1 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc BÁO CÁO SÁNG KIẾN Kính gửi Hội đồng công nhận phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả sáng kiến huyện Long Thành I THÔNG TIN CHUNG 1 Tên sáng kiến MỘ[.]
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BÁO CÁO SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng công nhận phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả sáng
kiến huyện Long Thành
I THÔNG TIN CHUNG
1 Tên sáng kiến: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT
ĐỘNG “KHỞI ĐỘNG” TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN 6.
2 Lĩnh vực: Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ Văn
3 Tác giả:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Yến Nam (nữ): nữ Năm sinh: 1994
- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Ngữ Văn
- Chức vụ, đơn vị công tác:
- Điện thoại: 0931304118 Email: chinhlaminh12@gmail.com
- Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 100%
4 Tôi cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền sáng kiến; Tôi chưa sử dụng kết quả công nhận sáng kiến, kết quả công nhận phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả áp dụng của sáng kiến này lần nào; thông tin nêu theo báo cáo này là sự thật
Thủ trưởng đơn vị
Long Thành, ngày … tháng … năm 2023
Người viết sáng kiến
(Ký, ghi rõ họ tên)
Xác nhận của Hội đồng sáng kiến
Huyện Long Thành
Trang 2
II PHẦN NỘI DUNG
1 Thực trạng của giải pháp đã biết
Hiện nay, chương trình đổi mới theo hướng phát triển năng lực học sinh đang được giáo viên áp dụng vào công tác giảng dạy Tuy nhiên phần lớn tập trung vào phần hình thành kiến thức, phần thiết kế hoạt động khởi động còn mang nặng tính hình thức, cách tổ chức hoạt động khởi động còn chưa linh hoạt, chưa tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn Do đó, tiết học tương đối khô khan, thiếu đi sự hợp tác tích cực của học sinh ngay từ phút ban đầu
Chính vì lẽ đó, là một người thực sự yêu nghề, yêu môn Ngữ Văn, tôi luôn tìm tòi đổi mới phương pháp phù hợp cho từng bài, đối tượng học sinh Đặc biệt phải biết cách thiết kế hoạt động “khởi động” để đem lại sự hứng thú, hấp dẫn, lôi cuốn cho tiết học và hiệu quả khi giảng dạy Đặc biệt, phải biết cách thiết kế
hoạt động “khởi động” để tạo hứng thú học tập cho học sinh nên tôi đề xuất “Một
số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động “khởi động” trong dạy học Ngữ văn 6”
2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
a Mục đích của giải pháp
Đổi mới giáo dục là quốc sách hàng đầu luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm Những năm gần đây, vấn đề đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được coi như là một trong những nội dung vừa chiến lược, vừa cấp thiết Trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của đất nước, Việt Nam đang cần một sách lược toàn diện, căn bản, xứng tầm với lĩnh vực quan trọng hàng đầu này Đây là sứ mệnh thiêng liêng, đồng thời cũng là nhiệm vụ cấp thiết để Việt Nam bước vào hàng ngũ các nước phát triển Chính vì thế mà ngành giáo dục nước ta đang thực hiện từng bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ
nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải
quyết vấn đề
Nói đến “tâm thế” là nói đến khái niệm “chú ý”- một khái niệm của khoa tâm lí học Chú ý là sự tập trung của ý thức vào một đối tượng, sự vật, nào đó, để định hướng hoạt động, đảm bảo điều kiện thần kinh – tâm lí cần thiết cho hoạt động tiến hành có hiệu quả Nhờ sự tập trung chú ý mà trong một thời điểm, giữa
sự chi phối của nhiều hướng và nhiều vấn đề tác động, có thể tách được một phạm
Trang 3
vi chú ý xác định thành đối tượng để chủ thể hướng vào đó mà tiến hành hoạt động chiếm lĩnh đối tượng ấy
