Quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội docx MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tài chính là một nguồn lực rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của giáo[.]
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Tài chính là một nguồn lực rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của giáo dục, trong đó có giáo dục đại học Quản lý tài chính trong các trường đại học có vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng đào tạo sinh viên ra trường
- nguồn nhân lực phục vụ công hiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Quản lý tài chính trong các trường đại học còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cán
bộ giảng viên, những người phục vụ trong nhà trường, cũng như ảnh hưởng đến đầu tư trang thiết bị cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy
Công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Giáo dục – Trường Đại học Quốc gia Hà Nội trong những năm vừa qua đã được hoàn thiện, tăng tính chủ động linh hoạt đáp ứng nhu cầu đào tạo chất lượng của nhà Trường Nhà Trường đã làm tốt khâu: Lập kế hoạch; Phân bổ chỉ tiêu cho công tác đào tạo nghiên cứu; Phân cấp quản lý Qua đó nhà trường đã mở rộng được quy mô đào tạo và đầu tư mua sắm trang thiết bị phục vụ giảng dạy và nghiên cứu
Tuy nhiên, giống như tình trạng chung của nhiều trường ĐHCL quản
lý tài chính của Trường Đại học Giáo dục còn nhiều hạn chế về nguồn kinh phí thường xuyên, chi trả cho đề tài, lương phụ cấp cán bộ giảng viên, đầu tư cho trang thiết bị giảng dạy, nguồn thu từ đào tạo Hạn chế trong việc chậm thay đổi định mức cho cán bộ giảng dạy nghiên cứu như: Nghiên cứu khoa học giải tập thể cấp trường định mức thấp (500.000đ/giải) không khuyến khích được cán bộ tham gia nghiên cứu Phụ cấp vượt giờ chuẩn đối với giáo
sư là 105.000đ/ giờ tín chỉ, phó giáo sư 95.000đ/ giờ tín chỉ, giảng viên chính
là tiến sĩ 90.000đ/ giờ tín chỉ Định mức chi vượt này là tương đối thấp so với mặt bằng các trường đại học hiện nay Cách tính thù lao cho cán bộ tham gia giảng dạy cũng như NCKH như vậy khó có thể giữ được người giỏi hay
Trang 2thu hút được nhân tài Nhà trường không khắc phục nhanh những bất cập thì
sẽ xảy ra vòng luẩn quẩn trong công tác quản lý tài chính: Lương cán bộ giảng dạy thấp dẫn tới chất lượng giảng viên thấp, chất lượng giảng viên thấp dẫn tới chất lượng sinh viên ra trường thấp, nhà trường yếu thế cạnh tranh dẫn tới các nguồn sự nghiệp thấp
Từ thực trạng trên cùng với những kiến thức lý luận được tào tạo và kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình công tác, với mong muốn đóng góp những đề xuất để hoàn thiện công tác quản lý tài chính ở nhà trường, tác giả
lựa chọn đề tài: „„Quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội” để làm luận văn thạc sĩ của mình.
Luận văn của tác giả tập trung trả lời câu hỏi: Việc quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN diễn ra như thế nào và cần làm gì
để hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại nhà trường trong thời gian tới?
