Nghiên cứu xây dựng mô hình vườn ươm bio city cho ngành chế biến công nghiệp thực phẩm tại phân viện công nghệ thực phẩm tp HCM (bình dương)

Tại các nước này, vườm ươm có thể hỗ trợ các doanh nghiệp: tư vấn về sử dụng và vận hành máy móc, dây chuyền sản xuất chế biến thực phẩm; tư vấn áp dụng quy trình sản xuất sạch; tìm đối

BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM

Chủ nhiệm đề tài: KS Nguyễn Anh Quân

8791

TP Hồ Chí Minh, tháng 1 năm 2011

BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM

Chủ nhiệm đề tài: KS Nguyễn Anh Quân

Các cộng tác viên:

CƠ QUAN CHỦ TRÌ

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1: Vườn ươm doanh nghiệp Hình 2: Tiêu thụ thực phẩm tại Việt Nam 2004 – 2014

Hình 3: Mô hình hoạt động của vườn ươm

Hình 4: Các giai đoạn ươm tạo Hình 5: Quy trình tuyển chọn ươm tạo

Hình 6: Sơ đồ quy trình tuyển chọn Hình 7: Sơ đồ mô hình cấu trúc cơ quan quản lý vườn ươm Biocity

LỜI MỞ ĐẦU Khái niệm ươm tạo doanh nghiệp bắt đầu xuất hiện từ năm 1959 tại Hoa

Kỳ, gắn với sự kiện khai trương Trung tâm công nghiệp Batavia, New York

Từ những năm 1980, số lượng và loại hình các vườn ươm doanh nghiệp đã phát triển mạnh tại nước này và sau đó lan rộng sang châu Âu và các nước đang phát triển ở châu Á khác

Với quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng và nhu cầu thực phẩm chất lượng ngày một tăng, ngành công nghiệp chế biến thực phẩm đang tăng trưởng rất mạnh trên toàn thế giới Vườm ươm hỗ trợ các doanh nghiệp hoạt động trong ngành công nghiệp chế biến thực phẩm cũng được các nước trên thế giới quan tâm phát triển Các nước đi đầu trong lĩnh vực này là Mỹ, Anh, Nhật, Trung Quốc

Tại các nước này, vườm ươm có thể hỗ trợ các doanh nghiệp: tư vấn về

sử dụng và vận hành máy móc, dây chuyền sản xuất chế biến thực phẩm; tư vấn áp dụng quy trình sản xuất sạch; tìm đối tác để chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ; tư vấn đào tạo về nâng cao kỹ năng quản lý doanh nghiệp, lập kế hoạch kinh doanh, marketing, tiếp cận nguồn tài chính, quản lý tài chính, lập kế hoạch và kiểm soát sản xuất, vệ sinh thực phẩm, các vấn đề về công nghệ và chất lượng sản phẩm, bán hàng, thương hiệu và định

vị sản phẩm, quảng bá doanh nghiệp, ; tiếp cận mạng lưới kinh doanh - nhân

tố quan trọng nhất cho sự phát triển của các doanh nghiệp mới thành lập như mạng lưới các ngân hàng, các tổ chức tài chính, các nhà cung cấp nguyên liệu sản xuất, các nhà phân phối sản phẩm, các nhà chuyển giao công nghệ Đồng thời, các vườn ươm doanh nghiệp còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao kỹ năng quản lý doanh nghiệp, lập kế hoạch kinh doanh, marketing, Sau 2 - 3 năm các doanh nghiệp có thể tách khỏi vườn ươm hoạt động độc lập và nhường chỗ cho các doanh nghiệp mới thành lập khác

Nước Mỹ, nơi có trên 1.000 vườn ươm doanh nghiệp, đã giúp Google hay Yahoo thành công nhờ sự hỗ trợ từ các vườn ươm “Trung tâm sáng tạo Thượng Hải” của Trung Quốc là một vườn ươm, không những ươm tạo doanh nghiệp trong nước, mà còn “ươm tạo” các doanh nghiệp quốc tế Các công ty nước ngoài ngày đầu bỡ ngỡ đến Thượng Hải có thể thuê một văn phòng làm việc ở đây với giá rẻ bất ngờ so với thị trường Đó cũng là ẩn ý để doanh nghiệp mới thành lập của Trung Quốc có điều kiện cọ sát với các doanh nghiệp nước ngoài ngay trong vườn ươm, chuẩn bị tinh thần vươn ra thị trường quốc tế

