lồng ghép chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo vào công tác lập kế hoạch

Tài liệu: “Lồng ghép Chiến lược Toàn diện về Tăng trưởng và Xoá đói Giảm nghèo CPRGS vào công tác lập kế hoạch – Bài học kinh nghiệm của các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam”trình bày tóm tắttổ

Tổ công tác Liên ngành CPRGS, Ngân hàng Phát triển Châu á (ADB),

Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ),Quỹ Nhi Đồng Liên hiệp quốc (UNICEF)

và Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh Tây Nguyên

Đánh giá chung của:

và Xoá đói Giảm nghèo (CPRGS) vào công tác lập kế hoạch

Bài học kinh nghiệm của các tỉnh tây nguyên, Việt nam

Tài liệu: “Lồng ghép Chiến lược Toàn diện về Tăng trưởng và Xoá đói Giảm nghèo (CPRGS) vào công tác lập kế hoạch – Bài học kinh nghiệm của các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam”trình bày tóm tắttổng quan về các kinh nghiệm cũng như là các bài học trong quá trình lồng ghép Chiến lược toàn diện vềTăng trưởng và Xoá đói Giảm nghèo (CPRGS) vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương (KH

PT KT-XH) tại bốn tỉnh Tây Nguyên (Đắc Lắc, Đắc Nông, Gia Lai và Kon Tum) Với hỗ trợ kỹ thuật của cácnhà tài trợ (Ngân hàng Phát Triển Châu á, Tổ chức Hợp tác kỹ thuật Đức (GTZ), Quỹ Nhi đồng Liên hiệpquốc (UNICEF) và Bộ Kế hoạch và Đầu tư) trong năm 2004, các tỉnh trên đã nhận được các tập huấn nângcao năng lực và hướng dẫn lập kế hoạch thu đưược những kinh nghiệm cũng như là đã rút ra được nhữngbài học có giá trị trong công tác lập kế hoạch của tỉnh mình khi tiến hành lồng ghép CPRGS vào KH PTKT-XH Tài liệu này đã mạnh dạn đưa ra một số kiến nghị ban đầu đối với quá trình đổi mới kế hoạch hoátại Việt Nam trong tương lai

Tác giả của bài viết này là nhóm chuyên gia: tác giả chính là bà Ngô Thị Minh Hương, Chuyên giaGiảm nghèo (ADB-TA4252) với sự đóng góp của bà Vũ Thị Tuyết Mai (Khoa Kế hoạch,Trường Đại học Kinh

tế quốc dân) và các đóng góp quí báu của chuyên gia về hợp tác phát triển: Ts Ramesh Adhikari, sự trợgiúp to lớn của Ông Lan Green (tư vấn, dự án ADB -TA4163) và Bà Vũ Xuân Đào (tư vấn, dự án ADB -TA4163); và Ông Dan Seymour, Bà Lisa Ng Bow và Ông Nguyễn Trọng Quang (UNICEF) Nhóm tác giả

từ các tổ chức trên xin đặc biệt cảm ơn Ts Cao Viết Sinh, Ông Phạm Hải và Tổ công tác liên ngànhCPRGS, Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Ông Trần Quốc Phương (Ban thư ký CPRGS) và các đồng nghiệp kháctại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đặc biệt là sự hợp tác của các địa phương vùng Tây Nguyên trong quá trìnhxây dựng tài liệu này và trong công tác triển khai CPRGS tại địa phương

Tăng trưởng và giảm nghèo là mục tiêu xuyên suốt trong các Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cả nước, cũngnhư của từng Bộ, ngành, địa phương Chỉ thị số 33/2004/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006-2010 đã nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới công tác xây dựng kế hoạch để phùhợp tình hình hiện nay, đặt lên hàng đầu về chất lượng phát triển, đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo, nâng cao mức sốngvật chất và tinh thần của nhân dân.

Quá trình triển khai và thực hiện Chiến lược toàn diện về Tăng trưởng và Xóa đói Giảm nghèo (CPRGS) ở các

Bộ, ngành và địa phương đã rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm quý báu để từng bước nâng cao chất lượng kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội Tài liệu “Lồng ghép Chiến lược Toàn diện về Tăng trưởng và Xoá đói Giảm

nghèo (CPRGS) vào công tác lập kế hoạch – Bài học kinh nghiệm của các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam" do

Ngân hàng Phát triển Châu á (ADB), Tổ chức Hợp tác kỹ thuật Đức (GTZ) và Quỹ nhi đồng liên hiệp quốc (UNICEF)phối hợp với Tổ công tác liên ngành CPRGS và Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh Tây Nguyên biên soạn, với hy vọng

hỗ trợ các địa phương của Tây Nguyên nâng cao chất lượng kế hoạch Những kết quả đạt được, những bài học kinhnghiệm và những kiến nghị cụ thể sẽ giúp cho các tỉnh có điều kiện tương tự những định hướng quan trọng trongquá trình xây dựng kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm 2006-2010 và kế hoạch hàng năm tiếp theo

Nhân dịp này Tổ Công tác Liên ngành CPRGS xin cảm ơn các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ đã hỗ trợ cho quátrình triển khai thực hiện Chiến lược toàn diện về Tăng trưởng và Xóa đói Giảm nghèo

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc tài liệu này

Ts Cao Viết Sinh

Vụ trưởng,

Tổ trưởng Tổ Công tác liên ngành CPRGS

và địa phương và các bên liên quan

lập kế hoạch tại tỉnh Tây Nguyên

Bối cảnh

Chiến lược toàn diện về Tăng trưởng và Xoá đói Giảm nghèo (CPRGS) đã được ban hành từ tháng 5 năm 2002 Chínhphủ đã khẳng định mong muốn tăng cường chất lượng của kế hoạch ở tất cả các cấp thông qua việc đổi mới về công tác

kế hoạch Điều này đặc biệt đòi hỏi phải có (i) sự hài hoà giữa CPRGS với kế hoạch 5 năm và hàng năm; (ii) tăng cường

sự phối hợp và hợp tác giữa Chính phủ ở trung ương nhấn mạnh vai trò của chính quyền các cấp ở địa phương; (iii) thể chếhoá những đổi mới trong công tác kế hoạch vào hệ thống và cơ chế của các địa phương với vai trò lớn hơn của chính quyền

địa phương; (iv) tăng cường năng lực của các nhà hoạch định chính sách và cán bộ kế hoạch ở địa phương nhằm thực hiệncác nội dung của CPRGS và Chỉ thị xây dựng kế hoạch vào trong thực tiễn; và (v) củng cố quy trình lập kế hoạch, thực hiện

kế hoạch và giám sát kế hoạch ở cấp địa phương

Việc lồng ghép các phương pháp tiếp cận của CPRGS về phân bổ nguồn lực vào quá trình ngân sách ở cấp tỉnh đượccoi là nhiệm vụ khó khăn và là thách thức đối với việc lập kế hoạch “từ trên xuống” từ nhiều năm nay Nhìn chung, các bên

mới hệ thống kế hoạch truyền thống để đảm bảo phát triển kế hoạch kinh tế - xã hội đạt được các mục tiêu phát triển củaquốc gia Các bên cũng đã nhận thấy rằng, các địa phương còn hiểu biết rất ít về phương pháp tiếp cận CPRGS, khả năngtiếp nhận những thay đổi trong quy trình kế hoạch của các địa phương còn hạn chế Việc đổi mới quy trình kế hoạch cầnphải được tiến hành hệ thống và thống nhất, theo khả năng của các địa phương (nhất là trong điều kiện một số địa phương

đã có sự chuẩn bị sẵn sàng trước các địa phương khác) Năng lực kiểm soát quá trình thay đổi trong lập kế hoạch cần phải

đựợc củng cố, tăng cường dần dần, từng bước, năm này qua năm khác, theo một phương thức có hệ thống và có thể đolường được

Tóm tắt

Việc lồng ghép CPRGS vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm được coi là then chốt ở cả trung ương và địa

phương Việc lồng ghép CPRGS có các lợi thế là: nó đã được sự khuyến khích mạnh mẽ thông qua các cam kết mang tínhquốc gia đối với công tác giảm nghèo, đảm bảo công bằng xã hội và quản lý nhà nước tốt ở cấp địa phương, đồng thời xâydựng được các khuôn khổ pháp lý mới nhằm củng cố việc phân cấp mạnh hơn cho địa phương (như Chỉ thị 33/2004/CT-TTg của Thủ tướng chính phủ ra ngày 23 tháng 9 năm 2004, Công văn số 2215/BKH-TH ngày 14/4/2004 của Bộ KH&ĐTLuật sửa đổi ngân sách Nhà nước, Quy chế dân chủ cơ sở) Những lợi thế này đã tạo nền tảng cho đường hướng đổi mớicông tác kế hoạch hoá