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu:
Từ việc làm rõ thực trạng công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN, luận văn đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính của nhà trường
Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ:
- Tổng quan cơ sở lý luận về quản lý tài chính gắn với chất lượng đào tạo đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập nói chung;
- Khảo cứu kinh nghiệm quản lý tài chính của một số trường đại học công lập ở nước ta, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm quản lý tài chính cho trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN;
Trang 3- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý tài chính của của Trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN, rút ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế để từ đó làm rõ vấn đề tài chính cần được giải quyết;
- Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN;
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung đi sâu nghiên cứu công tác quản lý tài chính của các trường đại học công lập nói chung
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
+ Về thời gian: Công tác quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn từ 2013 đến 2015
+ Về nội dung: Luận văn tập trung phân tích về hoạt động quản lý thu chi, kiểm tra kiểm soát tài chính của trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội trên góc độ quản lý kinh tế
5 Kết cấu của luận văn
Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận được bố cục gồm bốn chương,
cụ thể như sau :
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn
về quản lý tài chính của các trường đại học công lập
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng hoạt động quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 4CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài về quản lý tài chính trong các trường công lập
Các công trình nghiên cứu nước ngoài về quản lý tài chính của các trường đại học theo hai hướng rất rõ ràng là: học thuật và tác nghiệp Nghiên cứu theo hướng học thuật thì chủ yếu nghiên cứu tài chính công, các nghiên cứu theo hướng tác nghiệp thường nghiên cứu về quản lý tài chính trong lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu tài chính đối với một đơn vị
Những nghiên cứu về tài chính công được khởi nguồn từ nước ngoài và
nó được nhiều học giả công bố Alan (1979), năm 1979 đã tái bản lần thứ sáu cuốn sách của mình về tài chính công “Tài chính công – Lý thuyết và thực tiễn” Những nội dung cơ bản nhất về tài chính công được tác giả nghiên cứu chi tiết Trong cuốn sách này tác giả cũng đã nêu một số vấn đề thực tiễn tài chính công ở nước Anh lồng ghép vào nội dung lý thuyết Cuốn sách của tác giả Holley (2007) cũng mang tên “Tài chính công - Lý thuyết và thực tiễn” được tái bản lần thứ hai, tác giả đã đưa ra những vấn đề thực tiễn mới về tài chính công ở Mỹ Trong những nghiên cứu về tài chính công, khi đưa ra vấn
đề thực tiễn vào phân tích các tác giả cũng đưa vấn đề GDCL và tài chính cho GDCL Tuy nhiên việc phân tích như vậy chỉ mang tính chất minh họa cho lý thuyết về tài chính công
Hướng nghiên cứu tác nghiệp hơn - quản lý tài chính trong lĩnh vực giáo dục Các công trình nghiên cứu nước ngoài khá rộng và sâu theo hướng này, tác giả của những công trình nghiên cứu này bao gồm những tổ chức và cá nhân Các nước Mỹ, Anh, Úc, Canada có mô hình giáo dục công khá độc lập
Trang 5giữa các bang hay các vùng Một số công trình nghiên cứu về quản lý và kiểm soát tài chính đối với giáo dục đại học của Molcolm Prowle và Eric Morgan (2005) Sách nghiên cứu những điểm tương đồng và khác biệt về các điều kiện chính trị, văn hóa, kinh tế - xã hội, môi trường gắn với vấn đề quản lý tài chính tại cơ sở giáo dục Các nước nghiên cứu bao gồm: Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philipin, Singapore, Thái Lan, Việt Nam Công trình nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hỗ trợ của nhà nước trong việc gia tăng năng lực cạnh tranh của giáo dục đại học quốc gia trong bối cảnh mới
Đồng tác giả Marianne, C và Lesley, A (2000) tập trung phân tích một
