Câu 1: Anh (chị) hãy nêu và phân tích phong cách lãnh đạo trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay? Từ đó rút ra những kết luận cần thiết cho người lãnh đạo, quản lý trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay? 1.1. Phong cách lãnh đạo Trong các tài liệu về khoa học quản lý và về tâm lý học quản lý, khái niệm phong cách lãnh đạo thường được đề cập dưới những góc độ sau: Phong cách quản lý được coi là nhân tố quan trọng trong quản lý, nó gắn liền với kiểu người quản lý, nghệ thuật quản lý và quản lý con người. Phong cách quản lý không chỉ thể hiện về mặt khoa học và tổ chức quản lý mà còn thể hiện tài năng, chí hướng, nghệ thuật điều khiển, tác động của người quản lý. Phong cách quản lý là dạng hành vi của cá nhân thể hiện các nỗ lực ảnh hưởng tới hoạt động của những người khác. Phong cách quản lý là cách thức làm việc của người lãnh đạo (phương pháp quản lý: Tổ chức hành chính; Kinh tế; Tâm lý giáo dục): (V. I. Mikheep (1979); V. G. Aphanaxep (1980); A. L. Dzuravlev (1985);...). Phong cách quản lý là hệ thống các dấu hiệu đặc trưng hoạt động quản lí của người lãnh đạo, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của họ. Phong cách quản lý là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện, được biểu hiện bằng công thức: Phong cách lãnh đạo = Cá tính x Môi trường (P.X. Xakurop (1982)) Phong cách lãnh đạo là hệ thống các phương pháp được người lãnh đạo sử dụng để tác động đến những người dưới quyền (Vũ Dũng, 2011, tr. 175).
Trang 1BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC MÔN HỌC
⸙⸙ -⸙⸙
Câu 1: Anh (chị) hãy nêu và phân tích phong cách lãnh đạo trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay? Từ đó rút ra những kết luận cần thiết cho người lãnh đạo, quản lý trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay?
1.1 Phong cách lãnh đạo
Trong các tài liệu về khoa học quản lý và về tâm lý học quản lý, khái niệm phong cách lãnh đạo thường được đề cập dưới những góc độ sau:
- Phong cách quản lý được coi là nhân tố quan trọng trong quản lý, nó gắn liền với kiểu người quản lý, nghệ thuật quản lý và quản lý con người
- Phong cách quản lý không chỉ thể hiện về mặt khoa học và tổ chức quản lý mà còn thể hiện tài năng, chí hướng, nghệ thuật điều khiển, tác động của người quản lý
- Phong cách quản lý là dạng hành vi của cá nhân thể hiện các nỗ lực ảnh hưởng tới hoạt động của những người khác
- Phong cách quản lý là cách thức làm việc của người lãnh đạo (phương pháp quản lý:
Tổ chức - hành chính; Kinh tế; Tâm lý - giáo dục): (V I Mikheep (1979); V G Aphanaxep (1980); A L Dzuravlev (1985); )
- Phong cách quản lý là hệ thống các dấu hiệu đặc trưng hoạt động quản lí của người lãnh đạo, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của họ
- Phong cách quản lý là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện, được biểu hiện bằng công thức: Phong cách lãnh đạo = Cá tính x Môi trường (P.X Xakurop (1982))
- Phong cách lãnh đạo là hệ thống các phương pháp được người lãnh đạo sử dụng để tác động đến những người dưới quyền (Vũ Dũng, 2011, tr 175)
- Phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động đặc thù của người lãnh đạo, được hình thành trên cơ sở sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố tâm lý chủ quan của người lãnh đạo và yếu tố môi trường xã hội trong hệ thống quản lý (Trần Thị Minh Hằng, 2011, tr 81)
Trang 2- Phong cách lãnh đạo là cách thức và phương pháp mà theo đó nhà lãnh đạo có thể vạch ra đường hướng, kế hoạch thực hiện cũng như sự động viên mọi người (Trần Kiểm,
2018, tr 36)
Dựa vào các tài liệu, định nghĩa nêu trên, ta có thể thấy phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động đặc thù của người lãnh đạo mang tính tương đối ổn định Họ sử dụng một hệ thống phương pháp, hình thức và phương tiện để đưa ra các quyết định quản lý phù hợp đến với tổ chức, cấp dưới
Từ dẫn chứng các khái niệm của các nhà khoa học, cũng như cách phân tích trên,
chúng ta có thể nhận định một cách khái quát rằng: “Phong cách lãnh đạo là hệ thống các phương pháp, biện pháp làm việc tương đối ổn định được người lãnh đạo sử dụng để tác động đến những người dưới quyền nhằm đưa ra các quyết định quản lý phù hợp”
Trong thực tế, phong cách làm việc của mỗi người người lãnh đạo, quản lý cụ thể có những sắc thái riêng nhưng phong cách làm việc khoa học phải có những đặc điểm chung sau:
- Phong cách lãnh đạo phải được thể hiện quan niệm của người lãnh đạo về hoạt động lãnh đạo, quản lý;
- Phong cách lãnh đạo bao hàm nhiều phương pháp, lề lối làm việc được lặp lại ở người lãnh đạo;
- Phong cách lãnh đạo được thể hiện qua hệ thống thái độ và hành vi của người lãnh đạo, trong việc sử dụng những quyền hạn, quyền lực, tri thức và trách nhiệm của mình để thực hiện vai trò của bản thân;
- Phong cách lãnh đạo được bộc lộ và chi phối của yếu tố môi trường (hoạt động của
tổ chức, đặc điểm cấp dưới và thành viên trong tổ chức);
- Phong cách lãnh đạo luôn gắn liền với tính lịch sử, tính giai cấp, gắn liền với hệ tư tưởng - đạo đức và thể chế chính trị cũng như tâm lý - xã hội và truyền thống dân tộc
Trang 31.2 Những phong cách lãnh đạo cơ bản
Có rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu đưa ra các loại phong cách, có thể kể đến một số cách phân chia cở bản như dưới đây:
Phong cách quản lý theo Rensis Likert
(1) Phong cách quản lý “quyết đoán - áp chế”
(2) Phong cách lãnh đạo “quyết đoán - nhân từ”
(3) Phong cách quản lý “tham vấn”
(4) Phong cách quản lý “tham gia - theo nhóm”
Phong cách quản lý theo Robert R Blake và Jame S Mouton
(1) Phong cách “cầm chừng”
(2) Phong cách “vị tình”
(3) Phong cách “công vụ”:
(4) Phong cách “thích ứng”
(5) Phong cách “toàn diện”
Phong cách quản lý theo P Hersey và K Blanchard
(1) Phong cách chỉ thị
(2) Phong cách dẫn dắt
(3) Phong cách giao phó
Phong cách quản lý theo Dominique Chalvin
(1) Phong cách quản lý hiệu quả - Phong cách nhà tổ chức
- Phong cách người tham gia
- Phong cách thực tế
- Phong cách mạnh dạn
- Phong cách cực đại chủ nghĩa
(2) Phong cách quản lý không hiệu quả
- Phong cách quan liêu
- Phong cách mỵ dân
Trang 4- Phong cách cơ hội
- Phong cách chuyên chế - Phong cách không tưởng …
Dựa vào góc nhìn tiếp cận cũng như căn cứ vào tính chất của mối quan hệ giữa người lãnh đạo với những người cấp dưới, trong phạm vi nghiên cứu của bài tiểu luận sẽ tập trung
