Sáng kiến kinh nghiệm lớp 2 về rèn luyện tư duy thông qua giải một số bài toán hình học

khai th¸c tÝnh ­u viÖt trong viÖc vÏ tam gi¸c ®Òu sÓ gi¶i bµi to¸n tÝnh sè ®o gãc 1 1 1 1 t Một trong những yêu cầu đặt ra của cải cách là phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt[.]

1

1.1 t

Một trong những yêu cầu đặt ra của cải cách là phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên Học sinh tự giác, chủ động tìm tòi, phát hiện và giải quyết nhiệm vụ nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức đã học vào bài tập và thực tiễn, trong đó có đổi mới dạy học môn toán Trong trường phổ thông, dạy toán là dạy hoạt động toán học Đối với học sinh

có thể xem việc giải toán là hình thức chủ yếu của hoạt động toán học Quá trình giải toán đặc biệt là giải toán hình học là quá trình rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp tìm tòi và vận dụng kiến thức vào thực tế Thông qua việc giải toán thực chất là hình thức để củng cố, khắc sâu kiến thức rèn luyện được những kĩ năng cơ bản trong môn toán

Trong hoạt động dạy học theo phương pháp đổi mới, giáo viên cần giúp học sinh chuyển từ thói quen thụ động sang thói quen chủ động Muốn vậy GV cần chỉ cho HS cách học, biết cách suy luận, biết tự tìm lại những điều đã quên, biết cách tìm tòi để phát hiện kiến thức mới Các phương pháp thường là những quy tắc, quy trình nói chung là các phương pháp có tính chất thuật toán Tuy nhiên cũng cần coi trọng các phương pháp có tính chất tìm đoán Học sinh cần được rèn luyện các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen Việc nắm vững các phương pháp nói trên tạo điều kiện cho học sinh có thể đọc hiểu được tài liệu, tự làm được bài tập, nắm vững và hiểu sâu các kiến thức cơ bản đồng thời phát huy được tiềm năng sáng tạo của bản thân và từ đó học sinh thấy được niềm vui trong học tập

Là một giáo viên toán trong quá trình tự học bồi dưỡng thường xuyên về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay bản thân cũng nhận thấy được yêu cầu trên là rất phù hợp và thiết thực Trong quá trình dạy học giải toán giáo viên phải biết hướng dẫn, tổ chức cho học sinh tìm hiểu vấn đề phát hiện và phân tích mối quan hệ giữa các kiến thức đã học trong một bài toán để từ đó học tìm được cho

mình phương pháp giải quyết vấn đề trong bài Chỉ trong quá trình giải toán tiềm năng sáng tạo của học sinh được bộc lộ và phát huy, các em có được thói quen nhìn nhận một sự kiện dưới những góc độ khác nhau, biết đặt ra nhiều giả thuyết khi phải lý giải một vấn đề, biết đề xuất những giải pháp khác nhau khi

xử lý một tình huống

Về khách quan cho thấy hiện nay năng lực học toán của học sinh còn rất nhiều thiếu sót đặc biệt là quá trình vận dụng các kiến thức đã học vào bài tập và thực tiễn Tỷ lệ học sinh yếu kém còn cao các em luôn có cảm giác học hình khó hơn học đại số Tình trạng phổ biến của học sinh khi làm toán là không chịu nghiên cứu kĩ bài toán, không chịu khai thác và huy động kiến thức để làm toán Trong quá trình giải thì suy luận thiếu căn cứ hoặc luẩn quẩn, trình bày cẩu thả, tuỳ tiện …

Về phía giáo viên phần lớn chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa của việc dạy giải toán Hầu hết GV chưa cho HS làm toán mà chủ yếu giải toán cho học sinh, chú ý đến số lượng hơn là chất lượng Trong quá trình dạy học giải toán

GV ít quan tâm đến việc rèn luyện các thao tác tư duy và phương pháp suy luận Thông thường GV thường giải đến đâu vấn đáp hoặc giải thích cho học sinh đến

đó, không những vậy mà nhiều GV coi việc giải xong một bài toán kết thúc hoạt động GV chưa thấy được trong quá trình giải toán nó giúp cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, kinh nghiệm, củng cố, khắc sâu kiến thức mà còn bổ sung nguồn kiến thức mới phong phú mà tiết dạy lý thuyết mới không thể có được

Trong quá trình công tác bản thân tôi không ngừng học tập nghiên cứu và vận dụng lý luận đổi mới vào thực tế giảng dạy của mình Qua quá trình tập huấn, được sự cộng tác của đồng nghiệp và sự chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường tôi đã tiến hành nghiên cứu và vận dụng quan điểm trên vào công tác giảng dạy của mình và thấy rất có hiệu quả

Xuất phát từ những lý do trên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu Đề tài mang

tên: “Rèn luyện tư duy thông qua giải một số bài toán hình học bằng nhiều

cách cho học sinh lớp 8 trường THCS Nga iền”.Với mong muốn góp phần

nâng cao chất lượng dạy học môn toán theo tinh thần đổi mới

1.2 ụ í g ê ứu:

Đây là đề tài rộng và ẩn chứa nhiều thú vị bất ngờ thể hiện rõ vẻ đẹp của môn Hình học và đặc biệt nó giúp phát triển rất nhiều tư duy của học sinh, nếu vấn đề này tiếp tục được khai thác hàng năm và được sự quan tâm góp ý của các thầy cô thì chắc hẳn nó sẽ là kinh nghiệm quý dành cho việc dạy học sinh khá giỏi Vì đây là đề tài rộng nên trong kinh nghiệm này chỉ trình bày một vài bài tập của môn Hình lớp 8

Chỉ có thể thấy được sự thú vị của những bài toán này trong thực tế giảng dạy, những bài toán cơ bản nhưng cũng có thể làm cho một số học sinh khá lúng túng do chưa nắm được những bài toán cơ bản Khi đi sâu tìm tòi những bài toán

cơ bản ấy không những học sinh nắm sâu kiến thức mà còn tìm được vẻ đẹp của môn Hình Vẻ đẹp đó được thể hiện qua những cách giải khác nhau, những cách

kẻ đường phụ, những ý tưởng mà chỉ có thể ở môn Hình mới có, làm được như vậy học sinh sẽ yêu thích môn Hình Đó là mục đích của bất kì giáo viên dạy ở môn nào cần khêu gợi được niềm vui, sự yêu thích của học sinh ở môn học đó Nhưng mục đích lớn nhất trong việc dạy học là phát triển tư duy của học sinh và hình thành nhân cách cho học sinh Qua mỗi bài toán học sinh có sự nhìn nhận đánh giá chính xác, sáng tạo và tự tin qua việc giải bài tập Hình đó là phẩm chất của con người mới

1.3 ố tượ g g ê ứu:

Đối tượng chính là học sinh lớp 8 trường THCS Nga Điền nh m rèn luyện tư duy thông qua giải một số bài toán hình học b ng nhiều cách Khi nhìn một bài toán dưới nhiều góc độ thì học sinh đó sẽ tự tin hơn, thích thú hơn với môn học, yếu tố đó rất quan trọng trong quá trình tự học, nó giúp quá trình rèn luyện hình thành tư duy cho học sinh tốt hơn

1.4 p ươ g p áp g ê ứu:

Để hoàn thành đề tài tụi đó sử dụng kết hợp nhiều phương phỏp cụ thể là:

- Nghiên cứu kỹ ch-ơng trình SGK, đọc thêm sỏch tham khảo (ch-ơng trình cũ và mới)

- Điều tra tình hình học sinh khi làm các bài toán

- Dùng ph-ơng pháp kiểm nghiệm thông qua việc ra đề kiểm tra

- Trao đổi với các đồng nghiệp, học hỏi kinh nghiệm Ngoài ra tụi cũn sử dụng một số phương phỏp khỏc

2

2.1 ơ sở lớ luậ sỏ g g :

Do tư duy là thuộc tớnh của tõm lớ, tư duy hỡnh thành và phỏt triển theo từng giai đoạn trong quỏ trỡnh trưởng thành của con người Tư duy đặc biệt phỏt triển mạnh ở giai đoạn thanh, thiếu niờn Vỡ vậy giỏo viờn cần phải quan tõm đến phương phỏp giảng dạy nh m phỏt triển tư duy cho học sinh một cỏch tốt nhất Tất cả cỏc mụn học đều phỏt triển tư duy cho học sinh nhưng mụn toỏn cú vai trũ quan trọng hơn cả Giải bài tập toỏn là lỳc học sinh được thể hiện kĩ năng, tớnh sỏng tạo, phỏt triển úc tư duy

Cỏc bài tập Hỡnh trong sỏch giỏo khoa rất đa dạng nhưng làm sao để cho phần lớn cỏc học sinh khỏ và trung bỡnh nhớ lõu, hiểu vấn đề đú mới là quan trọng Do đặc điểm của mụn Hỡnh khú, phải tư duy trừu tượng và kốm thờm việc

vẽ hỡnh phức tạp nờn GV phải tạo cho học sinh kĩ năng vẽ hỡnh và hướng dẫn học sinh tư duy dựa trờn những bài toỏn cơ bản

2.2 T ự trạ g vấ trướ ỏp ụ g sỏ g g

Qua quỏ trỡnh cụng tỏc giảng dạy, tụi thấy:

- Đa số HS, sau khi tỡm được một lời giải đỳng cho bài toỏn thỡ cỏc em hài lũng

và dừng lại, mà khụng tỡm lời giải khỏc, khụng khai thỏc thờm bài toỏn, khụng sỏng tạo gỡ thờm nờn khụng phỏt huy hết tớnh tớch cực, độc lập, sỏng tạo của bản thõn