số nội dung chủ yếu sau: quan niệm về nguồn lực giáo dục, các phương thức quản lý nguồn lực Bài báo cũng đi sâu phân tích thực trạng quản lý các nguồn lực giáo dục đại học, nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn lực tài chính, các loại hình hợp tác quốc tế về giáo dục đại học, những yếu tố cản trở việc mở các khu trường học (campus) nước ngoài tại nước sở tại, nghiên cứu so sánh các chính sách hiện hành và các chính sách khuyến nghị cũng như những điều cần làm để cải thiện tình hình quản lý tài chính trong giáo dục đại học
1.1.2 Các nghiên cứu trong nước về quản lý tài chính trong các trường công lập
Cải cách GDĐH đang rất là cấp bách, cải cách đại học được Đảng, Nhà nước có chủ trương rõ ràng, nhất quán Tuy nhiên, cho tới nay những cải cách thực sự, đặc biệt là các cải cách về cơ chế tài chính vẫn còn nhiều hạn chế trong việc triển khai:
Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 15/5/2010 về việc cải cách thu học phí đại học cho giai đoạn 2010 - 2015, nhưng việc cải cách này còn rất hạn chế và bất cập: Các ngành đào tạo bậc đại học chỉ được phân loại thành 3 nhóm ngành và áp dụng cùng một mức trần học phí cho tất cả các ngành trong cùng một nhóm ngành
Trang 6Trong những năm gần đây mỗi năm Việt Nam đầu tư gần 20% ngân sách cho giáo dục, nhưng việc phân bổ ngân sách giáo dục nói chung và ngân sách giáo dục đại học nói riêng còn rất bất hợp lý, dẫn tới hiệu quả thấp: Phân
bổ ngân sách hàng năm cho các cơ sở đào tạo đại học dựa trên dữ liệu về phân
bổ ngân sách của năm trước, thường tăng hàng năm từ 5% - 10% Cách phân
bổ đồng đều này không tạo động lực cho các trường trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, hoặc đào tạo các ngành nghề xã hội cần nhưng chi phí đào tạo cao Như vậy rất cần phải nghiên cứu một chính sách phân bổ ngân sách nhà nước một cách hợp lý và khoa học hơn, nhằm nâng cao tối đa hiệu quả đầu tư ngân sách nhà nước cho giáo dục nói chung và GDĐH nói riêng
Hiện nay các nhà quản lý giáo dục, xây dựng chính sách cho GDĐH rất nhấn mạnh việc tăng cường tự chủ đại học, đặc biệt là tăng cường tự chủ tài chính cho GDĐH để khắc phục những yếu kém của hệ thống giáo dục đại học hiện nay
Các công trình nghiên cứu trong nước về tài chính trong trường ĐHCL
là tài chính công, hẹp hơn đó là tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu Xét trên diện ngành là tài chính cho giáo dục và xét theo đơn vị thụ hưởng là tài chính cho một đơn vị cụ thể Trong đó có có nhiều nghiên cứu đề cập đến tài chính cho giáo dục khá phong phú, đa dạng
Tác giả Vĩnh Sang (2005) đã phân tích thực trạng về tính bị động và đề xuất các giải pháp tăng tính tự chủ động cho các đơn vị sử dụng ngân sách
Nhóm tác giả Trần Minh Tá và Bạch Thị Minh Huyền (1996) phân tích khá đầy đủ, đề cập từ những quan điểm, cơ chế, chính sách đến các giải pháp tài chính quốc gia phục vụ phát triển kinh tế xã hội
Tác giả Nguyễn Duy Tạo (2000) đã nghiên cứu khá hệ thống nội dung
cơ chế quản lý tài chính đối với các trường đào tạo công lập, từ quy trình lập
dự toán đến phân bổ chi tiêu, cơ chế giám sát Đặng Văn Du (2004) phân tích khá sâu sắc về đầu tư tài chính cho đào tạo đại học Tác giả đã xây dựng các
Trang 7tiêu chí phục vụ cho việc đánh giá hiệu quả đầu tư tài chính cho đào tạo đại học ở Việt Nam, qua đó phân tích thực trạng đầu tư tài chính và đánh giá hiệu quả của chúng qua các tiêu chí được xây dựng Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005) cũng đã soạn một đề án về đổi mới giáo dục đại học giai đoạn
2006-2010, trong đó có đổi mới về cơ chế quản lý tài chính Nhưng những đổi mới
đó mới chỉ dừng lại ở tính chung chung cho các trường, không đi sâu cụ thể từng trường
Như vậy, các công trình nghiên cứu về tài chính cho giáo dục khá đồ sộ, tuy nhiên phạm vi nghiên cứu vẫn mang tính bao quát cho một cấp giáo dục nhất định, chưa đi sâu phân tích cụ thể từng đơn vị giáo dục
Nghiên cứu tài chính cho một đơn vị giáo dục ít thu hút được sự quan tâm nhất Do phạm vi nghiên cứu nhỏ, mang tính đặc thù, có tính chất tác nghiệp tài chính của một đơn vị và do đối tượng độc giả của các công trình nghiên cứu này ít nên không khuyến khích các tác giả tập trung nghiên cứu
Trong số ít các nghiên cứu loại này, Phan Thanh Vụ (2004) đánh giá tổng quan thực trạng để từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản
lý tài chính ở Đại học Thái Nguyên Phạm Văn Ngọc (2006), “Đổi mới cơ chế quản lý tài chính của Đại học Quốc gia Hà Nội đáp ứng yêu cầu phát triển đến năm 2015 và tầm nhìn 2025” Nghiên cứu của tác giả Phạm Văn Ngọc đã