Công tác kế hoạch hoá tại các cấp địa phương đã nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ trung ương, các tổ chức phát triển

và các nhà tài trợ quốc tế Tuy nhiên, đối với cách làm của quy trình xây dựng kế hoạch trước đây, những thách thức đặt

ra cho việc đổi mới là phải thiết lập các mục tiêu, đối tượng và thứ tự ưu tiên đúng đắn dựa trên các tiêu chí rõ ràng và có

sự cân đối về nguồn lực Vẫn còn nhiều điểm yếu trong cơ chế phối hợp và hợp tác giữa các cơ quan chức năng với nhau

và giữa chính quyền trung ương với địa phương, theo ngành dọc và theo chiều ngang về những vấn đề như đầu tư, xác định

thứ tự ưu tiên, lựa chọn chương trình dự án trong điều kiện nguồn lực có hạn Các hạn chế khác cần phải khắc phục là: thể

hoạch và ngân sách theo hướng tiếp cận “từ dưới lên” và có sự tham gia của người dân

Tuy nhiên, nhìn chung cả cấp trung ương, địa phương và các tổ chức khác cũng như các tổ chức phi Chính phủ trong

đã có những cố gắng lớn trong việc đẩy mạnh hơn việc xây dựng kế hoạch có sự tham gia của người dân Các tổ chức phiChính phủ ở nhiều địa phương đóng vai trò hỗ trợ địa phương giải quyết những khó khăn, vướng mắc này Hơn nữa, thôngtin để công tác lập kế hoạch hướng về người nghèo, kể cả những thông tin về nguồn lực, thông tin định tính và định lượng

về nghèo đói vẫn chưa đầy đủ Phân tích đói nghèo cần phải đủ rộng để hướng tới giải quyết nhiều mặt của vấn đề nghèo

đói, và không chỉ đơn thuần dừng lại ở việc xác định số người nghèo sống dưới một ngưỡng nghèo cụ thể nào đó Trong

quy trình xây dựng kế hoạch và nội dung kế hoạch còn tồn tại một số khoảng cách như công tác phân tích các vấn đề kinh

tế, xã hội, đói nghèo và việc xác định mối quan hệ giữa đói nghèo, tăng trưởng và công bằng xã hội chưa đáp ứng đượcyêu cầu Trong quy trình lập kế hoạch, cũng như trong việc hoạch định chính sách, vẫn còn ít sự tham vấn và tham gia củangười dân

Việc lồng ghép CPRGS vào quy trình lập kế hoạch ở các tỉnh Tây Nguyên đã đạt được những thành công nhất

định (i) Đã tăng cường sự phối hợp và hợp tác giữa Chính phủ ở trung ương và chính quyền các cấp ở địa phương; (ii) Kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương đã đề cập nhiều hơn các vấn đề xã hội và xoá đói giảm nghèo (iii) Việc ápdụng cách tiếp cận “từ dưới lên” hay là “kết hợp từ dưới lên và trên xuống” đã được đánh giá cao với sự tham gia của ngườidân trong việc đóng góp ý kiến, sắp xếp thứ tự ưu tiên và trong việc ra quyết định các vấn đề của cộng đồng Những hỗ trợ

kỹ thuật cho các địa phương đã củng cố năng lực của các cán bộ làm kế hoạch cũng như các cấp lãnh đạo trong công tác

1 Kết quả thảo luận trong buổi PTF ngày 14/10/2004

2 Báo cáo cuối cùng TA-4163 của ADB.

A Bối cảnh và tóm tắt

lập kế hoạch, qua đó làm tăng chất lượng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm Đặc biệt là, trung ương

và địa phương đã tìm ra một quy trình có ý nghĩa đối với sự thay đổi theo hướng tích cực để có thể giải quyết được các vấn

đề phát triển của vùng Tây Nguyên: như là nghèo kinh niên, phân bổ và sử dụng đất chưa hợp lý và các vấn đề di dân, lựclượng lao động không có tay nghề, các vấn đề về dân tộc thiểu số, thiếu sự tham gia, khoảng cách giữa các khu vực Việccải cách thể chế cũng như đổi mới công tác kế hoạch sẽ giúp giải quyết các khoảng cách phát triển của vùng

Các bài học kinh nghiệm và các khuyến nghị cho việc lồng ghép CPRGS trong việc xây dựng KH PT KT-XH trong tàiliệu này có thể được chia làm năm lĩnh vực chính: 1) các vấn đề về cơ cấu và thể chế; 2) xây dựng năng lực ; 3) nội dungcủa KH PT KT-XH ; 4) quy trình xây dựng KH PT KT-XH; 5) giám sát đánh giá KH PT KT-XH

giữa các ngành theo chiều dọc và chiều ngang, giữa cấp TƯ và địa phương trong quá trình triển khai lồng ghépCPRGS; (iii) thiếu khung pháp lý và các công cụ để lồng ghép các nội dung của CPRGS vào trong KH PT KT-XHiv) các địa phương cần đồng ý một chiến lược nhiều năm để cải cách từng hợp phần trong quy trình xây dựng KH

PT KT-XH và (v) cần phải đảm bảo sự phù hợp về kế hoạch thời gian giữa cấp TƯ và địa phương cũng như đảmbảo nguồn lực đầy đủ cho việc xây dựng kế hoạch kiểu mới

phương trong quá trình lập kế hoạch KT-XH

phương có đủ khả năng để thực hiện trách nhiệm được giao một cách hiệu quả Khuyến nghị trong tài liệu này là:(i) cần đánh giá nhu cầu và khả năng tiếp nhận của địa phương; (ii) củng cố năng lực cho cán bộ cơ sở để thực hiệncác quy trình lập kế hoạch (ví dụ: thu thập và phân tích thông tin, lập kế hoạch có sự tham gia, liên kết kế hoạch vàngân sách, lập kế hoạch chiến lược, phân tích chính sách); và (iii) nhu cầu xây dựng năng lực để phân tích và đánhgiá tình hình yêu cầu có sự tham gia hỗ trợ của các viện nghiên cứu và các tổ chức cung cấp kiến thức khác Sựhợp tác với các tổ chức phi chính phủ rất hữu ích Các phương pháp lập kế hoạch tốt như PPA, PRA, VDP có thể

được điều phối hỗ trợ tốt hơn với sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ, hoặc tổ chức quần chúng ở địa phương

tăng mức độ tham gia trong quá trình lập kế hoạch, đặc biệt sự tham gia của người nghèo và nhóm dễ bị tổn thương,những người dân và các tổ chức Thêm vào đó, cần có sự hợp tác trong xây dựng kế hoạch (từ các cấp huyện, xã,thôn buôn, các dự án) là cần thiết Cần có sự cân đối giữa tăng trưởng và giảm nghèo cũng như phát triển xã hội

Có thể áp dụng phương pháp lập kế hoạch chiến lược cho việc xác định mục tiêu cho KH PT KT-XH nằm trongkhuôn khổ của Mục tiêu Phát triển Việt Nam Trong các quy trình lập kế hoạch cũng như nội dung kế hoạch, vẫnthiếu sự tham gia và những phân tích về các vấn đề xã hội, nghèo đói và những vấn đề đằng sau nó (ví dụ liên quan

đến các nhóm dân cư dễ bị tổn thương như trẻ em, phụ nữ, dân tộc và những người dân sống ở vùng sâu vùng xa)

Rõ ràng là, KH PT KT-XH cần được xây dựng hướng về người nghèo hơn và giải quyết được với những thách thứccủa những nhóm nói trên

ỉ Cơ chế giám sát đánh giá có sự tham gia và công khai là rất cần thiết trong KH PT KT-XH hướng về người nghèo,

và cũng là để có thể sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả Cuối cùng, do đặc điểm của kế hoạch kiểu cũ được xâydựng dựa trên chỉ tiêu đầu vào và đầu ra, cũng cần thiết phải hướng KH PT KT-XH kiểu mới theo cách tiếp cận dựavào kết quả, có nghĩa là định ra những mục tiêu và kết quả phát triển, tác động đối với mọi người dân, đặc biệt làngười nghèo và người yếu thế

Nói tóm lại, vấn đề đặt ra không phải là liệu Chính phủ có nên thực hiện lồng ghép CPRGS vào kế hoạch công tác lập

kế hoạch KH PT KT-XH mà là như thế nào Tài liệu này chia sẻ những cách thức mà trung ương và địa phương và các tổchức phát triển quốc tế đã cùng phối hợp với nhau trong quá trình thực hiện triển khai công tác lồng ghép CPRGS vào kếhoạch phát triển kinh tế xã hội tại 4 tỉnh Tây Nguyên

1 Tổng quan:

Mục tiêu tổng quát của việc lồng ghép CPRGS trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tại các địa phương là để tăngcường công tác kế hoạch và xây dựng kế hoạch chính sách hướng về người nghèo và từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tếbền vững và đảm bảo được công bằng và phát triển xã hội Trong bối cảnh này, việc lồng ghép CPRGS vào công tác lập

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội sẽ là cầu nối để thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và các yêu cầu đổi mới côngtác kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội với các kết quả phát triển tốt hơn Sự trợ giúp trong việc lồng ghép CPRGS sẽ làmthay đổi các cách nghĩ và quan niệm cũng như thói quen từ kiểu xây dựng kế hoạch tập trung sang xây dựng kế hoạch có

sự phân cấp hơn

Để hiểu về kế hoạch và kế hoạch hóa, một số định nghĩa và các loại kế hoạch ở Việt Nam sẽ được trình bày ở bảngdưới đây Các định nghĩa ngắn gọn sẽ giúp các cán bộ làm kế hoạch và bạn đọc có một cái nhìn tổng quan về sự đổi mớitrong công tác kế hoạch tại Việt Nam, cụ thể là những gì đã và đang diễn ra tại các tỉnh Tây Nguyên