Tại Vương quốc Anh, BioCity Nottingham được ví là ngôi nhà chung đáp ứng các nhu cầu khác nhau về phòng thí nghiệm và trang thiết bị văn phòng của rất nhiều doanh nghiệp khoa học mới khởi sự thuộc các lĩnh vực khác nhau như: Y tế, công nghệ nano, công nghệ sinh học, và dịch vụ chuyên

Thực tế, Việt Nam đang trở thành trung tâm chế biến thực phẩm khi tốc

độ tăng trưởng hàng năm của ngành đạt tới 20-30% Việc hỗ trợ, phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành công nghiệp chế biến thực phẩm đã trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nước ta Do đó, việc xây dựng các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cũng được coi là một công cụ rất hữu hiệu để hỗ trợ và gây dựng phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiềm năng Hiện nay cả nước ta mới chỉ có ”Vườn ươm doanh nghiệp Hà Nội” (HBI) hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ các doanh nghiệp chế biến thực phẩm Đây là

mô hình hoạt động phi lợi nhuận với do Uỷ ban EC tài trợ với mục đích cung

cấp các dịch vụ hỗ trợ cho các doanh nghiệp mới thành lập, mới khởi sự trong ngành chế biến và đóng gói thực phẩm

Mặc dù được đánh giá là có triển vọng, nhưng để cho vườn ươm doanh nghiệp của Việt Nam phát triển ngang bằng với các nước trong khu vực và trên thế giới, ngoài việc có một thị trường tốt, thì điều quan trọng nhất là phải

có sự hỗ trợ từ Chính phủ, sự tham gia mạnh mẽ của các quỹ đầu tư mạo hiểm; các tập đoàn lớn sẵn sàng tiếp nhận những doanh nghiệp nhỏ và vừa, những công nghệ mới đượcươm tạo

Với sự phát triển của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến công nghiệp thực phẩm khu vực phía Nam nước ta cả về số lượng lẫn quy mô, đồng thời cùng với những lợi ích cụ thể mà vườn ươm đem lại cho sự phát triển của doanh nghiệp nên việc hình thành các vườn ươm này là hết sức cần thiết

Vì vậy, triển khai Đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình vườn ươm

bio-city cho ngành chế biến công nghiệp thực phẩm tại Phân viện Công nghiệp thực phẩm TPHCM (Bình Dương)” là nhiệm vụ phù hợp với định hướng của

Chính phủ để phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực công nghiệp chế biến thể hiện tại Quyết định số 14/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 25 tháng 01 năm 2007 về việc phê duyệt “Đề án phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực công nghiệp chế biến đến năm 2020”

CHƯƠNG I TỔNG QUAN

1.1 Khái niệm, quá trình hình thành, phát triển vườn ươm doanh nghiệp trên thế giới

Theo định nghĩa của Hiệp hội ươm tạo doanh nghiệp quốc gia Mỹ

(NBIA), “Vườn ươm doanh nghiệp là nơi nuôi dưỡng của các doanh nghiệp,

giúp chúng sống sót và lớn lên trong giai đoạn khởi sự bằng cách cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và các nguồn lực cần thiết cho các doanh nghiệp non trẻ này”

Theo nhiều nghiên cứu, khái niệm “ươm tạo doanh nghiệp” bắt đầu xuất hiện từ năm 1959 tại Hoa Kỳ, gắn với sự kiện khai trương Trung tâm công nghiệp Batavia, New York Từ những năm 80 của thế kỷ XX, số lượng

và loại hình vườn ươm doanh nghiệp đã phát triển mạnh tại nước này, sau đó lan rộng sang châu Âu và châu Á Tuỳ thuộc vào cách nhìn nhận về vai trò, chức năng của việc ươm tạo doanh nghiệp trong chính sách phát triển doanh nghiệp và điều kiện kinh tế, khoa học và công nghệ (KH&CN) từng thời kỳ,

mà mỗi quốc gia có những quan điểm, cách hiểu khác nhau, nhưng khái quát chung lại, vườn ươm doanh nghiệp hoạt động có mục tiêu cơ bản là: 1) Cung cấp có thời hạn một hệ thống các dịch vụ phát triển kinh doanh chất lượng cao cho các doanh nghiệp với giá ưu đãi hoặc miễn phí; 2) Giúp các doanh nghiệp kết nối tới các nguồn vốn ưu đãi và các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao; 3) Giúp các doanh nghiệp mở rộng mạng lưới liên kết kinh doanh rộng lớn trong và ngoài cơ sơ ươm tạo