chỉ ra những cơ hội và thách thức trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý tài chính của Đại học Quốc gia Hà Nội Song, cơ chế đó là của Đại học Quốc gia
Hà Nội, cơ quan quản lý các đơn vị đào tạo thành viên và trực thuộc, còn các trường thành viên vẫn cần phải có những nghiên cứu đặc thù của mình
Ở Trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN quản lý tài chính chỉ được nêu
ở một số báo cáo tại các hội nghị tổng kết, hội thảo về công tác quản lý cơ sở vật chất và đổi mới cơ chế tài chính ở cấp trường, nhưng vẫn chưa có những báo cáo mang tính chất của một đề tài nghiên cứu, hoặc đưa ra được những
Trang 8giải pháp quản lý tài chính nhằm nâng cao chất lượng đào tạo mang tính khoa học và duy trì bền vững chất lượng đào tạo của Trường Đại học Giáo dục -ĐHQGHN
1.1.3 Đánh giá chung
Các công trình nghiên cứu nước ngoài đã cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn khá phong phú về hoạt động quản lý tài chính của các trường đại học trên thế giới Tuy nhiên, đây là những mô hình của các nước có nền kinh tế phát triển, lại được áp dụng ở những trường đại học không giống với các trường đại học của Việt Nam, vì vậy luận văn này sẽ đánh giá khả năng phù hợp với hoàn cảnh của Việt Nam và với điều kiện của Trường ĐHGD - ĐHQGHN
Qua tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể thấy nghiên cứu về tài chính cho giáo dục là một chủ đề thu hút được sự chú ý của giới nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách Tuy nhiên, nghiên cứu
về quản lý tài chính với tính đặc thù của Trường Đại học Giáo dục -ĐHQGHN thì chưa có một nghiên cứu nào được tiến hành một cách bài bản
Trang 91.2 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính của các trường đại học công lập
1.2.1 Các khái niệm chính
Quản lý tài chính là việc sử dụng các công cụ quản lý tài chính nhằm phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị, thông qua đó lập kế hoạch quản lý và sử dụng các nguồn tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị
Quản lý tài chính trong các trường đại học hướng vào quản lý thu, chi của các quỹ tài chính trong đơn vị, quản lý thu chi của các chương trình, dự
án đào tạo, quản lý thực hiện dự toán ngân sách của trường
Quản lý tài chính trường đại học công lập là quá trình tác động của nhà nước tới hệ thống quản trị đại học công thông qua hệ thống các công cụ của
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Bộ GD&ĐT và Bộ Nội vụ, 2009 Thông tư liên tịch 07/2009/TTLT-BGDĐT-BNV tháng 4 năm 2009 hướng dẫn quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế đối với đơn vị
sự nghiệp công lập GDĐT Hà Nội.
2 Bộ tài chính, 2006 Thông tư số 71/2007/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhệm
về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn
vị sự nghiệp công lập Hà Nội.
3 Bộ tài chính, 2010 Đề án đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công Hà Nội.
4 Chính phủ, 2005 Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2 tháng 11 năm
2005 về đổi mới cơ bản và toàn diện GDĐH Việt Nam giai đoạn
Trang 102006-2010 Hà Nội.
5 Chính phủ, 2010 Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 quy định
về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015 Hà Nội.
6 Chính phủ, 2006 Thông tư 71/2006/TT-BTC hướng dẫn thực hiện nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội.
7 Chính Phủ, 2006 Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 16 tháng 1 năm
2006 quy định tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức
bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội.
8 Phan Thị Cúc, 2002 Đổi mới quản lý tài chính ở đơn vị hành chính sự nghiệp có thu Hà Nội: Nhà xuất bản Thống Kê.
9 Đặng Văn Du, 2004 Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư tài chính cho đào tạo Đại học ở Việt Nam Luận án Tiến sĩ Kinh tế Học viện tài
chính
10 ĐHQGHN, 2010 Quyết định số 3479/QĐ-ĐHQGHN ngày 30 tháng 11 năm 2010 về việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội.
11 ĐHQGHN, 2010 Quyết định số 426/QĐ-TCCB ngày 28 tháng 1 năm
2010 về việc ban hành quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế đối với các trường đại học thành viên ĐHQGHN Hà Nội.
12 Nguyễn Thị Hương, 2015 Quản lý tài chính tại ĐHQGHN trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học Luận án tiến sĩ kinh tế Viện Hàm lâm Khoa
học Xã hội Việt Nam