B Công tác xây dựng và lồng ghép CPRGS tại tây nguyên

Các địa phương cũng thừa nhận là công tác lập kế hoạch tại các địa phương đang trong quá trình chuyển đổi sâu sắc4.Bảng số 1 sau đây sẽ chỉ rõ sự đổi mới của công tác kế hoạch (sự kết hợp từ dưới lên và trên xuống) mà có thể khắc phục

được những hạn chế của công tác lập kế hoạch tập trung trước đây

Các đặc tính chung của hệ thống kế hoạch:

- Kế hoạch 5 năm (KH PT KT-XH) được xây dựng dựa trên chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược vùng

và ngành

- Mục tiêu của KH PT KT-XH thường thể hiện các định hướng của Đảng và Nhà nước

- Kế hoạch 5 năm KH PT KT-XH chưa được xây dựng dựa trên kết quả đầu ra, mà chủ yếu dựa vào các báobáo đánh giá hiện trạng mang tính hành chính

- KH PT KT-XH cấp tỉnh là một phần trong việc phân cấp kế hoạch, thực hiện, theo dõi và giám sát

- Qui trình xây dựng KH PT KT-XH đã có sự tham vấn và tham gia nhiều hơn của các bên liên quan trong quátrình phát triển

3 Trích dẫn từ tài liệu bồi dưỡng tiền công chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư do Tiến sỹ Cao Viết Sinh biên soạn 2004

4 Theo kỷ yếu cuộc họp “Nhóm hành động chống đói nghèo” về tiến độ lồng ghép triển khai CPRGS, tháng 10 năm 2004

5 Trích báo cáo ADB, TA4163 & TA4252, 2004

Qui trình lập kế

hoạch phát triển

địa phương

có hoặc có ít sự chủ động của chínhquyền địa phương vào qui trình lập kếhoạch và các quyết định đầu tư có rất

ít sự tham gia của người dân

xuống được dựa trên sự tham gia vàophân tích các vấn đề và chuẩn bị kếhoạch

dụ: chỉ dựa vào duy nhất thu nhập)

ví dụ: Phân tích nghèo có sự tham gia(PPA), Điều tra mức sống dân cư(VLSS) và các điều tra bổ trợ và bổsung khác

Bảng 1: Xây dựng kế hoạch cấp tỉnh trong quá trình chuyển đổi 5

không tính đến sự phân tích kinh tếmang tính phù hợp (ví dụ: lợi thế cạnhtranh)

liên kết với nhau

đói giảm nghèo với sự phân tích kinh tếtheo hướng thị trường

Thiết lập mục tiêu và thứ

tự ưu tiên

nghiên cứu, các vấn đề - phương ánlựa chọn được cập nhật hàng nămthường là sự chắp nhặt của các vấn đề

trình tham gia, dựa vào sự phân tíchvấn đề và lựa chọn

hoạt động/đầu tư để đạt được mục tiêu

đề ra

Xác định chỉ tiêu và thời

gian

không gắn kết với nguồn lực thực hiện

nhưng không phải là mục tiêu pháttriển (ví dụ: hiệu quả và tác động)

hơn bằng việc tính đến nguồn lực (tàichính và con người)

chắn việc đạt được của các kết quả

đầu ra, những tác động và các mục tiêu(như trong mục tiêu phát triển Việt Nam

năng động của các cấp chính quyền

địa phương trong phân bổ nguồn lựccho các hoạt động ưu tiên

hoạch (có thể sẽ được củng cố hơn khi

kế hoạch chi tiêu ngân sách trung hạn

được áp dụng)

trong các báo cáo hành chính để phân

bổ nguồn lực cho các hoạt động ưutiên

điều tra khác có sự tham gia của cácbên liên quan

được xác định và các đặc tính trongquy trình lập kế hoạch

Sự tham gia của các bên

liên quan

tổ chức quần chúng còn hạn chế

chốt trong tất cả các giai đoạn của quátrình đổi mới kế hoạch

Với mục đích này, nhiệm vụ chính trong việc triển khai CPRGS đến nay bao gồm: (i) giới thiệu CPRGS và các và cácnội dung của chiến lược để lồng ghép vào các kế hoạch kinh tế xã hội địa phương; (ii) xây dựng mục tiêu đã được địa phươnghoá; (iii) đưa qui trình lập kế hoạch và ngân sách phù hợp với mục tiêu phát triển của địa phương, (iv) tăng cường hệ thốnggiám sát Các nhiệm vụ này được thực hiện thông qua việc tổ chức các cuộc hội thảo, chuyên đề, và qua các khoá đào tạo(tập huấn cho giảng viên/người lập kế hoạch ở cấp cao hơn, tập huấn cho các cán bộ kế hoạch, đào tạo qua công việc thực

tế cho các cán bộ làm kế hoạch), các bài tập thực địa, qua các buổi họp tham vấn, qua các cuộc họp tổng kết v.v) Quátrình triển khai CPRGS đã lấy hướng tiếp cận là xây dựng năng lực theo nhu cầu của địa phương

2 Một số kinh nghiệm tại vùng Tây Nguyên:

Quá trình thay đổi đã được được thực hiện theo hình thức thí điểm thông qua công tác tăng cường năng lực: bao gồmchuyển giao kiến thức, hỗ trợ thực hiện thực tế trực tiếp và xây dựng kỹ năng Tỉnh Đắc Lắc, Đắc Nông, Gia Lai, Kon Tum

đã tham gia trực tiếp và tích cực vào quá trình thay đổi này Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu chung là tăng cường chất lượng

kế hoạch, các cách tiếp cận khác nhau đã được áp dụng trên thực tế tuỳ thuộc theo bối cảnh và nhu cầu của mỗi địa phương Một số các tiến hành điển hình được trình bày dưới đây được xem như là các ví dụ:

a) Điển hình 1:Tỉnh Đác Nông, sau một loạt các hợp phần đào tạo về quy trình lập kế hoạch cho các cán bộ lập kế hoạch địa phương, đã xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm với sự tham gia rộng rãi của cộng đồng và các cấp Các bản kế hoạch mẫu của bản, xã và huyện đã được xây dựng và tổng hợp vào kế hoạch phát triển của tỉnh Tỉnh đã có thể xác định được mục tiêu phát triển ưu tiên (tập trung hơn vào giảm nghèo và phát triển xã hội) và trong đó áp dụng những nguyên tắc của CPRGS và dựa vào các phân tích định tính và định lượng từ Đánh giá nghèo có sự tham gia, điều tra mức sống hộ gia đình tại Việt Nam Mô hình được thiết lập dưới dạng “kết hợp hướng tiếp cận từ dưới lên và từ trên xuống”, và đã nhận được sự chỉ đạo của chính quyền và cam kết từ các ban, ngành chức năng của địa phương.

(1) Đào tạo tập huấn được thiết kế và thực hiện có hệ thống

v Hợp phần 1.Kế hoạch chiến lược cho các cán bộ ra quyết định và các nhà lập kế hoạch cấp cao để có cách tưduy mang tính chiến lược về kế hoạch

v Hợp phần 2.Kế hoạch có sự tham gia (phương pháp và công cụ) dưới dạng đào tạo cho các giảng viên/hướngdẫn viên và cho các cán bộ chủ chốt của cấp huyện, xã và các ban, ngành chức năng của tỉnh

v Hợp phần 3.Các bài tập thực địa xây dựng kỹ năng để áp dụng các công cụ và phương pháp

v Hợp phần 4.Phân tích và tổng hợp kế hoạch tại cấp tỉnh và cấp huyện

- Tại cấp thôn buôn:3 nhóm (phụ nữ, người già và những người đứng đầu) thảo luận, phân tích và nhất trí thứ

tự ưu tiên cho thôn, bản của mình, sau đó cuộc họp thôn/buôn được tổ chức để lấy ý kiến nhất trí cho bản kếhoạch đó

- Tại cấp xã:3 nhóm (kinh tế/tài chính, xã hội/ các tổ chức quần chúng và nhóm các cán bộ) thảo luận, sau đócả ba nhóm họp với lãnh đạo của thôn/buôn để thống nhất về đánh giá hiện trạng, xu hướng, kế hoạch bao gồmcả các vấn đề - giải pháp, Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức, thứ tự ưu tiên của các xã

- Tại cấp huyện:các cán bộ cấp huyện được phân thành hai nhóm chính: nhóm xã hội và nhóm kinh tế và mỗinhóm thảo luận về kết quả hoạt động trong lĩnh vực của mình và đưa ra các kiến nghị, sau đó các lãnh đạo củacác nhóm họp với các lãnh đạo của huyện để rà soát lại bản kế hoạch và thực hiện của huyện cũng như là vấn

đề - giải pháp, Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức, thứ tự ưu tiên của huyện; các chính sách cho kếhoạch tới

- Tại cấp tỉnh:hội thảo lập kế hoạch chiến lược được tổ chức cho các lãnh đạo tỉnh và các lãnh đạo ban ngànhchủ chốt, lãnh đạo huyện, trong đó các bản kế hoạch của huyện được trình bày Sau đó các thành viên cùng

đánh giá hiện trạng của tỉnh, SWOT, xem xét thứ tự ưu tiên, các chính sách và khả năng huy động và phân bổnguồn lực

(3) Các quan chức tỉnh Đắc Nông đã ủng hộ quá trình lồng ghép thông qua việc ban hành các chỉ thị của tỉnh theo tinhthần Chỉ thị 33/2004/CT-TTg để triển khai và áp dụng quy trình lập kế hoạch mới vào xây dựng KH PT KT-XH

(4) Kế hoạch tổng hợp từ dưới lên (qui trình lập kế hoạch có sự tham gia và tư vấn) tại các cấp được thể hiện ở bảngdưới đây.