Hiện nay, các nước trên thế giới đang tích cực đẩy mạnh phát triển vườn ươm doanh nghiệp Số lượng vườn ươm trên thế giới phát triển gần như theo cấp số nhân Trên thế giới hiện có khoảng 5.000 vườn ươm doanh nghiệp

và khoảng hơn một phần ba là các vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Ở Mỹ hiện có trên 1.100 vườn ươm Riêng trong năm 2001, các vườn ươm ở Bắc

Mỹ đã hỗ trợ trên 35.000 doanh nghiệp khởi sự, cung cấp 82.000 chỗ làm mới

và tạo ra doanh thu năm trên 7 tỷ USD Chi phí để tạo ra một việc làm mới trong vườn ươm là 1.100 USD so với 10.000 USD ở bên ngoài Ước tính tại

Mỹ 1 USD đầu tư vào vườn ươm và các doanh nghiệp đang ươm tạo hoặc đã tốt nghiệp sẽ tạo ra khoảng 30 USD thuế doanh thu, và tỷ lệ sống sót của các doanh nghiệp được ươm tạo là trên 90%, một con số rất cao nếu so với chỉ 20% còn hoạt động sau 3 năm của các doanh nghiệp bên ngoài Ở Châu Âu có trên 1.200 vườn ươm, tạo ra khoảng 30.000 việc làm mới mỗi năm với chi phí trung bình để tạo một việc làm mới là 4.000 euro Tại Trung Quốc, đến năm

2005 đã có 534 vườn ươm với tổng diện tích 19,7 triệu m2, thực hiện ươm tạo cho gần 40.000 doanh nghiệp, hơn 15.000 đã tốt nghiệp và tạo ra trên 700 nghìn việc làm Các vườn ươm của Trung Quốc đã giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng từ 25-30% lên trên 70%, số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể, chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Hoa kiều trở về Đến năm

2004, 32 vườn ươm theo dạng công viên phần mềm đã ươm trên 12 nghìn doanh nghiệp, tổng doanh số chiếm 55,5% cả ngành, 45,7% lượng xuất khẩu, 71,9% lượng lao động, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 50%/năm Theo thống kê, một phần tư số doanh nghiệp công nghệ vừa và nhỏ của TQ xuất thân từ các vườn ươm Về tác động của vườn ươm làm tăng hiệu quả thông qua một số tiêu chí:

Nếu các vườn ươm của Trung Quốc đã giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng từ 25-30% lên trên 70%, số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể, chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Hoa kiều trở về

Các vườn ươm Trung Quốc đã có những đóng góp to lớn như:

- Giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng thêm, giúp tiết kiệm đầu tư cho nghiên cưu khoa học công nghệ hàng năm

- Số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể;

- Chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Hoa kiều trở về

Ngay cả các nước khác như, Ấn Độ, Thái Lan, PhiliPine cũng có tới hàng trăm vườn ươm khác nhau Tuy nhiên, tại Việt Nam, vấn đề ươm tạo

doanh nghiệp mới bắt đầu nhen nhóm từ vài năm trở lại đây “Trung tâm sáng tạo Thượng Hải” là một vườn ươm, không những ươm tạo doanh nghiệp trong nước, mà còn “ươm tạo” các doanh nghiệp quốc tế Các công ty nước ngoài ngày đầu bỡ ngỡ đến Thượng Hải có thể thuê một văn phòng làm việc ở đây với giá rẻ bất ngờ so với thị trường Đó cũng là ẩn ý để doanh nghiệp mới thành lập của Trung Quốc có điều kiện cọ sát với các doanh nghiệp nước ngoài ngay trong vườn ươm, chuẩn bị tinh thần vươn ra thị trường quốc tế Gợi ý từ khu của Thượng Hải có thể được xem xét để học hỏi trong việc xây dựng vườn ươm tại Việt Nam

1.2 Quá trình hình thành và phát triển vườn ươm doanh nghiệp ở Việt Nam

Từ “incubator” du nhập vào Việt Nam từ những năm 1996 - 1997 khi nói về các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa Khi đó, danh từ này được dịch ra tiếng Việt là “lồng ấp” Sau đó, cụm từ “Lồng ấp doanh nghiệp”

đã được thay bằng một cụm từ mỹ miều hơn - “Vườn ươm doanh nghiệp” Đến nay, khái niệm này không còn xa lạ đối với những người làm xúc tiến phát triển doanh nghiệp ở Việt Nam

Mục đích chính mà vườn ươm mang lại là: Các ý tưởng mới của các

bạn trẻ sẽ được nâng đỡ trong vườn ươm doanh nghiệp

Mối quan hệ giữa các hoạt động đối với vườn ươm doanh nghiệp nói chung như sau:

Hình 1: Vườn ươm doanh nghiệp

Không thể so sánh với nước Mỹ, nơi có trên 1.000 vườn ươm doanh

nghiệp, nhưng con số 8 khu nhà được gọi là “vườm ươm doanh nghiệp” mới

được hình thành ở Việt Nam thì quả là quá ít, và hơn thế nữa cũng chưa mấy

người biết đến chúng Có quan niệm “nhỏ là đẹp”, nhưng nhỏ cũng có nghĩa

là doanh nghiệp phải đối diện với đủ cái khó từ chính quy mô nhỏ bé của

mình Trừ lợi thế linh hoạt, uyển chuyển, các doanh nghiệp mới thành lập khó

từ nhân sự, vốn, đến cả vấn đề muôn thủa là mặt bằng kinh doanh Đó là chưa

kể, DNNVV hầu hết khởi nghiệp ở bước đang thử nghiệm công nghệ mới mà

chưa biết có vượt qua được “thung lũng tử thần” hay không? Nhưng một khi

họ đã thành công thì giá trị gia tăng sẽ không phải là 1 hay 2 lần chi phí mà có

khi lên tới cả trăm lần Vậy nên, những quỹ đầu tư mạo hiểm có ý nghĩa

nhiều khi sống còn với các DNNVV

Chính bởi trăm sự khó khăn trong những ngày đầu mới “nứt vỏ hạt” ấy

nên DNNVV mới cần đến khu vườn ươm, nơi có bàn tay nâng đỡ của các cơ

quan chức năng, các nhà cung cấp dịch vụ, các tổ chức hỗ trợ phát triển doanh

nghiệp, thậm chí của cả các doanh nghiệp lớn đã có kinh nghiệm Cây lớn

không thể ở mãi trong vườn ươm Những khu công nghiệp, cụm công nghiệp

sẽ là nơi doanh nghiệp vươn tới sau khi đã cứng cỏi, “ tốt nghiệp” vườn ươm

Các “vườn ươm doanh nghiệp” xuất hiện tại Việt Nam cũng vì mục tiêu này

Mặc dù vậy, có lẽ đối với đa số các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam, “vườn ươm doanh nghiệp” vẫn còn là một khái niệm rất

xa vời Hiện chỉ có 8 “vườm ươm doanh nghiệp” mới được hình thành ở Việt Nam DNNVV hầu hết khởi nghiệp ở bước đang thử nghiệm công nghệ mới

mà chưa biết có vượt qua được được giai đoạn khởi đầu khó khăn hay không

Vì vậy, DNNVV rất cần đến khu vườn ươm, nơi có bàn tay nâng đỡ của các

cơ quan chức năng, các nhà cung cấp dịch vụ, các tổ chức hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, thậm chí của cả các doanh nghiệp lớn đã có kinh nghiệm Cây lớn không thể ở mãi trong vườn ươm Những khu công nghiệp, cụm công nghiệp là nơi doanh nghiệp vươn tới sau khi đã cứng cỏi, “tốt nghiệp” vườn ươm Các “vườn ươm doanh nghiệp” xuất hiện tại Việt Nam cũng vì mục tiêu này

Khác với các hình thức hỗ trợ DNNVV khác, vườn ươm doanh nghiệp phải là nơi hội tụ các dịch vụ phát triển kinh doanh, trong đó khó khăn về mặt bằng sản xuất cũng như địa điểm làm việc của doanh nghiệp được hỗ trợ giải quyết một cách hiệu quả Bởi đây là một trong những khó khăn lớn nhất của đối tượng doanh nghiệp này Hiện nay có nhiều tỉnh, thành đề ra các khu quy hoạch cho phát triển khu, cụm công nghiệp Nhưng lại hiếm có nơi nào xác định đầu tư vào các khu, cụm công nghiệp cho DNNVV, đầu tư vào các vườn ươm doanh nghiệp Có nhiều nơi, DNNVV không thể vào được các khu công nghiệp vì không gánh được chi phí cho cả ngàn mét vuông trên những lô đất

đã và đang được quy hoạch trong các khu công nghiệp hiện nay Vì thế, doanh nghiệp vẫn thiếu đất, còn các khu công nghiệp vẫn “thừa” đất Các khu văn phòng cho thuê cao cấp chỉ hợp túi tiền của các doanh nghiệp lớn Có biết bao khu đô thị mới ra đời nhưng hầu như rất ít quy hoạch khu văn phòng cho các doanh nghiệp nhỏ hay khu chợ dành cho các hộ buôn bán nhỏ Đó là lý do

mà các doanh nghiệp phải chọn giải pháp “văn phòng doanh nghiệp giữa trời” (trong khu chung cư cao tầng) dù không phù hợp với khuyến cáo của Bộ Xây dựng về việc hạn chế sử dụng căn hộ trong chung cư để làm văn phòng