phân tích, nói sâu hơn về những phong cách lãnh đạo cơ bản theo Kurt Lewin và các
cộng sự tại Trường Đại học bang Lowa (1939) Cụ thể có 3 loại phong cách lãnh đạo chủ
yếu sau: + Phong cách lãnh đạo độc đoán (uy quyền):
- Người lãnh đạo đòi hỏi cấp dưới phải phục tùng tuyệt đối mọi mệnh lệnh của mình, người lãnh đạo giao việc cho cấp dưới chủ yếu bằng mệnh lệnh, ép buộc phải làm bằng quyền uy, bằng sự đe doạ, trừng phạt, thiếu tôn trọng nhân viên cấp dưới
- Người lãnh đạo không tranh luận, không bàn bạc với tập thể, tập trung tuyệt đối quyền hành vào bản thân mình, tự suy nghĩ, tự tìm hiểu và tự quyết định những vấn đề lớn của tập thể Họ cũng có thể đồng thời là những người quan liêu, rất kiên trì theo đuổi các quyết định chủ quan của mình, ít thay đổi theo ý kiến của người khác
- Người lãnh đạo đòi hỏi người dưới quyền làm việc quá sức, không quan tâm đầy đủ đến đời sống vật chất và tinh thần, tâm tư và nguyện vọng của những người khác
- Người lãnh đạo không chịu nghe ý kiến phê bình góp ý của những người cấp dưới, rất hay tự ái và nhạy cảm với thể diện của bản thân, rất dễ có những phản ứng gay gắt trước những lời chỉ trích, phản bác của những người khác, hễ ai nói trái ý mình thì nhân danh tập thể tìm cách trừng trị, trù dập
Phong cách này phát huy hiệu quả trong những trường hợp: Tổ chức mới được thành lập; khi có nhiều mâu thuẫn và xung đột phát sinh trong tổ chức; khi giải quyết những vấn
đề khẩn cấp và cần giữ bí mật
Trang 5•
•
Giải quyết mọi vấn đề đặt ra trong
quản lý tổ chức một cách nhanh
chóng và giữ được bí mật ý đồ của
người lãnh đạo
Giữ cho các nhóm gắn kết và nhất
quán
•
•
Không phát huy được óc sáng tạo, tri thức, kinh nghiệm và năng lực của những người dưới quyền
Không tạo nên sự đa dạng trong tư duy công việc
ràng vì họ sẽ được giao các nhiệm
vụ cụ thể và cần hoàn thành các
nhiệm vụ đó
•
•
Có thể dẫn đến các cá nhân và nhóm
bị chia rẽ, nhân viên không có quyền nêu ý kiến cá nhân
Không cho phép sự cố vấn từ bên ngoài hoặc phát triển chuyên môn
+ Phong cách lãnh đạo dân chủ:
- Người lãnh đạo cùng với một hoặc nhiều cấp dưới bàn bạc, ra quyết định, nhưng lãnh đạo thường là người đưa ra quyết định cuối cùng
- Người lãnh đạo luôn luôn công khai bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình với một động cơ trong sáng, vì lợi ích chung và biết thường xuyên trao đổi, bàn bạc với tập thể, lắng nghe ý kiến của tập thể trước khi đi đến những quyết định quan trọng Biết phê bình và
tự phê bình đúng đắn, không né tránh trách nhiệm của mình và dám quyết đoán khi cần thiết Biết chia sẻ vui buồn, đồng cảm với mọi người và biết đặt ra yêu cầu hợp lý cho cấp dưới
- Người lãnh đạo có phong cách này thường là những người có khí chất sôi nổi, linh hoạt trong tư duy và hành động, dễ thích ứng với những tình huống đa dạng trong cuộc sống hàng ngày
• Phát huy được tính dân chủ, sáng tạo
được bầu không khí dân chủ và sự
nhất trí cao trong tổ chức Giúp họ
góp phần tham gia hữu hiệu vào việc
• Trong điều kiện của những tập thể
có trình độ phát triển thấp, trong những tình huống trì trệ, rã đám của những tập thể gây xung đột, mất
