trang 39Níng cao Hiïơu quaê Thõ trûúđng cho Ngûúđi ngheđo
Möơt chi phñ khaâc thûúđng bõ boê qua lađ chi
phñ caâc khoaên hao huơt Ăùơc biïơt lađ nïịu saên
phíím coâ thïí bõ thöịi hoùơc hoêng nhû caâc saên
phíím tûúi söịng, thöng thûúđng möơt lûúơng
saên phíím nhíịt ắnh seô bõ hao huơt Höơp 2cho biïịt caâc khoaên hao huơt ặúơc tñnh nhûthïị nađo
Nguöìn: NESDB 2004 Khoaâ ăađo taơo vïì Kïịt húơp phín tñch vađ caâc Phûúng phaâp Chuöîi Giaâ trõ vađo Phín tñch Chñnh saâch: Dûơ aân Ăađo taơo Phaât triïín Chuöîi Giaâ trõ Do Cöng ty Nöng phíím Quöịc tïị chuíín bõ cho Vùn phođng Phaât triïín Xaô höơi vađ Kinh tïị khu vûơc Ăöng Bùưc, Uyê ban Phaât triïín Kinh tïị vađ Xaô höơi Quöịc gia cuêa Thaâi lan Khon Kaen, Thaâi lan Thaâng Mûúđi
hai 2004
Höơp 1 Vñ duơ tñnh chi phñ víơn chuýín
Höơp 2 Tñnh chi phñ caâc khoaên hao huơt
Giaê ắnh coâ chöî cho 40m3 hađng trong möơt chiïịc xe taêi vađ chi phñ thú möơt xe taêi lađ $500.Möîi höơp 0,2m3 ặơng 8 kg cađ chua vađ möîi höơp 0,4m3 ặơng 10kg tiïu xanh
Khi ăoâ, chi phñ víơn chuýín möîi kg vađ möîi höơp cađ chua lađ
Nhû víơy, chi phñ lađ
1 kg mua vúâi giaâ $5/kg = $5.00
1 kg ặúơc ăoâng goâi vađ víơn chuýín vúâi giaâ $2/kg = 2.00
Töíng chi phñ = $7.00Doanh thu hoùơc $8 x 0,9 kg = 7.20 Nhû víơy, lúơi nhuíơn cho thûúng laâi = $0.20Dûúâi ăíy lađ vñ duơ vïì caâch tñnh sai thöng duơng hún
1 kg mua vúâi giaâ $5/kg = $5.00
1 kg ăoâng goâi vađ víơn chuýín vúâi giaâ $2/kg = 2.00
Trang 40B Mùơt khaâc, chi phñ cöị ắnh lađ caâc chi phñ
khöng phuơ thuöơc vađo quy mö saên xuíịt
Trong trûúđng húơp vñ duơ vïì nuöi gia suâc, chi
phñ cöị ắnh lađ ăíìu tû vađo ăíịt ăai vađ chuöìng
traơi Mùơc duđ ngûúđi nöng dín quýịt ắnh nuöi
thïm hai con bođ, thûúđng thò khöng coâ nhu
cíìu mua thïm ăíịt hoùơc chuöìng múâi vïì mùơt
ngùưn haơn Caâc chi phñ cöị ắnh khaâc chùỉnghaơn nhû chi phñ khíịu hao (thay thïị), chi phñvöịn (laôi suíịt hoùơc vay dađi haơn) vađ trong caâcloaơi hònh kinh doanh tiïn tiïịn hún lađ chi phñquaêng caâo, vùn phođng phíím vađ nhín sûơvùn phođng (khöng liïn quan ăïịn quaâ trònhsaên xuíịt sú cíịp):
Khöng phaêi tíịt caê caâc loaơi chi phñ ăïìu dïî
phín thađnh chi phñ cöị ắnh vađ thay ăöíi vađ
khöng phaêi luâc nađo cuông coâ caâch ăuâng hoùơc
sai Bíịt kïí lûơa choơn nhû thïị nađo, cíìn nhíịtquaân trong toađn böơ phín tñch
Chi phñ ăíìu tû, ặúơc nghiïn cûâu thöng
qua phín tñch vöịn cíìn coâ ăöịi vúâi möơt ngûúđi
tham gia chuöîi giaâ trõ ăïí khúêi nghiïơp Noâi
caâch khaâc, möơt ngûúđi tham gia cíìn coâ
nhûông gò (thöng qua mua hoùơc thú) ăïí
ăiïìu hađnh cöng viïơc kinh doanh cuêa mònh
Viïơc tòm ra thöng tin nađy quan troơng ăïí
ăaânh giaâ xem liïơu ngûúđi ngheđo coâ thïí tiïịp
cíơn möơt chuöîi giaâ trõ hay khöng Vñ duơ nhû
chuöîi giaâ trõ thûơc phíím coâ thïí ýu cíìu
nhûông saên phíím coâ chíịt lûúơng tiïu chuííncao mađ khöng thïí saên xuíịt thuê cöng ặúơc
Vò víơy, cíìn coâ nhûông maây moâc giaâ trõ cao ăïítham gia thõ trûúđng nađy Coâ thïí xaêy ratrûúđng húơp lađ ngay caê khi ngûúđi nöng dínsaên xuíịt ra ăuâng loaơi nguýn liïơu thö thòanh ta víîn khöng tiïịp cíơn ặúơc thõ trûúđng.Möơt bûâc tranh hoađn thiïơn vïì chi phñ ăíìu tûcuông cíìn thiïịt ăïí tñnh toaân chi phñ khíịuhao
Baêng 2: Vñ duơ vïì chi phñ cöị ắnh vađ thay ăöíi trong caâc chuöîi giaâ trõ
Chi phñ hađng töìn kho ặúơc baân
Tiïìn cöng liïn quan ăïịn saên xuíịt
Caâc chi phñ khaâc liïn quan trûơc tiïịp
ăïịn saên xuíịt bao göìm hao huơt
Lûúng nhín viïn khöng thuöơc böơ phíơn saên xuíịt Vùn phođng phíím
Baêo hiïímPhñ phaâp lyâ vađ kïị toaân
Ăi laơi Tiïơn ñch ThúSûêa chûôa vađ baêo dûúôngKhíịu hao
Chi phñ tiïịp thõ Chi phñ tađi chñnh (laôi suíịt vađ phñ ngín hađng