(5) Thông tin từ các cấp dưới đã rất hữu ích cho việc ra quyết định theo cách nghĩ chiến lược cho các nhà lập kế hoạchtại cấp cao Công tác lập kế hoạch đã được thực hiện thí điểm tại hai xã của mỗi huyện trong tất cả 6 huyện của tỉnh ĐắcNông

Đ Trình bày bản kế hoạch xã theo cách SWOT

Đ Tổng hợp kế hoạch và ngân sách

Đ Rà soát lại qui trình

Đ Trình bày bản kế hoạch xã

Đ Trình bày các báo cáo và

kế hoạch các ban/ngành

Đ Các công cụ kế hoạch chiến lược (SWOT, các vấn đề lựa chọn, và sắp xếp thứ tự ưu tiên) cho toàn huyện

Đ Gắn kết vào kế hoạch tổng thể.

Đ Nhận xét và thống nhất

Đ Hội thảo kế hoạch chiến lược cho lãnh đạo các huyện và các phòng ban

Đ Trình bày hiện trạng và

xu hướng chung, những

điểm đạt được và các bài học của tỉnh

Đ Sắp xếp thứ tự ưu tiên

Đ Trình bày kế hoạch của huyện và vùng

Đ Gắn kết kế hoạch với mục tiêu

Đ Thống nhất các tiêu chí phân bổ nguồn lực

Bảng 2: Quy trình lập kế hoạch tại các cấp ở Đắc Nông

b) Điển hình 2:Daklak cũng đã thử nghiệm cách tiếp cận “kết hợp từ dưới lên và trên xuống” Dự án phát triển của GTZ tại địa bàn đã hỗ trợ cho việc lập Kế hoạch phát triển xã và thôn/bản (VDP, CDP) Kết quả là người dân đã nhận thấy rõ vai trò trách nhiệm của họ và sự tham gia cũng như tiếng nói của họ

về các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội và xoá đói giảm nghèo và quản lý địa phương Bên cạnh đó, các cán bộ của tỉnh đã có thể ngồi lại với nhau để thảo luận các vấn đề và phân tích, thiết lập và lựa chọn mục tiêu ưu tiên cho KH PT KT-XH của tỉnh.

(1) Cách tiếp cận chiến lược được thực hiện tại các ban ngành của tỉnh theo các bước sau Các cán bộ địa phương đã

có kỹ năng và cách nhìn nhận logic trong công tác lập kế hoạch

(2) VDP từ các dự án hiện tại đã giúp đỡ xúc tiến sự tham gia của dân chúng và liên hệ với nhân dân và quan chức địaphương trong việc xác nhu cầu và các vấn đề xảy ra trong kế hoạch và ngân sách của các dự án đầu tư Quá trình đượctiến hành theo 4 bước

hoạch, và được thực hiện bởi các lãnh đạo thôn/bản và nhóm công tác VDP

Hội thảo lập kếhoạch cho cácphòng ban cáccấp

Đánh giá các mục tiêu đạt

được

Đánh giá hiện trạngThiết lập các mục tiêu ưutiên

Tổng hợp KH PT KT-XH

cấp

huyện

Các quan chức ở cácphòng ban phụ trách

về vấn đề lập kếhoạch

Hội thảo chocác phòng bancủa huyện và xã

Đánh giá những thành côngcủa kế hoạch và chính sáchMục tiêu phát triển tương lai

và định hướng

Kế hoạch huyện và ngânsách (dự kiến) theo năm

cấp xã

Các quan chức củaxã, hội đồng nhândân, các lãnh đạothôn/bản

Các cuộc họpgiữa các quanchức xã

Đánh giá những điều đạt

được của kế hoạch và chínhsách

Kế hoạch xã và ngân sách(dự toán) theo năm

cấp

thôn/bản

Người dân được phântheo nhóm: nhóm phụnữ nghèo, các lãnh

đạo của thôn/bảnCác nhà lập kế hoạch

Họp thôn/bảnMột vài phỏngvấn cá nhân

Danh sách thứ tự ưu tiêntheo năm

Đánh giá hiệu quả và tác

động của dự án hoặc củachính sách

Hình 1: Tổ chức lập kế hoạch các cấp ở Đắc Nông

(3) Các quan chức tỉnh thảo luận làm thế nào để duy trì và tiếp tục tiến hành lồng ghép CPRGS vào kế hoạch hành

kỹ thuật

(4) Tỉnh có thể xây dựng mục tiêu phát triển, mục tiêu ưu tiên và đưa vào trong khung kết quả với các chỉ tiêu rõ ràngcho kế hoạch 5 năm tới Điều này là một kết quả tốt đối với chất lượng của kế hoạch KH PT KT-XH của tỉnh theo hướng tiếpcận có sự tham gia

Những mục tiêu ưu tiên nào trong KH 2001 – 2005 cần được bổ xung vào danh sách

những ưu tiên mới?

So sánh với danh sách các ưu tiên của KH 2001 – 2005, các ưu tiên mới nào cần

được chỉnh sửa làm rõ không?

Làm thế nào để nhóm danh sách các mục tiêu ưu tiên mới đã được chỉnh sửa này

thành một hệ thống hoàn chỉnh hơn (mục tiêu lớn, mục tiêu nhỏ)?

Phương án lựa chọn nào là thích hợp để đạt được những mục tiêu ưu tiên?

Tham khảo cách giải quyết vấn đề được liệt kê theo các chủ đề trong CPRGS

Xác định một chỉ tiêu cho phương án lựa chọn Dựa vào phương án lựa chọn xem xét:

điều gì cần được thay đổi, mức độ thay đổi? Và khi nào thì đạt được thay đổi đó?

Đưa ra một vài chỉ số để giúp giám sát/theo dõi những tiến bộ đối với mỗi phương án

đã được lựa chọn

Các đại biểu viết lên thẻ các chỉ số và cắm vào phương án đã được chọn

Làm việc theo nhóm, dùng các chỉ số đã được đưa ra để cùng thảo luận, chỉnh sửa

bỏ di hay thêm vào

Phương án/giải pháp nào đối với một mục tiêu được xem là hỗ trợ hay mâu thuẫn với

những phương án/giải pháp cho một mục tiêu khác?

Tập hợp các phương án/giải pháp có thể được xem là một chiến lược tiềm năng cho

sự phát triển của tỉnh Daklak?

Chiến lược nào được xem là phù hợp nhất để đạt được những tiềm năng ngắn hạn,

Hoạt động Tổ chức thực hiện Tổ chức hỗ trợ Thời gian Nguồn lực

lớn và mục tiêu cụ thể

Uỷ ban Nhân dân vàcác Sở, Ban, ngành

Huy độngngười dân

10/2004

Ngân sáchNhà nước

Xây dựng các kế

hoạch cụ thể

Huyện và các tổ chứckhác

2005 (cho KH2006-2010)

Hỗ trợ kỹ thuật(ADB,GTZ)

Hình 2: Kế hoạch hành động và các bước tiến hành để tiếp tục triển khai CPRGS

trong lập kế hoạch địa phương

c) Điển hình 3: Tỉnh Gia Lai có cam kết mạnh trong việc tiến hành quá trình tham vấn đẻ có các kế hoạch tốt hơn Các nhà làm kế hoạch từ các ban ngành chức năng khác nhau và các lãnh đạo, phòng ban cấp huyện ngồi lại với nhau để thảo luận đánh giá kết quả của kế hoạch trước khi xây dựng kế hoạch phát triển chung của huyện, tỉnh Chất lượng của các bản kế hoạch được nâng lên thông qua nâng cao năng lực cho các nhà làm kế hoạch để phân tích nguồn lực và sử dụng thông tin vào công tác lập kế hoạch tốt hơn, điều hành và giám sát

(1) Các cuộc hội thảo giới thiệu về CPRGS được tổ chức cho các nhóm lãnh đạo và nhóm chuyên viên tăng cường Cácchuyên viên của tỉnh thảo luận các kế hoạch hành động, và sau đó các lĩnh vực then chốt cần được củng cố bao gồm: (i)nâng cao năng lực trong các lĩnh vực còn kém và (ii) sự hợp tác giữa các phòng, ban và các huyện trong các kế hoạch pháttriển Để giải quyết các vấn đề này, Tỉnh đã có những nỗ lực để thực hiện thử nghiệm trao đổi và tham vấn trong kế hoạch