Nếu tình trạng các địa phương không quan tâm, đầu tư xây dựng các

“vườn ươm doanh nghiệp” thì giấc mơ về “vườn ươm”đúng nghĩa của các DNNVV vẫn mãi xa vời

Năm 2006, Câu lạc bộ ươm tạo doanh nghiệp được thành lập với 11 thành viên, tuy nhiên do chính sách hỗ trợ đang trong quá trình hoàn thiện nên chưa phát triển mạnh Năm 2007, phong trào vườn ươm có dấu hiệu phát triển lại, nhưng do khủng hoảng kinh tế nên đã lắng xuống Thế nhưng ở nhiều nước trên thế giới, do có một hành lang pháp lý ổn định và chính sách hỗ trợ tốt nên các vườn ươm coi cuộc khủng hoảng hiện nay là một cơ hội tốt để tạo nguồn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ phục hồi kinh tế, tạo công

ăn việc làm

Hiện “thị trường” vườn ươm của Việt Nam đang có dấu hiệu ấm dần lên Các quỹ đầu tư mạo hiểm như IDG, DFJ, Vinacapital đang tăng vốn đầu tư và đẩy mạnh việc tìm kiếm các công ty để đầu tư Các tập đoàn lớn như FPT cũng đang bắt đầu tìm đến các nguồn ươm tạo, giống như thời kỳ

2008 Một tín hiệu đáng mừng nữa là Luật Công nghệ cao đã được Quốc hội thông qua, các bộ, ban, ngành hay VCCI đều có những dự án, chiến dịch lớn để đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Tất cả những tín hiệu tích cực đó sẽ giúp cho các vườn ươm doanh nghiệp khởi động và lạc quan hơn trong thời gian tới

Chương trình đào tạo E - Learning của TOPICA đã ươm tạo 9 doanh nghiệp hạt giống, trong đó 2 doanh nghiệp đã “tốt nghiệp”, 4 doanh nghiệp nhận được đầu tư hàng tỷ đồng và các doanh nghiệp còn lại đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện TOPICA cũng đã xúc tiến hoạt động trên khắp

64 tỉnh thành qua các trung tâm TOPICA64 và hợp tác với các doanh nghiệp địa phương Có tới 80% trung tâm đang hoạt động rất tốt Trong thời gian qua, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế nên mô hình vườn ươm của TOPICA không được nhân rộng lên Tuy nhiên, trong thời gian tới, ban lãnh đạo của TOPICA đang lên kế hoạch áp dụng lại mô hình vườn ươm nhân tạo trước đó Đồng thời TOPICA cũng sẽ huy động sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế

giới và các tổ chức khác để triển khai khóa đào tạo học vấn cho các đơn vị vườn ươm trong nước và hỗ trợ các đơn vị xây dựng vườn ươm nhân tạo của

họ TOPICA cũng đã hợp tác với Hội Doanh nghiệp trẻ huy động được 109 doanh nghiệp tham gia đào tạo, dự kiến đến năm 2010 con số này sẽ là 1.000 doanh nghiệp Học viên theo học các khóa học trực tuyến sẽ chỉ phải lên lớp 1 lần trong 1 tháng và thực hành trong môi trường 3D với kiến thức, kỹ năng thực tế cao

Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Ban Quản lý Khu công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh, do Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh thành lập vào tháng 8 năm 2006 Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao được thành lập với mục tiêu cơ bản và cốt lõi là “nuôi dưỡng”, hỗ trợ cá nhân, nhóm hoặc tổ chức có sở hữu và năng lực công nghệ, có ý tưởng kinh doanh tốt dựa trên công nghệ, tạo điều kiện cho

họ vượt qua những khó khăn ban đầu, phát triển theo kế hoạch kinh doanh được đề ra và trưởng thành vững vàng

Vườn ươm Doanh nghiệp công nghệ cao được đầu tư để xây dựng cơ sở

hạ tầng tiêu chuẩn quốc tế, lắp đặt các trang thiết bị văn phòng, hệ thống mạng viễn thông và các phòng thí nghiệm hiện đại, chuyên nghiệp

Các dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp cũng sẽ được Vườn ươm thiết kế đa dạng, quy mô và chất lượng nhằm phục vụ tốt nhất cho công tác ươm tạo doanh nghiệp

