chương 1 giải phẩu- sinh lý hệ tiêu hóa (p3)

Tuyến Lieberkuhn và tuyến Brunner tiết ra dịch ruột + Lớp cơ trơn ở thành ruột non cấu tạo bởi 2 lớp : Cơ vòng và cơ dọc IV/ TIÊU HÓA Ở RUỘT NON tt... • Thần kinh: Giao cảm, phó giao c

1/ Cấu tạo ruột non:

+ Gồm 3 phần: Tá tràng, hỗng tràng và hồi tràng

+ Có nhiều tuyến ruột hình ống (tuyến Lieberkuhn)

+ Ở tá tràng có tuyến Brunner Tuyến Lieberkuhn và tuyến Brunner tiết ra dịch ruột

+ Lớp cơ trơn ở thành ruột non cấu tạo bởi 2 lớp : Cơ vòng và cơ dọc

IV/ TIÊU HÓA Ở RUỘT NON (tt)

+ Lớp niêm mạc ruột non có nhiều nếp gấp hình van và được bao phủ bởi các nhung mao (có khoảng 20-40 nhung mao/ mm 2 )

(Vilius)

+ Mỗi nhung mao bao gồm nhiều vi nhung mao (Microvili) Diện tích hấp thu của ruột non 500 m 2

+ Ở đoạn tá tràng còn có ống tiết của dịch tụy và dịch mật đổ vào

IV/ TIÊU HÓA Ở RUỘT NON (tt)

vovantoan@qnu.edu.vn

vovantoan@qnu.edu.vn

Figure 23.17b

vovantoan@qnu.edu.vn

Figure 23.16b

2/ Tiêu hóa hóa học:

CẤU TẠO TUYẾN TỤY

Đảo tụy ( tiết

Cấu tạo tế bào tiết ở tuyến tụy

I/ Nhóm phân giải protein

+ Tripsinogen tripsin  tự hoạt hóa

Protein peptit + a.a (mạnh, triệt để hơn pepsin)

+ Cacboxipolypeptidaza: Tác dụng lên polypeptit tách a.a

+ Dipeptidaza: phân giải dipeptit tách  2 a.a

+ Protaminaza: Thủy phân protamin  peptit + a.a

+ Nucleaza: Thủy phân nucleic  các mononucleotit

Enzym phân giải protein tuyến tụy

Enzym tiêu hóa protein

* Amilaza (amilopsin) : tinh bột  mantose

* Mantaza :Mantose  2glucose

* Lactaza : Lactose  glucose + galactose ( quan trọng đối với gia súc non bú sữa)

* Saccaraza: Saccarose  glucose + fructose

II/ Nhóm phân giải bột đường

III/ Nhóm phân giải mỡ:

Lipit glyxerin + axit béo

Nhân tố hoạt hóa lipaza: lipaza Xistein , muối canxi , A.Tioglicoleic , dịch mật

• Thần kinh: Giao cảm, phó giao cảm

+ Điều tiết quá trình tiết dịch tụy :

Do yếu tố thần kinh và thể dịch

• Thể dịch:

- HCl từ dạ dày xuống kích thích tá tràng tiết secretinogen

secretin vào máu  kích thích tuyến tụy (giàu kiềm, HCl nghèo enzim)

- HCl kích thích niêm mạc ruột non tiết pancreozimin  tăng lượng men dịch tụy ( giàu enzym )

- Phó giao cảm tiết axetylcolin  tăng tiết lượng dịch

CƠ CHẾ THỂ DỊCH

- Muối mật (muối Na của glycocolic, taurocolic)

- Sắc tố mật: bilirubin (sản phẩm phân giải nhóm hem)

bilivecdin (sản phẩm oxy hóa bilirubin)

- Ngoài ra còn có: Cholesteron , photphatit, mỡ thủy phân, sản phẩm phân giải protein, muối vố cơ…

tạo sắc tố mật (màu xanh hoặc vàng đỏ thẩm)

 Bệnh lý: Sốt cao, vi khuẩn, ký sinh trùng  vỡ hồng

cầu  tăng sắc tố mật  nước tiểu  nước tiểu vàng Vào máu  hoàng đản Hoặc tắc ống mật  vào máu

 hoàng đản (sán lá gan)