2005 dưới hình thức tổ chức các cuộc họp của huyện Tỉnh muốn phát triển một quá trình kế hoạch có sự tham gia hiệu quả.Cách làm này đã được đánh giá cao bởi vì đây là lần đầu tiên một tỉnh đã chủ động tham vấn các bên liên quan từ cácphòng ban và huyện trong công tác chuẩn bị lập kế hoạch

(2) Phân tích thể chế và năng lực, tập trung vào cơ cấu tổ chức của Sở Kế hoạch & Đầu tư và UBND tỉnh, giúp cho việctìm ra nhu cầu và điểm còn thiếu về năng lực Sự trợ giúp kỹ thuật được thiết kế theo nhu cầu, (ngoài giới thiệu về CPRGS

và một số phương pháp) cụ thể là: đánh giá và thu hút nguồn lực và giám sát và đánh giá các kế hoạch Sự phân tích chothấy rằng chất lượng của kế hoạch phụ thuộc vào việc cải tiến thể chế, điều hành quản lý và năng lực

d) Điển hình 4: Tỉnh Kon Tum đã tiến hành đánh giá chung và phân tích tình hình của tỉnh theo vấn đề

của từng nhóm dân kém lợi thế, và sắp xếp thứ tự ưu tiên tập trung vào các vấn đề giới và xã hội trong thảo luận chính sách như là đầu vào cho KH PT KT-XH 5 năm của tỉnh

1) Hội thảo về CPRGS là điểm khởi đầu rất quan trọng cho việc giới thiệu CPRGS tới các nhà lãnh đạo địa phương từ

uỷ ban nhân dân và các nhà lãnh đạo các ban ngành khác nhau cấp tỉnh và huyện Hội thảo được tổ chức cho các

quan chức nhằm tăng sự hiểu biết hơn về mục đích, mục tiêu, nội dung, quá trình và phương pháp luận cho kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội Trong đó nhấn mạnh vào việc lồng ghép tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo với kế hoạchKT-XH 5 năm và hàng năm, vì vậy các vấn đề đó được giải quyết thực tế và có thể đạt được Thảo luận được tổchức để tăng cường năng lực địa phương trong việc hiểu về phương pháp luận về công tác kế hoạch mới Hội thảotập huấn được tiến hành với các thảo luận bao gồm: các khái niệm cơ bản về CPRGS (ví dụ, nó là cái gì, làm thếnào để áp dụng); thu thập và sử lý số liệu (bao gồm cả việc xác định các số liệu đã mất và làm thế nào để có đượcchúng); quá trình kế hoạch (bao gồm sự tham gia, hạn chế nghèo, kế hoạch thân thiện trẻ em và lớp trẻ, các tháchthức kế hoạch then chốt và các lĩnh vực cần được cải thiện); xác định thứ tự ưu tiên kinh tế và xã hội; và xác địnhcác bước tiếp theo Nhấn mạnh vào: phát triển kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hướng về trẻ em, xây dựng kếhoạch phát triển kinh tế xã hội dựa vào kết quả và phân tích tốt, đạt được cân bằng tốt hơn giữa đầu tư xã hội vàkinh tế, và sử dụng tốt hơn và chuẩn xác hơn các chỉ tiêu CPRGS để đo lường sự tác động của đầu tư xã hội (ví dụ,

tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, tỷ lệ toàn diện giáo dục, đo lường chất lượng cho trẻ cần được bảo vệ, các dữ liệu theotuổi, giới tình, và các nhóm thiểu số)

2) Các cán bộ và lãnh đạo địa phương trong các ngành khác nhau có thể hiểu được rõ hơn sự cần thiết và quan trọngcủa các vấn đề phát triển xã hội, theo nghĩa sự cần thiết cho sự quan tâm ngày một tăng vào trẻ em nghèo, phụ nữ,các nhóm dân tộc thiểu số và những người sống ở vùng sâu vùng xa Điều đó cho thấy rằng các phân tích tốt vào

sự bất cân bằng giữa các nhóm bất lợi cần được quan tâm và phản ánh vào KH PT KT-XH

Thứ nhất,trong khi bản thảo cuối cùng của KH PT KT-XH mới (2006-2010) của các tỉnh chưa được hoàn thiện, thì nộidung của kế hoạch KT-XH kiểu trước đây không thể hiện khung kết quả rõ ràng, điều đó có nghiã rằng hầu hết các chỉtiêu là các chỉ tiểu đầu ra hơn là các chỉ tiêu kết quả Sự thay đổi cả về nội dung bản kế hoạch và cơ chế cho việc thuthập thông tin cho việc đánh giá và xây dựng kết quả đòi hỏi phải cần nhiều nỗ lực hơn nữa trong việc cải tiến công táclập kế hoạch dựa trên kết quả và hệ thống giám sát đánh giá kế hoạch

Thứ hai,thiếu thông tin và phân tích nghèo Ví dụ, vẫn chưa có sự thống nhất trong chuẩn nghèo và cán bộ còn chưaquen và thực hiện được đánh giá nghèo có sự tham gia Thêm vào đó, hệ thống xây dựng mục tiêu đầu vào và đầu ra

và các đánh giá theo kiểu truyền thống là không phù hợp và không được bổ sung bằng các đánh giá về định tính vàkhông đo lường được các kết quả đạt được Điều này là kết quả của sự thiếu hợp tác và ủng hộ của các tổ chức pháttriển hay là các dự án phát triển hoạt động trên địa bàn, đóng vai trò kho kiến thức và cung cấp các phân tích cho kếhoạch cấp tỉnh Có thể lấy thông tin từ, ví dụ, các nghiên cứu ngành, PPAs, VDP, và kế hoạch tổng thể ngành, các chiếnlược ngành, và các điều tra Nhưng trong các cuộc hội thảo kế hoạch chiến lược, các thành viên tham gia đã không đưa

ra các số liệu thống kê đầy đủ để, để hỗ trợ cho các quan điểm chủ quan của họ

Thứ ba,thiếu sự đồng bộ về lồng ghép CPRGS vào KH PT KT-XH giữa các tỉnh Quy trình được thực hiện tốt tại cấp

địa phương, nhưng sự trao đổi và chia sẻ những điều tốt đó không được tiến hành, dẫn đến việc ghi nhân và xây dựngmô hình hiệu quả cho việc lồng ghép CPRGS còn khó khăn

Thứ tư,quá trình thử nghiệm không phải là hoàn toàn từ dưới lên Hiện tại, có sự hạn chế đối với sự tiếp cận kế hoạch

từ dưới lên trong việc tham vấn với các huyện và ban ngành Các hạn chế như là con người và nguồn lực, các kỹ năng

được xác nhận Cách tiếp cận này chỉ có thể được duy trì nếu như được các nhà làm kế hoạch địa phương (từ cấp xãtới cấp huyện) thực hiện tiếp tục và phải được lặp lại trong một vài chu kỳ kế hoạch tới

Cuối cùng,có sự hạn chế về thể chế trong công tác lập kế hoạch Mặc dù có các qui định cho: (i) phân cấp mạnh hơntới các cấp dưới (huyện và xã); (ii) tăng trách nhiệm của uỷ ban nhân dân và hội đồng nhân dân trong công tác lập kếhoạch và phê duyệt kế hoạch; (iii) tăng quyền lực cho uỷ ban nhân dân tỉnh trong việc giám sát và điều hành kế hoạch

và nguồn lực; (iv) phòng kế hoạch và đầu tư phát triển và điều phối các kế hoạch cấp tỉnh, có một vài hạn chế trongviệc đáp ứng những yêu cầu này Các cán bộ cấp huyện và xã có khó khăn trong việc xây dựng và hài hoà kế hoạch

và nguồn lực/ngân sách; hội đồng nhân dân có ít cơ hội để thảo luận kế hoạch; có sự trùng lắp giữa các bộ trong việcchuyển đổi và quản lý nguồn lực giữa các chương trình cấp tỉnh và các chương trình mục tiêu quốc gia; và có sự thiếuhợp tác giữa Sở KH-ĐT và các phòng ban khác trong việc lập kế hoạch

Nhìn chung, cả bốn tỉnh đã tham gia vào quá trình đổi mới công tác lập kế hoạch, và có những phản hồi có giá trị tạicuộc hội thảo tổng kết vào cuối năm 2004

C Những điều gì còn hạn chế ?

D thông tin phản hồi từ các nhà làm kế hoạch trung ương và địa phương

và các bên tham gia

Gia Lai 7 : CPRGS đã mang lại những thay đổi đáng kể cho công tác lập kế hoạch tại địa phương Thứ nhất, việc lồng ghép CPRGS vào KH PT KT-XH 5 năm thông qua các buổi thảo luận và nâng cao năng lực đã mang đến quan điểm toàn diện về phát triển; đó là: quan tâm hơn đến các vấn đề xã hội và xoá đói giảm nghèo và đưa các vấn đề xã hội vào mục tiêu phát triển Thứ hai, các nhà làm kế hoạch địa phương có thể đưa các chính sách xã hội và xoá đói giảm nghèo vào các chương trình dự án của họ Cuối cùng, điều quan trọng nhất là việc lồng ghép đã làm tăng sự phối hộp và hợp tác cả

về chiều dọc và chiều ngang giữa các ban ngành và các cấp thông qua chia sẻ kinh nghiệm và kỹ năng

Đắc Lắc và Đắc Nông 8 : Hai tỉnh kết hợp thực hiện quá trình kế hoạch có sự tham gia của cộng đồng Quá trình có

sự tham gia này giúp cho tỉnh thu thập được các bằng chứng và nhu cầu của địa phương vào các kế hoạch phát triển của xã Tham vấn người dân dựa vào vấn đề là rất có ý nghĩa trong việc kiểm tra các bản đánh giá của các nghành và phòng ban Quá trình tham vấn đồng thời cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách Quá trình có sự tham gia cần

được nâng cao sự chủ sở hữu và cam kết của người dân và các quan chức địa phương trong phát triển Tuy nhiên, các bài tập cần được mở rộng và làm tốt hơn ở cấp cơ sở

7 Báo cáo tóm tắt của tỉnh Gia Lai và phản hồi từ lãnh đạo Tỉnh tại Hội thảo đánh giá do ADB tài trợ, tháng 1/2005

8 Báo cáo tóm tắt của tỉnh Đắc Lăk và phản hồi từ lãnh đạo Tỉnh tại Hội thảo đánh giá do ADB tài trợ, tháng 1/2005

Phỏng vấn ông Phạm Hải - Vụ trưởng vụ Kinh tế Địa phương và Lãnh thổ, Bộ KH&ĐT

1 Theo ông, ông đánh giá thế nào về công tác XDKH có lồng ghép CPRGS tại các tỉnh Tây Nguyên trong năm 2004?

- Theo tôi trong năm 2004 việc xây dựng kế hoạch năm 2005 và 2006 – 2010 có lồng ghép CPRGS là một thành công có tính bước ngoặt trong công tác kế hoạch hoá đối với các tỉnh Tây Nguyên vì :

+ Việc lồng ghép, nâng cao năng lực đã giới thiệu cách tư duy mới đối với công tác KH hoá so với trước đây (a) Kế hoạch phải được xây dựng từ cơ sở trở lên, trước hết phải sử dụng hiệu quả nguồn lực của địa phương (b) Nâng cao năng lực lập kế hoạch của các cấp chính quyền địa phương: Thông qua các khoá đào tạo cán

bộ các sở ban ngành, các huyện và một số xã đã phần nào nắm bắt được các phương pháp tiếp cận, các công cụ áp dụng trong phân tích đánh giá lựa chọn các mục tiêu và chỉ tiêu kế hoạch

(c) Đã tạo được sự tự tin của cán bộ kế hoạch địa phương.

+ Việc lồng ghép đã giúp cho các cơ quan hiểu rõ CPRGS và kế hoạch của địa phương liên quan mật thiết với nhau, mục tiêu của CPRGS là một trong những nội dung cơ bản của kế hoạch, không phải tách rời như trước đây.

+ Các tỉnh đã nhận thấy sự tham gia, tính công khai và minh bạch là những yêu cầu không thể thiếu được của mỗi bản kế hoạch.

2 Những đánh giá của ông về phương pháp tiếp cận và kết quả đạt được tại các tỉnh Tây Nguyên?

- Những kết quả đạt như đã nêu chỉ là bước đầu và có thể chưa được nhiều địa phương khác và cán bộ ban ngành quan tâm, cần phải được củng cố rút kinh nghiệm và mở rộng hơn nữa Về phương pháp tiếp cận chúng ta đã quá quen với lối cũ là cấp trên lập kế hoạch, cấp trên yêu cầu cấp dưới làm, thậm chí còn làm thay, làm cho cấp dưới thụ động, mất quyền sở hữu trong công việc và như vậy cấp dưới và người dân có tính ỷ lại trông chờ vào nhà nước.

Cho nên chúng ta cần phải áp dụng cách tiếp cận mới “Phương pháp tiếp cận từ dưới lên’’ Cần giúp người dân và chính quyền cơ sở tự thân họ phải giải quyết các vấn đề cấp bách của bản thân họ và quê hương họ, lúc đó việc phát triển kinh tế mới vững chắc và xoá đói, giảm nghèo mới bền vững Chính phủ cần tiếp tục hỗ trợ tài chính và chuyên gia cho công tác đào tạo và đào tạo nữa…

3 Ông có gợi ý gì về vai trò của các bên liên quan: Bộ, lãnh đạo tỉnh và chính quyền địa phương, các ban ngành, các tổ chức tài trợ ?

Việc nước thì có rất nhiều và trên mọi lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, xã hội, đối nội và đối ngoại, những suy nghĩ

và gợi ý của tôi chắc chưa đủ tầm cỡ Tôi chỉ mạnh dạn có một suy nghĩ là các cán bộ các ngành và các địa phương nên tin vào năng lực của những người nghèo cán bộ của các xã nghèo, mạnh dạn phân cấp và trao quyền cho họ, đồng thời cử các chuyên gia có tâm huyết có sự cảm thông với nghèo khó của họ để hướng dẫn họ có sự hiểu biết cần thiết

để nhằm vượt qua nghèo khó Không nên lấy lý do “Dân trí” kém, trình độ thấp mà không giám trao quyền.

4 Theo ông cần làm gì để kinh nghiệm đạt được trong năm đầu tiên thí điểm ở Tây Nguyên được chia

sẻ và áp dụng tiếp tục?

Những phát hiện và kết quả đạt được ở Tây Nguyên thông qua sự hỗ trợ của ADB, GTZ và UNICEF là những kinh nghiệm bước đầu diễn ra trên phạm vi hẹp (chỉ ở một số huyện và xã) Theo tôi cần có sự hỗ trợ lớn hơn từ phía Chính phủ và các nhà tài trợ; đồng thời nên mở rộng công tác truyền thông dưới nhiều hình thức nhằm giới thiệu những kết quả

và kinh nghiệm đã có Một khi nhiều người nhân thức được các kinh nghiệm của chúng ta, kinh nghiệm sẽ biến thành chất lượng và hiệu quả để có thể xoá đói giảm nghèo tốt hơn.

Các vấn đề về thể chế

Bài học1:Sự phối hợp giữa trung ương và địa phương,

và sự cùng hợp tác nguồn lực và kiến thức của các tổ chức

quốc tế với các cơ quan ban ngành của chính phủ là yếu

tố quan trọng cho việc lồng ghép các nguyên tắc CPRGS

và KH PT KT-XH tại cấp tỉnh Sự phối hợp này là quan

trọng cho việc thực hiện KH PT KT-XH sau này

Khuyến nghị 1:Bộ KH&ĐT cần thể hiện vai trò tích cựchơn trong mối quan hệ đối tác với các nhà tài trợ; kết hợp với

sự ủng hộ của nhà tài trợ theo hướng hiệu quả hơn trongviệc lồng ghép các mục tiêu của CPRGS vào KH PT KT-XHtại địa phương Đồng thời, Bộ KH&ĐT đóng vai trò then chốttrong điều phối giữa cấp TƯ và địa phương trong công tác

kế hoạch hoá Xã Hội, là cầu nối giữa các nhà tài trơ, các tổchức quốc tế với các cơ quan làm kế hoạch địa phương

Bài học 2:Còn hạn chế trong việc phối hợp giữa các cấp

chính quyền từ đó làm cản trở quá trình lồng ghép CPRGS

vào KH PT KT-XH: sự phối hợp không đầy đủ giữa các

ngành tại trung ương và tỉnh do đặc tính khác nhau của

các bộ ngành, thông tin không đầy đủ giữa trung ương và

các tỉnh, cụ thể như là các thông tin về các chương trình

và chỉ thị cho việc lồng ghép tại cấp tỉnh

Khuyến nghị 2:Đảm bảo sự phối hợp tốt hơn cả vềchiều dọc và chiều ngang giữa ban ngành và chính quyềntrong quá trình làm kế hoạch cấp trung ương và trong bốicảnh phân cấp: (i) tăng cường cách tiếp cận đa ngànhtrong công tác lập kế hoạch ở cấp địa phương (ii) đẩymạnh vai trò điểu phối của Bộ/Sở KH&ĐT để xây dưng kếhoạch liên ngành tại các địa phương; (iii) tăng cường sựhợp tác và trao đổi giữa Bộ KH&ĐT và Sở KH&ĐT để đảmbảo sự hợp tác và thông tin và hướng dẫn về các chươngtrình quốc gia một cách hiệu quả

Bài học 3:Khung pháp lý (các văn bản hướng dẫn, các

Nghị định và Chỉ thị) về lập kế hoạch có gắn với mục tiêu

tăng trưởng giảm nghèo còn thiếu và chưa cụ thể Các địa

phương thường chưa nắm được các văn bản hướng dẫn và

cơ chế cho việc triển khai thực hiện KH PT KT-XH, đặc biệt

là các văn bản pháp lý có liên quan đến việc lồng ghép các

mục tiêu của CPRGS vào Kế hoạch

Kiến nghị 3.Việc lồng ghép CPRGS và sự đổi mới trongcông tác lập kế hoạch chỉ có thể được duy trì và thực hiệntại các cấp cơ sở khi mà có các văn bản hướng dẫn cụ thể

rõ ràng về lập kế hoạch và đầu tư công cộng Bộ KH&ĐTnên xây dựng một khung pháp lý lồng ghép và xuyên suốthơn (các văn bản hướng dẫn, Nghị định) cho việc giới thiệuCPRGS và KH PT KT- XH cho các cán bộ kế hoạch tại địaphương, cụ thể như sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch hoặc làvăn bản chỉ dẫn cụ thể về việc lập kế hoạch như thế nào,thực hiện ra làm sao và giám sát kế hoạch như thế nào

Bài học 4:Hiện nay, dưới sự hỗ trợ để đổi mới công tác

lập kế hoạch KT-XH trung hạn và hàng năm, vẫn chưa có

sự tiếp cận thống nhất, có hệ thống Vì vậy, các nỗ lực và

nguồn lực để đổi mới công tác kế hoạch hoá vẫn còn có

rủi ro và dàn trải, thiếu sự phối hợp chặt chẽ, và chưa bền

vững Đặc biệt, chưa có mối liên hệ hệ thống giữa nỗ lực

lập kế hoạch của năm nay với năm sau

Kiến nghị 4:Các địa phương cần đồng ý một chiến lượctổng thể nhiều năm để đổi mới từng phần công tác kếhoạch hoá (ví dụ: phân tích vấn đề - giải pháp, thiết lậpmục tiêu ưu tiên, phân tích nguồn lực như trong Bảng 1)Chiến lược cần được thực hiện qua việc củng cố dần cáchợp phần trong quy trình xây dựng kế hoạch cũng nhưlồng trong quy trình của kế hoạch hàng năm Nếu khôngthực hiện hệ thống và dài hạn như vậy, việc đổi mới quytrình lập kế hoạch và các sáng kiến sẽ rải rác và kém hiệuquả

Bài học 5:Các yếu tố như là khung thời gian và nguồn

lực có thể có cần phải được xem xét khi tổ chức các khoá

đào tạo tại các tỉnh Điều đó quan trọng để đảm bảo rằng

các khóa đào tạo tại cấp tỉnh được thực hiện theo đúng

thời gian để địa phương có thể lập được KH PT KT-XH

hàng năm theo cách có sự tham gia và nộp kế hoạch lên

Bộ Kế hoạch và Đầu tư và trình Quốc hội để thông qua

Khuyến nghị 5.Đảm bảo chắc chắn rằng tập huấn tạicấp tỉnh được tiến hành trước kỳ hạn phải nộp kế hoạchlên trên Xác định sớm các cơ hội thu hút nguồn lực tàichính và hỗ trợ kỹ thuật từ Bộ KH&ĐT, từ các tổ chức tàitrợ và các dự án phát triển khác

E Các bài học kinh nghiệm và khuyến nghị chính sách

Sự tham gia và tính sở hữu

Bài học 6:Cam kết và tính sở hữu của các cán bộ địa

phương đối với công tác KH PT KT-XH là vấn đề then chốt

cho việc duy trì các hoạt động giới thiệu CPRGS, cụ thể,

tại hai cấp: (i) cam kết về chính trị và khả năng lãnh đạo

của các lãnh đạo trung ương và địa phương (ví dụ: Bộ

KH&ĐT, UBND, Sở KH&ĐT); (ii) tính tự chủ và sự tham gia

trong qui trình xây dựng kế hoạch của các cán bộ tại cấp

tỉnh, huyện và xã, cũng như là những cán bộ thực hiện KH

PT KT-XH trong tương lai

Khuyến nghị 6:Gắn kết các lãnh đạo trung ương và địaphương (Bộ KH&ĐT, UBND, Sở KH&ĐT) để có được camkết về mặt chính trị trong công tác lập kế hoạch KH PT KT-

XH và để thiết lập một hệ thống có sự tham gia tham vấnvới các cán bộ cao cấp tại các ban ngành Sự cam kết từtrung ương tới địa phương có thể được đẩy mạnh hơn nữathông qua các Nhóm điều phối, các chỉ thị của tỉnh, hoặc

là một dòng ngân sách cho công tác xây dựng kế hoạch

Điều sau cùng này sẽ giúp cho xã, huyện và tỉnh cóphương tiện để thực hiện lập kế hoạch hàng năm Chínhquyền trung ương và địa phương nên thể chế hoá các thửnghiệm ban đầu và tăng cường đẩy mạnh cơ chế và nănglực cho việc lồng ghép CPRGS vào công tác lập kế hoạch

Xây dựng năng lực

Bài học 7:Việc đánh giá năng lực hiện có của các cán

bộ địa phương là cần thiết để xác định nhu cầu và tìm ra

điểm cần tăng cường, ví dụ như kỹ năng phân tích và thu

thập thông tin, lập kế hoạch có sự tham gia, sự liên kết

giữa ngân sách với kế hoạch, giám sát đánh giá, xây dựng

kế hoạch mang tính chiến lược, phân tích chính sách và

các vấn đề phát triển Sự hỗ trợ đối với công tác lập KH PT

KT-XH cần tính đến khả năng tiếp thu của các quan chức

địa phương và nên được xây dựng dần theo cấp độ, có tổ

chức và có thể đo lường được

Khuyến nghị 7:Cần thiết phải tiến hành đánh giá khảnăng của địa phương trước khi tiến hành các khoá đào tạo.Các khoá đào tạo tới về KH PT KT-XH nên dựa trên các

đánh giá này để đáp ứng được nhu cầu cụ thể đã được xác

định

Bài học 8:Xây dựng năng lực có mục tiêu là điều cần

thiết cho sự thành công trong quá trình đổi mới công tác kế

hoạch và lồng ghép CPRGS, cụ thể là phân cấp mạnh hơn

cho địa phương Các hoạt động để tăng cường năng lực,

là điều tiên quyết cho việc lập và thực hiện sự lồng ghép

CPRGS với KH PT KT-XH hiệu quả

Kiến nghị 8:Một chương trình tập huấn/giáo trình phùhợp nên được thiết kế dựa vào nhu cầu và tình hình cụ thểcủa từng địa phương và việc đánh giá nhu cầu được nói ởtrên Nâng cao năng lực cho các cán bộ chủ chốt trongcông tác lập kế hoạch là cần thiết Các cơ quan Chính phủ,các Viện và trường, các tổ chức phi chính phủ ở địaphương cũng cần tham gia nhiều hơn vào việc truyền đạtcác kiến thức và kỹ năng thông qua hình thức đào tạo chocác nhà đào tạo (TOTs) tại các cấp khác nhau

Bài học 9:Bộ, ngành trung ương như Bộ KH&ĐT và các

bộ khác cùng các nhà tài trơ đã hợp tác tích cực trong triển

khai lồng ghép CPRGS Sự hợp tác với các tổ chức phi

chính phủ cũng rất hữu ích Những phuơng pháp PRA,

PPA, VDP có thể được tổ chức điều phối tốt hơn với sự hỗ

trợ của các tổ chức phi chính phủ, hoặc các tổ chức quần

chúng địa phương Tổ chức phi chính phủ cũng có thể hỗ

trợ đào tạo năng lực cho các cán bộ kế hoạch địạ phương

Khuyến nghị 9:Tổ chức phi chính phủ có thể hợp tác đểchuyển giao kiến thức và kỹ năng qua phuơng thức Tậphuấn cho Tập huấn viên tại các cấp cho các tổ chức quầnchúng hoặc cho cán bộ lập kế hoạch tại cơ sở Các địaphương có thể huy động nguồn lực hỗ trợ này (cả về kỹthuật và tài chính), để các kế hoạch địa phương có thể sửdụng các kết quả của VDP/CDP

Bài học 10:Kế hoạch KH PT KT-XH 5 năm và hàng năm

sẽ có chất lượng hơn nếu như nó được dựa vào việc phân

tích và đánh giá tốt tình hình; kết hợp các hướng dẫn của

trung ương và thông tin đầu vào từ địa phương Năng lực

đánh giá tình hình vẫn còn yếu Điều cốt lõi là thông tin dữ

liệu phục vụ kế hoạch thường không đầy đủ, thiếu phân

tích tình trạng nghèp đói; thiếu sự tham gia sâu của các

Viện nghiên cứu còn ít tham gia hỗ trợ cho địa phương

Việc tham gia hỗ trợ này vô cùng giá trị cho việc phát triển

các kế hoạch mang tính chiến lược

Khuyến nghị 10:Năng lực phân tích và đánh giá cần

được củng cố dần dần cho các cán bộ kế hoạch địaphương Trong thời gian hiện tại và cả tương lai, cần có sựphối hợp tốt hơn giữa các bộ, ngành, Cục thống kê, chínhquyền và tổ chức nghiên cứu đào tạo (ví dụ: Viện nghiêncứu, các trường đại học, các tổ chức phi chính phủ) đểcung cấp đầu vào cả về chất lượng và số lượng Sự thamgia và tham vấn từ người dân sẽ giúp cho việc xác nhận lạicác đánh giá của địa phương và ngành

Quy Trình và Nội dung của KH PT KT-XH

Bài học 11: Chiến lược CPRGS là đã xác định được

những mục tiêu, chỉ số kết quả bao gồm Mục tiêu Phát

triển của Việt Nam Tuy nhiên, các KH PT KT-XH tại địa

phương còn chưa thể hiện đầy đủ các mục tiêu và chưa

thể hiện được mối liên hệ tác động

Khuyến nghị 11:Việc xây dựng KH PT KT-XH tại địaphương cần được dựa trên sự phân tích tốt và một phươngpháp lập kế hoạch chiến lược: ví dụ như sử dụng phân tích

Điểm mạnh - Điểm yếu – Cơ hội – Thách thức, phân tíchlợi thế so sánh, và các nghiên cứu ngành Lập kế hoạchchiến lược có thể giúp xác định các mục tiêu tốt cho KH PTKT-XH trong khuôn khổ của Mục tiêu Phát Triển của ViệtNam

Bài học 12: CPRGS là một văn bản tốt có các yếu tố

hướng về người nghèo với các chính sách xã hội Quá trình

lập KH PT KT-XH tại địa phương còn tập trung vào các chỉ

tiêu phát triển kinh tế hơn là các chỉ tiêu phát triển xã hội,

xoá đói giảm nghèo; cải thiện mức sống dân cư cho người

nghèo

Khuyến nghị 12:Kế hoạch cần tập trung hơn nữa vàocác vấn đề xã hội và xoá đói giảm nghèo để đảm bảo chắcchắn rằng phát triển kinh tế dẫn tới phát triển xã hội chotất cả các thành phần kinh tế ở địa phương KH PT KT-XHcấp tỉnh và cơ sở cần hướng tới mục tiêu giúp đỡ ngườinghèo hơn nữa và giải quyết các khoảng cách xã hội ngàymột tăng Dữ liệu về kinh tế, văn hoá, xã hội và nhân khẩuhọc hay là phân tích nghèo là cân thiết để có thể có KH PTKT-XH hướng tới người nghèo

Bài học 13:Phân tích sự bất bình đẳng, chênh lệch về

trình độ phát triển giữa các nhóm dân cư, dân tộc và giữa

các vùng, miền là cần thiết Sự mất cân bằng giữa các

nhóm dân cư bị thiệt thòi, cụ thể trẻ em, phụ nữ và dân tộc

thiểu số nói chung chưa được phân tích và đề cập đến

trong KH PT KT-XH

Kiến nghị 13:KH PT KT-XH cần đảm bảo rằng nhu cầucủa trẻ em, phụ nữ, các nhóm dân tộc thiểu số được quantâm một cách thích đáng Các số liệu cần được thu thậptheo độ tuổi, giới tính, tôn giáo, mức độ nghèo và sau đóphân tích để hiểu nguyên nhân dẫn đến sự bất lợi; cácchính sách và các hoạt động cần được đưa vào KH PT KT-

XH để giải quyết những khoảng cách này; những người đạidiện các nhóm này nên được tham gia vào việc xây dựng

KH PT KT-XH Các mục tiêu của KH PT KT-XH tại địaphương nên được liên kết với CPRGS/VDG, cùng với kếhoạch hành động quốc gia cho trẻ em và kế hoạch hành

động quốc gia về sự tiến bộ của phụ nữ

Bài học 14:Qui trình lập kế hoạch có sự tham gia ở tất

cả các cấp, sử dụng cách tiếp cận từ dưới lên với sự tham

gia mạnh mẽ của các tổ chức và người dân đại diện cho

các nhóm dân cư bất lợi thế là cần thiết

Khuyến nghị 14:Các hoạt động nâng cao năng lực cầnbao gồm cả việc giới thiệu các phương pháp như đánh giá

sự tham gia và lập kế hoạch có sự tham gia Trong khi quytrình và phương pháp vẫn được coi là khá mới đối với hầuhết các cán bộ địa phương, thì cần thiết phải có một sự hỗtrợ mạnh mẽ, ví dụ cho việc lập kế hoạch có sự tham gianên được lặp lại trong một vài chu kỳ làm kế hoạch hàngnăm để có thể được thực hiện tốt ở cấp cơ sở, với sự thamgia của đại diện của nhóm dân bao gồm cả người nghèo,phụ nữ, trẻ em, và các dân tộc thiểu số khác nhau, và cácnhóm kém lợi thế khác

Bài học 15:Các qui trình kế hoạch khác nhau được tiến

hành tại các cấp địa phương (ví dụ; huyện, xã) mà kết quả

không được liên kết lại với nhau và ít được thể hiện trong

kế hoạch cấp tỉnh Các kế hoạch này nên được liên kết lại

và lồng ghép vào KH PT KT-XH cấp tỉnh Ngoài ra, còn

thiếu sự gắn kết giữa công tác lập kế hoạch KH PT KT-XH

và kế hoạch của các dự án tại cấp tỉnh

Khuyến nghị 15:Cả kế hoạch và kinh nghiệm tại cáccấp khác nhau (tỉnh, huyện, xã) và từ các dự án trong tỉnhnên được chia sẻ và hợp tác để công tác lập KH PT KT-XH

có chất lượng tốt hơn

Giám sát và đánh giá

Bài học 16:Hệ thống và cơ chế lưu trữ, tiếp cận và cập

nhật số liệu và thông tin là cần thiết

Khuyến nghị 16:Một hệ thống thông tin và dự liệu tin cậy

và được cập nhật thường xuyên là cần thiết cho việc đánhgiá và phân tích hiện trạng tốt giúp cho việc lập kế hoạch và

ra chính sách trong KH PT KT-XH được chính xác Nên sửdụng phần mềm VietInfo (UNICEF có thể hỗ trợ) như là mộtcơ sở dữ liệu cho việc lưu trữ, cập nhật và theo dõi tiến trìnhcác chỉ số các chỉ tiêu kinh tế xã hội của các tỉnh

Bài học 17:Một hệ thống giám sát đánh giá minh bạch

rõ ràng được tập trung vào việc xây dưng và thực hiện kế

hoạch KH PT KT-XH có ý nghĩa lớn cho sự thành công của

các kế hoạch KH PT KT-XH, các chương trình và dự án

cũng như là việc phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả

Khuyến nghị 17:Hệ thống minh bạch rõ ràng cho KH

PT KT-XH và sủ dụng nguồn lực tại các cấp chính quyền

địa phương là cần thiết để đảm bảo các kế hoạch KH PTKT-XH, các mục tiêu là hiện thực và có sự ưu tiên theo tìnhhình thực tế của địa phương đó Do đó cần phát triển hệthống giám sát đánh giá minh bạch rõ ràng Cơ chế thamgia tham vấn nên được thiết lập để thu thập thông tin phảnhồi, các nhận xét đánh giá và những mong đợi của ngườidân về các dịch vụ công và các chương trình phát triển Cụthể là người nghèo, phụ nữ, trẻ em và các dân tộc thiểu sốcũng như là các nhóm dân cư kém lợi thế khác nên đượctham vấn

Bài học 18:KH PT KT-XH và qui trình xây dựng kế hoạch

nên dựa vào kết quả và cần tập trung hơn vào các kết quả

phát triển cuối cùng và các tác động (ví du: chất lượng tăng

trưởng, xoá đói giảm nghèo) Các kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội trước đây chủ yếu dựa vào các mục tiêu đầu vào

và đầu ra

Khuyến nghị 18:Các mục tiêu, chỉ tiêu của KH PT

KT-XH nên được thiết lập dựa vào các kết quả và tác động làmcơ sở để giám sát đánh giá Theo mục tiêu phát triển ViệtNam, mỗi tỉnh nên phát triển cho riêng mình một khungmục tiêu chỉ tiêu cụ thể Các chỉ số nên được lượng hoá vàgiám sát được

Giới thiệu CPRGS Khoá cho lãnh đạo Khoá cho chuyên viên Tập huấn cho TH viên Lập KH chiến lược Đào tạo theo yêu cầu Thông tin Hội thảo tổng kết Tổng số ADB, GTZ,UNICE ADB ADB Field practices ADB GTZ ADB-

monitoring GTZ- SEDP GTZ1 GTZ2 Tháng 5 2004 Tháng 6/7 - 2004 Tháng 6/7 - 2004 Tháng 8/2004 Daknong Daklak Tháng 12 2004 T12-05 T10-04

15

5 1 1 1

1 1 1

14

3 1 1

1 1 1

22

4 1

2 4 1

7

1 1 1

1 1 1

15 5

1 1 2 1 1

28

8 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 1

17

4

1 1 1 1 2 1 1

24

9 2 1

2 1 1 1

Fin Fin Fin Fin Fin Fin Fin

Fin Fin Fin

Fin

1

44

9 1 1

1 1 4 3 4 4

Fin/S * com Fin/S, * com Fin/S, * com Fin/S, *com

3

24

4

3 1 2

1 1

1

1

VC, PCP

**

2 2

45

19 1 1 1 1 2 2 1 2 2 2 2

Fin/S Fin/S

Fin/S Fin/S Fin/S

Fin/S

26

4 6 1 2 1 1

1 1

1

3

23

1 11 1 1 1 1

1 1

18

12

1

1 1

1 1

6

3

1 5 4