Ở Việt Nam, một số cơ sở ươm tạo doanh nghiệp cũng đã rải rác hình thành, tuy nhiên đến nay vẫn còn tương đối hạn chế về số lượng, với thời gian hoạt động chỉ mới từ 1 đến 5 năm Nhìn chung, các cơ sơ ươm tạo doanh nghiệp này vẫn còn đang trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng cũng đã có một số cơ sơ bắt đầu hoạt động có hiệu quả như: Vườn ươm công nghệ FPT, Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Tinh Vân, Vườn ươm CRC (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội), Vườn ươm Phú Thọ (Trường Đại học Bách khoa thành phố Hồ Chí Minh), Vườn ươm doanh nghiệp chế biến thực phẩm Hà Nội (HBI), Vườn ươm doanh nghiệp phần mềm thành phố Hồ Chí Minh

(SBI), Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao Hoà Lạc (Ban quản lý Khu Công nghệ cao Hoà Lạc)

Các dịch vụ phát triển kinh doanh đang được thực hiện gồm:

- Các dịch vụ tư vấn tại chỗ về phát triển kinh doanh để điều chỉnh, cập nhật và đánh giá các kế hoạch kinh doanh hiện tại và hỗ trợ khách hàng ươm tạo trong tất cả các lĩnh vực liên quan

- Khách hàng ươm tạo được tiếp cận mạng lưới của SBI gồm các chuyên gia tư vấn địa phương, các giảng viên, các đối tác chiến lược, thành viên của Công viên phần mềm Quang Trung và các khách hàng khác của SBI, các quan hệ kinh doanh và quan hệ trong khu vực cơ quan nhà nước

- Hỗ trợ trong xác định, tuyển chọn, tuyển dụng, đào tạo và giữ nhân viên cho khách hàng ươm tạo và các khách hàng bên ngoài

- Đào tạo theo mục tiêu trong các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật khác nhau dựa trên nguyên tắc học kết hợp với thực hành

- Tổ chức các sự kiện và các cuộc gặp gỡ nhằm giúp các khách hàng ươm tạo liên kết và trưng bày các sản phẩm và dịch vụ

- Tổ chức các hoạt động xúc tiến/quảng cáo cho các khách hàng ươm tạo và khách hàng bên ngoài; thiết kế các tài liệu quảng bá, chuẩn bị cho triển lãm

- Cung cấp các dịch vụ thư ký, hành chính cho các khách hàng ươm tạo

- Các dịch vụ khác

Hiện “thị trường” vườn ươm của Việt Nam đang có dấu hiệu ấm dần lên Các quỹ đầu tư mạo hiểm như IDG, DFJ, Vinacapital đang tăng vốn đầu tư và đẩy mạnh việc tìm kiếm các công ty để đầu tư Các tập đoàn lớn như FPT cũng đang bắt đầu tìm đến các nguồn ươm tạo, giống như thời kỳ

2008 Một tín hiệu đáng mừng nữa là Luật Công nghệ cao đã được Quốc hội thông qua, các bộ, ban, ngành hay VCCI đều có những dự án, chiến dịch lớn để đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Tất cả những tín hiệu tích

cực đó sẽ giúp cho các vườn ươm doanh nghiệp khởi động và lạc quan hơn trong thời gian tới

1.3 Tính chất hoạt động của các vườn ươm

1.3.1 Tính chất hoạt động phi lợi nhuận

Vườn ươm doanh nghiệp được coi là công cụ phát triển hiệu quả, được thiết kế để thúc đẩy sự phát triển và thành công của doanh nghiệp thông qua việc cung cấp các dịch vụ và các nguồn lực hỗ trợ Mục tiêu chính này nhằm tạo ra các doanh nghiệp hoạt động thành công trên thị trường sau khi rời khỏi vườn ươm Trong đa số trường hợp, mục đích này gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, KH&CN của các quốc gia, hoặc chiến lược phát triển kinh doanh của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn, đặc biệt trong trường hợp phát triển các doanh nghiệp tiềm năng, doanh nghiệp công nghệ, thương mại hoá công nghệ, hiện thực hoá ý tưởng kinh doanh…, nên các vườn ươm thường nhận được sự phối hợp, hỗ trợ, tài trợ… từ phía các tập đoàn, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, ngân sách gắn với mục tiêu ươm tạo cụ thể Theo đó, phần lớn các vườn ươm hoạt động phi lợi nhuận, nhằm tạo ra được các điều kiện ưu đãi thuận lợi nhất cho doanh nghiệp được ươm tạo