Vì thế mục tiêu, yêu cầu của phương pháp giáo dục phổ thông là phải phát huy được tính tích cực, chủ động của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Đây là định hướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên, cũng là yếu tố quyết định hiệu quả của một giờ dạy môn Ngữ văn trong nhà trường trung học cơ sở Khởi động là hoạt động đầu tiên của tiết học, hoạt động này nhằm giúp học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng của bản thân về các vấn đề có nội dung
liên quan đến bài học mới Hoạt động “khởi động” sẽ kích thích tính tò mò, sự
hứng thú, tâm thế của học sinh ngay từ đầu tiết học Hoạt động này thường được tổ chức thông qua hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm sẽ kích thích sự sáng tạo, giúp học sinh hình thành năng lực hợp tác, tinh thần học hỏi, giúp đỡ nhau khi thưc
hiện nhiệm vụ Chuẩn bị phần “khởi động” như thế nào cho hiệu quả phải dựa vào
nội dung bài, đối tượng học sinh và cả điều kiện của giáo viên
Hoạt động “khởi động” đóng vai trò quan trọng trong giờ học Nó là hoạt
động khởi đầu nên có tác động đến cảm xúc, trí tuệ của người học trong toàn tiết học Nếu tổ chức tốt hoạt động này sẽ tạo ra một tâm thế, tâm lý hưng phấn, tự nhiên để lôi kéo học sinh vào giờ học Hơn nữa, nếu cách thức tổ chức hoạt động càng đa dạng thì sẽ luôn tạo nên những bất ngờ thú vị cho học sinh Các em sẽ được thoải mái tham gia vào hoạt động học tập, giờ học cũng bớt sự căng thẳng Mặc dù chỉ là một khâu nhỏ, không nằm trong trọng tâm kiến thức cần đạt nhưng
nó có tác dụng khá lớn cho việc chuẩn bị vào giờ học Điều đó có nghĩa là nó sẽ ảnh hưởng lớn đến toàn bộ bài dạy Vậy nên nếu vì nó chỉ là khâu nhỏ mà bỏ qua thì là một sai lầm lớn Các em học sinh không thích một giờ học gò bó, căng thẳng Cho nên, cách tổ chức hoạt động theo phương châm: học mà chơi, chơi và học là một cách hay để lôi kéo, tạo tâm thế thoải mái cho học sinh
b Nội dung giải pháp
b.1 Biện pháp trò chơi
- Thực tế việc tổ chức các trò chơi cho các em học sinh không còn mới, tuy nhiên đây chính là hoạt động mang lại tâm thế học tốt nhất, mục đích của trò chơi
là hướng về nội dung bài học, khai thác kiến thức hoặc bắt đầu cho một hoạt động
kế tiếp Nói tóm lại trò chơi phải hướng đến việc giải quyết yêu cầu của bài học, do
đó giáo viên phải lựa chọn, triển khai hoạt động này phù hợp với yêu cầu bài dạy Một trò chơi không phục vụ cho tiết dạy, không hướng về nội dung bài dạy thì không bao giờ có hiệu quả
Trang 4
b.1.1 Trò chơi điền bảng.
- Điền bảng được hiểu là hoạt động mà học sinh tham gia nhóm hoặc cá nhân vào việc hoàn thành thông tin trên bảng biểu tùy thuộc vào nội dung của bài
Trò chơi này dùng trong những giờ ôn tập Tôi sẽ cho học sinh điền vào bảng thống kê để nhớ lại những bài mình đã học
Giáo viên làm một bảng tổng kết trong đó chỉ có đề mục và các tiêu chí thống
kê để học sinh cơ bản nhớ được các tên truyện đã học
* Ví dụ: Khi dạy bài: Lắng nghe lịch sử nước mình - ôn tập
- Trong phần lập bảng thống kê các văn bản truyện truyền thuyết, ta giữ lại các ô: Tên các tác phẩm, thể loại, phương thức biểu đạt,
01
02
03
- Đại diện các nhóm học sinh lên ghi hoặc trả lời
Sau khi học sinh đã nhắc được tên các câu chuyện tôi sẽ bắt đầu vào bài ôn tập
b.1.2 Trò chơi: Đọc thơ (hoạt động cá nhân):
Học sinh thường sợ đọc thuộc lòng các bài thơ hay đoạn thơ (nhất là những đoạn thơ hay bài thơ dài) Nhưng với trò chơi này sẽ giúp học sinh hứng thú hơn Sau khi học xong bài thơ, tiết sau sẽ trả bài, thay vì trả bài tôi sẽ cho cả lớp đọc thơ
Ví dụ: Khi dạy bài: Việt Nam quê hương ta
Đầu tiết học, tôi sẽ nói với lớp là tiết này không trả bài mà muốn kiểm tra xem lớp có thuộc bài không bằng cách đọc bài thơ
- Giáo viên đọc trước một câu:
“ Việt Nam đất nước ta ơi”.