Trang 6• đề xuất các quyết định, xây dựng
các dự án, các kế hoạch tương lai
của đơn vị
Đem lại một bầu không khí tâm lý
thoải mái, dễ chịu, có tình người,
góp phần tạo ra sự gắn kết bền chặt
giữa các thành viên trong tập thể
Khuyến
• đoàn kết nội bộ, thì phong cách lãnh đạo này
khó đem lại hiệu quả như mong muốn
Ngay cả ở những tập thể bình thường, chỉ cần thiếu một ít kỷ cương và nguyên tắc thiếu một độ quyết đoán cần thiết, chúng ta có thể chứng kiến
•
•
khích cộng tác, tạo được nhiều ý
kiến và cách suy nghĩ khác nhau từ
đó dẫn đến sự tham gia và năng suất
của nhóm cao hơn
Có thể tạo ra nhiều giải pháp sáng
tạo hơn
Kết quả được đa số ủng hộ
•
hậu quả của loại phong cách lãnh đạo rất nhân văn này ở những phản ứng cực đoan, quá khích của một số phần tử chây lười nấp dưới danh nghĩa dân chủ
Ý kiến thiểu số thường bị loại bỏ
Có thể mất nhiều thời gian hơn để đi đến quyết định dẫn đến mất thời cơ
+ Phong cách lãnh đạo tự do (ủy quyền):
- Trường hợp 1: Người lãnh đạo tin tưởng ở khả năng tự ý thức, tự giải quyết các vấn
đề trong tư duy và trong hành động của những người cấp dưới, muốn họ có ý thức trách nhiệm đối với tổ chức Vì vậy, họ tham gia rất ít vào công việc của tập thể, thường chỉ xác định mục tiêu và đảm bảo các điều kiện cần thiết cho việc thực hiện các mục tiêu của đơn
vị do mình phụ trách rồi để cấp dưới tự do hành động để thực hiện mục tiêu
- Trường hợp 2: Người lãnh đạo thuộc vào những người thiếu tinh thần trách nhiệm, thậm chí không thiết tha với cương vị của một người cán bộ quản lý, lãnh đạo Có xu hướng
"bỏ mặc" những người cấp dưới, hoặc không giao cho họ những nhiệm vụ rõ ràng, hoặc giao nhiệm vụ một cách ngẫu hứng, tuỳ tiện, và không thường xuyên kiểm tra, đôn đốc công việc của họ
Trang 7- Trường hợp 3: Người lãnh đạo là những người hiền lành tốt bụng nhưng hay do dự, mềm yếu Họ hay ngại va chạm và thường né tránh sự phê bình, đánh giá những người khác Họ sống theo kiểu "dĩ hoà vi quý", cư xử tốt với mọi người, không mưu cầu danh vị, cho nên chiếm được cảm tình của nhiều người cấp dưới và có thể nhờ vậy mà họ được bầu vào vị trí của người cán bộ quản lý nhưng thực chất họ không có năng lực quản lý, lãnh đạo
Phong cách này áp dụng hiểu quả đối với các tổ chức mục tiêu độc lập, rõ ràng và
có đội ngũ cán bộ có kỹ năng và ý thức tổ chức kỷ luật cao
•
•
Đem lại cho cấp dưới sự tự do, thoải
mái
Cho phép phát huy tối đa năng lực
sáng tạo của người dưới quyền
• Dễ làm cho những người cấp dưới bị mất phương hướng, ảnh hưởng đến
kỷ cương, nền nếp của đơn vị và do vậy mà khó đảm bảo được năng suất lao động cao
•
Dễ dẫn đến tình trạng hỗn loạn do thiếu vắng các chỉ dẫn của nhà quản
lý
Nhìn chung, người lãnh đạo tài năng thường xây dựng cho mình một phong cách chủ đạo nhưng vẫn sử dụng kết hợp các phong cách còn lại một cách linh hoạt, khéo léo và sử dụng chúng phù hợp vào từng thời điểm và đặc điểm của từng tổ chức, phòng ban và cấp dưới của mình
1.3 Xây dựng phong cách người lãnh đạo, quản lý
Xây dựng phong cách lãnh đạo dân chủ, quyết đoán, có hiệu quả
