Qua hàng thế kỷ, chủ đề hoà bình và giải pháp giải quyết mâu thuẫn bằng con đường hoà bình đã được thể hiện qua lời dạy của những bậc hiền nhân, những thủ lĩnh tinh thần tối cao trong cá
Trang 1TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HỌC ANH
THÁI NGUYÊN, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Đại học họp tại: ………
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện quốc gia Việt Nam;
- Trung tâm học liệu, Đại học Thái Nguyên;
- Thư viện Trung tâm Đào tạo và Phát triển quốc tế;
- Thư viện trường Đại học Tổng hợp Batangas, Philipin
Trang 3Chương I VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Lý do chọn đề tài
Thế giới đang tồn tại một loạt các vấn đề bất ổn đe doạ đến sự tồn tại của loài người Bạo lực đang leo thang khắp mọi nơi Những cuộc chiến tranh không ngừng và những cuộc xung đột liên tiếp xảy ra ở nhiều nơi, lấy đi sinh mạng của hàng ngàn người và gây ra những tổn thất đau thương cho hàng triệu dân chúng Tồi tệ hơn, vũ khí hiện đại với sức huỷ diệt hàng loạt được được sản xuất ngày càng gia tăng, đe doạ cho toàn nhân loại từng giây từng phút Trong khi đó, cả thế giới đang phải đương đầu với một loạt các vấn đề như khủng bố,
ô nhiễm môi trường, xung đột sắc tộc và tôn giáo, mâu thuẫn chính trị, sự phát triển kinh tế và xã hội không đồng đều, khoảng cách giàu nghèo, bệnh dịch và đói nghèo
Điều đáng lo ngại hơn là những vấn đề này diễn ra ở mọi nơi không ngoại trừ bất cứ châu lục nào, và có xu hướng không xảy ra ở phạm vi một hay chỉ một vài quốc gia mà xảy ra ở phạm vi lớn với những nhóm quốc gia
Chẳng hạn như, Mỹ và các nước phương Tây gần đây đã phải chứng kiến những cuộc tấn công khủng bố, những bạo loạn chính trị
và những cuộc thảm sát dã man Bất đồng chính trị giữa Nga và các nước châu Âu khác xung quanh vấn đề Ukraina dẫn đến cấm vận và trừng phạt thương mại gây khó khăn cho cuộc sống của hàng triệu người dân châu Âu Sự xuất hiện của nhà nước khủng bố tự xưng Isis
đã gây ra những hỗn loạn và bạo lực tàn khốc cho các nước ở Trung
Trang 4Đông và Bắc Phi Những tranh chấp liên tục trên Biển Đông đe doạ
sự ổn định và duy trì hoà bình cho khu vực Đông Nam Á
Vậy trước những vấn đề thảm hoạ này, câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để cứu vớt nhân loại?