1.3.2 Mô hình tổ chức và sở hữu

Tại nhiều quốc gia, hầu hết các vườn ươm doanh nghiệp được thành lập

và vận hành với sự tham gia của Nhà nước ở các cấp độ khác nhau Tuy nhiên, cũng tồn tại khá phổ biến mô hình vườn ươm doanh nghiệp hoàn toàn thuộc sở hữu tư nhân, hoạt động độc lập về tài chính, đầu tư, kinh doanh Nhà nước hoặc các nhà tài trợ khác hỗ trợ ươm tạo các doanh nghiệp tiềm năng thông qua cơ chế và dịch vụ của vườn ươm Ở Việt Nam, một số cơ sở ươm tạo doanh nghiệp hiện đang hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn, có sự hỗ trợ của Nhà nước và tài trợ của EU (Vườn ươm HBI và SBI); hoặc đơn vị sự nghiệp có thu thuộc sở hữu nhà nước (Vươn ươm doanh nghiệp công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao Hoà Lạc) Nhưng cũng có mô hình ươm tạo thuộc sở

hữu tư nhân (Vườn ươm công nghệ FPT, Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Tinh Vân)

Qua thực tế hoạt động và trong điều kiện đang phát triển của Việt Nam hiện nay, mô hình lý tưởng để điều hành vườn ươm doanh nghiệp trong tương lai nên là mô hình thực thể công - tư theo hình thức doanh nghiệp Điều này là hợp lý và cần thiết để nhận được sự hỗ trợ của Chính phủ về mặt chính sách, đảm bảo sự phát triển bền vững của vườn ươm và cung cấp những ưu đãi cho vườn ươm như: Miễn/giảm thuế cho các doanh nghiệp ươm tạo, kéo dài thời gian khấu hao cho các tài sản cố định của vườn ươm, khuyến khích các nhà tài trợ cho vườn ươm, tạo điều kiện thuận lợi cho vườn ươm kết nối kinh doanh, tiếp cận tài chính (vốn ngân hàng) cho các doanh nghiệp được ươm tạo

1.3.3 Tính bền vững

Tuy có vai trò quan trọng như trên, việc hình thành và duy trì hoạt động vườn ươm doanh nghiệp trong một số trường hợp cần có sự cân nhắc “thấu đáo” về các chi phí - lợi ích Trước hết, chi phí thành lập và vận hành các vườn ươm là rất đáng kể Tại Mỹ, để tạo ra một việc làm tại các vườn ươm được nhà nước hỗ trợ hoạt động cần chi phí là 1.100 USD; chi phí vận hành trung bình hàng năm cho một vườn ươm doanh nghiệp công nghệ khoảng 350.000 USD Mức chi phí tại Đức thậm chí còn lớn hơn nhiều, trong khi hiệu quả thấp hơn, tỷ lệ ươm tạo thành công chỉ đạt từ 20-30%, tùy theo ngành nghề

Với chi phí tương đối lớn như vậy, nên hầu hết trong giai đoạn đầu hoạt động, tự bản thân các vườn ươm không bù đắp được toàn bộ chi phí và buộc phải tham gia vào những chương trình đặc biệt Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ cho các DNVVN còn hạn chế, nên nếu phải dùng nguồn chi ngân sách nhà nước (do người dân và doanh nghiệp đóng thuế) để hỗ trợ cho một nhóm doanh nghiệp (dẫu đã được lựa chọn khắt khe) là khó nhận được sự đồng thuận rộng rãi, nhất là khi nhận thức về lợi ích của các vườn ươm mang lại còn hạn chế

Để tồn tại và phát triển bền vững, các vườn ươm trước hết phải đảm

bảo đầu tư thích đáng cơ sở vật chất và có đội ngũ nhân lực phù hợp Đây là

nền tảng quan trọng để vườn ươm có thể cung cấp được dịch vụ chất lượng cao, hấp dẫn, đồng thời phát triển thêm các dịch vụ gia tăng nhằm tăng thêm nguồn thu cho vườn ươm, cải thiện năng lực cung cấp dịch vụ phát triển kinh doanh để có thể trang trải chi phí trong phạm vi dự kiến

1.4 Tiềm năng xây dựng mô hình vườn ươm doanh nghiệp chế biến thực phẩm tại Việt Nam

Theo dự báo của Tổ chức Giám sát Kinh doanh Quốc tế (BMI), tổng mức tiêu dùng thực phẩm ở các thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2009-

2014 sẽ tăng 67,3%, riêng trong năm 2014, mức tiêu dùng này ước tính đạt 426.997 tỷ đồng Mức tiêu thụ bình quân theo đầu người ước đạt 56,4% (tương đương 4.537.628 đồng) vào năm 2014