 Cholesteron do gan và thận tạo ra từ các axit béo chuyển

axtyl CoA thành cholesteron một phần thải vào mật Tác

dụng: ở gan sản xuất axit mật  chuyển hóa tạo vitamin D

+ Cơ chế tạo sắc tố mật

Cấu tạo gan và túi mật

Figure 23.14a

Figure 23.14b

Cơ vòng ống dẫn dịch mật và dịch tụy

Dịch mật

Dịch tụy

vovantoan@qnu.edu.vn

Cấu tạo túi mật

+ Tác dụng dịch mật

+ Hoạt hóa , tăng tác dụng của lipaza, amylaza và proteaza + Nhũ hóa mỡ : Phân cắt khối mỡ lớn thành hạt mỡ nhỏ, giảm sức căng bề mặt, tạo điều kiện cho lipaza tác dụng

+Giúp hấp thu vitamin hòa tan trong mỡ

+Tăng nhu động ruột

Nhũ hóa mỡ

+ Cơ chế điều hòa thải mật

vovantoan@qnu.edu.vn

Điều hòa thể dịch

CCK = Cholecystokinin

GIP = Gastric inhibitory peptide

+ Dịch ruột do hai loại tuyến ruột tiết ra là tuyến

Brunner chỉ phân bố ở đoạn tá tràng và tuyến Lieberkun phân bố khắp niêm mạc ruột non

- Vật chất khô bao gồm: Protein, colesteron và muối

vô cơ Protein chủ yếu là các enzym: erepxin,

aminopeptitdaza, dipeptitdaza , nucleaza, nucleotitdaza,

lipaza , maltaza, saccaraza, lactaza.

Tuyến ruột

+ Tác dụng

* Tiêu hóa protein

- Erepxin: Thủy phân albumoz & pepton  a.a

(Không có tác dụng với protein nguyên vẹn, trừ cazein sữa)

- Dipeptiaza: Dipeptit 2 a.a

- Prolinaza: cắt mạch peptit để giải phóng a.a prolin

- Aminopeptidaza: Cắt mạch peptit phía nhóm amin tự

do phân giải  a.a

- Enterokinaza: Hoạt hóa Trisinogen  Tripsin (bằng cách cắt 1 đoạn peptit)

R1 R2 R3

* Phân giải axit nucleic

Axit nucleic Nucleotit

Nucleotit Nucleosit

Nucleosit Kiềm purin + Pentoza + H3PO4

(pirimidin)

Nucleaza Nucleotidaza Nucleosidaza

* Phân giải gluxit: amilaza, mantaza, saccaraza và

lactaza

* Phân giải lipit: lipaza, photpholipaza &

colestero-esteraza

* Photphataza: phân giải tất cả các photphat vô cơ, hữu

cơ tách photphat ra khỏi hợp chất.

+ Cơ chế tiết dịch ruột :

Theo 2 cơ chế TK và thể dịch

enzym Sự tiết dịch ruột chịu tác động của các hạch TK

Chịu tác động của vỏ não  thành lập PXCĐK

+ Cơ chế thể dịch:

enterokinin  vào máu  kích thích tiết dịch ruột Duocrinin  Brunner.

Enterokinin  Lieberkun

3/ Hoạt động cơ học của ruột non:

Ruột non được cấu tạo từ hai loại cơ trơn: cơ vòng

ở trong và cơ dọc ở ngoài Các cơ co bóp tạo ra các dạng hoạt động cơ học sau :

a/ Vận động co thắt từng đoạn: Cơ vòng co  chia

đoạn ruột thành nhiều đốt  dưỡng chấp hỗn hợp với dịch tiêu hóa và tiếp xúc với niêm mạc ruột  tăng quá trình tiêu hóa và hấp thu

3/ Hoạt động cơ học của ruột non (tt):

b/ Vận động lắc: Cơ dọc co giãn  ruột

non lúc kéo dài, lúc thu ngắn lại  dưỡng trấp trộn đều với dịch tiêu hóa và tiếp xúc

hóa và hấp thu (vận động này thấy rõ ở các loài ăn cỏ, ở loài ăn thịt và ăn tạp khó thấy hơn)

vovantoan@qnu.edu.vn

c/ Vận động nhu động: Do cơ vòng đoạn này co và cơ vòng đoạn kế tiếp giãn ra  sóng nhu động  đẩy dưỡng chấp di

tiêu hóa và hấp thu

Có hai dạng sóng nhu động: chậm và

nhanh

Chậm: Vài cm/giây Nhanh: 5-25cm/giây

hấp thu (vận động này thấy rõ ở đoạn tá tràng, ở loài nhai lại có ở không tràng và hồi tràng)

Nhu động và phản nhu động

- PX trục: Do các hạch TK Mesne (Meissner) và Auobac

(Auerbach) điều khiển

• The end