Công ước của Tổ chức Văn hoá Khoa học và Giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã chỉ ra rằng: vì chiến tranh bắt đầu từ suy nghĩ của con người, việc bảo vệ hoà bình cũng phải được xây dựng từ chính suy nghĩ của con người Công ước này thể hiện xu hướng gắn kết với tâm lý hoà bình, giải quyết các vấn đề tranh chấp không bằng con đường bạo lực mà thông qua mối quan hệ hiểu biết và hoà hợp lẫn nhau
Theo đó, giáo dục hoà bình là nguyên tắc để duy trì và thúc đẩy hoà bình Thiết lập và tăng cường văn hoá hoà bình là việc cần thiết cho bất cứ quốc gia nào, trong đó có Việt Nam - một đất nước chịu nhiều nguy cơ đe doạ đến nền hoà bình
Gắn với công ước UNESCO, quốc gia này đã có một quá trình lâu dài nuôi dưỡng và phát huy tinh thần yêu chuộng hoà bình, thể hiện qua chính sách giáo dục thúc đẩy việc giáo dục hoà bình cả trong và ngoài nhà trường
Giáo dục hoà bình là phong trào xã hội sớm được tìm thấy trong truyền thống tôn giáo Qua hàng thế kỷ, chủ đề hoà bình và giải pháp giải quyết mâu thuẫn bằng con đường hoà bình đã được thể hiện qua lời dạy của những bậc hiền nhân, những thủ lĩnh tinh thần tối cao trong các tôn giáo như Lão Tử, Chúa Giê-su, Đức Phật, Đức Đa-lại Lạt-ma và Đức Ba-ha-u-la, rằng con người phải biết quý trọng, nâng niu, nuôi dưỡng và thúc đẩy hoà bình trong cuộc sống của chính mình và của toàn nhân loại
Trang 5Những tác động mà những thủ lĩnh tôn giáo đem lại cho việc xây dựng hoà bình ngày càng được ghi nhận và nghiên cứu nhiều hơn Harris (2002) đã nhận định rằng giáo dục hoà bình đã có một quá trình phát triển từ những giá trị căn bản của tôn giáo như tình yêu thương, lòng bác ái, đức vị tha và tinh thần chia sẻ đến những lý thuyết hiện đại tập trung vào vấn đề quan hệ con người và vấn đề môi trường
Phật giáo xuất hiện ở Việt Nam cách đây khoảng hai nghìn năm Mặc dù có lúc thịnh lúc suy, tôn giáo này vẫn có những ảnh hưởng đáng kể về nhiều lĩnh vực trong văn hoá Việt Nam, đặc biệt trong đời sống tâm linh và hệ giá trị đạo đức Xét về mặt lịch sử, hầu hết người Việt Nam đều cho rằng mình là người của đạo Phật Đạo Phật được truyền vào Việt Nam theo con đường hoà bình hướng mục đích đem đến công bằng, bác ái và giải thoát con người khỏi những khổ đau Những giá trị niềm tin này phù hợp với những giá trị tồn tại lâu đời của nền văn hoá Việt Nam và đức tính của con người Việt Nam, những người luôn yêu chuộng hoà mình và luôn khao khát độc lập dân tộc và cuộc sống hạnh phúc Chính vì vậy, đạo Phật sớm được người Việt tiếp nhận và lan truyền nhanh chóng
Có thể tìm thấy hàng nghìn ngôi chùa thờ Phật ở khắp các thành phố và vùng nông thôn của Việt Nam Những ngôi chùa này có một vị trí quan trọng trong cuộc sống tinh thần của người Việt và tạo ra bản sắc riêng cho văn hoá Việt Chúng không chỉ
là nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng mà còn là nơi truyền bá
hệ tư tưởng giá trị đạo đức
Phật Giáo được coi là quốc giáo của Việt Nam Vào thời kỳ nhà Lý ở thế kỉ mười một và mười hai, Phật giáo phổ biến và có
Trang 6ảnh hưởng tới mức hơn một nửa người dân ở thời kỳ đó theo tôn giáo này
