1/18 MỤC LỤC 1 Lời giới thiệu 2 2 Tên sáng kiến 3 3 Tác giả sáng kiến 3 4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến 3 5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến 3 6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 3 7 Mô tả[.]
Trang 1MỤC LỤC
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:3
7.3.1 Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả 7 7.3.2 Hướng dẫn học sinh cách quan sát đối tượng miêu tả 7
7.3.5 Hướng dẫn học sinh tích lũy vốn từ, sử dụng từ ngữ, hình ảnh trong văn
10.1 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến của tác giả: 16 10.2 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức,
11 Danh sách những tổ chức/ cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến 17
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Trong công cuộc phát triển đất nước, giáo dục được ưu tiên hàng đầu Ngày nay, khi các ngành khoa học phát triển đòi hỏi con người phải có tri thức cao, có nhân cách tốt để theo kịp thời đại thì vai trò của giáo dục có vị thế hết sức quan trọng Nhà trường với tư cách là một thiết chế thực hiện hóa sứ mệnh của nền giáo dục trong đời sống kinh tế - xã hội, tham gia trực tiếp giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Song mỗi cấp học lại có mục tiêu giáo dục, đào tạo riêng Giáo dục Tiểu học có một vị trí hết sức quan trọng Đây là bậc học nền móng để các em tiếp tục học lên các bậc học cao hơn
Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt giữ vị trí quan trọng, thời gian dành cho môn Tiếng Việt chiếm tỉ lệ cao nhất trong toàn bộ quỹ thời gian các môn học ở tiểu học Bởi vì môn tiếng Việt là môn học hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe-nói-đọc-viết) để các em có thể học tập
và giao tiếp hay chính là dạy khả năng phát triển ngôn ngữ cho học sinh Dạy tiếng Việt là cung cấp cho học sinh công cụ để tư duy, tiếp thu kiến thức, để học các môn học khác và để tiếp tục học lên các lớp trên Tiếng việt là môn học thực hành Thực hành tiếng Việt quan trọng nhất là mang tính tổng hợp, thể hiện rõ rệt, đầy đủ năng lực sử dụng tiếng Việt của người học là làm bài tập làm văn Ngày nay theo chương trình dạy học mới, dạy tập làm văn nhằm rèn luyện cho học sinh
kĩ năng sản sinh văn bản dưới cả hai hình thức nói và viết về một nội dung nào đó hay một đề tài cụ thể Chính vì thế đòi hỏi giáo viên phải vận dụng phương pháp
và cách tổ chức linh hoạt để mỗi tiết dạy tập làm văn đều đạt hiệu quả như mong muốn
Ở lớp 4, chương trình tập làm văn tập trung vào việc rèn luyện các kĩ năng tạo lập văn bản Cụ thể là kĩ năng phân tích đề bài, kĩ năng tìm ý, chọn ý, kĩ năng sắp xếp thành dàn ý, kĩ năng triển khai dàn ý thành đoạn văn, mở bài, thân bài, kết bài; bài văn hoàn chỉnh theo từng thể loại: kể chuyện, viết thư, miêu tả, trình bày, thuyết phục, trao đổi ý kiến,
Loại bài văn miêu tả đòi hỏi các em phải kết hợp nhiều kĩ năng mới có thể
làm tốt được Để giúp các em làm tốt thể loại văn này, giáo viên phải có biện pháp
và cách tổ chức dạy học phù hợp thì mới đem lại hiệu quả cao
Trang 3Chất lượng học tập về bộ môn Tiếng Việt đặc biệt là Tập làm văn của học sinh lớp 4A2 tại trường Tiểu học Liên Minh chưa được cao, rất nhiều em còn gặp khó khăn, lúng túng khi viết văn
-Về phía học sinh:
Ở lứa tuổi Tiểu học, hoạt động nhận thức còn mang tính cảm tính gắn liền với cảm xúc; khả năng tư duy còn mang tính cụ thể, mang tính hình thức Đặc biệt
về đặc điểm chú ý và trí nhớ của học sinh Tiểu học thực sự chưa tốt Chú ý có chủ định của trẻ chưa thực sự phát triển, thiếu bền vững Những hiện tượng trực quan sinh động vẫn lưu lại trong trí nhớ của các em hơn là hiện tượng ngôn ngữ -Về phía giáo viên:
Nếu giáo viên không nắm bắt được những đặc điểm về nhận thức của học sinh sẽ gặp khó khăn trong việc sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