- Sau đó chỉ định 1 học sinh và yêu cầu học sinh đọc câu thơ tiếp theo:
“mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn”.
- Học sinh vừa đọc xong thì có quyền chỉ định một bạn bất kỳ trong lớp đọc tiếp các câu còn lại của bài thơ
- Tương tự thực hiện cho đến khi hết bài thơ hoặc có yêu cầu dừng của giáo viên
- Bạn nào đọc sai sẽ làm một hoạt động do lớp hoặc giáo viên yêu cầu
Trang 5
Sau khi tạo được không khí vui tươi thì tôi bắt đầu vào bài mới nội dung cũng
là ca ngợi về vẻ đẹp quê hương
b.1.3 Trò chơi “Chiếc hộp may mắn”:
- Đây được hiểu là hoạt động khám phá, kích thích khả năng tư duy, khám phá của học sinh thông qua việc trả lời các câu hỏi, hình thức này có thể tổ chức đa dạng, có thể cho học sinh trả lời các câu hỏi và nhận quà trong hộp, tuy nhiên cũng
có thể cho các em tự mở hộp, trong hộp sẽ chứa câu hỏi bất kì, các em trả lời tốt sẽ nhận phần thưởng xứng đáng
Điểm đặc biệt của trò chơi này là ở chỗ gây được sự bất ngờ cho học sinh Giáo viên chuẩn bị một chiếc hộp nhỏ, trong đó có những mảnh giấy ghi các phần quà thú vị, đa dạng Học sinh thực hiện tốt yêu cầu sẽ được nhận quà trong chiếc hộp
Cách tổ chức:
Cách 1: Giáo viên trình chiếu hệ thống câu hỏi trên máy chiếu Quy ước trả
lời đúng 4-5 câu sẽ được nhận 1 phần quà đặc biệt trong hộp bằng cách tự bốc
Cách 2: Trong chiếc hộp sẽ là câu hỏi Mỗi câu hỏi có ghi sẵn phần thưởng.
Học sinh sẽ cùng đọc thuộc lòng đoạn thơ hoặc bài hát nhất định và chuyền tay nhau chiếc hộp Khi giáo viên có hiệu lệnh “dừng” cả lớp sẽ ngừng đọc và hộp quà đến tay ai, người đó sẽ có quyền lựa chọn câu hỏi và phần quà trong chiếc hộp Trò chơi này tuy thu hút số đông học sinh nhưng lại gây ồn và có thể mất nhiều thời gian hơn những trò chơi khác
Ví dụ: dạy Bài Mở Đầu (Ngữ văn 6, tập 1), tôi sẽ đưa ra hệ thống câu hỏi
(mặt bên này là câu hỏi, mặt bên kia là phần thưởng), học sinh trả lời đúng sẽ nhận được phần thưởng tương ứng
? Ngôi trường chúng ta mới bước vào học gọi là trường gì (phần quà: viên kẹo)
? Thầy cô chủ nhiệm dạy môn gì? Họ và tên đầy đủ (bịch bánh)
? Bác bảo vệ tên gì (viên kẹo)
? Cô Tổng phụ trách là ai (quả bóng)
Hoặc cho các em chơi trò “Vòng quay may mắn”, khi các em quay trúng phần thưởng gì, thì trả lời câu hỏi đúng sẽ được phần thưởng đó
Trang 6
b.1.4 Trò chơi “Đuổi hình bắt chữ”
Là hình thức học sinh nhận diện kiến thức thông qua kênh hình, mỗi hình ảnh chứa một nội dung thông tin, sự kiện nào đó, học sinh phải nhận diện chính xác và đưa ra kết quả, học sinh ( nhóm học sinh ) nào làm nhanh hơn sẽ thắng cuộc
Đây là trò chơi mang tính chất nhận diện Nó phù hợp cho những tiết dạy học
ôn tập hoặc những tiết dạy chủ đề Trò chơi này có những ưu thế nhất định như:
Có khả năng lôi kéo số đông học sinh tham gia, phát huy trí tưởng tượng, rèn luyện khả năng phản ứng nhanh, trong thời gian ngắn có thể giúp học sinh nhớ lại các tác phẩm đã học
Ví dụ 1: Khi dạy bài Ôn tập bài 1, giáo viên chiếu những hình ảnh (lần lượt
trình chiếu từng hình ảnh) và nêu câu hỏi: Đây là hình ảnh minh họa cho tác phẩm nào? Thuộc thể loại gì ?