Trong thế kỷ hai mươi, Việt Nam đã trải qua một loạt các sự kiện lịch sử khắc nghiệt, ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển của Phật giáo Tuy nhiên, với những thay đổi về kinh tế xã hội trong những năm gần đây, bức tranh về đời sống sinh hoạt tôn giáo của người Việt đã trở nên sinh động hơn nhiều Trước đây, chỉ có những phụ
nữ lớn tuổi đến chùa và tụng kinh niệm Phật, giờ đây sự quan tâm đến những hoạt động này có xu hướng tăng lên không chỉ ở phụ nữ
mà còn ở nam giới, không chỉ ở người già mà còn cả ở những người trẻ tuổi Xu hướng này sẽ tạo ra một môi trường thích hợp để đẩy mạnh giáo dục hoà bình cho cả dân tộc Việt Nam nói chung và cho thế hệ trẻ Việt Nam nói riêng Một điều không thể phủ nhận là Đạo Phật đã bắt rễ sâu vào văn hoá Việt Nam, những giá trị đạo đức và tín ngưỡng có thể tìm thấy ở nhiều khía cạnh văn hoá, từ văn học, nghệ thuật dân gian đến các lĩnh vực của đời sống hàng ngày Đạo Phật đã đi sâu vào cuộc sống thường ngày của các cộng đồng người Việt Nam
Một giá trị cốt lõi trong triết lý của Phật giáo được tiếp nhận rộng rãi bởi các quốc gia Phật giáo phương Đông và gần đây ở các nước phương Tây là cách lý giải về hoà bình và hoà hợp, bản chất của hai khái niệm này và phương thức để đạt được chúng
Suốt nhiều thế kỷ, người dân ở các nước Phật giáo đã thực hiện theo những lời răn dạy của Đức Phật, hình thành hệ thống niềm tin tín ngưỡng và áp dụng chúng vào cuộc sống Tuy nhiên, trước kỷ nguyên hiện đại, khi công nghệ phát triển nhanh chóng và mọi thứ dường như trở nên trong tầm tay của con người, câu hỏi làm nhiều
Trang 7người băn khoăn là liệu những triết lý về hoà bình và hoà hợp trong Phật giáo có còn phù hợp với cuộc sống hiện đại bận rộn hối hả cùng nhịp sống nhanh đến chóng mặt như hiện nay không
Đức Đa-lại Lạt-ma thứ 14, có tên gọi là Tenzin Gyatso, một nhà
sư Tây Tạng, trong những năm gần đây đã có những ảnh hưởng quan trọng với tư cách một nhà thuyết giáo và một người thông hiểu sâu sắc và say mê với triết lý về hoà bình và hợp của Phật giáo Đáng chú ý là, ông đã thành công trong việc biến những triết lý sâu sắc ngàn đời của Phật giáo thành những chân lý giản dị dễ hiểu và đưa chúng vào thực tế cuộc sống của thời đại mới
Bên cạnh Đa-lại Lạt-ma còn có đông đảo các nhà bác ái hoà bình
Họ là những người dẫn đầu các tôn giáo, những nhà lãnh đạo chắnh trị, các nhà văn, các triết gia đã thể hiện tư tưởng giáo dục hoà bình qua những cuốn sách, các bài thuyết giảng và các bài phát biểu Tất
cả những đóng góp này đã hình thành nên xu thế phát triển phong trào hoà bình ở thời kỳ hiện đại Với tầm quan trọng của phong trào hoà bình, đề tài này tập trung vào việc nghiên cứu các tác phẩm của Đức Đa-lại Lạt-ma và một số nhà tư tưởng bác ái hoà bình để có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện về khái niệm hoà bình trong thời đại mới và xem xét khả năng ứng dụng của phong trào này vào cuộc sống hiện nay, đặc biệt là những ảnh hưởng của nó đối với việc giáo dục giá trị cho học sinh sinh viên Việt Nam
Câu hỏi nghiên cứu
Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tắch triết lý hoà bình hoà hợp trong các tác phẩm tuyển chọn của Đức Đa-lại Lạt-ma thứ 14 và một số nhà bác ái hoà bình
Trang 8Cụ thể, đề tài sẽ làm rõ các câu hỏi sau:
1 Triết lý hoà bình và hoà hợp thể hiện như thế nào trong các tác phẩm của Đa-lại Lạt-ma thứ 14?
2 Khái niệm hoà bình được thể hiện như thế nào trong các tác phẩm tuyển chọn của các tác giả sau:
Phạm vi nghiên cứu
Đề tài này phân tích triết lý về chủ trương tránh dùng bạo lực thể hiện qua một số tác phẩm của Đa-lại Lạt-ma thứ 14 và một
số nhà tư tưởng hoà bình, bao gồm Mo-la-na Ru-mi,
Ra-bin-đra-na Ta-go, Giáo hoàng Giôn Pâu II và Đai-sa-ku I-kê-đa và tập trung làm rõ khả năng ứng dụng vào giáo dục giá trị cho học sinh sinh viên Việt Nam Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích định tính và phương pháp phân tích văn học tiếp cận từ góc độ triết học và xã hội học
Trang 9Đề tài cũng sử dụng khung tham chiếu khái niệm hoà bình của Gultung Một số đường hướng phê bình văn học khác như trường phái phê bình văn học dưới góc độ hình thức, sinh học, lịch sử và tâm lý không nằm trong phạm vi của nghiên cứu
Tác giả cũng sử dụng thủ pháp phân tích nội dung, tức là tập trung diễn giải ý tưởng, nhận định và thông điệp của tác giả trên cơ
sở dựa vào việc trích dẫn các đoạn trong tác phẩm
Với thủ pháp kể trên, nhà nghiên cứu sẽ tập trung vào việc ghi chép, sắp xếp tài liệu, mã hoá và phân loại các nhóm tư liệu, dẫn giải, khái quát và liên kết các khái niệm trừu tượng, trích dẫn những nội dung cốt lõi, dẫn nhập khung lý thuyết tham chiếu với chủ đề phân tích, thể hiện quan điểm và nhận định của người viết
và rút ra kết luận
Các đặc điểm quan trọng liên quan đến việc tuyển chọn và xử lý tài liệu được xem xét tính đến trong quá trình thực hiện đề tài Việc lựa chọn tác phẩm dựa trên khung tham chiếu về 7 tiêu chuẩn của một tác phẩm văn học mà tác giả Stott (2014) đưa ra Dựa trên những tiêu chuẩn này, người thực hiện đề tài đã lựa chọn phân
tích các tác phẩm sau: Sức mạnh của tình thương yêu, Tình thương yêu vĩnh cửu cho một thế giới không hoàn hảo, Vượt trên tôn giáo – Giá trị đạo đức cho toàn thế giới, và Tinh hoa cổ đại và thế giới hiện đại – Giá trị đạo đức trong kỷ nguyên mới của Đa-lại Lạt-ma; các tác phẩm khác bao gồm: Nasnavi của Rumi, Thơ dâng và Dân tộc chủ nghĩa của Tagore, Thông điệp ngày thế giới hoà bình của Giáo hoàng John Paul và Vì mục đích hoà bình: Bảy con đường tiến tới hoà hợp toàn cầu tiếp cận từ con đường Phật giáo của Ikeda Những
Trang 10tác phẩm thơ và thể loại văn xuôi này là nguồn tài liệu chính được sử dụng trong đề tài
Tuy nhiên, vì các tác giả kể trên không chỉ là những nhà văn nổi tiếng mà còn là những nhà hoạt động xã hội tích cực, các thủ lĩnh tôn giáo và là các nhà hiền triết, nghiên cứu này, ngoài các tác phẩm nêu trên, cũng khai thác phân tích và trích dẫn thêm các bài nói chuyện, các bài luận và các tác phẩm khác của các tác giả với mục đích có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về triết lý của họ
Giá trị cốt lõi của đề tài
Đường hướng tiếp cận của đề tài - sử dụng phân tích văn học làm công cụ để làm nổi bật giá trị của tài liệu được phân tích có giá trị quan trọng đối với các nhà quản lý giáo dục, những người làm công tác xây dựng chương trình đào tạo, những trí thức hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau, những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, các giáo viên giảng dạy văn học, các sinh viên chuyên ngành văn học, mọi công dân trong cộng đồng và các nhà nghiên cứu