- Phong cách dân chủ nhưng quyết đoán phải dựa vào cấp dưới, là người đứng đầu không được quan liêu, hách dịch, coi thường cấp dưới, phải biết được những băn khoăn, trăn trở của cán bộ, giáo viên, học sinh để kịp thời tháo gỡ Người lãnh đạo, nhất là người đứng đầu của một tập thể giữ trọng trách phải biết lắng nghe ý kiến của tập thể Đồng thời
Trang 8phải quyết đoán, nhận thức đầy đủ trách nhiệm và dám làm, dám chịu trách nhiệm Đây cũng chính là việc thực hiện nguyên tắc “Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”
- Phong cách làm việc của người lãnh đạo, quản lý đúng đắn là phải kết hợp thống nhất giữa cách làm việc dân chủ, tập thể với tính quyết đoán Kịp thời đưa ra những quyết định đúng, kết hợp tập thể lãnh đạo với cá nhân phụ trách, thực hiện trách nhiệm của người lãnh đạo, người đứng đầu để khắc phục những hiện tượng coi thường tập thể hoặc ỷ lại, dựa dẫm vào tập thể, không dám quyết đoán, không nêu cao trách nhiệm cá nhân, làm suy yếu năng lực lãnh đạo Tạo ra bầu không khí làm việc dân chủ, phát huy trí tuệ tập thể Đây cũng chính là loại phong cách lãnh đạo dân chủ được phân tích nêu ở mục 1.2 Hiện nay, phong cách này ngày càng được sử dụng rộng rãi và trở thành phong cách làm việc có hiệu quả nhất đối với lãnh đạo, quản lý ở hầu hết các tổ chức kinh tế- xã hội, không ngoại trừ lĩnh vực giáo dục
Vấn đề thay đổi phong cách của người lãnh đạo
- Khả năng thay đổi phong cách lãnh đạo là phụ thuộc vào kiểu khí chất còn phụ thuộc vào những tác nhân khách quan khác như: hoạt động và cơ chế của các tổ chức xã hội, dư luận xã hội Những hoạt động của các cơ quan quản lý cấp trên đòi hỏi phải thường xuyên kiểm tra hàng ngày, kịp thời phát hiện những nhược điểm của người lãnh đạo và có những biện pháp thích hợp giúp đỡ như: gây dư luận trong quần chúng, phê bình, góp ý và bổ sung bằng nhiều hình thức khác nhau từ việc tạo điều kiện vật chất, động viên tinh thần (chỉ
ra cái ưu thế) đến việc giúp đỡ bằng phương pháp tiếp cận giải quyết vấn đề
- Giáo dục là hiện tượng xã hội Sự xuất hiện của nó cũng gần như đồng thời với sự xuất hiện của xã hội loài người Sự vận động và phát triển của giáo dục chịu sự quy định của xã hội và có quan hệ tương tác với tất cả các mặt của đời sống xã hội Trong thời đại
mở cửa, hội nhập quốc tế với bao nhiêu biến đổi khó lường trên hầu hết tất cả các khía cạnh kinh tế, chính trị, văn hóa, cạnh tranh khốc liệt
Từ đó dẫn đến vai trò và nhu cầu của con người cũng thay đổi…khiến cho giáo dục không thể không thay đổi
Trang 9- Đó là hiện tượng khách quan, do đó người làm giáo dục, đặc biệt là người lãnh đạo luôn luôn phải thay đổi nhận thức thay đổi, thuận theo sự thay đổi, chế ngự thay đổi bằng cách linh hoạt các phong cách lãnh đạo, quản lý của mình để cuối cùng làm cho giáo dục biến đổi phù hợp và đạt được nhiều thành tựu to lớn
Ví dụ: Tại một trường học, người lãnh đạo cao nhất chính là Hiệu trưởng Sử dụng phong
cách lãnh đạo theo tình huống cụ thể, gồm: Phong cách hướng dẫn, phong cách tư vấn, phong cách hỗ trợ, phong cách ủy quyền Phong cách lãnh đạo này đòi hỏi Hiệu trưởng thực hiện một số yêu cầu:
- Luôn thay đổi phong cách phù hợp với sự phát triển về kĩ năng, kinh nghiệm và sự
tự tin của giáo viên, để tạo điều kiện để giáo viên phát triển