Trang 7
Ví dụ 2: Lắng nghe lịch sử nước mình (Ngữ Văn 6, Tập 1)
Tạo trò chơi với tên gọi “Nhanh như chớp” có thể cho các em thi tìm từ láy bằng cách chia lớp thành hai nhóm lên bảng ghi trong một thời gian nhất định Bên nào ghi được nhiều hơn sẽ thắng cuộc Sau đó giáo viên hỏi từ láy có đặc điểm gì?
b.1.5 Trò chơi: Mật mã lịch sử
Cách tổ chức: Cử một bạn dẫn chương trình: bạn có câu trả lời đúng và
nhanh nhất sẽ được nhận quà Nội dung: Dựa vào các dữ kiện lịch sử, yêu cầu học sinh đoán xem những dữ kiện đó nói về nhân vật lịch sử nào
Ví dụ: Khi dạy bài “Sự tích Hồ Gươm” giáo viên cho học sinh giải mật mã:
(1) Vào thời giặc Minh đô hộ chúng làm nhiều điều bạo ngược, nhân dân nổi dậy chống chúng khắp nơi, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa nào? ?
=> Lam Sơn
(2) Vị anh hùng nào đã chỉ huy cuộc khởi nghĩa?
=> Lê lợi
(3) Cuộc khởi nghĩa xảy ra vào năm nào?
=> 1418-1427
- Cử bạn dẫn chương trình
- Hướng dẫn học sinh cách tham gia trò chơi
- Người dẫn chương trình đọc câu hỏi - các bạn xung phong giành quyền trả lời câu hỏi
- Tổ chức trao đổi, thống nhất ý kiến
- Giáo viên tổng hợp ý kiến, kết luận và dẫn vào bài
b.2 Một số biện pháp khác
b.2.1 Biện pháp sử dụng hệ thống câu hỏi
Câu hỏi, trả lời câu hỏi là hoạt động kế thừa phương pháp truyền thống, trong hoạt động khởi động những câu hỏi phải mang tính khám phá, xác định được mức
độ nhận thức của học sinh
Đây là phương pháp khởi động đơn giản được sử dụng rất phổ biến trong quá
Trang 8
trình giảng dạy.
