ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ ĐÀO HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC PHÒNG NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT CỦA VỊ THÀNH NIÊN (Nghiên cứu đ[.]
CƠ SỞ Ý UẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA C NG T C HỘI TRONG VIỆC PHÒNG NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM PH P UẬT CỦA VỊ THÀNH NIÊN
Các khái niệm công cụ
1.1.1 Khái niệm “vị thành niên”
Trong từ điển Từ và Ngữ tiếng Việt, "vị" trong "vị thành niên" chỉ tình trạng chưa hoàn thiện, thiếu sót Vị thành niên là những người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần, chưa có khả năng nhận thức và kiểm soát suy nghĩ, hành vi của bản thân Vì vậy, họ dễ bị ảnh hưởng bởi tác động bên ngoài và có thể thực hiện những hành vi thiếu suy nghĩ và chín chắn.
Vị thành niên là giai đoạn phát triển tâm lý quan trọng, hình thành quan điểm xã hội và đạo đức của người chưa thành niên Tính tích cực xã hội mạnh mẽ là yếu tố then chốt trong việc xây dựng nhân cách, giúp các em lĩnh hội giá trị và thiết lập mối quan hệ với người lớn và bạn bè Đây cũng là thời kỳ dễ xảy ra rối nhiễu tâm lý, với những phản ứng tiêu cực như hiếu động và nổi nóng, đặc biệt trong lĩnh vực tình cảm Sự thay đổi và thích nghi trong giai đoạn này phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa của mỗi quốc gia, cũng như hệ thống giáo dục và chăm sóc sức khỏe.
Theo nhà tâm lý học Kuhlen, vị thành niên là giai đoạn phát triển quan trọng về giới tính, tình dục, xã hội, và chuẩn bị cho cơ hội nghề nghiệp, đồng thời thể hiện nỗ lực thoát khỏi sự kiểm soát của cha mẹ Tại Việt Nam, độ tuổi vị thành niên được xác định thống nhất là dưới 18 tuổi, theo quy định trong Hiến Pháp năm 1992 và các bộ luật như Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Lao động, Bộ luật Dân sự, và Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính Các văn bản pháp luật này cũng quy định những chế định riêng cho người chưa thành niên trong từng lĩnh vực cụ thể.
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, cả chủ thể vi phạm hành chính và hình sự phải từ đủ 14 tuổi trở lên và có trí tuệ phát triển bình thường Cụ thể, theo Điều 6 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002, người từ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ bị xử phạt đối với các vi phạm hành chính do cố ý Trong khi đó, người từ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm về mọi vi phạm hành chính Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 1999, người từ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự cho mọi tội phạm, còn người từ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự cho các tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, vị thành niên được hướng tới là những người nằm trong độ tuổi từ 14 đến 18 tuổi
1.1.2 Khái niệm vị thành niên vi phạm pháp luật
Pháp luật là một phần quan trọng trong kiểm soát xã hội, bao gồm các chuẩn mực xã hội bắt buộc do nhà nước thiết lập để điều chỉnh hành động và quan hệ giữa con người, nhóm xã hội và tổ chức nhà nước Nó được bảo đảm bởi sự ép buộc của nhà nước thông qua các hình thức và hình phạt.
Vị thành niên vi phạm pháp luật là những cá nhân thực hiện hành vi phạm tội theo quy định của Bộ luật hình sự Họ đủ điều kiện để chịu trách nhiệm hình sự và có thể bị xử lý theo các quy định của pháp luật hình sự.
Theo Điều 20 Bộ luật Dân sự, vị thành niên vi phạm pháp luật là những người có hành động trái pháp luật, có thể do cố ý hoặc không cố ý Họ sẽ bị xử lý theo hệ thống xử phạt hành chính hoặc hình sự, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.
Phân biệt giữa "vị thành niên phạm tội" và "tội phạm do vị thành niên gây ra" là rất quan trọng "Vị thành niên phạm tội" chỉ những cá nhân chưa đủ tuổi thành niên nhưng đã thực hiện hành vi phạm tội, trong khi "tội phạm do vị thành niên gây ra" đề cập đến các hành vi phạm tội cụ thể mà những cá nhân này đã thực hiện.
Tội phạm do người chưa thành niên gây ra thường liên quan đến hành vi phạm tội cụ thể của họ Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mà người chưa thành niên thực hiện hành vi phạm tội đều được coi là tội phạm.
1.1.3 Khái niệm “phòng ngừa”, “ngăn chặn” và “nguy cơ”
Theo Từ điển Tiếng việt:
“Phòng ngừa” là chuẩn bị trước, bằng cách này hay bằng cách khác, không để cho cái xấu, cái không hay nào đó xảy ra
“Ngăn chặn” là bắt dừng lại, đứng lại, không cho hoạt động, bắt ngừng ngay từ đầu
“Nguy cơ” là, cái có thể phát sinh tai hoạ trong thời gian gần nhất
Trong đề tài này, khái niệm “phòng ngừa”, “ ngăn chặn” và “nguy cơ” được hiểu như sau:
"Phòng ngừa" là quá trình chuẩn bị và trang bị kiến thức, kỹ năng, cũng như công cụ cần thiết nhằm ngăn chặn những hậu quả xấu có thể xảy ra.
“ Ngăn chặn” là cấp thiết, là ngay lập tức phải hành động để dừng lại một điều gì đó sắp xảy ra và để lại ảnh hưởng xấu
“ Nguy cơ” là tình huống, hoàn cảnh có thể sẽ để lại một hậu quả xấu (Theo
Ropeik và Grey (2002): “nguy cơ được định nghĩa là xác suất mà việc phơi nhiễm với yếu tố nguy cơ sẽ để lại một hậu quả xấu”)
Hoạt động công tác xã hội bao gồm các hoạt động như làm việc nhóm, tham vấn tâm lý và cung cấp thông tin về giá trị sống cũng như pháp luật Mục tiêu của những hoạt động này là giúp nhóm thân chủ thay đổi những suy nghĩ sai lệch, từ đó dẫn đến sự thay đổi trong hành vi của họ.
1.1.4 Khái niệm “ chuẩn mực xã hội ”
Emile Durkhiem (1858 – 1917) là một nhà xã hội học nổi tiếng, đã chỉ ra rằng sự tồn tại của mỗi xã hội phụ thuộc vào một cơ cấu và trật tự nhất định Ông nhấn mạnh rằng sự hợp thành xã hội chỉ có thể diễn ra khi có các chuẩn mực để theo dõi, kiểm soát và điều chỉnh hành vi của cá nhân Do đó, trong bất kỳ xã hội nào, các thành viên đều phải tuân thủ các chuẩn mực mà xã hội đã quy định.