- Sẵn sàng sử dụng các phong cách khác nhau với cùng một giáo viên bởi trong khi họ
tự tin và có khả năng thực hiện một việc này thì một việc mới giao cho họ sẽ lại đòi hỏi một phong cách quản lí khác
Kiểu phong cách hướng dẫn phù hợp với giáo viên mới vào nghề Hiệu trưởng cũng cần
thường xuyên bàn bạc với họ, đưa ra những câu hỏi lôi cuốn vào cuộc để khơi dậy hứng thú của họ
Kiểu phong cách tư vấn, hiệu trưởng giữ vai trò định hướng, cùng giáo viên bàn bạc rồi đưa
ra quyết định
Kiểu phong cách hỗ trợ có tác dụng đối với giáo viên tự tin vào việc mình làm, chẳng hạn:
thay đổi cách dạy trên lớp, cách kiểm tra… Hiệu trưởng phải cố vấn chia sẻ những khó khăn họ gặp phải Nếu khi giáo viên hỏi hiệu trưởng mà luôn nhận dược câu trả lời đại loại như:
“việc này tôi không biết” …thì sẽ khiến giáo viên mất lòng tin
Kiểu phong cách ủy quyền được thực hiện với giáo viên có khả năng và tự tin Chẳng hạn:
“Cô hãy soạn một bài mẫu rồi đưa ra tổ chuyên môn trao đổi”…
Trên cơ sở phân tích phong cách lãnh đạo, chúng ta có thể rút ra những kết luận cần thiết cho người lãnh đạo, quản lý trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay:
Trang 10Thứ nhất: nâng cao nhận thức, trách nhiệm về bồi dưỡng phong cách làm việc dân chủ và
quyết đoán
Thứ hai: vận dụng linh hoạt, sáng tạo phong cách làm việc dân chủ và quyết đoán cho cán
bộ lãnh đạo, quản lý các cấp
Thứ ba: phát huy tính tích cực, chủ động của trong tự bồi dưỡng phong cách làm việc dân
chủ và quyết đoán Mỗi người lãnh đạo, quản lý phải nâng cao ý thức trách nhiệm, phát huy dân chủ, chấp hành kỷ cương, nói phải đi đôi với làm, phải biết phấn đấu hy sinh vì lợi ích của tập thể, có phong cách làm việc khoa học, sáng tạo, vận dụng linh hoạt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà Nước và đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từ Sở giáo dục cho đến các bậc học như: trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp, THPT, THCS, Tiểu học, mầm non mà mình phụ trách, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác, xây dựng trường học chất lượng
“Một người thầy vĩ đại là người biết truyền cảm hứng, một nhà quản lý có quyền lực là người có năng lực và phẩm chất, lấy giá trị lý tưởng, phụng sự và cống hiến làm giá trị cốt lõi”; Kết hợp các phong cách lãnh đạo dân chủ, quyết đoán, có hiệu quả mà linh hoạt
nêu trên, tin tưởng rằng chúng ta sẽ có rất nhiều trường học “hạnh phúc - chân chính” thực
sự Câu 2: Anh (chị) hãy nêu và phân tích động cơ làm việc của người lao động (giáo
viên, giảng viên, nhân viên…)? Từ đó rút ra kết luận cần thiết cho người lãnh đạo, quản lý trong tổ chức và quản lý giáo dục hiện nay?
2.1 Khái niệm
Động cơ:
- Là nguyên cớ thúc đẩy con người hoạt động đạt mục đích nhất định
- Là động lực của hoạt động, có ý nghĩa điều khiển, điều chỉnh hoạt động, quyết định thái
độ con người đối với hoạt động, chiều hướng hoạt động
- Là nguyên nhân giải thích vì sao con người suy nghĩ và hành động như họ làm
- Là yếu tố thúc đẩy hành động, gắn liền với việc thỏa mãn nhu cầu của chủ thể, là toàn bộ những điều kiện bên trong và bên ngoài có khả năng khơi dậy tính tích cực của chủ thể