Các nhà quản lý giáo dục
Đề tài giúp những nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ giáo dục
và đào tạo của Việt Nam ưu tiên thúc đẩy nội dung giáo dục hoà bình thông qua các chương trình học chính thống, các dự án, các chính sách khuyến khích Đồng thời, đề tài cũng khơi gợi ý tưởng cho các nhà hoạch định chính sách phát triển các hoạt động liên quan đến chủ
đề hoà bình thông qua các cộng đồng học tập, đem lại lợi ích cho mọi công dân trong cộng đồng không kể giới tính, sắc tộc, quốc tịch hay sự khác biệt tôn giáo
Trang 11Thành phần trí thức làm việc trong các lĩnh vực khác nhau
Đề tài cung cấp cho họ cái nhìn khá đầy đủ về hoà bình và triết lý cuộc sống rút ra từ các nhà tư tưởng hoà bình Qua đó, họ có thể tiên phong vận dụng những triết lý đó vào trong chính cuộc sống của mình và vận động, lôi cuốn mọi người ở mọi lứa tuổi và ở các lĩnh vực khác nhau cùng xây dựng lối sống không có bạo lực Họ cũng có thể dẫn dắt những người cùng nơi làm việc đề cao lối sống hoà bình, xác định rõ mục tiêu sống, củng cố mối quan hệ bền vững tại cơ quan
Những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông
Đề tài mở ra cho những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông đường hướng gắn giáo dục với truyền thông để thay đổi quan niệm văn hoá, các chuẩn mực và hành vi có lợi đối với khán thính giả Thông qua biện pháp này, các phóng viên, những người làm chương trình có thể lồng ghép thông điệp giáo dục hoà bình và hoà hợp vào các bộ phim truyền hình, các chương trình truyền thông giúp thay đổi tích cực nhận thức, thái độ và hành vi của khán thính giả Giảng viên giảng dạy môn văn học tại các trường đại học
Nghiên cứu cung cấp cho giáo viên những kiến thức nhất định về việc sử dụng phương pháp phù hợp trong giảng dạy văn học, trong
đó phân tích và phê bình văn học là dạng bài tập hữu ích để khai thác các chủ đề có ý nghĩa Đồng thời, luận án này cũng mở ra cho các giáo viên khả năng lồng ghép khái niệm hoà bình và hoà hợp vào các giờ học văn, hình thành ở học sinh phẩm chất và trí tuệ tốt đẹp
Trang 12Sinh viên chuyên ngành văn học
Đề tài cung cấp cho sinh viên một cái nhìn toàn diện và sâu sắc
về cuộc sống với những thông điệp về hoà bình và hoà hợp mà các nhà văn, nhà tư tưởng hoà bình gửi gắm Đồng thời, đề tài cũng củng
cố ở sinh viên thái độ trân trọng đối với văn học nghệ thuật, và gắn phân tích văn học với việc lĩnh hội tri thức nhân loại
Các công dân trong xã hội
Đề tài thức tỉnh các cá nhân trong cộng đồng nâng cao trách nhiệm xã hội để hạn chế những bạo lực đang khuynh đảo thế giới hiện nay Đề tài giúp mỗi thành viên cộng đồng nhận thức được việc tồn tại, cuộc sống hạnh phúc, lợi ích của mỗi cá nhân chỉ thực sự có được khi nó được đặt trong lợi ích chung của cộng đồng, nhóm xã hội, các tổ chức và dân tộc, và do đó tất cả phải chung tay xây dựng một cuộc sống hoà bình và hoà hợp Và trong một tập thể, ứng xử dựa trên sự tôn trọng quan điểm của cá nhân và phát huy tinh thần đoàn kết thống nhất cao là cơ sở để đạt được những lợi ích cao nhất Các nhà nghiên cứu
Đề tài gợi mở cho các nhà nghiên cứu đi sâu thêm vào tìm hiểu các các biện pháp hiệu quả để gắn các nguyên tắc không dùng bạo lực vào quan niệm sống của mọi người Ngoài ra, đề tài còn cho thấy cách khai thác, lựa chọn các lý thuyết, đường hướng tiếp cận văn học vào phân tích và phê bình văn học