Chuẩn mực xã hội là các tiêu chuẩn và quy tắc về cách sống và ứng xử mà xã hội thiết lập hoặc công nhận để phục vụ lợi ích của cá nhân, nhóm xã hội hoặc toàn thể xã hội Những quy tắc này xác định rõ nghĩa vụ, quyền hạn và giới hạn trong hành vi của cá nhân, thể hiện yêu cầu cụ thể của xã hội đối với từng cá nhân.
Chuẩn mực xã hội bao gồm các tiêu chí chính trị, đạo đức, văn hóa và thẩm mỹ, phát sinh từ nhu cầu của đời sống xã hội Những chuẩn mực này được xác định bởi cơ sở kinh tế - xã hội và trình độ nhận thức của cộng đồng.
Trong xã hội loài người, các quy tắc và chuẩn mực từ phương Tây đến phương Đông ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội Chúng có thể xuất hiện dưới dạng văn bản chính thức như luật pháp, quy chế, và các tài liệu khác, hoặc được phản ánh qua sách báo và phương tiện truyền thông Bên cạnh đó, còn có những chuẩn mực không được ghi thành văn bản nhưng lại được truyền tải qua dư luận, đạo đức, và thẩm mỹ thông qua các hình thức như ca dao, thành ngữ, truyện dân gian, và truyền thuyết.
Vai trò của các chuẩn mực xã hội:
- Các chuẩn mực được đặt ra trong xã hội là những nhân tố khách quan tạo nên sự ổn định của xã hội
Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
Sự khác nhau giữa sai lệch và vi phạm pháp luật là rất quan trọng Vi phạm pháp luật được định nghĩa là hành vi vi phạm các chuẩn mực pháp luật, và nó là một dạng sai lệch xã hội Trong cấu trúc của sai lệch xã hội, tội phạm là phạm vi pháp luật của các sai lệch Mặc dù hành vi vi phạm pháp luật luôn là hành vi sai lệch, nhưng không phải tất cả các hành vi sai lệch đều là vi phạm pháp luật.
1.2 ý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
Thuyết hành vi, được phát triển từ tâm lý học chức năng và tâm lý học khách quan, do Burchus Frederic Skinner (1904 – 1990) đề xuất, cho rằng cả động vật và con người đều có ba dạng hành vi: hành vi không điều kiện, hành vi có điều kiện và hành vi tạo tác.
Sự nhắc lại của hành vi ảnh hưởng đến sóng não thông qua quá trình luyện tập và thói quen Hành vi được chi phối bởi ý thức và sự sáng tạo, cho phép mỗi cá nhân xây dựng chuỗi hành vi theo ý tưởng riêng Tuy nhiên, kết quả từ những hành vi này có thể củng cố hoặc làm suy yếu các hành vi tiếp theo.
B.F.Skinner cho rằng có 2 loại củng cố hành vi: tích cực và tiêu cực Hai loại củng cố này về phương diện chức năng, đều làm tăng cường hành vi Các dạng củng cố hành vi thành vi được phân loại theo mức độ ảnh hưởng của nó đến thân chủ bao gồm: Củng cố sơ cấp; củng cố thứ cấp; củng cố được khái quát hóa
Lý thuyết hành vi cho rằng hành vi của con người bị ảnh hưởng bởi nhận thức và cách giải thích về môi trường trong quá trình học hỏi, đồng thời hành vi cũng có tác động trở lại môi trường một cách phù hợp.
Hành vi cá nhân bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh, bao gồm cả nơi sống và những trải nghiệm sống Các yếu tố như cảm xúc, suy nghĩ, lời nói và hành động đều liên quan đến hành vi của một người Trong đó, cảm xúc và suy nghĩ thường không dễ nhận thấy, trong khi lời nói và hành động lại rõ ràng hơn Môi trường bao gồm nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có hoàn cảnh xung quanh và các yếu tố vật chất của con người.
Hầu hết hành vi của con người đều được hình thành qua quá trình học tập từ các tương tác với môi trường xung quanh, ngoại trừ những hành vi bẩm sinh Nhờ vào việc học hỏi, con người có thể phát triển các hành vi mới và tập trung vào việc nâng cao cái tôi, từ đó tạo ra những hành vi và thái độ thích nghi, củng cố nhận thức của bản thân.
Hành vi của con người được hình thành không chỉ bởi môi trường mà còn bởi cách nhìn nhận vấn đề Qua việc quan sát và ghi nhớ, con người học hỏi từ những trải nghiệm cá nhân Trong công tác xã hội, nhân viên xác định hai yếu tố quan trọng: kích thích và nhận thức, trong đó nhận thức là yếu tố quyết định hành vi đúng hay sai của thân chủ Việc phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật ở vị thành niên cần đánh giá mức độ hành vi và thay đổi nhận thức của các em trước các yếu tố kích thích từ môi trường Mục tiêu cuối cùng là trang bị cho vị thành niên kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ, đồng thời tuyên truyền cho bạn bè để có hành vi đúng đắn, tránh xa tệ nạn xã hội và vi phạm pháp luật.
1.2.2 Quan điểm về sai lệch xã hội
Sai lệch xã hội là hành vi vi phạm các chuẩn mực và kỳ vọng của một nhóm hoặc xã hội Mức độ nghiêm trọng và tính chất cố ý hay không cố ý của những sai lệch này sẽ ảnh hưởng đến cách thức xem xét chúng.
Sai lệch không phải lúc nào cũng mang tính tiêu cực, ngoại trừ khi vi phạm điều ác Nhiều nhà nghiên cứu đã tìm hiểu nguyên nhân khiến con người rơi vào những sự sai lệch này.
Emile Durkheim và Robert Merton là hai nhà xã hội học có ảnh hưởng lớn trong việc phát triển khái niệm sai lệch xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực xã hội học lệch chuẩn và xã hội học tội phạm Mặc dù quan niệm của họ không hoàn toàn giống nhau, nhưng cả hai đều coi sai lệch xã hội là một trong những khái niệm quan trọng nhất trong lý thuyết xã hội học.
Anomie là tình trạng thiếu quy tắc trong xã hội, dẫn đến sự nhiễu loạn Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, chúng ta có thể tham khảo quan điểm của các nhà xã hội học nổi tiếng như Durkheim và Merton.
Theo Emile Durkheim, các hình phạt trong một nền văn hóa, bao gồm kiểm soát xã hội chính thức và không chính thức, đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hành vi chấp nhận được, từ đó góp phần vào sự ổn định xã hội Ông đã giới thiệu khái niệm "anomie" để mô tả cảm giác mất phương hướng mà cá nhân trải qua khi kiểm soát xã hội đối với hành vi trở nên kém hiệu quả.
Merton tiếp cận hiện tượng anomie từ góc độ vi mô, khác với quan điểm vĩ mô của Durkheim Ông cho rằng mọi xã hội đều có những giá trị chung được hầu hết thành viên chấp nhận, nhưng mức độ tiếp nhận và mục tiêu sống của mỗi cá nhân lại khác nhau Để đạt được những mục tiêu này, xã hội đặt ra các quy định về chuẩn mực, như việc phải chăm chỉ làm ăn, tiết kiệm và học giỏi để trở nên giàu có Tuy nhiên, không phải tất cả các tầng lớp xã hội đều có thể tuân thủ những quy tắc này, dẫn đến việc một số cá nhân tìm cách trốn tránh các chuẩn mực không hợp thức để đạt được mục tiêu cá nhân, chẳng hạn như làm giàu qua buôn bán ma túy hay tham nhũng Tình trạng phi chuẩn mực này xuất phát từ sự không tương hợp giữa khát vọng cá nhân và các chuẩn mực xã hội trong quá trình thực hiện những khát vọng đó.
Theo Merton, nổi loạn là một hành động phản ứng chống lại cơ cấu xã hội hiện tại Những cá nhân nổi loạn không cố gắng thích ứng với xã hội mà bác bỏ các giá trị và phương tiện mà xã hội đề cao, nhằm thay thế bằng những mục tiêu và giá trị mới.
Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục vị thành niên và xử lý vị thành niên có hành vi vi phạm pháp luật
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi người chưa thành niên, đặc biệt là những người dưới 16 tuổi, là những đối tượng chưa trưởng thành về thể chất và trí tuệ, như được thể hiện trong Hiến pháp năm 1992 và các văn bản sửa đổi Do đó, họ cần được đối xử khác với người đã thành niên và được bảo vệ, chăm sóc đặc biệt bởi gia đình, xã hội và Nhà nước Quan điểm này đã được ghi nhận trong Hiến pháp và các luật quan trọng trong hệ thống hành chính và hình sự Ngoài các quy định trong Hiến pháp, Nhà nước cũng ban hành văn bản luật toàn diện về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, với các điều khoản riêng quy định trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên.
Bộ luật hình sự năm 1999 của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định rõ về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, cụ thể được nêu tại điều 12 của Bộ luật.
Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự cho mọi tội phạm, trong khi người từ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm cho các tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng Điều 69 của Bộ luật quy định rõ ràng về việc xử lý người chưa thành niên phạm tội, nhấn mạnh mục đích và quan điểm nhân đạo của Đảng và Nhà nước.
Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục và giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh để trở thành công dân có ích cho xã hội Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần xác định khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội, cũng như nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội phạm.
Người chưa thành niên phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi của họ là ít nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, và được gia đình hoặc tổ chức giám sát, giáo dục Việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên chỉ được thực hiện khi cần thiết, dựa vào tính chất của hành vi phạm tội, đặc điểm nhân thân, và yêu cầu phòng ngừa tội phạm.
Bộ luật quy định rằng Tòa án có thể áp dụng các biện pháp tư pháp thay vì hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội, không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình Khi xử phạt tù có thời hạn, mức án dành cho người chưa thành niên sẽ nhẹ hơn so với người đã thành niên Đây là quy định nhân đạo của Đảng và Nhà nước, nhưng lại thiếu tính răn đe và giáo dục cho vị thành niên Ví dụ điển hình là vụ án Lê Văn Luyện, trong đó thái độ thờ ơ của Luyện trước bản án đã khiến dư luận lo ngại về khả năng xuất hiện thêm những "bản sao" tương tự.
Luật sư Trần Đình Triển, Trưởng Văn phòng luật Vì dân, nhấn mạnh rằng cần có khung hình phạt cụ thể cho người chưa đủ 18 tuổi, phân định rõ hành vi nào áp dụng mức án dưới 18 năm tù và hành vi nào phải chịu mức án cao hơn Vụ án Lê Văn Luyện, với tính chất man rợ và tàn ác, đòi hỏi hình phạt nghiêm khắc hơn do phạm tội nhiều lần Theo Điều 71 Bộ luật hình sự, người chưa thành niên phạm tội chỉ có thể bị xử phạt bằng các hình thức như cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc tù có thời hạn.
Ở Việt Nam, có hai hệ thống chính thức xử lý vị thành niên vi phạm pháp luật: hệ thống xử lý vi phạm hành chính và hệ thống tư pháp hình sự Cả hai hệ thống này đều mang tính quyền lực nhà nước, với việc thi hành quyết định được đảm bảo bằng cưỡng chế Theo Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính, người chưa thành niên vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác tùy theo mức độ vi phạm Đối với xử lý hình sự, Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định rằng người từ đủ 14 tuổi trở lên thực hiện hành vi phạm tội sẽ bị xử lý hình sự và áp dụng hình phạt hoặc biện pháp tư pháp giáo dục Ngoài các biện pháp chính thức, còn có các biện pháp không chính thức như hòa giải và xử lý kỷ luật của nhà trường, được áp dụng cho những vi phạm nhỏ và tranh chấp trong cuộc sống hàng ngày.
Trong những năm gần đây, tình hình vị thành niên vi phạm pháp luật ngày càng phức tạp và man rợ, với độ tuổi vi phạm ngày càng trẻ hóa Điều này báo động sự xuống cấp nghiêm trọng về giá trị đạo đức, văn hóa và pháp luật trong giới trẻ Các nhà hành pháp đang tổ chức tọa đàm nhằm thay đổi chính sách pháp luật đối với vị thành niên để phù hợp hơn với thực tế.
Để thúc đẩy và phát triển các biện pháp bảo vệ vị thành niên theo chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước, Đề án thành lập Tòa án gia đình và trẻ vị thành niên đã ra đời Mục tiêu chính của Tòa án là chuyên xét xử các vụ án liên quan đến gia đình và trẻ vị thành niên, nhằm giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa xử lý và phòng ngừa tội phạm vị thành niên Hiện nay, các vụ án này chủ yếu được xét xử theo thủ tục chung tại các tòa án cấp huyện, dẫn đến nhiều trẻ em cảm thấy hoang mang và khó khăn trong việc tái hòa nhập Tòa án gia đình và trẻ vị thành niên sẽ được xét xử kín, tạo sự thân thiện và gần gũi cho các em PGS TS - Trung Tướng Trần Văn Độ nhấn mạnh rằng việc thành lập Tòa án này là bước đi cụ thể để thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo vệ quyền trẻ em, phù hợp với thông lệ của nhiều quốc gia trên thế giới.
Hiện nay, việc thay đổi chính sách và pháp luật đối với vị thành niên đang được thảo luận và cần thận trọng để đảm bảo tính nhân văn và quyền con người, đồng thời tạo ra sự răn đe hiệu quả Can thiệp của công tác xã hội trong việc phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật của vị thành niên là rất quan trọng, vì "phòng bệnh" luôn tốt hơn "chữa bệnh" Thực nghiệm công tác xã hội giúp vị thành niên nhận thức về luật pháp và trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ, từ đó có thể ngăn chặn tình trạng phạm tội trong nhóm này.
NHỮNG NGUY CƠ VỊ THÀNH NIÊN VI PHẠM PH P UẬT VÀ C NG T C PHÒNG NGỪA, NGĂN CHẶN TẠI QUẬN ĐỐNG ĐA NÓI CHUNG VÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ TH NG PHAN HUY CHÚ NÓI RIÊNG
Giới thiệu chung về Quận Đống Đa
Quận Đống Đa, nằm ở trung tâm Hà Nội, giáp với quận Ba Đình ở phía bắc, quận Hoàn Kiếm ở phía đông bắc qua phố Lê Duẩn, quận Hai Bà Trưng ở phía đông qua phố Lê Duẩn và đường Giải Phóng, quận Thanh Xuân ở phía nam qua đường Trường Chinh và đường Láng, và quận Cầu Giấy ở phía tây qua sông Tô Lịch Khu vực này có nhiều hồ lớn như Ba Mẫu, Kim Liên, Xã Đàn, Đống Đa, và Văn Chương, cùng với hai con sông nhỏ là sông Tô Lịch và sông Lừ Ngoài ra, phía đông còn có một số gò nhỏ, trong đó nổi bật là gò Đống Đa.
Quận Đống Đa là khu vực sôi động tại Hà Nội với nền kinh tế phát triển nhanh chóng Sự phát triển của dịch vụ, giải trí và hoạt động tôn giáo, bao gồm nhà hàng, quán bia, karaoke, quán Internet và nhà thờ, tạo nên sự đa dạng xã hội phong phú.
Tệ nạn cờ bạc vẫn là một vấn đề xã hội nghiêm trọng tại Quận Đống Đa Gần đây, Cục Cảnh sát hình sự (C45) đã tiến hành đột kích vào một xưởng sản xuất máy đánh bạc, cho thấy sự quyết tâm trong việc đấu tranh với tệ nạn này.
Bộ Công an đã thu giữ hàng nghìn bộ bài 'gắn chíp' tại nhà ở và kho của hai anh em Phạm Văn Hải (39 tuổi) và Phạm Đình Hưng (35 tuổi) ở quận Đống Đa, Hà Nội Đây là cơ sở chuyên sản xuất và cung cấp thiết bị cho hoạt động cờ bạc bịp, phục vụ cho các con bạc trên toàn quốc Ngoài ra, còn nhiều tổ nhóm cờ bạc nhỏ lẻ khác chưa được phát hiện và xử lý trong khu vực.
Cách đây không lâu, quận Đống Đa đã triệt phá thành công một băng nhóm trộm xe máy và cướp giật tài sản Tội phạm Nguyễn Tự Sỹ, sinh năm 1986, đến từ Phú Đông, Ba Vì, Hà Tây, đã bị cơ quan công an quận Đống Đa bắt giữ.
C1, Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội là đối tượng đã thực hiện nhiều vụ trộm xe máy và cướp giật tại Hà Nội Mặc dù tình trạng tội phạm này đã giảm đáng kể trong thời gian gần đây, người dân vẫn cần duy trì ý thức cảnh giác để bảo vệ tài sản và tính mạng của bản thân.
Quận Đống Đa đang đối mặt với nhiều vấn đề xã hội phức tạp, bao gồm băng nhóm côn đồ chuyên đòi nợ và chém thuê, cùng với đường dây gái gọi phục vụ cho các quán karaoke, nhà hàng và khách sạn Ngoài ra, khu vực này còn có những người lang thang, trẻ đánh giầy, và những người nghèo khổ sống trong khu “đồng nát” Hoàng Cầu Tất cả những yếu tố này tạo nên một bức tranh đa dạng về các tệ nạn xã hội, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ về tội phạm, đặc biệt là tội phạm vị thành niên.
Giới thiệu tổng quát về trường trung học phổ thông Phan Huy Chú quận Đống Đa, Hà Nội
Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú, tọa lạc tại Số 34 - Ngõ 49 – Huỳnh Thúc Kháng – Đống Đa – Hà Nội, được thành lập vào năm 1997 theo quyết định 3059/QĐ-UBND của ủy ban nhân dân Thành Phố Hà Nội Ban đầu, trường mang tên trung học phổ thông bán công Phan Huy Chú Sau 11 năm hoạt động, vào năm 2008, trường đã chuyển đổi thành trường trung học phổ thông Phan Huy Chú theo mô hình công lập tự chủ tài chính toàn phần, đánh dấu một bước phát triển quan trọng và tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú đã được chọn làm trường thí điểm hoạt động theo mô hình công lập tự chủ toàn phần, với mục tiêu xây dựng trường chất lượng cao Để thực hiện điều này, ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã đầu tư 41.249 triệu đồng cho việc xây mới nhà học 5 tầng với diện tích 4.990m2, nhà Giáo dục thể chất 648m2, nhà căng-tin, cải tạo nhà Hiệu bộ, cùng các công trình hạ tầng phụ trợ và trang thiết bị dạy học Ngôi trường mới khang trang, sạch đẹp đã chính thức đi vào hoạt động từ năm học 2012-2013, với tất cả phòng học và phòng họp được trang bị màn hình tinh thể lỏng cỡ lớn, hệ thống cây nước tinh khiết, loa nhắc việc, cây xanh trải khắp hành lang và hệ thống camera do phụ huynh học sinh hỗ trợ.
Năm học đầu tiên (1997- 1998) trường chỉ có 5 lớp với 230 học sinh Từ năm
2003 đến nay trường đã phát triển từ quy mô nhỏ sang quy mô trường hạng 1 (từ
Trong năm học 2012-2013, trường có 32 lớp với tổng số 1325 học sinh Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp hàng năm của trường luôn cao hơn tỉ lệ chung của Thành phố, với mức thấp nhất đạt 98%.
Tỉ lệ học sinh đỗ vào các trường đại học ngày càng tăng, đạt 50,2% vào năm 2012, với 5 học sinh xuất sắc đạt thủ khoa và á khoa tại các trường uy tín từ năm 2005 Hàng năm, thầy và trò đều giành giải cao trong các cuộc thi học sinh giỏi và giáo viên dạy giỏi của Thành phố Phụ huynh yên tâm gửi gắm con em nhờ vào đội ngũ giáo viên năng động, tâm huyết và trách nhiệm, cùng với cơ sở vật chất khang trang, sạch đẹp Nhà trường đặc biệt chú trọng đến việc “dạy làm người”, tạo nền tảng vững chắc cho học sinh.
Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú tổ chức các chương trình Dạ hội ẩm thực, Tất niên, Xuân yêu thương và Lễ tri ân trưởng thành hàng năm, tạo ra không khí thân thiện cho cả thầy trò và phụ huynh học sinh Những hoạt động này thể hiện sự gắn kết đặc biệt của trường, khác biệt so với các trường khác.
Thư viện trường Phan Huy Chú là niềm tự hào của thầy và trò, nổi bật với danh hiệu thư viện xuất sắc Với 18.000 đầu sách giá trị, thư viện được trang bị hệ thống phòng đọc điều hòa, máy tính kết nối mạng và phần mềm tra cứu sách hiện đại.
Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú cung cấp một môi trường học tập và sinh hoạt tốt cho học sinh Tuy nhiên, tác giả đặt ra câu hỏi về khả năng vị thành niên có thể đối diện với nguy cơ vi phạm pháp luật trong môi trường này, và nếu có, những nguy cơ đó là gì?
Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú nằm trong một khu vực sôi động và phức tạp về mặt xã hội, nơi học sinh phải đối mặt với nhiều cạm bẫy như quán karaoke và điểm vui chơi giải trí Mặc dù được bảo vệ và dạy dỗ trong trường, nhưng các em vẫn có nguy cơ vi phạm pháp luật cao nếu không được giáo dục và bảo vệ hiệu quả Học sinh tại đây có hoàn cảnh gia đình đa dạng, từ những em được chu cấp đầy đủ đến những em phải làm thêm để hỗ trợ gia đình, điều này càng làm tăng thêm áp lực và thách thức cho các em trong việc duy trì hành vi đúng đắn.
Những nguy cơ vị thành niên vi phạm pháp luật tại địa phương theo khảo sát thực hiện tại trường Trung học phổ thông Phan Huy Chú
Trong nghiên cứu này, tác giả đã khảo sát 115 học sinh trường trung học phổ thông Phan Huy Chú tại quận Đống Đa thông qua phiếu trưng cầu ý kiến và phỏng vấn sâu một số vị thành niên ở phường Văn Chương, Đống Đa, Hà Nội Kết quả thu thập cho thấy những nguy cơ vi phạm pháp luật của vị thành niên tại địa phương được phân loại thành ba nguồn chính.
Thứ nhất là nguy cơ từ chính vị thành niên
Giai đoạn tuổi vị thành niên là thời kỳ có nhiều chuyển biến tâm lý lớn, đòi hỏi sự thích nghi với môi trường xung quanh Nhiều vị thành niên vi phạm pháp luật thường có nhận thức xã hội và trình độ văn hóa hạn chế, dẫn đến lối sống ích kỷ, tự do và thiếu kỷ luật Hành vi lệch chuẩn trong gia đình có thể dẫn đến sự suy thoái đạo đức và vi phạm pháp luật ngoài xã hội Chẳng hạn, em Phạm Tuấn L (14 tuổi) cho rằng việc lấy tiền của bố mẹ để tiêu xài là điều bình thường, vì em là con duy nhất và tin rằng tài sản sẽ thuộc về mình sau này Em cảm thấy bố mẹ bận rộn và không quan tâm đến việc em tiêu tiền, nên em tự ý lấy mà không muốn làm phiền họ.
Nhận thức pháp luật của vị thành niên hiện còn hạn chế do công tác phổ biến và giáo dục pháp luật chưa hiệu quả Hệ quả là nhiều vị thành niên không biết cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và không tuân thủ pháp luật, dẫn đến vi phạm Một số thanh thiếu niên có hiểu biết nhất định về pháp luật nhưng vẫn không nắm rõ những hành vi được phép và không được phép, thường xuyên vi phạm do thói quen xấu và thiếu tự kiềm chế Ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân cũng như lối sống theo pháp luật chưa được hình thành rõ ràng Nhiều trường hợp phạm tội chỉ nhận thức được tính chất nghiêm trọng của hành vi khi bị xử lý bởi tòa án.
Nhận thức và thái độ của vị thành niên về tội phạm vị thành niên là chỉ báo quan trọng cho việc phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật Vị thành niên cần hiểu rõ vấn đề này để bảo vệ bản thân và ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của mình và cộng đồng Theo khảo sát, 86,2% vị thành niên đã nghe nhiều về tội phạm vị thành niên, trong khi 13,8% chỉ nghe vài lần Điều này cho thấy vẫn còn một tỷ lệ đáng kể vị thành niên chưa nắm rõ thông tin về vấn đề nghiêm trọng này, mặc dù tội phạm vị thành niên đang gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng.
Nhận thức và thái độ của vị thành niên về tội phạm vị thành niên có mối liên hệ rõ ràng với học lực của bản thân Vị thành niên có học lực tốt thường thể hiện năng lực nắm bắt và hiểu biết về các vấn đề xung quanh một cách tích cực hơn Cuộc khảo sát cho thấy có sự tương quan giữa học lực và sự quan tâm của các em đối với tội phạm vị thành niên Cụ thể, tỷ lệ vị thành niên có học lực giỏi nghe nhiều về tội phạm vị thành niên đạt 91,2%, học lực khá là 85,7%, và học lực trung bình là 75% Chỉ có một bạn học lực kém cho rằng đã nghe về tội phạm vị thành niên một vài lần.
Vị thành niên có học lực giỏi đánh giá tình hình tội phạm vị thành niên ở mức độ nghiêm trọng chiếm 85,3%, trong khi học lực khá là 79,2% và mức độ trung bình chỉ 25% Điều này cho thấy sự khác biệt trong nhận thức về tội phạm giữa các nhóm học lực Mặc dù những con số này chưa thể khẳng định điều gì chắc chắn, nhưng rõ ràng rằng mỗi học sinh có khả năng tiếp thu văn hóa khác nhau Tuy nhiên, vị thành niên cần có kiến thức cơ bản về các vấn đề xã hội bức xúc, đặc biệt là tội phạm vị thành niên, để tự bảo vệ mình và tránh rơi vào những tình huống nguy hiểm cũng như các rắc rối liên quan đến tội phạm và tệ nạn xã hội.
Bạn đã bao giờ nghe nói về tội phạm vị thành niên chưa
Theo bạn tình hình tội phạm vị thành niên hiện nay như thế nào Nghe nhiều
% theo học lực Đã nghe vài lần
Bảng 2.1: Mối quan hệ tương quan giữa học lực và nhận thức, thái độ của vị thành niên về vấn đề tội phạm vị thành niên
Tác giả đã khảo sát hành vi của vị thành niên trong các tình huống sống, đặc biệt là những hoạt động họ thường làm trong thời gian rảnh Kết quả cho thấy, ở mức độ thường xuyên, 61,2% vị thành niên tìm kiếm thông tin trên Internet, 55% tán gẫu với bạn bè, và 50% chơi game và chat Ở mức độ thỉnh thoảng, 68,1% tham gia học tập văn hóa, 57,8% học ngoại ngữ, và 56,9% đi chơi thể dục, thể thao Cuối cùng, ở mức độ không bao giờ, 37,9% không bàn chuyện làm ăn với gia đình và bạn bè, 37,9% không học thêm chuyên môn hay nghề, và 22,4% - 24,1% không học vi tính và ngoại ngữ.
Mối quan tâm của các em rất đa dạng, phụ thuộc vào môi trường và tính cách, dẫn đến việc lựa chọn nhiều công việc khác nhau trong thời gian rảnh Chơi game, chat và tìm kiếm thông tin trên Internet là những hoạt động phổ biến Mặc dù Internet mang lại nhiều lợi ích, nhưng vị thành niên cần làm chủ việc sử dụng nó để tránh bị lôi kéo vào những nội dung tiêu cực Hiện nay, có nhiều phim ảnh và game liên quan đến bạo lực, và nếu không kiểm soát bản thân, các em có thể coi đó là một trào lưu mới mà không nhận thức được sự chấp nhận của xã hội Nhiều em biết hành động của mình trái với chuẩn mực xã hội nhưng vẫn thực hiện để thể hiện cái tôi Ngoài ra, việc học ngoại ngữ, vi tính và chuyên môn được nhắc đến nhiều nhưng lại ít được các em lựa chọn trong thời gian rảnh, trong khi việc thăm ông bà, họ hàng cũng không được ưu tiên.
Tác giả muốn tìm hiểu cách hành xử của vị thành niên khi bị gây gổ hoặc bắt nạt Đa số vị thành niên cho rằng giải pháp tốt nhất là giải thích và thông cảm với nhau, đồng thời có quan điểm tránh xa bạo lực Tuy nhiên, gần 20% vị thành niên lại chọn cách đánh lại, bất chấp việc có thể yếu hơn, hoặc chỉ đánh lại khi thấy đối phương yếu hơn Điều này đặt ra câu hỏi tại sao một số vị thành niên lại chọn bạo lực thay vì hòa bình Việc phản ứng bằng bạo lực có thể là dấu hiệu của hành vi phạm tội, và tác giả thắc mắc liệu môi trường sống có ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành vi của các vị thành niên này hay không.
Biểu đồ 2.1: Nếu bị gây gổ, bắt nạt bạn sẽ làm gì
Thứ hai là những nguy cơ từ gia đình, nhà trường
Trong giai đoạn vị thành niên, họ chưa hoàn toàn độc lập nhưng thường xuyên tiếp xúc với thế giới bên ngoài gia đình, từ đó tiếp nhận thông tin và xu hướng mới Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức về xã hội và bản thân của vị thành niên, với thái độ và hành vi của các thành viên trong gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của họ Cha mẹ truyền đạt giá trị, niềm tin và tri thức cho con cái thông qua sự chăm sóc và nuôi dưỡng, giúp vị thành niên trở thành công dân tốt Tuy nhiên, những phương pháp giáo dục không hợp lý, như quá chiều chuộng hay khắt khe, có thể dẫn đến nhân cách lệch lạc, khiến các em dễ phát sinh hành vi chống đối, thiếu tự tin và xa lánh xã hội Yếu tố hoàn cảnh gia đình, đặc biệt là điều kiện kinh tế, cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến con đường phạm tội của vị thành niên Một vị thành niên 15 tuổi tại phường Văn Chương chia sẻ rằng bố em đã đi tù từ khi em 7 tuổi, điều này đã ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của em.
Mỗi lần trở về nhà, người bố luôn mang theo mùi rượu và thường xuyên đánh đập mẹ con em, khiến mẹ em chỉ biết khóc Không chịu nổi cảnh đó, mẹ đã bỏ đi khi em mới 5 tuổi, và em được bà nội nuôi nấng Em ghét bố và ước mình cũng mạnh mẽ như ông ta Em đã lang thang theo những người có tiếng trong vùng và tham gia vào một vài phi vụ nhỏ, nhưng chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng Giờ đây, em cảm thấy sợ hãi và không thể tiếp tục công việc này vì thương bà nội Mỗi đêm về, bà không còn hỏi han em nữa, chỉ ngồi nhìn ra cửa sổ với đôi mắt rưng rưng, có lẽ bà đã biết điều gì đó.
Mối quan hệ và hành xử của các thành viên trong gia đình ảnh hưởng lớn đến tính cách và suy nghĩ của vị thành niên Theo khảo sát, 51,8% cho biết sống trong gia đình hòa thuận, trong khi một nửa còn lại trải qua sự xung khắc và bất hòa Mặc dù nhiều em có người thân để tâm sự, nhưng 17,4% không có ai gần gũi để chia sẻ Ở độ tuổi này, vị thành niên thường có nhiều thắc mắc và mong muốn được cảm thông, nhưng nếu không tìm được người để gần gũi trong gia đình, điều này thật đáng tiếc.
Biểu đồ 2.2: Bảng đánh giá về các mối quan hệ trong gia đình
Bạn bè có ảnh hưởng lớn đến vị thành niên, đặc biệt trong giai đoạn này, khi tình cảm bạn bè được xem trọng và thời gian bên nhau rất nhiều Vị thành niên thường chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc với bạn bè thân thiết, nhưng cũng dễ bị rủ rê vào những hành vi sai lệch Câu nói “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chọn bạn bè tốt, vì những người bạn tích cực có thể giúp định hướng suy nghĩ đúng đắn cho nhau Một khảo sát cho thấy 17,2% vị thành niên có bạn bè sử dụng ma túy, nhưng 100% chưa từng thử Nguyên nhân sử dụng ma túy thường là do bạn bè rủ rê hoặc để giải tỏa nỗi buồn Đánh giá về sự quan tâm của nhà trường, 70,7% học sinh cho rằng trường rất chú trọng đến đời sống của các em, cho thấy cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương trong việc giáo dục đạo đức và phát triển toàn diện cho vị thành niên.
Biểu đồ 2.3: Bảng đánh giá về sự quan tâm của nhà trường tới thanh thiếu niên
Thứ ba là những nguy cơ từ xã hội, các tổ chức đoàn thể
Kinh tế thị trường hiện nay đang tác động mạnh mẽ đến thế hệ trẻ, khiến việc xác định lý tưởng cho thanh thiếu niên trở nên khó khăn hơn so với trước đây Xã hội đã có những thay đổi trong cách đánh giá giá trị con người, đặt ra câu hỏi về hình mẫu lý tưởng: là người giàu có hay người học hành tử tế? Việc tìm kiếm bản thân và địa vị xã hội của thanh niên vừa dễ vừa khó, và nếu không có định hướng đúng, họ có thể rơi vào trạng thái tinh thần tiêu cực, dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật.
Những hiện tượng tiêu cực trong xã hội, như văn hóa đồi trụy và bạo lực, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình phạm tội của vị thành niên Các tổ chức xã hội, đặc biệt là Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Đội Thiếu niên tiền phong, chưa thu hút được đông đảo thanh thiếu niên tham gia Nội dung sinh hoạt của các tổ chức này chưa thực sự thiết thực và không gắn liền với những vấn đề mà các em phải đối mặt hàng ngày Một vị thành niên chia sẻ: “Hoạt động của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh giờ đây ngày càng mờ nhạt, trong khi bọn trẻ có nhiều hoạt động mới thu hút hơn.”
Công tác đấu tranh phòng ngừa được thực hiện tại địa phương nhằm làm giảm tỉ lệ vị thành niên vi phạm pháp luật và kết quả đạt đƣợc
làm giảm tỉ lệ vị thành niên vi phạm pháp luật và kết quả đạt đƣợc
Thành phố Hà Nội, cùng với nhiều tỉnh thành khác, đang đối mặt với tình trạng vị thành niên vi phạm pháp luật và đã triển khai các biện pháp tuyên truyền nhằm ngăn chặn vấn đề này Vào ngày 19/11/2012, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã ban hành “Kế hoạch đấu tranh, chống các loại tội phạm xâm hại trẻ em và tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên trên địa bàn Thành phố Hà Nội, giai đoạn 2013 – 2015”, quy định rõ nội dung, mục đích, phương pháp thực hiện và trách nhiệm của các Sở ban ngành cũng như các tổ chức liên quan, do Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Vũ Hồng Khanh ký thay Chủ tịch.
Quận Đống Đa thực hiện nghiêm túc Pháp luật của Nhà nước Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đặc biệt chú trọng đến lợi ích của vị thành niên Hệ thống chế tài xử lý vi phạm hành chính đối với vị thành niên bao gồm các hình thức như cảnh cáo, phạt tiền, tịch thu tang vật vi phạm và buộc lao động phục vụ cộng đồng Nhà nước áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và đưa vào trại giáo dưỡng cho vị thành niên vi phạm pháp luật Quận Đống Đa cũng tăng cường phối hợp giữa công an phường và trường học, thực hiện tuyên truyền, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh, đồng thời triển khai các chương trình liên kết giữa trường học và cộng đồng nhằm phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm xâm hại trẻ em.
Tại buổi tuyên truyền pháp luật tại Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú, lãnh đạo các sở, ngành và nhà trường đã thừa nhận rằng công tác giáo dục pháp luật về trật tự an toàn giao thông trong trường học chưa đáp ứng yêu cầu Tình trạng học sinh vi phạm trật tự an toàn giao thông và pháp luật ngày càng nghiêm trọng, với hơn 30% vụ tai nạn giao thông liên quan đến học sinh Công an thành phố ghi nhận gần 50 vụ bạo lực học đường trong hơn một năm qua, trong khi xã hội và gia đình vẫn chỉ trông chờ vào biện pháp giáo dục của nhà trường.
Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Phan Huy Chú, cho biết nhà trường đang gặp khó khăn trong việc giáo dục pháp luật cho học sinh Để nâng cao nhận thức và hành vi của học sinh khi tham gia giao thông, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã tổ chức nhiều buổi giao lưu và tọa đàm về "Vai trò của tuổi trẻ trong việc gìn giữ trật tự an toàn giao thông" Đồng thời, các hoạt động tuyên truyền pháp luật và Luật Giao thông đường bộ cũng được triển khai tại các trường trung học phổ thông, cùng với việc duy trì hoạt động của Câu lạc bộ Thanh niên xung kích nhằm giải quyết ùn tắc giao thông khu vực cổng trường.
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã hợp tác chặt chẽ với lực lượng cảnh sát giao thông để ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm giao thông của học sinh Các biện pháp bao gồm theo dõi, ghi hình hiện tượng học sinh đi xe máy đến trường, lạng lách, đua xe, cổ vũ đua xe trái phép, và tụ tập trước cổng trường gây ách tắc giao thông, nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông đáng tiếc.
Các chế tài áp dụng đối với hành vi vi phạm của vị thành niên hiện nay chưa đủ mạnh để răn đe, và việc xử lý vi phạm không được thực hiện thường xuyên, liên tục, dẫn đến việc mất đi tính giáo dục của các biện pháp xử phạt.
Công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm vị thành niên dưới con mắt đánh giá của vị thành niên
Theo kết quả khảo sát, 31,9% vị thành niên cho rằng chính quyền chỉ quan tâm đến họ bằng lời nói mà không có hành động cụ thể, trong khi 11,2% cho rằng chính quyền không quan tâm Điều này cho thấy mặc dù có những chương trình phòng ngừa vi phạm pháp luật, nhưng chúng có thể chưa được phổ biến rộng rãi hoặc chưa đạt hiệu quả như mong muốn Do đó, nhiều vị thành niên vẫn chưa nhận thấy sự quan tâm của chính quyền đối với sự phát triển của họ và hiệu quả của các chương trình này.
Biểu đồ 2.5: Sự quan tâm của các cấp chính quyền với thanh thiếu niên
Một vị thành niên chia sẻ rằng không ai quan tâm đến những đứa trẻ hư hỏng, vì mỗi lần chúng gây gổ hay đánh nhau, chỉ cần đưa lên công an phường, rồi bố mẹ và người thân đến bảo lãnh là xong Tác giả đã trò chuyện với một vị thành niên từng bị xử lý tại công an phường và hỏi về trải nghiệm của em sau khi trở về Em cho biết không nhận được sự quan tâm nào khác từ ai.
Trở về nhà, em bị bố mẹ mắng mỏ mà không kịp giải thích nguyên nhân Họ đã đến công an phường để bảo lãnh cho em, khiến em cảm thấy xấu hổ Ngoài những lời trách móc, không ai hiểu được tình huống của em, chỉ có vài người bạn thân biết rõ lý do em gặp phải sự cố Trong mắt mọi người, em vẫn chỉ là một đứa trẻ hư hỏng.
Hơn 35% vị thành niên cho rằng các phong trào Đoàn cơ sở và địa phương có hoạt động tích cực nhưng thiếu sự cuốn hút, dẫn đến việc chỉ một số cá nhân tham gia Vị thành niên Phạm Văn L (14 tuổi) ở quận Đống Đa chia sẻ rằng nhiều bạn của em không biết đến các hoạt động của Đoàn, và chỉ có lớp trưởng, bí thư tham gia Các bạn em, thường xuyên vui chơi, không thấy có lý do để tham gia Nhiều người nghĩ rằng việc vào Đoàn chỉ để đủ điều kiện thi cấp 3.
Một tín hiệu tích cực từ đánh giá của các bạn về sự quan tâm của nhà trường đối với giáo dục đạo đức là có đến 84,5% cho rằng nhà trường quan tâm Tuy nhiên, trong độ tuổi trung học phổ thông, 21,6% học sinh cho biết chưa bao giờ nghe về “Công ước Quốc tế về quyền trẻ em” Điều này cho thấy sự thiếu hiểu biết về vị thế, vai trò, quyền và nghĩa vụ của các em, điều này thật sự cần được chú ý.
Hiện nay, truyền thông và các phương tiện thông tin đại chúng phát triển đa dạng, mang lại nhiều tiện ích cho cuộc sống con người, từ tra cứu thông tin đến giải trí Vị thành niên, là thế hệ trẻ, nhanh chóng tiếp cận công nghệ thông tin với nhiều mục đích, trong đó có việc tìm hiểu về tội phạm vị thành niên Kết quả khảo sát cho thấy, 86,2% vị thành niên biết thông tin về tội phạm qua Tivi, 82,8% qua Internet, và 50,9% qua báo chí Tuy nhiên, thông tin từ nhà trường, tổ chức Đoàn đội hay gia đình vẫn chưa được nhắc đến nhiều, cho thấy hoạt động giáo dục và tuyên truyền về vấn đề này còn hạn chế Vị thành niên chủ yếu tự thu thập thông tin qua các phương tiện truyền thông.
Trong quá trình thu thập thông tin, tác giả đã hỏi ý kiến của vị thành niên về một số vụ án gần đây, đặc biệt là vụ cướp tiệm vàng ở Bắc Giang của Lê Văn Luyện Hầu hết các ý kiến đều bày tỏ sự bức xúc và phẫn nộ, cho rằng hình phạt dành cho Luyện là quá nhẹ, không tương xứng với tội ác mà hắn đã gây ra, để lại hậu quả nghiêm trọng cho gia đình nạn nhân và xã hội Một số ít ý kiến khác lại cho rằng việc xử lý vị thành niên như Luyện là hợp lý, vì pháp luật đã có quy định riêng cho đối tượng này.
Môi trường gia đình đang gặp phải vấn đề nghiêm trọng khi 17,4% vị thành niên không có ai thân thiết để tâm sự Phương pháp giáo dục con cái có sự khác biệt giữa các gia đình, từ việc dạy dỗ theo thời khóa biểu đến việc trao đổi và lắng nghe ý kiến của con Khi được hỏi về sự tin tưởng của người lớn vào thanh thiếu niên, 19,8% cho rằng không có sự tin tưởng, 72,4% cảm thấy bình thường, và chỉ 7,8% cảm nhận được sự tin tưởng mạnh mẽ Nếu vị thành niên không cảm nhận được sự tôn trọng và vai trò của mình trong gia đình và xã hội, liệu họ có thể tin tưởng trở lại vào người lớn? Nhiều em cho biết bố mẹ hiếm khi hỏi ý kiến trong các quyết định quan trọng, dẫn đến cảm giác bị bỏ rơi Những yếu tố này có thể tạo ra áp lực và dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật trong tương lai.
Cách nhìn nhận và đánh giá của mỗi người về một vấn đề có ảnh hưởng lớn đến cách họ tiếp nhận và ứng xử với vấn đề đó Đối với vị thành niên, cảm nhận về cuộc sống và môi trường xung quanh sẽ tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến suy nghĩ, hành động và lối sống của các em Khi được hỏi về tâm trạng trong bối cảnh hiện tại của đất nước, 90% người tham gia khảo sát bày tỏ sự băn khoăn và lo lắng về tình hình đất nước.