và khó đạt được kết quả cao trong giảng dạy văn miêu tả ở Tiểu học Việc tìm tòi phương pháp để hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý, lập dàn ý, viết thành đoạn văn, bài văn miêu tả còn nhiều hạn chế
Từ những vấn đề như đã nêu ở trên, giáo viên cần có những biện pháp mới
để giúp học sinh đạt được kết quả cao hơn trong học tập Do đó, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra giải pháp mới đó là: “Một số biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4”
2 Tên sáng kiến: Một số biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học
sinh lớp 4
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên:
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Liên Minh- Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc
- Số điện thoại:
Email:
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường TH Liên Minh- Vĩnh Yên – Vĩnh
Phúc
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Sáng kiến áp dụng cho việc nâng cao kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 ở các trường Tiểu học trong thành phố Vĩnh Yên
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 9
-2018
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
Trang 47.1 Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn:
7.1.1 Cơ sở lí luận:
Căn cứ vào mục tiêu của GD & ĐT “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức, có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động, sáng tạo, có đạo đức cách mạng, có tinh thần yêu nước, yêu CNXH” Trong đó, giáo dục tiểu học là một trong những cấp học quan trọng tạo điều kiện phát triển tư duy của học sinh
Dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh là làm thế nào để học sinh nắm kiến thức ngay trong giờ học trên lớp Đồng thời giáo viên phải tổ chức, theo dõi sự chú ý của học sinh ở tất cả các giai đoạn làm sao cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, gợi
mở Người giáo viên phải luôn luôn không ngừng tích lũy kinh nghiêm, trau dồi kiến thức và làm mới phương pháp dạy học để tạo hứng thú học tập cho học sinh
Từ đó, các em mới niềm say mê và khả năng sáng tạo, nhất là đối với phân môn Tập làm văn
7.1.2.Cơ sở thực tiễn:
Xuất phát từ thực tế, từ những vướng mắc trong quá trình dạy học, tôi đã tìm hiểu và nghiên cứu đề tài này Đặc biệt việc học Tập làm văn của học sinh Tiểu học còn thiên nhiều về việc đọc và bắt chước văn mẫu nên việc phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh còn hạn chế
- Việc dạy và học môn Tiếng Việt ở nhà trường hiện nay đã có những bước thay đổi, học sinh chủ động hơn trong chiếm lĩnh tri thức nhưng chưa đồng đều ở các phân môn của Tiếng Việt Cụ thể trong phân môn Tập làm văn học sinh chưa thật sự chủ động trong việc tìm từ mô phỏng hay gợi tả cho chính xác hay đa dạng trong cách đặt câu và cách sử dụng biện pháp nghệ thuật để viết câu
- Một số giáo viên chưa thực sự coi trọng cách cung cấp từ ngữ phù hợp, giàu sức gợi tả hay hướng dẫn cách sử dụng câu, cách viết câu cho học sinh
- Một số học sinh nhận thức còn chậm, nhút nhát, chưa mạnh dạn tham gia phát biểu ý kiến tìm hiểu bài Đa phần các em chưa chủ động trong việc tiếp thu kiến thức Do đó đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp để giúp các em khắc sâu kiến thức hơn
7.2 Tìm hiểu thực trạng:
- Tổng số học sinh lớp 4A2: 43 em
Trong đó:
+ Nữ: 22 em
Trang 5+ Học sinh thuộc diện hộ nghèo: 01 em
+ Học sinh khuyết tật: 02 em
7.2.1 Những thuận lợi
* Về phía nhà trường:
- Nhà trường luôn chú trọng đến công tác chuyên môn; làm tốt công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao tay nghề cho giáo viên
- Nhà trường trang bị đầy đủ cho giáo viên sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo Mỗi lớp được lắp máy chiếu để dạy bằng giáo án điện tử; được trang trí khoa học và đẹp mắt để tạo môi trường học tập gần gũi, thân thiện cho học sinh
*Về phía giáo viên:
- Đội ngũ giáo viên có năng lực, yêu nghề, nhiệt tình trong công việc
- Luôn có ý thức bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ
- Luôn sáng tạo trong việc sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
* Về phía học sinh:
- Ở các lớp dưới, các em đã được làm quen với văn miêu tả song mới chỉ dừng ở dạng liệt kê, kể lể
- Mặt khác, do học sinh tiểu học có tâm hồn trong sáng, thơ ngây, giàu cảm xúc và sáng tạo, thế giới của các em là thế giới cổ tích nên các em dễ tưởng tượng Tưởng tượng của trẻ gắn với hiện thực Thông qua những sự vật trong hiện thực trẻ sẽ tái tạo các hình ảnh thông qua mô tả Sự phát triển tư duy và ngôn ngữ giúp các em mô tả sự vật theo một cách riêng, theo sự nhìn nhận của các em Điều này đem lại sự sáng tạo, bất ngờ và thú vị
7.2.2 Những khó khăn
Ở các lớp dưới, học Tập làm văn, các em mới chỉ dừng ở tìm từ, đặt câu và viết đoạn văn ngắn nói về sự vật nào đó Đến lớp 4, chương trình Tập làm văn tập trung vào việc rèn luyện các kĩ năng tạo lập văn bản Đó là kĩ năng phân tích đề bài, tìm ý, chọn ý; kĩ năng sắp xếp thành dàn ý; kĩ năng triển khai dàn ý thành đoạn văn mở bài, thân bài và kết bài Các kĩ năng này đòi hỏi các em phải có kĩ năng tổng hợp và kiến thức cao hơn
Trong nhiều năm giảng dạy chương trình Tập làn Văn lớp 4, tôi nhận ra một
số lỗi các em thường gặp khi viết văn:
a Về hình thức:
*Các em còn nhầm lẫn giữa đoạn văn với bài văn
Trang 6* Bài văn miêu tả của học sinh lớp 4 thường ngắn, khô khan, nghèo cảm xúc, mang tính liệt kê, ít hình ảnh,…
* Bài viết sai chính tả: l/n, s/x, d/gi/r
* Lỗi dấu câu:
+ Không dùng đúng dấu câu, thường là dùng ít dấu câu
+ Sử dụng dấu câu sai hoặc viết cả mài văn mà chỉ có vài dấu câu
Ví dụ: “Cây đào gầy guộc Màu nâu, khi sờ vào em cảm thấy xạm xạm, ra hoa rất đẹp, màu hoa đào mầu hồng, mùi thơm ngát, rất đẹp rễ ngắn, không lá to, chỉ ngắn chùn chùn, mầu xanh, gân như đàn sâu về đàn, ngoài ra hoa đào còn màu
đỏ rực rỡ, mầu hồng đầm mạnh mẽ, mỗi buổi sáng em đều tưới nước chăm bón tốt tươi ”
- Lỗi diễn đạt:
+ Lỗi dùng từ không phù hợp Ví dụ: “Cây đào gầy guộm Màu nâu, khi sờ vào em thấy xạm xạm.”
+ Câu không đủ thành phần Ví dụ: “Cây xoài là do tay ông em trồng Được
trồng ở cuối vườn.”
+ Câu có nội dung trùng lặp với câu khác trong bài văn
+ Câu không phân định được thành phần Ví dụ: Ngủ thọt vào cái mai (Tả con rùa)
+ Câu sai nghĩa
+ Nghĩa trong câu không rõ.Ví dụ: Tai con mèo rất là thính để bắt chuột + Câu không có sự tương hợp về nghĩa giữa các thành phần câu, giữa các vế câu.Ví dụ: Chiếc hộp bút của em màu xanh giúp em học giỏi
+ Các câu trong bài có ý đối lập nhau: Ví dụ: Con lợn to tròn, mập ú Mình chú thon dài
b.Về nội dung:
- Nhiều bài viết chưa tả được đặc điểm nổi bật của sự vật Bài làm còn sơ sài, mang tính liệt kê
- Sử dụng các biện pháp nghệ thuật còn chưa phù hợp
- Lặp từ, lặp câu nhiều
- Các câu, đoạn chưa có sự liên kết chặt chẽ
- Học sinh chỉ sử dụng câu kể, chưa biết kết hợp các loại câu khác để viết văn
- Việc sử dụng dấu câu còn hạn chế nên hiệu quả diễn đạt chưa cao
Trên đây là những lỗi điển hình thường gặp trong bài viết của học sinh
Trang 7Dưới đây là bảng thống kê chất lượng khảo sát đầu năm môn Tiếng Việt của lớp 4A2
BẢNG THỐNG KÊ CHẤT LƯỢNG KHẢO SÁT MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 4A1 và 4A2
Đầu năm học: 2018 – 2019
- Chất lượng học tập về bộ môn Tiếng Việt của học sinh lớp 4A2 tại trường Tiểu học Liên Minh chưa được cao, rất nhiều em còn gặp khó khăn, lúng túng khi viết văn Vì vốn từ của các em còn quá ít và cách sử dụng từ chưa thành thạo Đồng thời hứng thú học tập cũng ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả học tập của các em Ở các lớp dưới, số môn học và lượng kiến thức còn ít Sang đến lớp 4, các em tiếp cận nhiều môn học hơn, kiến thức nhiều và khó hơn đòi hỏi sự tập trung học tập cao hơn gây ra áp lực trong học tập Do vậy, giáo viên cần có những biện pháp phù hợp giúp học sinh cảm thấy nhẹ nhàng, hứng thú hơn trong học tập các môn học, nhất là phân môn Tập làm văn để có hiệu quả cao hơn
7.3 Tổ chức thực hiện giải pháp mới:
7.3.1 Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả
Giáo viên phải giúp học sinh hiểu rõ: Miêu tả là sử dụng ngôn ngữ để khắc họa lại sự vật đó, giúp người đọc, người nghe hình dung được hình dáng, kích thước, màu sắc, (hoạt động, ) của sự vật đó
Có hai chi tiết các em cần chú ý:
Một là, miêu tả bằng lời Vẽ bằng lời có nghĩa là dùng lời (nói và viết) mà giúp người đọc, người nghe hình dung được sự vật như nhìn vào hình vẽ vậy Cho nên khi nói đến chi tiết nào của vật thì không được chỉ gọi tên vật đó mà quan trọng là phải tả, tức là nêu rõ nét nổi bật khiến người đọc hiểu được như nhìn thấy vật đó trước mắt
Hai là, miêu tả chỉ nêu những đặc điểm nổi bật của vật, chứ không đòi hỏi liệt kê cho hết những đặc điểm của vật
7.3.2 Rèn kĩ năng quan sát đối tượng miêu tả
Để viết tốt bài văn miêu tả đòi hỏi học sinh cần có khả năng quan sát tốt Các em cần có kĩ năng quan sát, và phải biết chọn lọc các chi tiết quan sát được
Trang 8Nếu các em biết quan sát tinh vi, cặn kẽ và thấu đáo thì bài văn sẽ tường tận, đặc sắc, hấp dẫn hơn Quan sát hời hợt, phiến diện thì bài văn sơ sài, khô khan Một yếu tố quan trọng nữa là các em phải biết chuyển cái quan sát được thành lời văn
để đưa vào bài viết
Đối với đối tượng học sinh khá, giỏi giáo viên nên để cho các em tự quan sát, các em thường có những phát hiện bất ngờ bằng trí liên tưởng và nhận xét thú
vị trong mắt các em Song đối với các em học sinh trung bình và học sinh yếu nếu
để các em tự quan sát các em sẽ gặp nhiều khó khăn, lúng túng, mất thời gian mà hiệu quả không cao Do đó, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh này lựa chọn trình tự quan sát.Thông thường trình tự quan sát được thực hiện như sau:
- Trình tự không gian: Từ quan sát tổng quát đối tượng cho đến chi tiết từng
bộ phận của đối tượng cần miêu tả hoặc ngược lại
+ Quan sát tổng thể đối tượng cần quan sát còn gọi là quan sát bao quát chung đối tượng kể cả phần tĩnh và phần động của đối tượng cần quan sát
+ Quan sát chi tiết cần chú ý đến những bộ phận có nét tiêu biểu của sự vật làm nổi bật đối tượng cần miêu tả
- Trình tự thời gian:Quan sát đối tượng cần miêu tả theo trật tự về thời gian, cái gì trước, cái gì sau không nên đảo lộn thứ tự Nhận ra những nét tiêu biểu của
sự vật theo từng thời gian thay đổi
Dù theo trình tự nào thì cần hướng học sinh nhận ra những nét tiêu biểu hay chính là nét riêng của sự vật ấy giúp người đọc, người nghe cảm nhật được sự vật
đó
Một yếu tố cực kì quan trọng trong quan sát đó chính là vận dụng các giác quan có thể dùng để quan sát, cảm nhận được như: thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác và vị giác Nếu các em biết vận dụng, kết hợp tốt các giác quan để quan sát thì kết quả quan sát hết sức phong phú
Khi quan sát cần hướng học sinh phát hiện cái giống nhau và cái khác nhau của sự vật này với những sự vật khác để có thể liên tưởng là tiền đề phát triển các biện pháp nghệ thuật trong khi nói hoặc viết giúp cho câu văn thêm sinh động, hấp dẫn hơn
Ví dụ: Khi tả những búp non của cây bàng có thể liên tưởng tới những ngọn nến lung linh
- Học sinh cần biết quan sát hình ảnh, hoạt động và những tác động qua lại của đối tượng với các sự vật xung quanh
Trang 9- Các em cần ghi lại đầy đủ những gì đã quan sát
7.3.3 Hướng dẫn kĩ năng lập dàn ý
Sau khi học sinh quan sát sự vật cần miêu tả, để giúp các em chuyển cái mà các em quan sát được thành một hệ thống, thành một bài văn hoàn chỉnh đó chính là dàn ý Dàn ý giúp các em liên kết những điều các em quan sát được thành một trật tự nhất định Do đó các em cần có kĩ năng lập dàn ý Đây là khâu quan trọng giúp các em xây dựng nên nội dung của bài văn Do đó giáo viên cần giúp các em có kĩ năng lập dàn ý một cách chi tiết nhất
- Đầu tiên giúp các em hình thành các phần của một bài văn hay đoạn văn
- Trình tự mà các em định tiến hành miêu tả (theo không gian hay thời gian)
- Sắp xếp các ý miêu tả theo trật tự, lựa chọn từ ngữ cốt lõi cho từng hình ảnh lựa chọn