Hình 2: Tiêu thụ thực phẩm tại Việt Nam 2004 - 2014

Tuy nhiên tính theo GDP thì mức tiêu dùng thực phẩm có thể sẽ giảm nhẹ từ 15,5% (năm 2009) xuống 14,8% (năm 2014) Điều này cho thấy thu nhập của người dân tăng nhưng ở mức tương đối chậm Nền kinh tế phát triển cộng với dòng vốn đầu tư vào các ngành thực phẩm, đồ uống và công nghiệp

bán lẻ tăng sẽ là tiền đề thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng thực phẩm Trong ngắn hạn, giá cả các mặt hàng thực phẩm dự báo vẫn ở mức thấp Tuy nhiên mức giá thấp mà các nhà bán lẻ áp dụng hiện này vẫn cao hơn rất nhiều so với khả năng tài chính của người tiêu dùng trung bình ở nông thôn

Với đà tăng trưởng kinh tế trung bình đạt 7,5%/năm trong suốt 10 năm qua, lực lượng tầng lớp trung lưu ngày càng tăng tại Việt Nam kéo theo nhu cầu tiêu dùng về ẩm thực tăng lên nhanh chóng Tất nhiên, nền kinh tế Việt Nam cũng bị ảnh hưởng của suy thoái toàn cầu nhưng chính phủ Việt Nam đã tìm ra các giải pháp phù hợp giúp nền kinh tế duy trì ổn định Gần đây BMI

đã có đánh giá lạc quan hơn về mức tăng trưởng của Việt Nam đạt 4,4% so với dự báo ban đầu là 2,9% Việt Nam sẽ trở về quỹ đạo tăng trưởng vào năm

2011 do đặc điểm hiện nay của Việt nam là dân số trẻ và mật độ tăng cao nên Việt Nam trở thành một thị trường tiêu thụ tiềm năng về các sản phẩm đồ uống và thực phẩm có thương hiệu trong trung hạn

Ngành công nghiệp chế biến thực phẩm là ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong những năm qua Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò quan trọng đối với nền kinh tế đất nước Hiện các DNVVN chiếm khoảng 96,5% tổng số doanh nghiệp trong cả nước, đóng góp trên 40% GDP và là khu vực phát triển nhanh nhất, góp phần quan trọng trong tạo việc làm mới, giảm đói nghèo ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa

Việc hỗ trợ, phát triển DNVVN đã trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Trong đó, các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp (Business Incubator) được coi là một công

cụ rất hữu hiệu để hỗ trợ và gây dựng phát triển các DNVVN tiềm năng

CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng điều tra

- Các doanh nghiêp cụ thể hoạt động trong lĩnh vực chế biến thực phẩm khu vực miền Nam Việt Nam

- Các đối tượng khởi nghiệp ngành công nghiệp chế biến thực phẩm 2.2 Phương pháp điều tra khảo sát

b Khảo sát gián tiếp:

Thu thập thông tin thông qua Internet, các tổ chức trong và ngoài nước (Sở CôngThương, Hiệp hội DN vừa và nhỏ)

2.3 Phương pháp phân tích đánh giá chuyên gia

- Phương pháp kế thừa: nghiên cứu học tập các yếu tố dẫn đến thành công của các mô hình vườn ươm doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến thực phẩm trong và ngoài nước

- Phương pháp chuyên gia: nghiên cứu xây dựng mô hình vườn ươm

bio-city cho ngành chế biến công nghiệp thực phẩm cho các tỉnh phía Nam

CHƯƠNG III KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 3.1 Nghiên cứu khảo sát, thu thập thông tin về các mô hình vườn ươm biocity ứng dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm trên thế giới và trong nước

3.1.1 Mô hình vườn ươm biocity ứng dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm trên thế giới

Từ nửa cuối thế kỷ 19, các vườn ươm doanh nghiệp thực phẩm đầu tiên trên thế giới được thành lập tại Mỹ để hướng tới phục vụ đối tượng khách hàng là các doanh nghiệp khởi sự chế biến thực phẩm quy mô siêu nhỏ và hộ gia đình Các dịch vụ cung cấp tại vườn ươm thường là các thiết bị chế biến thực phẩm cho thuê bán thời gian, đi kèm các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và hỗ trợ kỹ thuật Các dịch vụ này đã giúp giảm đáng kể các chi phí đầu tư ban đầu, các rủi ro của kinh doanh thực phẩm Các vườn ươm đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp khởi sự trở nên linh hoạt hơn trong hợp tác kinh doanh, phân phối sản phