Pham van dien luan an tien si phan bien kin co thong tin

Ngày nay, trước yêu cầu cao của quá trình đào tạo VĐV đòi hỏi bêncạnh các bài tập phát triển tố chất thể lực, phải đặc biệt chú ý tới những bàitập nhằm phát triển tố chất thể lực chuyên

Với mục tiêu tham dự các Đại hội thể thao châu lục và Thế vận hộiOlimpic của thể thao Việt Nam, sau hơn 10 năm du nhập cho đến nay NgànhThể dục thể thao đã tập trung đầu tư, phát triển môn bắn cung rộng khắp cáctỉnh thành trên phạm vi toàn quốc Đến nay đã có trên 17 tỉnh, thành, ngànhđầu tư phát triển môn bắn cung là: Hà Nội, Hải Phòng, Phú Thọ, Quân Đội,Hưng Yên, Bắc Kạn, thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Sóc Trăng, CầnThơ, Đồng Tháp, Bạc Liêu, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Quảng Ninh, Hải Dương

và gần đây nhất là tỉnh An Giang và Đắc Lắc

Cùng với các môn thể thao khác, trong những năm qua môn bắn cungcũng đã có những bước phát triển và tiến bộ, nhưng vẫn đang còn ở trình độthấp so với thế giới và một số nước trong khu vực Để môn bắn cung nước talên ngang tầm với trình độ các cường quốc thể thao thế giới, đòi hỏi phải nỗlực rất lớn trên nhiều mặt như: Xây dựng cơ sở vật chất, đào tạo đội ngũnhững nhà Khoa học, cán bộ, HLV để đáp ứng phong trào và nâng caothành tích Trong những năm gần đây, thực tiễn giảng dạy, huấn luyện và pháttriển môn bắn cung ở hầu hết các địa phương trên toàn quốc đã chỉ ra, trongnhiều trường hợp công tác đào tạo VĐV chưa chú ý đến việc huấn luyện toàndiện, chưa đảm bảo tính lôgíc giữa các mặt như kỹ thuật, chiến thuật, thể lực,tâm lý, ý chí [68], [79]

Ngày nay, trước yêu cầu cao của quá trình đào tạo VĐV đòi hỏi bêncạnh các bài tập phát triển tố chất thể lực, phải đặc biệt chú ý tới những bàitập nhằm phát triển tố chất thể lực chuyên môn ưu thế, đặc biệt là sức bền.Trong đó, tố chất sức bền chuyên môn có ý nghĩa quyết định vì nó là cơ sở, làtiền đề phát huy tối đa khả năng làm việc của các cơ quan chức phận và các tốchất vận động khác, phù hợp với đặc điểm của từng môn thể thao, tạo điềukiện thuận lợi cho tập luyện và thi đấu, đảm bảo hiệu quả sử dụng kỹ - chiếnthuật trong suốt thời gian thi đấu Sức bền giúp cho VĐV phát triển khả nănghoạt động, khối lượng tập luyện và thi đấu có hiệu quả trong suốt thời giandài Sức bền trong thi đấu đảm bảo cho VĐV giữ được nhịp độ trận đấu vớihiệu suất thi đấu ổn định và luôn phát huy được các ưu điểm về kỹ - chiếnthuật Ngoài ra, sức bền chuyên môn đóng vai trò quyết định trong những trậnđấu căng thẳng, đồng thời làm cho VĐV không nản chí khi bị đối phương dẫnđiểm Sức bền chuyên môn là một yếu tố quyết định đến sự phát triển toàndiện thể lực cho VĐV.

Thực tiễn công tác huấn luyện VĐV bắn cung hiện nay cho thấy, chấtlượng đào tạo VĐV các môn thể thao của nước ta đã đạt được những thànhtựu đáng kể Tuy nhiên, bên cạnh những mặt mạnh mà VĐV bắn cung ViệtNam đã đạt được như kỹ, chiến thuật còn một nhược điểm rất lớn cần phảikhắc phục đó là: Trình độ thể lực, đặc biệt là sức bền chuyên môn của một sốmôn thể thao Olympic, trong đó có môn bắn cung còn rất hạn chế Điều nàyđược bộc lộ qua khả năng thi đấu của các VĐV Việt Nam còn kém đặc biệtvào những thời điểm cần phát huy nỗ lực tối đa trong trận đấu

Trong thể thao nói chung và bắn cung nói riêng, đòi hỏi phải có sự kếthợp nhuần nhuyễn các yếu lĩnh kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý, môitrường và phương tiện tập luyện với phát triển tố chất thể lực, đặc biệt là tốchất sức bền chuyên môn Một VĐV có thể lực tuyệt vời nhưng nếu thiếu kỹ

thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý thì không thể chiến thắng được đối phương.Ngược lại, nếu một VĐV có các yếu tố kỹ thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý tốt mà thiếu thể lực thì cũng khó có thể chiến thắng được đối phương HaiVĐV có trình độ kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý và các điều kiện khácnhư nhau, song VĐV nào có sức bền chuyên môn tốt hơn thì VĐV đó sẽ đạtthành tích cao hơn, ổn định hơn trong các lần bắn về sau Phát bắn hay chu kỳbắn phải được ổn định một khoảng thời gian nhất định, khoảng thời gian nàyđòi hỏi phải có độ chuẩn xác tinh vi và muốn làm được những điều đó thìVĐV phải được trang bị thật tốt về yếu tố sức bền chuyên môn Cho nên cóthể khẳng định, sức bền chuyên môn là tố chất thể lực chuyên môn đặc trưngcủa VĐV bắn cung, là nền tảng và chỗ dựa để phát huy kỹ, chiến thuật

Huấn luyện sức bền chuyên môn còn đảm bảo phát triển mối quan hệchặt chẽ giữa nâng cao năng lực tố chất của cơ thể VĐV với việc nâng caonăng lực tâm lý, có tác dụng tích cực đến việc giáo dục các phẩm chất, nhâncách, đặc biệt là giáo dục ý chí cho VĐV [68], [77] Điều này được thể hiện ởnhững cố gắng nỗ lực hoàn thành khối lượng tập luyện, phấn đấu vượt quađược những thành tích của bản thân để vươn tới các thành tích mới, rèn luyệnbản lĩnh vững vàng, chủ động sáng tạo trong thi đấu Xu hướng phát triển củabắn cung hiện đại đòi hỏi ở VĐV khả năng thích ứng cao với lượng vận độnglớn và khả năng ổn định tâm lý cao trong thời gian dài Do đó, việc huấnluyện sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

là khâu không thể thiếu trong quá trình đào tạo, đặc biệt là đào tạo VĐV bắncung cấp cao, mà vấn đề này cho đến nay các HLV vẫn chưa thực sự coitrọng trong công tác đào tạo - huấn luyện

Từ những vấn đề nêu trên cho thấy, vấn đề phát triển sức bền chuyênmôn cho VĐV các môn thể thao nói chung và VĐV môn bắn cung cấp caonói riêng là một điều cấp bách không thể thiếu được

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu phát triển các tố chất thể lựcchuyên môn cho VĐV các môn thể thao đã thu hút nghiên cứu của nhiều nhàkhoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau, tuy nhiên còn chưa nhiều Các côngtrình nghiên cứu về phát triển tố chất sức bền chuyên môn cho VĐV các mônthể thao đã có giá trị khoa học ứng dụng tốt, nhưng số lượng còn hạn chế, đặcbiệt trong môn bắn cung hiện nay thì hầu như chưa có tác giả nào quan tâmnghiên cứu một cách đầy đủ.

Trước hết, phải kể đến các công trình khoa học nhằm nghiên cứu về tốchất thể lực chuyên môn của VĐV các môn thể thao như: Lê Hồng Sơn(2006) [56]; Lâm Quang Thành, Bùi Trọng Toại (2002) [59]; Nguyễn HạcThuý, Nguyễn Quý Bình (2000) [62] Kết quả nghiên cứu của các côngtrình này đã xây dựng được hệ thống các chỉ tiêu, tiêu chuẩn và hệ thống cácbài tập phát triển tố chất thể lực chung và thể lực chuyên môn cho VĐV cầulông, bóng ném ở giai đoạn chuyên môn hoá ban đầu và giai đoạn chuyênmôn hoá sâu

Song song với các công trình này là các công trình nghiên cứu nhằmphát triển các tố chất thể lực riêng lẻ cho VĐV các môn thể thao như: NguyễnĐương Bắc (2007) [7]; Phạm Đông Đức (1998) [24]; Trần Tuấn Hiếu (2004)[29]; Ngô Ích Quân (2007) [55]; Lê Hồng Sơn (2006) [56]; Vũ Xuân Thành(2012) [60]; Nguyễn Hữu Thắng (1998) [61]; Lê Trí Trường (2012) [75],Nguyễn Danh Hoàng Việt (2004) [83] Kết quả nghiên cứu của các côngtrình này đã xác định hệ thống các chỉ tiêu, tiêu chuẩn và hệ thống các bài tậpphát triển các tố chất sức bền chuyên môn, sức mạnh, sức mạnh tốc độ choVĐV các môn thể thao Với môn bắn cung do môn này đang trong giai đoạnphát triển ở Việt Nam hiện tại mới có 17 tỉnh thành đầu tư, nên cho đến naychưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề phát triển thể lựcchuyên môn cho VĐV một cách đầy đủ

Có thể thấy, các công trình nghiên cứu của các tác giả trên, dù ở lĩnhvực này hay lĩnh vực khác, song các kết quả nghiên cứu đó cũng đã xác địnhđược cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ sở khoa học đưa ra được những luận điểmtrong lĩnh vực huấn luyện phát triển tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV cácmôn thể thao Có thể nói, đây là nguồn tư liệu tham khảo chuyên môn hết sứcđáng quý trong lĩnh vực đào tạo - huấn luyện nâng cao tố chất thể lực chuyênmôn cho VĐV các môn thể thao.

Qua tìm hiểu thực tế công tác huấn luyện VĐV bắn cung cấp cao ở ViệtNam hiện nay thấy công tác huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn, đặc biệt làsức bền chuyên môn cho VĐV chủ yếu theo kinh nghiệm của các nhà chuyênmôn, cụ thể là sau khi cho VĐV tập luyện thường xuyên trong thời gian từ 3 -

6 tháng, nếu tăng trưởng về các tố chất thể lực, kỹ thuật, ý thức chiến thuật thìtiếp tục giữ lại để đào tạo, hoặc VĐV yếu tố chất thể lực nào thì HLV sẽ tăngcường huấn luyện các tố chất thể lực đó Cách thức huấn luyện theo kinhnghiệm truyền thống này có tác dụng nhất định nhưng chưa đủ cơ sở khoa học

Vì thế, nghiên cứu khoa học lựa chọn được các phương tiện và phương pháphuấn luyện sức bền chuyên môn cho các VĐV bắn cung cấp cao là đòi hỏi cấpthiết của thực tiễn đào tạo VĐV bắn cung nước ta hiện nay

Những phân tích trên đã khẳng định việc nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho nam vận động viên bắn cung cấp cao Việt Nam” là vấn đề cấp thiết để nâng cao hiệu quả công tác

huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn nói chung và huấn luyện tố chất sứcbền chuyên môn nói riêng cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở đánh giá thực trạng tố chất sức bền chuyên môn và việc sửdụng các bài tập phát triển tố chất sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắncung cấp cao ở nước ta, luận án tiến hành lựa chọn, ứng dụng hệ thống bài tập

phát triển sức bền chuyên môn phù hợp điều kiện thực tiễn hiện nay, xác địnhhiệu quả các bài tập đã lựa chọn trong thực tiễn công tác huấn luyện nhằmnâng sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao ở nước ta.

Mục tiêu nghiên cứu:

Đề đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án thực hiện các mụctiêu nghiên cứu sau:

Mục tiêu 1: Nghiên cứu xác định hệ thống test và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá

sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

Mục tiêu 2: Nghiên cứu thực trạng công tác huấn luyện sức bền chuyên môn

cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

Mục tiêu 3: Lựa chọn, ứng dụng và xác định hiệu quả hệ thống bài tập phát triển

sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học của luận án:

Qua thực trạng công tác huấn luyện tố chất sức bền chuyên môn chonam VĐV bắn cung cấp cao trên phạm vi toàn quốc cho thấy, hiệu quả cònthấp Một trong những nguyên nhân cơ bản là do hệ thống bài tập chuyênmôn ứng dụng trong huấn luyện chưa được xây dựng một cách hệ thống vàchưa đảm bảo đầy đủ cơ sở khoa học cần thiết Vì vậy, kết quả nghiên cứukhoa học của luận án nếu được áp dụng sẽ đem lại hiệu quả cao hơn tronghuấn luyện phát triển tố chất sức bền chuyên môn, góp phần nâng cao thànhtích thi đấu cho VĐV

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

1.1 Một số đặc điểm cơ bản của môn bắn cung.

1.1.1 Đặc điểm kỹ thuật môn bắn cung.

Theo xu thế hiện đại môn bắn cung nó có đặc trưng là nhanh, vững,liên tục và chuẩn xác Theo các chuyên gia, các nhµ khoa học thì kỹ thuậtmôn bắn cung có những đặc điểm sau:

Tính cá thể: Các kỹ thuật trình bày ở sách vở chỉ là một loại mô thức

động tác kỹ thuật lý tưởng hoá Với mỗi VĐV mô thức đó chưa chắc đã cóhiệu quả nhất, hợp lý nhất mà chỉ có lấy mô thức thể thao của quần thể làmchỗ dựa kết hợp với đặc điểm cá thể của VĐV Trên cơ sở tiến hành điềuchỉnh xác lập kỹ thuật cá nhân mới có thể đạt được sự hợp lý và hiệu quả kỹthuật cao nhất

Tính tương đối: Nghĩa là cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật

thì kỹ thuật của môn bắn cung không ngừng phát triển, tính hợp lý của nó chỉ

là tương đối

Tính hoàn chỉnh: Kỹ thuật môn bắn cung do các động tác cụ thể tổ hợp

thành, song không chỉ có mối quan hệ với VĐV mà còn có mối quan hệ vớicung, tên, bia và điều kiện môi trường Bất cứ sự biến đổi nào của động tác kỹthuật cũng như sự biến đổi của các nhân tố khác đều ảnh hưởng đến sự pháthuy hiệu quả của kỹ thuật hoàn chỉnh

Tính không gian - thời gian: Kỹ thuật bắn cung đều được các bộ phận

cơ thể hoàn thành trong một thời gian - không gian nhất định Tính khônggian - thời gian của các kỹ thuật ở các môn trong bắn cung đều biểu hiện rađặc điểm tính lặp lại thời gian ngắn, ở phần lớn các môn còn có đặc tínhkhông gian - thời gian tương đối tĩnh tại (giữ im) Trong các kỹ thuật của bắncung đặc tính thời gian, không gian này biến đổi rất nhỏ song có yêu cầu rấtcao về độ chính xác

Tính thao tác kỹ thuật: Bắn cung là một loại kỹ thuật mang tính thao

tác khác với các môn thể thao không thực hiện kỹ thuật với khí tài ở chỗ: Kỹthuật bắn cung là một loại kỹ thuật coi trọng cả hai thao tác là VĐV phảithông qua não để thao tác cơ thể, luyện thành các động tác tương ứng, đồngthời còn phải thao tác cung và các dụng cụ để hoàn thành quá trình bắn tốtnhất, chính là kỹ thuật thao tác hợp nhất giữa người và cung Song thao tácnày lấy một bia cố định làm mục tiêu, đồng thời chịu ảnh hưởng của ngoại lực

tự nhiên như áp suất, không khí, gió, môi trường xung quanh… Vì vậy, yêucầu thao tác kĩ thuật bắn cung như: giương cung, kéo cung, áp sát, ngắmchuẩn và thả tên (kết thúc) phải mang những đặc trưng sau:

Thứ nhất: Động tác phải thống nhất và ổn định

Thứ hai: Nhịp điệu phải mang tính liên tục và thăng bằng ổn định, hạnchế động tác thừa Ổn định về cảm giác vận động, ổn định về kỹ thuật và cảmgiác cơ thể ổn định, mới đủ điều kiện để điều khiển mũi tên bắn trúng đích.Đây là một năng lực tổng hợp

Tính mục đích: Tính mục đích của kỹ thuật bắn cung tập trung biểu

hiện ở việc bắn trúng vòng 10 để giành thành tích thi đấu tốt nhất [52] Cụ thểnhư sau:

Thứ nhất: Tính hứng thú là luôn luôn ưa thích môn bắn cung

Thứ hai: Biểu tượng kỹ thuật phải rõ ràng, tức là cảm giác cơ thể phảisâu sắc Muốn thế năng lực tập trung chú ý rất cao, thì mới có thể điều khiển,khống chế được và thể hiện cuối cùng là giữ được động tác kỹ thuật chuẩn xác

Thứ ba: Ổn định là hạt nhân như ổn định về thân thể, ổn định về trọngtâm, ổn định về sức mạnh các nhóm cơ có liên quan Trong bắn cung cần chú

ý đặc biệt đến các cơ như cơ vai sau, cơ cổ, cơ tay và cơ thắt lưng, cho nênkhi huấn luyện các tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung cần chú ýđặc biệt đến vấn đề này

Thứ tư: Chuẩn xác là mục đích cho tất cả các trận đấu đều thắng Trongchuẩn xác đặc biệt là chức năng của não rất quan trọng, không đơn thuần làngắm chuẩn.

Từ những đặc điểm nêu trên, trong thi đấu môn bắn cung cần phải thựchiện theo mô hình sau:

Một là: Năng lực thăng bằng - ổn định trọng tâm, tâm lý

Hai là: Sức mạnh bền của chi trên phải tốt

Sáu là: Độ ổn định của cơ delta khi kéo giữ cung

Bảy là: Cảm giác thống nhất của các nhóm cơ có liên quan khi thựchiện kỹ thuật

Tám là: Biểu tượng động tác phải rõ ràng

Chín là: Thời gian kết thúc phải thống nhất

Chính những đặc điểm trên của kỹ thuật bắn cung đã chi phối việchình thành kỹ năng vận động trong quá trình huấn luyện môn bắn cung

1.1.2 Đặc điểm quy luật hình thành kỹ năng vận động trong bắn cung.

Quy luật tính giai đoạn của việc hình thành kỹ năng môn bắn cung.

Việc hình thành kỹ năng động tác bắn cung giống như kỹ năng các độngtác khác có thể chia thành các giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn huấn luyện lại

có những nhiệm vụ giảng dạy, huấn luyện khác nhau [88], [89], [90]

Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn lan toả: Giai đoạn này nhiệm vụ huấn

luyện là bước đầu xây dựng biểu tượng động tác bắn cung, học tập và nắmvững động tác bắn cung để bước đầu hình thành kỹ thuật động tác

Giai đoạn thứ hai là giai đoạn ức chế phân biệt: Nhiệm vụ của giai

đoạn này là nâng cao và hoàn thiện kỹ năng động tác bắn cung, thải loại cácđộng tác dư thừa và sự căng thẳng cơ bắp

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn tự động hoá: Nhiệm vụ là thành thạo và

từng bước hình thành định hình động lực của động tác bắn cung Chú trọngcải tiến các chi tiết kỹ thuật, xác lập đặc điểm kỹ thuật và phong cách kỹ thuậtcủa riêng mình

Giai đoạn thứ tư là giai đoạn kỹ xảo trình độ cao: Nhiệm vụ là nâng

cao năng lực biểu hiện kỹ thuật động tác trong những điều kiện thay đổi, nângcao toàn diện năng lực nhịp điệu toàn bộ cơ thể và năng lực ứng biến trong thiđấu, giai đoạn 1 và giai đoạn 2 được hoàn thành trong giai đoạn huấn luyệnban đầu Yêu cầu của 2 giai đoạn này cần đạt được là tạo được tư thế bắncung thích hợp, thoải mái, nâng cung và giữ cung chính xác, dùng phươngthức thông dụng để nắm giữ cung Có thể điều khiển hô hấp, ngắm chuẩnchính xác, có thể khống chế cơ bắp và các bộ phận [91], [93], [94]

Nhiệm vụ chủ yếu của huấn luyện kỹ năng ở 2 giai đoạn này là xácđịnh mục tiêu huấn luyện, bước đầu xây dựng biểu tượng động tác, tư thếhoàn chỉnh Tìm hiểu toàn bộ quá trình của động tác kỹ thuật, thông qua tậpluyện hệ thống và lặp lại có thể hoàn thành động tác tư thế bắn cung một cáchtương đối tốt Cũng ở giai đoạn 1 và 2 này với thanh thiếu niên bước đầu tậpbắn cung nên tiến hành giảng dạy và huấn luyện kỹ năng thời kỳ đầu theo trình

tự dưới đây:

Trước hết tập luyện mô phỏng, giảng giải yếu lĩnh động tác bắn cunglàm cho người học nắm vững được cấu trúc và yếu lĩnh động tác tư thế bắncung hoàn chỉnh, và phương pháp hoàn thành động tác Thông qua vừa giảnggiải, phân tích thị phạm làm cho VĐV xây dựng được biểu tượng động tácchính xác đồng thời tiến hành bắt chước

Kế đó là tập luyện thăng bằng tĩnh và cảm giác dùng lực cơ bắp Dựa vàonguyên tắc nâng dần và nguyên tắc từ dễ đến khó, trước hết nắm vững tư thế bắnchính xác, tiếp đó là tiến hành tập luyện tính ổn định của “người - cung”.

Tiếp theo là: Sửa chữa sai sót động tác Chủ yếu tập trung nắm bắt việcquy phạm hoá và trình tự hoá động tác, kịp thời sửa chữa những động tác sainảy sinh khi dùng lực

Cuối cùng xây dựng đúng định hình động lực kỹ thuật bắn, qua tậpluyện lặp lại xây dựng chính xác định hình kỹ thuật, trên cơ sở đó tăng dầnlượng vận động tập luyện

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn nâng cao chuyên sâu trong huấn luyệnnhiều năm hoặc trong giai đoạn nâng cao trình độ bắn cung trong quá trìnhhuấn luyện ở giai đoạn cuối, là giai đoạn huấn luyện nâng cao trình độ chuyênmôn của bắn cung nên phải đạt được các yêu cầu sau:

Các động tác thực hiện nhịp nhàng, cảm giác khống chế tốt Để điềukhiển các động tác chi tiết trong bắn cung cần có sự phân phối sức mạnh phùhợp chính xác, hình thành và duy trì được cảm giác tinh tế, ổn định về thânthể (trọng tâm đặc biệt quan trọng) khi giữ cung và cảm giác tinh tế ở trạngthái ban đầu khi làm quen với cung để bước vào trạng thái ổn định Tính dựbáo với thời kỳ ổn định tối ưu của cung, cảm giác rung động nhẹ của bàn taynắm giữ cung cũng như tính chính xác cao độ của ngắm chuẩn và các nănglực chuyên môn khác đều đạt được trình độ kỹ xảo cao độ

Trong huấn luyện kỹ năng ở giai đoạn này chú ý các đặc điểm sau:Một là học tập tăng cường kỹ thuật làm cho khái niệm động tác đượchiểu một cách chính xác và nâng cao được năng lực phân tích kỹ thuật độngtác, năng lực điều khiển cung, tên chuẩn xác, tinh tế của người tập

Hai là xác định các tiêu chuẩn đánh giá kỹ thuật chủ yếu, nắm chắcviệc huấn luyện chi tiết kỹ thuật nâng cao năng lực phân tích kỹ thuật đúng

sai cho người học, ngăn ngừa biên độ giao động của động tác kỹ thuật, nhất làđộng tác kết thúc.

Ba là, nâng cao lượng vận động tập luyện một cách phù hợp như tăngdần thời gian tập luyện, số lần nâng cung, kéo giữ cung, tập trung ngắm đích

Bốn là xếp sắp thoả đáng khối lượng huấn luyện mang tính đối kháng

và tính thi đấu, nhưng giai đoạn này không được nóng vội thi đấu quá sớm

Giai đoạn thứ tư phần lớn dùng cho việc nâng cao trình độ chuyên mônmang tính thi đấu trong huấn luyện nhiều năm, chủ yếu là huấn luyện để nângcao thành tích cho VĐV [35]

Quy luật truyền dẫn thông tin trong huấn luyện kỹ năng bắn cung.

Từ góc độ điều khiển huấn luyện theo các nhà khoa học thể thao nhưAleco B (1996) [1], D.Harre (1996) [27], Nguyễn Duy Phát (1999) [52],Philin (1996) [53], Utkin V.L (1996) [78] thì toàn bộ quá trình huấn luyệnđều được thực hiện bởi mối liên hệ thông tin giữa người truyền đạt thông tin -tức người điều khiển (HLV hoặc nhà khoa học) với người thu nhận thông tintức người bị điều khiển (VĐV hoặc học sinh) Quá trình huấn luyện chính làquá trình truyền dẫn thông tin lẫn cho nhau Giai đoạn chủ yếu và phươngthức chủ yếu của truyền dẫn thông tin trong huấn luyện kỹ năng môn bắncung được diễn ra như sau:

Bước thứ nhất: Huấn luyện viên truyền đạt các thông tin cần thiết tớicác VĐV

Bước thứ hai: VĐV tiếp nhận những thông tin từ bên ngoài 1 cách cóhiệu quả

Bước thứ ba: VĐV sẽ tiến hành xử lý thông tin có hiệu quả nhữngthông tin đã tiếp nhận được (phân tích, tư duy và lý giải)

Bước thứ tư: VĐV phát ra các tín hiệu điều khiển từ não tới các cơquan vận động (tứ chi và thân người) đồng thời hoàn thành động tác

Bước thứ năm: Thông qua thông tin ngược sinh học của bản thân bêntrong cơ thể người tập để điều chỉnh động tác của bản thân Cuối cùng hoànthành động tác chuẩn xác theo yêu cầu quy định.

Quy luật chuyển dịch lẫn cho nhau của kỹ năng môn bắn cung.

Sự chuyển dịch lẫn cho nhau về kỹ năng môn bắn cung chỉ sự ảnhhưởng lẫn nhau giữa kỹ năng môn bắn cung với các kỹ năng khác (như nănglực cơ thể, năng lực tâm lý) giữa các kỹ năng vận động của các khâu kỹ thuậtvới nhau (như kỹ năng ngắm bắn), giữa kỹ năng cũ và kỹ năng mới

Những ảnh hưởng này lại được chia thành ảnh hưởng tốt thúc đẩy lẫnnhau và ảnh hưởng không tốt ràng buộc lẫn nhau Trong ảnh hưởng tốt lại cóthể phân thành những ảnh hưởng trực tiếp và ảnh hưởng gián tiếp, ảnh hưởngcùng loại và ảnh hưởng khác loại, ảnh hưởng từng mặt và ảnh hưởng nhiềumặt, từ đó hình thành nên mối quan hệ chuyển dịch khác nhau

Quy trình của việc hình thành kỹ năng vận động môn bắn cung

Cũng như các môn thể thao khác, trong bắn cung việc hình thành vànâng cao kỹ thuật và kỹ năng vận động đều tồn tại tính trình tự logic một cáchnghiêm ngặt, nên nếu không tìm hiểu mối quan hệ trình tự giữa chúng hoặckhông dựa theo quy luật phát triển trình tự vốn có của nó để xếp sắp huấnluyện kỹ năng cho học viên bắn cung sẽ khó có thể đạt được hiệu quả giảngdạy và huấn luyện tốt Quy trình của việc hình thành kỹ năng môn bắn cung

có một số đặc điểm sau:

Một là: Trình tự động tác kỹ thuật từng phần khác nhau của bắn cung

cũng khác nhau

Hai là: Trình tự hình thành kỹ năng bắn cung và trình tự huấn luyện

bắn của các kỹ thuật động tác khác nhau cũng khác nhau

Ba là: Trình tự tư duy của VĐV bắn cung với tính đối ứng của trình độ

kỹ thuật động tác phải mang tính đồng bộ mới có thể đạt được hiệu quả tối ưu

Môn bắn cung là một môn thể thao yêu cầu về độ chính xác rất cao, nêncần phải nghiêm khắc dựa vào các quy luật trên để tiến hành giảng dạy vàhuấn luyện kỹ thuật mới có thể đạt được hiệu quả tối ưu.

1.1.3 Đặc điểm huấn luyện thể lực chuyên môn VĐV môn bắn cung.

Trong môn bắn cung các tố chất biểu hiện hết sức đa dạng, song yếu tốsức mạnh biểu hiện rõ hơn cả là các bài tập thể hiện sự nỗ lực cơ bắp để khắcphục trọng lượng và lực kéo cung hoặc đề kháng lại nó Bài tập này được lựachọn để có thể thúc đẩy sự hình thành kỹ xảo vận động “cốt lõi” và phát triểncác tố chất thể lực thích hợp với môn bắn cung

Hoàn thiện kỹ thuật và chiến thuật được tiếp tục huấn luyện ở giai đoạnchuyên sâu Trong giai đoạn này, nhiệm vụ chủ yếu là đảm bảo nắm vững kỹthuật môn bắn cung, có thể sử dụng được trong các điều kiện khó khăn củatập luyện và thi đấu, phát triển kỹ thuật sở trường, các tố chất thể lực chuyênmôn cần thiết và ý chí có tác dụng hoàn thiện trình độ điêu luyện về kỹ thuật

và chiến thuật cho VĐV [99], [102], [123], [124]

Ở giai đoạn huấn luyện này, phương pháp thi đấu có vai trò ngày cànglớn trong việc hoàn thiện kỹ thuật Trình độ điêu luyện về chiến thuật phầnnhiều phụ thuộc vào trình độ huấn luyện thể lực, kỹ thuật và tâm lý của VĐVbắn cung

Trong quá trình giảng dạy huấn luyện VĐV bắn cung, phải quan tâmđúng cho việc huấn luyện thể lực chuyên môn Việc huấn luyện thể lực chuyênmôn cho VĐV bắn cung phải theo các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc tăng lượng vận động ngày một lớn hơn cho đến tối đa.

Khi huấn luyện thể lực tác động của bài tập các cơ quan vận chuyển vàtiêu thụ ôxy phải hoạt động nhiều hơn so với yêu cầu trong suốt các buổi tậphàng tuần và những hoạt động thể lực bình thường Cơ thể dần dần thích nghivới lượng vận động ngày một tăng, sự hấp thụ ôxy được cải thiện, mặt khác,

tác dụng tập luyện sẽ được giảm dần khi lượng vận động đã được tăng lên ởmức chỉ có tác dụng duy trì Nếu muốn tăng trình độ thể lực hơn phải tănglượng vận động lên cao hơn nữa [11], [12], [18].

Việc tập luyện có thể được tăng theo từng bước về thời gian luyện tập,cường độ hoặc tần suất các bài tập, nghĩa là có thể lập kế hoạch tập luyện theocác yếu tố thời gian, cường độ số lần thực hiện bài tập Điều quan trọng nhất

là huấn luyện phải có kế hoạch và phải phù hợp với điều kiện tập luyện, khảnăng thể lực của VĐV và thời gian của mùa thi đấu Điều này quan trọngkhông chỉ vì để có được hiệu quả tối ưu khi tập luyện mà còn tránh cho VĐVkhông bị tổn thương do tập luyện quá sức Khi thực hiện nguyên tắc này việc

sử dụng các bài tập đều phải đảm bảo tác động chính và phụ [21], [23], [33],[50]

Mỗi bài tập có ảnh hưởng tới cơ thể bằng nhiều con đường khác nhau

Ví dụ: Bài tập chạy là bài tập sơ đẳng nhất về các cơ quan vận chuyển và hấp

thụ ôxy Khi chạy tất cả các cơ quan đều phải hoạt động tích cực hơn vàchúng được rèn luyện; ngay cả các khớp, gân, dây chằng và các mô liên kếttrong cơ cũng được rèn luyện Tác dụng chính của việc tập chạy là luyện tậpkhả năng ưa khí, còn tác dụng phụ rất quan trọng là luyện tập các khớp xương

và các mô liên kết Trên thực tế có thể đạt được hiệu quả luyện tập 100% ởmột khía cạnh nào đó Vì vậy không thể đồng thời luyện tập cả khả năng ưakhí và sức mạnh tối đa có hiệu quả bằng một bài tập Nhận thức được ảnhhưởng phụ là vô cùng quan trọng vì những ảnh hưởng phụ này thường tácđộng lên những chương trình tập luyện Chính vì vậy khi lên chương trình vàthời gian biểu luyện tập phải chú ý tới chúng [65], [66], [76]

Nguyên tắc kết hợp với chuẩn bị chung và chuẩn bị chuyên môn.

Chuẩn bị thể lực chung được sử dụng phần lớn trong giai đoạn huấnluyện cơ bản với những mục tiêu rõ ràng

Chuẩn bị thể lực chuyên môn là phần không được thiếu và là hình thứcluyện tập chủ yếu trong các thời kỳ thi đấu.

Chuẩn bị chung là cơ sở bảo đảm cho phát triển kỹ năng vận động vànăng lực tâm lý, tinh thần cho VĐV chuẩn bị chuyên môn Hai phần đó khôngthể tách rời nhau trong tất cả các giai đoạn, chu kỳ huấn luyện của kế hoạchhuấn luyện [2], [4], [6], [35], [39]

Nguyên tắc biến đổi lượng vận động và nghỉ ngơi.

Đây là nguyên tắc phản ánh quy luật sinh lý: Hồi phục cũng quan trọngnhư lượng vận động trong quá trình thích nghi Vì vậy huấn luyện viên khôngchỉ chú ý đến lượng vận động mà còn phải quan tâm đến thời gian và cácthông số khác nhau của quá trình nghỉ ngơi hồi phục, đặc biệt trong tình hình

có hạn chế về dinh dưỡng [19], [30], [31]

Việc tính toán lượng vận động và nghỉ ngơi trong từng bài tập, từngbuổi tập và cả chu kỳ khác nhau phải theo đúng nguyên tắc khoa học và quyluật sinh lý nhằm đạt được hiệu quả huấn luyện tích cực nhất, hạn chế các tácđộng tiêu cực Việc vận dụng nguyên tắc này khi sử dụng các bài tập phải có

sự biến đổi lượng vận động, bởi mối quan hệ giữa lượng vận động và nghỉngơi trong tập luyện đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thành tíchcho VĐV [41], [44] Hiện nay quan niệm nghỉ ngơi nên sử dụng hình thứcnghỉ ngơi tích cực không nên sử dụng hình thức nghỉ ngơi tiêu cực trong quátrình tập luyện Sau tiếp thu lượng vận động nhất định thì quá trình hồi phụcxảy ra Trong một buổi tập hay một chu kỳ tập luyện với nhiều lượng vậnđộng xen kẽ các quãng nghỉ thì nguồn năng lượng cơ thể luôn biến động vàdiễn biến dưới dạng “làn sóng” Việc sắp xếp lượng vận động và nghỉ ngơihợp lý nhằm tác động các lượng vận động phù hợp vào các thời điểm thíchhợp để nâng cao dần đỉnh của các làn sóng, để nhằm đạt được mục đích củahuấn luyện [49], [64]

Nguyên tắc huấn luyện theo chu kỳ.

Đây là nguyên tắc phản ánh hiện tượng sinh học của con người, muốn

có kết quả huấn luyện tốt thì huấn luyện viên phải chú ý quán triệt nguyên tắcnày, thường có các loại [27], [41], [47]:

Chu kỳ ngắn thường là chu kỳ tuần

Chu kỳ trung bình gồm 3 - 6 chu kỳ ngắn

Chu kỳ dài (từ 6 tháng đến 1 năm)

Chu kỳ nhiều năm (nhiều chu kỳ dài)

Việc phân chia chu kỳ tập luyện trong năm thường căn cứ vào các giảithi đấu chính trong năm

1.2 Các quan điểm và phương pháp phát triển tố chất sức bền chuyên môn trong huấn luyện VĐV bắn cung cấp cao.

1.2.1 Các quan điểm về sức bền chuyên môn trong huấn luyện thể thao.

Sức bền là một trong những tố chất thể lực quan trong trong huấn luyệnthể thao, trong vận động sức bền là khái niệm rất rộng Các quan điểm về sứcbền trong nhiều tài liệu có những cách thể hiện và tiếp cận khác nhau Quaphân tích tổng hợp có các quan điểm sau:

Theo Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn (2000): Sức bền là năng lực thựchiện một hoạt động với cường độ cho trước, hay là năng lực duy trì khả năngvận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thể chịu đựng được [65]

Do thời gian hoạt động đó cuối cùng bị giới hạn bởi xuất hiện của mệtmỏi nên cũng có thể định nghĩa sức bền là năng lực của cơ thể chống lại mệtmỏi trong một hoạt động nào đó Các tác giả cho rằng, sức bền luôn luôn liênquan đến khái niệm mệt mỏi Khi thực hiện một hoạt động liên tục và tươngđối căng thẳng nào đó thì sau một thời gian con người sẽ thấy việc tiếp tụcngày càng khó khăn hơn Trong một thời gian nhất định, mặc dù khó khăn

tăng lờn nhưng cường độ hoạt động vẫn được duy trỡ ở mức ban đầu nhờ sự

nỗ lực của ý chớ

Theo Harre.D (1996) cho rằng: Sức bền là khả năng chống lại sự mệtmỏi của VĐV Sức bền đảm bảo cho VĐV đạt được một cường độ tốt nhất(tốc độ, dựng lực, nhịp độ chơi hoặc thi đấu, sử dụng sức lực) trong thời gianvận động kộo dài của thi đấu tương ứng năng lực huấn luyện của mỡnh Sứcbền cũn đảm bảo chất lượng động tỏc cao và giải quyết hoàn hảo cỏc hành vi

kỹ - chiến thuật tới cuối cuộc thi đấu và khi vượt qua một khối lượng vậnđộng lớn trong tập luyện Tỏc giả cũng cho rằng, sức bền là một nhõn tố ảnhhưởng lớn đến thành tớch thi đấu và khả năng chịu đựng lượng vận động củaVĐV Sức bền được phỏt triển tốt cũng là một trong những điều kiện quantrọng để hồi phục nhanh sau vận động [27]

Theo gúc độ sinh hoỏ Mensicop V.V và Volcop N.I (1997) cho rằng:Sức bền thể hiện dưới dạng kộo dài thời gian hoạt động ở một cường độ nhấtđịnh đến khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiờn của mệt mỏi cũng như giảmkhả năng hoạt động khi bắt đầu mệt mỏi và cuối cựng dẫn đến ngừng vậnđộng Sức bền được đo bằng thời gian thực hiện vận động đến khi phải dừnglại (thời gian ngưỡng - tng) [42], [105], [106] Trờn quan điểm sinh hoỏ, sứcbền được xỏc định bởi tỷ số dự trữ cỏc chất năng lượng được sử dụng với tốc

độ tiờu hao năng lượng khi thực hiện bài tập đó định:

ng

Dự trữ năng l ợng (J)Sức bền (t , phút)=

Tốc độ tiêu hao năng l ợng (J/phút)Như vậy sức bền được xỏc định bằng thời gian hoạt động ở cường độ

đó định đến khi hết hoàn toàn năng lượng dự trữ cú thể cú Theo gúc độ sinh

lý, cỏc tỏc giả Lưu Quang Hiệp, Phạm Thị Uyờn (2003) cho rằng: Sức bền làkhả năng thực hiện lõu dài một hoạt động nào đú Sức bền là một tố chất thểlực vỡ vậy cú tớnh tương đối rất cao, được thể hiện trong một loại hoạt động

nhất định Nói cách khác, sức bền là một khái niệm chuyên biệt thể hiện khảnăng thực hiện lâu dài một hoạt động chuyên môn nhất định Sức bền thườngđặc trưng cho khả năng thực hiện các hoạt động thể lực kéo dài liên tục từ 1 -

3 phút trở lên, với sự tham gia của một khối lượng cơ bắp lớn (từ 1/2 toàn bộlượng cơ bắp của cơ thể), nhờ hấp thụ ôxy để cung cấp năng lượng cho cơ chủyếu hoặc hoàn toàn bằng con đường ưa khí Như vậy sức bền trong thể thao làkhả năng thực hiện lâu dài hoạt động cơ bắp toàn thân hoặc chủ yếu mangtính ưa khí [30], [31]

Từ phân tích các quan điểm về sức bền của các tác giả trong nước vàtrên thế giới cho thấy:

Hầu hết các tác giả đều thống nhất và cho sức bền là khả năng thựchiện lâu dài một hoạt động nào đó với cường độ nhất định, nên sức bền là tốchất thể lực được thể hiện trong một loại hoạt động Nói cách khác sức bền làmột khái niệm chuyên biệt thể hiện khả năng thực hiện lâu dài một hoạt độngchuyên môn nhất định

Sức bền có vai trò to lớn với thành tích thi đấu và khả năng chịu đựngLVĐ, luôn gắn liền với hiện tượng mệt mỏi và khả năng hồi phục của VĐV

Để phát triển được sức bền trong tập luyện thì VĐV phải khắc phụcmệt mỏi

Trong tập luyện và thi đấu bắn cung hiện đại đòi hỏi rất nhiều về thểlực thể hiện qua việc VĐV phải vận động rất tích cực Phần lớn các phối hợp

kỹ - chiến thuật phải dựa trên sự duy trì hoạt động căng cơ với sự nỗ lực ý chícao nên điều này đòi hỏi VĐV phải có trình độ phát triển cao về sức mạnhbền và sức bền chuyên môn

Tóm lại, từ phân tích đặc điểm thi đấu của môn bắn cung và các quan

điểm về sức bền của các chuyên gia, có thể đưa ra khái niệm sức bền chuyênmôn trong huấn luyện VĐV bắn cung như sau: Sức bền chuyên môn trong

bắn cung là khả năng chống lại mệt mỏi của VĐV để đảm bảo nhịp độ và chấtlượng hoạt động chuyên môn trong từng loạt bắn, đợt bắn, hay chu kỳ bắn vớicường độ cao trong suốt thời gian thi đấu Theo góc độ sinh lý sức bềnchuyên môn trong bắn cung là sức bền hỗn hợp ưa khí và yếm khí, trong đósức bền yếm khí là chính, sức bền ưa khí là cơ sở.

1.2.2 Phân loại sức bền.

Hoạt động vận động của con người rất đa dạng Các môn thể thao khácnhau có hoạt động đặc thù riêng mang tính chất và cơ chế mệt mỏi khác nhau.Mệt mỏi phân ra: mệt mỏi về trí lực và mệt mỏi về phương diện cảm giác, mệtmỏi về thể xác (thể lực) và mệt mỏi về tinh thần (tình cảm) Sự mệt mỏi về thểxác được tạo ra bởi sự hoạt động của cơ bắp, nên các loại sức bền tương ứngcũng khác nhau [12], [22], [25], [34], [72] Cách phân loại sức bền như sau:

Căn cứ vào thời gian hoạt động, các nhà khoa học như Harre.D [27],

Trịnh Hùng Thanh, Lê Nguyệt Nga [57], Trịnh Trung Hiếu và Nguyễn Sĩ Hà[58], Nguyễn Thế Truyền [72], chia sức bền ra thành 3 loại:

Sức bền trong thời gian dài là sức bền cần thiết để vượt qua cự ly hoặchoàn thành khối lượng vận động trong thời gian 11 phút tới nhiều giờ, thànhtích phụ thuộc vào khả năng hoạt động ưa khí Trên cơ sở yêu cầu khác nhau

về trao đổi chất nên sức bền trong thời gian dài lại chia thành 3 loại là sức bềntrong thời gian dài I, II và III tương ứng với thời gian thi đấu từ 10 - 30 phút,

từ 30 đến 90 phút và trên 90 phút

Sức bền trong thời gian trung bình là sức bền cần thiết để hoàn thànhkhối lượng vận động trong thời gian từ 2 đến 11 phút Thành tích sức bền nàyđòi hỏi sự hoạt động đầy đủ của khả năng ưa khí và khả năng yếm khí, phụthuộc vào mức độ phát triển của sức mạnh - bền và sức nhanh bền

Sức bền trong thời gian ngắn (45 giây đến dưới 2 phút): Thành tích phụthuộc vào khả năng hoạt động yếm khí và sự phát triển sức mạnh - bền và sứcnhanh bền

Căn cứ vào trạng thái năng lực làm việc của hệ thống cung cấp năng lượng, Aulic I.V [2], Nguyễn Ngọc Cừ và cộng sự [18], Lưu Quang Hiệp,

Phạm Thị Uyên [31], Nabatnhicova M.Ia [46] chia sức bền ra thành 2 loại

Sức bền ưa khí (aerobic) là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trongđiều kiện sử dụng nguồn năng lượng thông qua quá trình ôxy hoá hợp chấthữu cơ giàu năng lượng trong cơ thể

Sức bền yếm khí (anaerobic) là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thểtrong điều kiện dựa vào các nguồn cung cấp năng lượng yếm khí (ATP, CP)phốt phorin và sức bền hệ thống cung cấp năng lượng láctat Các nhà khoahọc khẳng định: sức bền là chỉ làm việc trong một thời gian dài mới có tácdụng là sai lầm vì thực tế trong hoạt động thể thao có mệt mỏi thì có sức bền

Dựa trên 2 quan điểm trên thì tố chất sức bền môn bắn cung thuộc loạisức bền trong thời gian trung bình sử dụng năng lượng hỗn hợp ưa khí và yếmkhí, thành tích phụ thuộc vào khả năng hoạt động của hệ cung cấp năng lượng

Sức bền khu vực (mệt mỏi khu vực): Là loại sức bền trong các hoạtđộng có từ 1/3 đến 2/3 khối lượng cơ tham gia

Sức bền chung (mệt mỏi chung): Là sức bền trong các hoạt động kéodài với cường độ thấp có sự tham gia của 2/3 nhóm cơ trở lên Trong hoạt

động này đòi hỏi cơ quan tuần hoàn và hô hấp hoạt động khẩn trương để đảmbảo cung cấp năng lượng cho hoạt động.

Dưới góc độ tâm lý, tác giả Phạm Ngọc Viễn cho rằng: Tri giác chuyênmôn của tố chất sức bền thể hiện dưới dạng cảm giác sức bền tốc độ, sức bềnmạnh và sức bền - mạnh - tốc độ Vì cấu trúc tâm lý của tố chất sức bềnkhông biểu hiện rõ nét nên sự phân chia sức bền chỉ mang tính chất tương đối,tuy trong mỗi môn thể thao tri giác chuyên môn tố chất sức bền lại có cấu trúctâm lý riêng và khác nhau Với các môn thể thao cá nhân thì cảm giác độ lớn

và thời gian của sự nỗ lực trong điều kiện giới hạn thời gian để chống lại đốiphương có ý nghĩa quan trọng [81], [82]

Dựa trên đặc điểm vận động riêng biệt của từng môn thể thao đa số cácnhà khoa học như: Baigunop [4]; Daxưorơxki V.M [22]; Harre.D [27], TrịnhTrung Hiếu và Nguyễn Sĩ Hà [33]; Novicốp A.D, Matveép L.P [49]; OzolinM.G [50]; Philin [53]; Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn [65], chia sức bềnthành sức bền chung (sức bền cơ sở) và sức bền chuyên môn

Tổng hợp các quan điểm về phân loại sức bền trên thấy: Dưới góc độkhác nhau có các cách phân loại khác nhau Nhưng, dù ở góc độ nào thì sứcbền đều có liên quan tới lượng vận động và cơ chế mệt mỏi, nên sự phân chiasức bền chỉ mang tính chất tương đối

Như vậy sức bền trong môn bắn cung có một số đặc điểm sau:

Sức bền trong tập luyện và thi đấu bắn cung là sức bền trong thời giantrung bình Thành tích phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tâm lý, trình độ kỹthuật và khả năng phối hợp vận động, trong đó năng lực hoạt động ưa khí vàyếm khí có vai trò quan trọng trong phát triển sức bền

Dưới góc độ sư phạm, sức bền trong môn bắn cung được chia thành cácloại sau:

Sức bền chung là năng lực vận động được tiến hành trong thời gian kéodài với sự tham gia hầu như toàn bộ cơ bắp, là cơ sở để hình thành sức bền

chuyên môn trong thi đấu Năng lực vận động này được xác định trước hếtbởi mức độ cao về hấp thụ oxy tối đa và mức độ tác dụng cao trong hoạt độngcung cấp oxy Do đó huấn luyện sức bền chung phải hướng chủ yếu vào việcnâng cao khả năng ưa khí và năng lực hoạt động ưa khí cũng hướng vào sựphát triển các phẩm chất cá nhân tương ứng [108], [109], [120], [123], [125].

Sức bền chuyên môn chỉ năng lực, chức năng của cơ thể được độngviên tới mức tối đa của thành tích môn chuyên sâu Tức là, năng lực duy trìkhả năng vận động cao trong những loại hình bài tập nhất định được gọi làsức bền chuyên môn Sức bền chuyên môn là sức bền đặc trưng riêng chotừng môn thể thao Trong môn bắn cung, sức bền chuyên môn là năng lực duytrì tốc độ, nhịp độ trận đấu với hiệu suất cao, đảm bảo chất lượng điều khiểnđộng tác và giải quyết hoàn hảo các hành vi kỹ - chiến thuật tới cuối cuộc thiđấu [8], [123] Đặc trưng cơ bản nhất sức bền chuyên môn của bắn cung lànhanh, vững (ổn định), chính xác và khả năng kiểm soát chặt chẽ của hệthống thần kinh trung ương tới khả năng khống chế về tốc độ và sức mạnhtrong quá trình thi đấu Dưới góc độ sinh lý học thể thao, sức bền chuyên môntrong bắn cung là sức bền hỗn hợp ưa khí và yếm khí trong đó sức bền yếmkhí có vai trò quan trọng Sức bền chuyên môn là một trong những tố chất thểlực đặc trưng hàng đầu đối với VĐV bắn cung [121], [122], [125]

1.2.3 Cơ sở sinh lý và phương pháp phát triển tố chất sức bền chuyên môn trong huấn luyện VĐV bắn cung cấp cao.

Sức bền môn bắn cung rất quan trọng để VĐV đạt thành tích cao trongthi đấu Một số trường hợp sức bền còn quyết định chiến thắng hoặc thất bại

Cơ sở sinh lý học của năng lực hoạt động yếm khí là:

Dự trữ vật chất giàu năng lượng có hàm lượng ATP và CP, hàm lượng glucogen và hoạt tính men gluco phân:

Hàm lượng ATP và CP: Khả năng cung cấp năng lượng ATP và CP

cho cơ thể trong vận động chủ yếu quyết định bởi hàm lượng ATP và CP,

đồng thời nhờ CP để tái hợp thành ATP Khi vận động với cường độ cực đại,chỉ trong vòng 10s ATP và CP tích luỹ trong cơ bắp cạn kiệt Giai đoạn nàygọi là giai đoạn không có axit lactic vì sự phân huỷ ATP và CP không sảnsinh axit lactic Vì vậy, công suất lớn nhất có thể đánh giá được năng lực cungcấp năng lượng ATP, CP, [19], [20], [26], [30], [42] VĐV bắn cung khi hoànthành lượng vận động yếm khí giống như người bình thường thì tích luỹ axitlactic máu xuất hiện chậm hơn, chứng tỏ VĐV bắn cung nhờ được cung cấpnăng lượng ATP, CP có thể thực hiện lượng vận động nhiều hơn người bìnhthường Đặc biệt năng lượng ATP và CP có khả năng tạo lực bất ngờ trong thiđấu bắn cung.

Hàm lượng glucogen và hoạt tính men phân giải gluco: Nếu nhu cầu

ATP vượt quá khả năng giải phóng ATP thì lượng ATP bổ sung sẽ được cungcấp rất nhanh nhờ sự phân huỷ đường Hàm lượng glucogen và hoạt tính mengluco phân là cơ sở vật chất của năng lực gluco phân yếm khí Năng lượng từgluco có được do phân giải yếm khí glucogen, quá trình này sản sinh ra trong

cơ thành axit lactic và giải phóng năng lượng, thường xảy ra sau 10 - 15 giâyđầu tiên khi bắt đầu hoạt động tích cực Năng lực cung cấp năng lượng glucoquyết định bởi hàm lượng glucogen trong tổ chức cơ và hoạt tính men phângiải glucogen Vì vậy, trong huấn luyện có HLV dùng chỉ số axít lactic máu

để đánh giá năng lực yếm khí song chưa phải là chỉ số nhạy cảm [16], [42]

Năng lực điều tiết của quá trình trao đổi chất và năng lực trao đổi chất của quá trình hồi phục sau vận động.

Để nâng cao công suất tái tổng hợp thành ATP, VĐV cần nâng caonăng lực điều tiết của quá trình trao đổi chất Năng lực này bao gồm: hoạt tínhcủa các men tham gia quá trình trao đổi chất, điều tiết thần kinh thể dịch vàkích thích quá trình trao đổi chất, điều tiết cân bằng axit - kiềm khi môitrường thay đổi, sự nhịp nhàng hoạt động của cơ thể [16], [17], [32], [37]

Tích luỹ nợ oxy lớn nhất khi vận động căng thẳng.

Lượng oxy đòi hỏi vượt quá lượng hấp thụ oxy trong quá trình trao đổichất yếm khí để sinh ra năng lượng, tạo thành sự thiếu hụt oxy trong cơ thểgọi là nợ oxy Sự tích luỹ nợ oxy lớn nhất là chỉ hiệu số lượng oxy đòi hỏi vềmặt lý thuyết khi cơ thể tham gia vận động căng thẳng (kéo dài từ 2 - 3 phút)với lượng oxy tiêu hao thực tế, nên theo sinh lý học thể thao, nợ oxy lớn nhất

là một tiêu chí để đánh giá năng lực cung cấp năng lượng yếm khí của cơ thể.Nhiều kết quả nghiên cứu chứng minh, tích luỹ nợ oxy lớn nhất của VĐV cótrình độ tập luyện tốt hơn người bình thường, chứng tỏ tích lũy nợ oxy tối đa

có tính mẫn cảm tương đối lớn với huấn luyện yếm khí Có một số ý kiếnkhác cho rằng, tích luỹ nợ oxy lớn nhất là phương pháp có hiệu quả để kiểmtra năng lực hoạt động yếm khí [19], [30], [31], [104], [107]

Cơ sở sinh lý năng lực hoạt động ưa khí của VĐV bắn cung là hoạtđộng trong điều kiện cung cấp đủ oxy cho cơ thể để oxy hoá các vật chất nănglượng (đường, mỡ) tạo ra ATP, cung cấp năng lượng cho cơ thể làm việc, nênoxy đầy đủ là điều kiện tiên quyết của hoạt động ưa khí Sức bền ưa khí lànăng lực duy trì các hoạt động lấy nguồn cung cấp năng lượng trao đổi chất

ưa khí là chính để duy trì hoạt động trong thời gian dài Vì vậy, mức độ hấpthụ oxy tối đa của cơ thể trong một đơn vị thời gian và hiệu suất sử dụng oxy

là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực làm việc ưa khí và sức bền

ưa khí của cơ thể

Lượng hấp thụ oxy tối đa hoặc lượng tiêu hao oxy tối đa (VO2max) chỉlượng oxy hấp thụ trong một đơn vị thời gian (phút) khi công năng của timphổi và năng lực sử dụng oxy của cơ bắp đạt được trình độ cực hạn của conngười, phản ánh năng lực hấp thụ, vận chuyển và sử dụng oxy của cơ thể.Tham khảo một số chỉ số về sức bền ưa khí của VĐV các môn thể thao đốikháng trực tiếp qua nghiên cứu của Daxioriơxki V.M (1978) [22] ở bảng 1.1

BẢNG 1.1 NHỮNG CHỈ SỐ TRUNG BÌNH VỀ SỨC BỀN ƯA KHÍ (ml/kg/phút) CỦA VĐV TRÌNH ĐỘ CAO CÁC MÔN THỂ THAO ĐỐI KHÁNG TRỰC TIẾP VÀ

5 VĐV ở các môn thể thao đối kháng trực tiếp 54.20

Năng lực ưa khí của VĐV bắn cung và một số môn thể thao đối khángtrực tiếp tương đối cao so với một số môn thể thao khác như VĐV Vật Cổđiển, VĐV Judo Mức hấp thụ oxy tối đa (VO2max) phụ thuộc vào chức năngvận chuyển oxy từ môi trường bên ngoài vào cơ thể của hệ hô hấp, tim mạch

và máu đồng thời phụ thuộc vào khả năng hấp thụ oxy ở mô, đặc biệt là cơvân Vì vậy VO2max là chỉ số tổng hợp, đặc trưng nhất đánh giá năng lực hoạtđộng của VĐV Theo Nguyễn Thế Truyền và cộng sự (2002), cho thấy: VĐVbóng đá có chỉ số trung bình VO2max tuyệt đối là 3143 ml/phút; tương đối là48,69 ml/kg/phút VĐV võ Judo VO2max tuyệt đối là 3421 ml/phút; tươngđối là 43,93 ml/kg/phút Nhìn chung chỉ số VO2max của VĐV Việt Nam thấphơn VĐV nước ngoài, điển hình như VĐV Judo của Việt Nam và VĐV Judocủa nước ngoài [69, tr.243]

Sức bền chuyên môn của VĐV bắn cung trong hoạt động thể lực liênquan trực tiếp tới sức bền của hệ tim mạch Sức bền hệ tim mạch là chỉ nănglực chức năng của hệ thống tuần hoàn, năng lực cung cấp O2 cho tế bào cơthể Nhờ huấn luyện thể thao, sức bền hệ tim mạch được phát triển, hệ tuần

hoàn được cải thiện, được cung cấp O2 tới tế bào, thúc đẩy quá trình oxy hoácủa cơ thể, đồng thời vận chuyển và đưa các chất phế thải đến các cơ quan bàitiết Để phát triển sức bền tim mạch dùng cách huấn luyện ưa khí và huấnluyện yếm khí kết hợp với tố chất tốc độ và linh hoạt

Qua phân tích cơ sở sinh lý của sức bền chuyên môn cho thấy đặc điểmcung cấp năng lượng cho VĐV bắn cung có một số đặc điểm sau:

Bắn cung là môn thể thao đòi hỏi mỗi VĐV phải có sự khéo léo, kỹnăng điêu luyện, điều khiển tinh tế, chuẩn xác, thần kinh vững vàng và ý chíbền bỉ Do đặc điểm thi đấu môn bắn cung vận động chủ yếu ở môi trườngngoài trời trong trạng thái tĩnh với khoảng thời gian tương đối dài, VĐV thiđấu chủ yếu trong trạng thái tĩnh, với mức độ căng thẳng về tâm lý cao, nênsức bền của VĐV có ý nghĩa đặt biệt quan trọng Chính vì vậy VĐV bắn cungcần được thích ứng với cơ chế cung cấp năng lượng ATP, CP để duy trì sứcbền ưa khí và yếm khí

Hình thức vận động trong thi đấu bắn cung không phải là cứ giươngcung lên là bắn, mà mỗi phát bắn, VĐV phải giữ ổn định cung, kéo dây cung,ngắm thật chính xác rồi bắn, nên đòi hỏi VĐV phải có thể lực vững vàngcùng với tâm lý ổn định trong các tình huống thi đấu để đảm bảo không bị runtay khi ngắm, bắn Vì thế sức bền VĐV bắn cung thể hiện chủ yếu ở năng lựcvận động hỗn hợp ưa khí và yếm khí Năng lực ưa khí giúp VĐV duy trì nhịp

độ trận đấu với hiệu suất cao trong thời gian dài, còn năng lực yếm khí tốtgiúp VĐV có thể phát huy tốt các loạt bắn và giành điểm cao

Phương pháp huấn luyện sức bền ưa khí cho VĐV bắn cung.

Trong thời kỳ chuẩn bị chung phải đặc biệt quan tâm huấn luyện thểlực cho VĐV bắn cung cấp cao Sức bền ưa khí và sức bền yếm khí, sứcmạnh là phần chính của chương trình huấn luyện của VĐV bắn cung tronggiai đoạn chuẩn bị chung của thời kỳ chuẩn bị Làm thế nào để cơ thể có thể

thích ứng được với những yêu cầu của những hoạt động tích cực ưa khí, nghĩa

là phải tạo ra sức bền ưa khí có đủ những chỉ số cần thiết cho thi đấu bắncung Việc huấn luyện sức bền ưa khí đòi hỏi có những lượng vận động ởngưỡng chuẩn với cường độ thấp, trong khi huấn luyện trong điều kiện yếmkhí lại cần lượng vận động cao cực đại và dưới cực đại Vì vậy, phải huấnluyện sức bền ưa khí vì sức bền yếm khí chỉ có thể phát triển tốt dựa trên cơ

sở của sức bền ưa khí tốt Về bản chất mỗi một cuộc thi đấu bắn cung đều cầnsức bền ưa khí vì mỗi cuộc thi đấu này đều cần những hoạt động tích cực cựcđại, bị gián đoạn do những lượng vận động dưới cực đại trong quá trình mộtcuộc thi đấu, cần có khả năng thi đấu hết cả vòng loại

Mật độ tập luyện: VĐV phải tập tối thiểu 3 ngày/1 tuần Giả sử một

VĐV tập luyện từ 4 - 6 ngày/1 tuần thì cứ 2 ngày lại phải tập sức bền ưa khí:Thứ 3, thứ 5 và thứ 7

Thời gian (khối lượng) tập luyện: Thời gian huấn luyện nâng cao sức bền ưa

khí cần tối thiểu là 30 phút không tính thời gian khởi động và thời gian hồi tĩnh

Cường độ tập luyện: Cường độ hoạt động thấp Cần chú ý sau thời kỳ

chuyển tiếp phải bắt đầu với một lượng % nhỏ của mạch đập tối đa (số % nàydao động từ 65 - 85%) [30], [31], [48], [71]

Loại hình tập luyện: Loại tập luyện ưu việt nhất là loại bài tập có chu

kỳ có liên quan đến nhiều nhóm cơ tham gia Sử dụng bài tập chạy để pháttriển sức bền ưa khí là loại hình tốt để tăng sức bền ưa khí của VĐV

Phương pháp chủ yếu rèn luyện sức bền chung (ưa khí) cho VĐV bắncung cấp cao là phương pháp đồng đều liên tục mà đặc điểm là các bài tậpđược thực hiện liên tục với cường độ thấp, có thể phối hợp với phương phápvòng tròn, phương pháp biến đổi và lặp lại Khoảng cách nghỉ ngơi cần đểhoạt động sau được tiến hành trên cơ sở biến đổi thuận lợi của hoạt độngtrước đó (theo quy luật hồi phục vượt mức)

Phương pháp huấn luyện sức bền yếm khí cho VĐV bắn cung.

Mật độ tập luyện: Cần tối thiểu 3 ngày trong tuần để tập luyện sức bềnyếm khí

Thời gian tập luyện: Thời gian mỗi bài tập yếm khí rất ngắn Tuỳ đặcthù và sự phụ thuộc vào các thời kỳ của sức bền yếm khí mà mỗi bài tập loạinày có thể kéo dài từ 5 giây đến tối đa 2 phút

Cường độ tập luyện: Mỗi giáo án tập luyện phát triển khả năng yếm khíđều là những lượng vận động dưới cực đại và cực đại

Loại hình tập: Bài tập chuyên môn là loại bài tập tốt nhất phát triển sứcbền yếm khí Phương pháp tập luyện sức bền yếm khí tốt nhất là phương pháptập luyện giãn cách Tập luyện giãn cách gồm giai đoạn vận động và giaiđoạn nghỉ ngơi Trong mối lệ thuộc vào cường độ và độ dài vận động màquãng thời gian nghỉ giữa từ 1 vài giây đến nhiều phút, nên sử dụng quãngnghỉ giảm dần [8], [11], [12], [111], [114], [119]

1.3 Các quan điểm về bài tập thể chất trong huấn luyện sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung.

1.3.1 Bài tập thể chất trong huấn luyện thể lực chuyên môn.

Để đạt được thành tích thể thao cao phải sử dụng các phương tiện khácnhau như: vệ sinh, điều kiện tự nhiên nhất là các bài tập thể chất, phương tiệnquan trọng nhất để nâng cao thành tích thể thao, phù hợp mục đích, nhiệm vụcủa quá trình huấn luyện Tính mục đích của một bài tập trong huấn luyện thểthao thành tích cao thể hiện ở chỗ chúng được sử dụng để phát triển thành tíchtrong môn thi đấu lựa chọn [2], [18], [19], [33], [50], [63], [70]

Theo sinh lý học TDTT “một tổ hợp các động tác có liên quan chặt chẽvới nhau nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định được gọi là bài tập” [30],[31], [54], [58] Như vậy cơ chế chính để phân loại bài tập thể thao là nhữngbiến đổi xảy ra trong cơ thể do hoạt động cơ bắp gây nên, đồng thời tính cả

công suất, thời gian, tính chất gắng sức, đặc điểm co cơ, đặc thù điều khiển vàcác yếu tố khác nữa Về góc độ sinh lý học nội dung bài tập TDTT là nhữngbiến đổi trong hoạt động chức năng của cơ thể khi thực hiện bài tập, làm cho

cơ thể chuyển sang một mức hoạt động cao hơn so với lúc yên tĩnh, nhờ vậykhả năng chức phận của cơ thể được hoàn thiện Ngoài ra, người ta còn tínhtới cả những biến đổi trước và sau khi thực hiện bài tập, tuỳ theo đặc điểm bàitập, những biến đổi sinh lý có thể đạt mức khá lớn Những biến đổi sinh lý đókích thích quá trình hồi phục và thích nghi của cơ thể trong và sau thực hiệnbài tập, vì vậy được coi là nhân tố có tác dụng mạnh làm tăng các khả năngchức phận và hoàn thiện những đặc điểm cấu trúc cơ thể

Harre.D (1996) cho rằng, việc phân loại không những phải chú ý đến

sự khác nhau về hình thức quá trình vận động mà còn phải chú ý đến sự khácnhau các đặc điểm về lượng vận động, tác giả cho rằng, bài tập thể chất có 3loại chính: [27]

Bài tập thi đấu: Là loại hình động tác có quá trình chuyển động và đặc

điểm riêng biệt về lượng vận động phù hợp với yêu cầu thi đấu chuyên môncủa môn thể thao mà VĐV đã chuyên môn hoá

Bài tập chuyên môn được chia ra thành 2 nhóm:

Bài tập chuyên môn I: gồm các bài có quá trình chuyển động gần giốngcác bài thi đấu nhưng đặc điểm về lượng vận động lại khác bài tập thi đấuhoặc chỉ chứa các yếu tố riêng lẻ hay các nhóm thuộc tổ hợp các bài tập thiđấu Các hình thức về lượng vận động của bài tập chuyên môn I gồm các cuộcthi đấu thể thao và kiểm tra thành tích thể thao trong điều kiện thay đổi nhiệm

vụ thi đấu so với yêu cầu của môn thể thao chuyên sâu

Bài tập chuyên môn II: gồm các bài tập chứa các chuyển động bộ phậncủa quá trình chuyển động riêng biệt của kỹ thuật thể thao và trong đó yêucầu một hoặc nhiều nhóm cơ có phương thức hoạt động (phương thức hoạt

động quá trình dùng sức, thời gian giống hoặc gần giống như khi thực hiệnđộng tác thi đấu)

Bài tập phát triển chung là các bài tập có cấu trúc rất đa dạng từ các

môn thể thao khác nhau và các bài tập thuộc loại hình thể dục cơ bản có hoặckhông có dụng cụ Các bài tập phát triển chung không chứa các yếu tố củađộng tác thi đấu Với các bài tập phát triển chung, năng lực thể chất, sự phốihợp vận động và chiến thuật của VĐV bắn cung được phát triển toàn diện vàkhả năng chịu đựng lượng vận động được nâng lên một cách có hệ thống Cácbài tập phát triển chung được phát triển tạo nên cơ sở để xây dựng thành tíchmột cách chắc chắn và lâu dài Nhờ bài tập này đã tạo năng lực cho VĐVthực hiện tốt các yêu cầu cao và phức tạp ở bài tập chuyên môn trong bướcquá độ chuyển lên giai đoạn huấn luyện VĐV cấp cao Do đó, bài tập pháttriển chung có ý nghĩa to lớn trong giai đoạn huấn luyện VĐV nói chung vàVĐV bắn cung cấp cao nói riêng Trong giai đoạn huấn luyện cơ bản và huấnluyện cơ sở, các bài tập phát triển chung được lựa chọn và sử dụng dựa theohình thức chuyển động và đặc điểm lượng vận động của nó sao cho phát triểnđược các tiền đề của năng lực thể thao [27, tr.106]

Theo Lê Bửu, Dương Nghiệp Chí, Nguyễn Hiệp (1983) về “Lý luận và phương pháp huấn luyện thể thao” cho rằng: Bài tập thể lực là một phương

tiện chuyên môn cơ bản trong quá trình thể chất và huấn luyện thể thao Sựkhác biệt giữa các môn thể thao được lựa chọn để chuyên môn hoá là mộttrong những căn cứ quan trọng nhất để phân loại bài tập trong huấn luyện thểthao Các bài tập huấn luyện thể thao chia làm 2 nhóm chính:

Bài tập thi đấu, bao gồm những động tác hoàn chỉnh được dùng làmphương tiện cơ bản để tiến hành đua tài trong thể thao theo đúng luật thi

Bài tập huấn luyện gồm: Bài tập chuyên môn và bài tập huấn luyệnchung Bài tập chuyên môn là phức hợp các yếu tố của những động tác thi

đấu, cùng các biến dạng của chúng, cũng như các bài tập dẫn dắt Như vậy cóthể gọi là huấn luyện bài tập chuyên môn khi bài tập đó phục vụ trực tiếp,tương đối sát với bài tập thi đấu nên các bài tập huấn luyện chuyên mônthường có giới hạn.

Bài tập huấn luyện chung nhằm chuẩn bị chung cho VĐV, thành phầncủa bài tập này rộng rãi và đa dạng [11, tr.438]

Qua phân tích trên có một số nhận xét sau:

Bài tập thể chất trong huấn luyện thể lực chuyên môn được chia ra làm

3 loại: Bài tập chuẩn bị chung; bài tập chuyên môn và bài tập thi đấu

Trong huấn luyện VĐV bắn cung phải kết hợp tốt giữa huấn luyện chung

và huấn luyện chuyên môn Mối quan hệ thống nhất giữa hai mặt này thể hiện ởnội dung huấn luyện chung phải xuất phát từ huấn luyện chuyên môn và ngược lạinội dung huấn luyện chuyên môn phải dựa trên các tiền đề là huấn luyện chung.Vấn đề tỷ lệ huấn luyện chung và huấn luyện chuyên môn cho VĐV bắn cungtrong một chu kỳ huấn luyện phải có một tỷ lệ chuẩn thì hiệu quả huấn luyện cao

từ đó góp phần xây dựng thành tích thể thao tốt Ngày nay, trong huấn luyện hiệnđại tỷ lệ huấn luyện chung giảm dần theo thời gian và giảm tới mức tỷ lệ huấnluyện chung trở thành phương tiện nghỉ ngơi tích cực và tương ứng là tỷ lệ huấnluyện chuyên môn tăng lên Tỷ lệ này thể hiện trong chu kỳ huấn luyện năm phụthuộc vào từng thời kỳ: Thời kỳ chuẩn bị huấn luyện chung có thể chiếm 30 -60% nhưng đến thời kỳ thi đấu không vượt quá 10 - 15%

1.3.2 Bài tập thể chất trong huấn luyện sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao.

Một trong những đặc điểm quan trọng của phương pháp huấn luyệnhiện đại là huấn luyện với lượng vận động lớn Huấn luyện với lượng vậnđộng lớn là cơ sở để đạt được thành tích xuất sắc của các môn thể thao Songtiến hành huấn luyện với lượng vận động lớn phải dựa trên cơ sở trình độ thể

lực nhất định Trình độ thể lực càng cao thì tố chất thể lực chuyên môn càngphát triển tốt, có lợi cho việc nắm vững kỹ thuật các môn thể thao, thúc đẩy

sự phát triển và duy trì trạng thái thi đấu tốt cho VĐV trong những cuộc thiđấu lớn [45], [64], [76]

Như các môn thể thao khác, các bài tập thể lực là phương tiện chủ yếuhuấn luyện sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao Căn cứ vào tầmquan trọng của quá trình huấn luyện, ta phân loại các bài tập thể lực ra cáchình thức nhất định Việc phân loại các bài tập chỉ mang tính quy ước, songcách làm như vậy tạo ra khả năng xây dựng quá trình huấn luyện tốt hơn, vì từ

sự đa dạng của các bài tập có thể lựa chọn đúng được chính bài tập ở mức độlớn để tác động giải quyết nhiệm vụ trong giai đoạn huấn luyện nhất định.Xuất phát điểm để phân nhóm các bài tập là cấu trúc hoạt động thi đấu củaVĐV bắn cung và các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu quả của nó

Các bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung chiathành các bài tập thi đấu và bài tập huấn luyện Các bài tập thi đấu gồm nhữngnội dung bắn cung 1 dây và 3 dây ở các cự ly khác nhau, các bài tập kỹ -chiến thuật Các bài tập huấn luyện gồm các bài tập phát triển sức bền chuyênmôn và các bài tập phát triển sức bền chung Việc phân loại các phương tiện

có cả sự phân loại thứ bậc các phương tiện đó Việc phân loại thứ bậc nàyquan trọng với lựa chọn các bài tập khi giải quyết các nhiệm vụ nhất định[33], [41], [123], [124]

Tính hiệu quả của phương tiện trong huấn luyện sức bền chuyên môncho VĐV bắn cung phần nhiều phụ thuộc vào các phương pháp vận dụngchúng Việc lựa chọn các phương pháp cần được tiến hành có tính tới cácnhiệm vụ, trình độ được chuẩn bị và lứa tuổi của VĐV, các điều kiện cụ thể,với cùng một phương tiện huấn luyện có thể sử dụng khác nhau khi áp dụngphương pháp khác nhau

Qua tổng hợp các quan điểm của các chuyên gia, HLV bắn cung trênphạm vi toàn quốc, các bài tập nhằm phát triển sức bền chung gồm các bài tậpchạy cự ly trung bình và cự ly dài, chủ yếu dùng phương pháp biến tốc, lặp lạitrong các cự ly 800 m, 1.500 m và trên 3.000 m có tính thời gian và khôngtính thời gian Trong các bài tập này được sử dụng và cho VĐV tập luyện vàobuổi sáng sớm hàng ngày Trước buổi tập hoặc sau buổi tập chuyên môn, sửdụng các bài tập phát triển sức bền chuyên môn như: Giữ cung lâu trên tay,kéo cung nhiều lần trong một tổ, kéo cung đồng đội, kéo cung với tấm kêu,kéo cung bậc thang.

1.4 Khái quát hiện trạng về công tác huấn luyện thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

1.4.1 Hiện trạng về nội dung huấn luyện thể lực cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

Qua thực tế quan sát quá trình tập luyện của các đội tuyển bắn cung và

ý kiến của các chuyên gia, HLV đội tuyển bắn cung quốc gia cho biết, vàothời điểm chưa có chuyên gia Trung Quốc sang huấn luyện, việc huấn luyệnthể lực chung và thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung chỉ mang tính tự rènluyện là chính, các bài tập không được chọn lọc cụ thể để đáp ứng đượcnhiệm vụ chuyên môn

Kể từ khi chuyên gia Trung Quốc sang huấn luyện thì nội dung các bàitập thể lực trong ngày, trong tuần có cụ thể hơn phải tập hết khối lượng thểlực Phương pháp huấn luyện thể lực chung và thể lực chuyên môn của độituyển quốc gia là huấn luyện thể lực theo những nội dung bắt buộc trongngày, trong tuần, trong tháng Sáng sớm từ 5 giờ 30 phút là tập thể dục vệsinh, chủ yếu là các động tác thể dục tay không và tập cảm giác kỹ thuật độngtác với dây cao su Nội dung tập là chạy 800m trở lên sau đó tập chống đẩyhít thở sâu, tập cơ bụng [116], [118]

Đầu buổi tập, tiến hành khởi động chung, tập những động tác bổ trợchuyên môn, cuối buổi tập thường vào các buổi chiều dành cho các trò chơivận động là chủ yếu hoặc chơi các môn bóng tự rèn luyện, cuối tuần chạy từ800m đến trên 3000m Chiều thứ năm hàng tuần dành cho tập luyện thể lực tuỳtừng thời điểm cụ thể để sắp xếp bài tập thể lực có khi sử dụng bài tập tạ đểphát triển sức mạnh các nhóm cơ hai vai, bật bục, chạy tăng tốc từ 20 đến 30m,nhưng không đòi hỏi sử dụng cường độ tối đa Trong tất cả các dạng bài tậpnày đều không kiểm tra hay quy định động tác cụ thể mà chỉ thực hiện đúngđộng tác là được.

Hiện nay các VĐV có thành tích tốt nhất trên toàn quốc hầu hết làVĐV của Hà Nội và các tỉnh có VĐV tập huấn tại Hà Nội do chuyên giaTrung Quốc huấn luyện Kế hoạch huấn luyện là tập luyện tập ngày 2 buổi,tuần tập 6 ngày (13 buổi) chiều thứ 5 nghỉ giãn Thời gian dành cho tập thểlực là từ 90 phút đến 120 phút mỗi ngày tuỳ theo từng nội dung bài tập cụ thể.Đây là những VĐV đã được trang bị các kỹ thuật cơ bản của bắn cung vàđang có thành tích tốt nhất Việt Nam Qua điều tra thấy các bài tập mà nhữngVĐV này tập chủ yếu là: Chạy cự ly từ 800m đến trên 3.000m; chạy ngắn100m; tập tạ tay; các bài tập với tạ gánh trọng lượng vừa và nhỏ; kéo dây lòxo; bài tập đá bóng; bài tập bóng rổ; nằm sấp chống đẩy tay; các bài tập mềmdẻo; các trò chơi vận động

1.4.2 Hiện trạng về kế hoạch huấn luyện thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.

Việc phân bổ kế hoạch huấn luyện tuần trong chương trình huấn luyện thểlực chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam được trình bày ở bảng 1.2

Từ bảng 1.2 thấy: Các bài tập thể lực chuyên môn được tập luyện vàothời gian cuối buổi tập chuyên môn, thời gian tập 10 phút trong một buổi tậpgồm các bài tập sau: Kéo giữ cung lâu trên tay; kéo cung nhiều lần trong một

tổ; kéo cung bậc thang; kéo cung với tấm kêu giữ ổn định 3 giây; giương cungliên tục nhiều lần trong một tổ; các bài tập trương lực cơ tay, cơ ngực.

Để cho các bài tập đa dạng hơn, dễ tiếp thu, gây hưng phấn cho VĐV tậpluyên, nên nội dung của các bài tập là cơ sở để biến hoá những bài tập này chosinh động hơn, không nên cố định một động tác qua nhiều buổi tập Trong mộtbài tập có thể thay đổi tình tiết hay tốc độ động tác, góc độ cũng như kỹ thuật

Nội dung cụ thể trong kế hoạch huấn luyện theo tuần được trình bày tạibảng 1.2 như sau:

Thứ hai:

Buổi sáng: Nằm sấp chống đẩy tay 10 phút; nhẩy dây 10 phút; các bài

tập thăng bằng 10 phút; các bài tập bóng rổ 10 phút; bắn dây chun cảm giácđộng tác 20 phút Sau giờ tập chuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo giữcung lâu trên tay Thời gian thực hiện 10 phút

Buổi chiều: Chạy tăng tốc 10 phút; kéo dây lò xo 10 phút; cúi kéo tạ 5

phút; các bài tập đá bóng 15 phút; bài tập vớt tạ trước, sau 20 phút

Thứ ba:

Buổi sáng: Bài tập chống tay trước 5 phút; bài tập mềm dẻo 5 phút; bài

tập với bóng 20 phút; bài tập giữ tạ tĩnh 10 phút; chạy bền 20 phút Sau giờtập chuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo cung với tấm kêu Thời gian thựchiện 10 phút

Buổi chiều: Tập tạ tay 15 phút; giữ tạ tĩnh 10 phút; trò chơi vận động

15 phút; chống tay trước 10 phút; các bài tập trương lực cơ 10 phút

Thứ tư:

Buổi sáng: Nằm sấp chống đẩy 15 phút; nhẩy dây 10 phút; các bài tập

thăng bằng 10 phút; các bài tập bóng rổ 15 phút; bắn dây chun cảm giác độngtác 10 phút; sau giờ tập chuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo cung đồngđội Thời gian thực hiện 10 phút

Buổi chiều: Chạy tăng tốc 10 phút; kéo dây lò xo 10 phút; cúi kéo tạ 5

phút; các bài tập đá bóng 15 phút; bài tập vớt tạ trước, sau 20 phút

Thứ năm:

Buổi sáng: Chống tay trước 5 phút; bài tập mềm dẻo 5 phút; bài tập với

bóng 20 phút; bài tập giữ tạ tĩnh 10 phút; chạy bền 20 phút Sau giờ tậpchuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo cung nhiều lần trong 1 tổ Thời gianthực hiện 10 phút

Buổi chiều: Tập tạ tay 15 phút; giữ tạ tĩnh 10 phút; trò chơi vận động

15 phút; chống tay trước 10 phút; các bài tập trương lực cơ 10 phút

Thứ 6:

Buổi sáng: Nằm sấp chống đẩy 10 phút; nhẩy dây 5 phút; các bài tập

thăng bằng 10 phút; các bài tập bóng rổ 15 phút; bắn dây chun cảm giác độngtác 20 phút Sau giờ tập chuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo cung bậcthang Thời gian thực hiện 10 phút

Buổi chiều: Chạy tăng tốc 10 phút; kéo dây lò xo 10 phút; cúi kéo tạ 5

phút; các bài tập đá bóng 15 phút; bài tập vớt tạ trước, sau 20 phút

Thứ 7:

Buổi sáng: Chống tay trước 5 phút; bài tập mềm dẻo 5 phút; bài tập với

bóng 20 phút; bài tập giữ tạ tĩnh 10 phút; chạy bền 20 phút Sau giờ tậpchuyên môn tập thể lực chuyên môn kéo cung thể lực giương cung nhiều lầntrong 1 tổ Thời gian thực hiện 10 phút

Buổi chiều: Tập tạ tay 15 phút; giữ tạ tĩnh 10 phút; trò chơi vận động

15 phút; chống tay trước 10 phút; các bài tập trương lực cơ 10 phút

Kế hoạch huấn luyện tuần như đã nêu ở trên tuỳ theo cường độ, khốilượng của nội dung bài tập mà điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn huấnluyện, tránh vận động quá mức gây cho VĐV căng thẳng mệt mỏi hay khốilượng vận động quá nhẹ không đạt được mục đích huấn luyện

Một trong những hình thức kiểm tra quan trọng nhất là tự kiểm tra.Trong chương trình huấn luyện tuần nêu trên, các VĐV bắn cung nhất thiếtphải ghi nhật ký huấn luyện, trong đó cần nêu nội dung huấn luyện, lượngcác bài tập chủ yếu, nhận xét về các đặc điểm kỹ thuật, tình trạng sức khoẻbản thân và kết quả kiểm tra Việc ghi nhật ký giúp tính toán chính xáckhối lượng các phương tiện được áp dụng trong bất kỳ giai đoạn huấnluyện nào, thực hiện quá trình huấn luyện sáng tạo và vì vậy HLV và đặcbiệt bản thân các VĐV bắn cung cấp cao sẽ thấy tính hiệu quả nhất địnhkhông chỉ từ một ngày mà từ mỗi bài tập thực hiện Ngoài ra việc phân tíchnhật ký trong một vài năm ở giai đoạn hoàn thiện thể thao sẽ tạo điều kiệncho việc xây dựng chương trình huấn luyện cá nhân với độ tin cậy cao để

có thể đạt được thành tích riêng cao nhất

1.5 Nhận xét.

Xu hướng hiện đại phát triển môn bắn cung theo hướng nhanh, vững(ổn định) và chính xác Về loại hình vận động của môn bắn cung là môn thểthao biểu diễn chính xác trên cơ sở của vận động - tĩnh chu kỳ Do đó, đòi hỏiVĐV phải có trình độ thể lực toàn diện, trong đó sức bền chuyên môn là yếu

tố quan trọng để duy trì hiệu quả kỹ - chiến thuật trong thi đấu

Huấn luyện thể lực chuyên môn nói chung và sức bền chuyên môn nóiriêng cho VĐV bắn cung phải xem xét đến nhiều yếu tố khác nhau như: Yếu tốtâm lý, y sinh, sức nhanh, sức mạnh, sức bền và khả năng khéo léo Tuy nhiên,

do đặc thù của môn bắn cung đòi hỏi VĐV phải có đầy đủ các tố chất vận độngcũng như các đặc tính y sinh Do đó để đánh giá trình độ thể lực chuyên môn cũngnhư huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung, cần thiết phải tìmkiếm mức độ ảnh hưởng của từng nhóm nhân tố trên đến thành tích của VĐV

Các chuyên gia đều cho quá trình huấn luyện VĐV được thực hiệntrong nhiều năm, phân chia theo các giai đoạn huấn luyện khác nhau Đối

tượng VĐV cấp cao nằm trong giai đoạn hoàn thiện thể thao Nhiệm vụ chính

ở giai đoạn này là nâng cao kỹ - chiến thuật, phát triển thể lực chuyên môn,duy trì và phát triển thành tích thể thao Khi huấn luyện VĐV bắn cung ở đốitượng này cần chú ý tới đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi, đặc điểm về tố chấtthể lực của lứa tuổi Thành tích thể thao nói chung và bắn cung nói riêng đềudựa trên cơ sở phát triển tốt về tố chất thể lực chuyên môn Trong đó, sức bềnchuyên môn chiếm phần quan trọng để đảm bảo phù hợp với xu thế phát triểnbắn cung hiện đại, tăng lượng vận động trong tập luyện và thi đấu

Dựa vào lý luận chung về bài tập thể chất để xác định các loại bài tậpthể chất dùng để phát triển sức bền chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao

Từ những đặc điểm hoạt động vận động môn bắn cung trong tập luyện, thiđấu là những cơ sở để lựa chọn phương tiện, phương pháp giảng dạy - huấnluyện sức bền chuyên môn phù hợp với đặc điểm của đối tượng nghiên cứu

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ

TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU.

2.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu.

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống bài tập phát triển sức bềnchuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam

2.1.2 Khách thể nghiên cứu.

Khách thể nghiên cứu của luận án là 38 nam VĐV bắn cung cấp caoViệt Nam, và được chia thành các nhóm sau:

Nhóm theo dõi ngang: Gồm 15 nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam

thuộc các Trung tâm huấn luyện thể thao của các tỉnh, thành phố trên phạm vitoàn quốc Đây là đối tượng đã đạt thành tích cao (đã đạt đẳng cấp) tại cácgiải bắn cung toàn quốc (thời điểm các năm 2009, 2010 và 2011) Nhóm đốitượng này được luận án sử dụng trong quá trình nghiên cứu lựa chọn hệ thốngcác test đánh giá sức bền chuyên môn và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá sứcbền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao

Nhóm quan sát sư phạm: Gồm 18 nam VĐV bắn cung cấp cao Việt

Nam thuộc các Trung tâm huấn luyện thể thao của các tỉnh, thành phố trênphạm vi toàn quốc Đây là đối tượng được luận án tiến hành tổ chức kiểm tra

sư phạm xác định thực trạng sức bền chuyên môn trong quá trình tập luyện vàthi đấu

Nhóm theo dõi dọc: Gồm 05 nam VĐV bắn cung cấp cao tại Trung

tâm đào tạo VĐV thuộc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hải Phòng Đây làđối tượng nghiên cứu được sử dụng trong quá trình thực nghiệm sư phạmnhằm xác định hiệu quả hệ thống các bài tập chuyên môn phát triển tố chấtsức bền chuyên môn đã lựa chọn

2.2 Phương pháp nghiên cứu.