Ví dụ: Khi dạy bài 7: Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ (Ngữ văn
6, tập 2) giáo viên đặt câu hỏi:
? Nhắc lại những yêu cầu về viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ lục bát đã học ở học kì I mà em còn nhớ
b.2.2 Biện pháp sử dụng kĩ thuật KWL
Là một hình thức tổ chức dạy học hoạt động đọc hiểu Học sinh bắt đầu bằng việc động não tất cả những gì các em đã biết về chủ đề bài đọc Thông tin này sẽ được ghi nhận vào cột K của biểu đồ Sau đó học sinh nêu lên danh sách các câu hỏi về những điều các em muốn biết thêm trong chủ đề này Những câu hỏi đó sẽ được ghi nhận vào cột W của biểu đồ Trong quá trình đọc hoặc sau khi đọc xong, các em sẽ tự trả lời cho các câu hỏi ở cột W Những thông tin này sẽ được ghi nhận vào cột L
Ví dụ 1: Khi dạy bài 2: Dạy Tiếng Việt (Đặc điểm và chức năng liên kết của trạng ngữ và thực hành tiếng Việt)
Yêu cầu học sinh đọc tên bài học và hoàn thành cột K, W của phiếu KWL để xác định những điều đã biết và muốn biết về nội dung bài học:
K(Know)
( Những điều đã biết về
trạng ngữ)
W(Want) ( Những điều muốn biết thêm về trạng ngữ)
L(Learn) ( Những điều đã được học về trạng ngữ)
Gợi ý:
- Em đã biết gì về đặc
điểm trạng ngữ?
- Chức năng của trạng
ngữ là gì?
- Cho ví dụ về trạng ngữ?
Gợi ý:
- Em muốn biết thêm
điều gì về trạng ngữ?
Ví dụ 2: Khi dạy bài 7: Dạy Nói và Nghe ( Thảo luận nhóm nhỏ về một vấn đề cần có giải pháp thống nhất)
Yêu cầu học sinh đọc tên bài học và hoàn thành cột K,W của phiếu KWL để xác định những điều đã biết và muốn biết về nội dung bài học:
K Những điều em đã biết
về thảo luận nhóm nhỏ
về một vấn đề cần có
giải pháp thống nhất
(Đã được học qua chủ
điểm Lắng nghe lịch sử
nước mình)
W ( Những điều muốn biết thêm về thảo luận nhóm nhỏ về một vấn đề cần
có giải pháp thống
nhất)
L
Trang 9
- Theo em tại sao chúng
ta cần thảo luận nhóm
nhỏ về một vấn đề cần có
giải pháp thống nhất?
- Theo em, khi thảo luận
nhóm nhỏ về một vấn đề
cần có giải pháp thống
nhất, chúng ta cần lưu ý
những điều gì?
- Em nghĩ mình sẽ biết thêm được điều gì sau khi thảo luận nhóm nhỏ
về một vấn đề cần có giải
pháp thống nhất?
b.2.3 Biện pháp chia sẻ trải nghiệm
Chia sẻ trải nghiệm là một phương pháp kể chuyện bằng lời nói Khi cần thay đổi hình thức diễn giảng nhằm thu hút sự chú ý của người nghe, người ta cũng xen
kẽ phương pháp kể chuyện
Ví dụ 1: Khi dạy bài 4: Dạy đọc Bài học đường đời đầu tiên (Ngữ văn 6, tập 2), đầu văn bản tôi sẽ cho học sinh “khởi động” bằng cách cho học sinh trả lời câu
hỏi: Hãy chia sẻ một chuyện gì đáng nhớ mà em đã từng trải qua? Chuyện đó để lại trong em sự tiếc nuối hay bài học gì? Sau đó dẫn dắt vào bài mới
Ví dụ 2 : Khi dạy bài 8: Dạy đọc Học thầy học bạn (Ngữ văn 6, tập 2), đầu
tiết học tôi chuẩn bị một ống kính vạn hoa, sau đó mời 2,3 học sinh lên xem thử ống kính vạn hoa Giáo viên yêu cầu học sinh chia sẻ trải nghiệm những gì nhìn thấy qua ống kính, nhất là lúc xoay ống kính Từ đó giáo viên đặt câu hỏi khơi gợi cho học sinh nhận xét về việc thay đổi những góc nhìn trong cuộc sống:
- Em thấy gì khi quay ống kính vạn hoa?
- Từ trải nghiệm với ống kính vạn hoa, em hãy liên hệ với việc nhìn nhận cuộc sống qua những góc nhìn khác nhau
Trang 10
b.2.4 Biện pháp sử dụng âm nhạc
Sử dụng âm nhạc là hình thức kích thích được năng khiếu của một số học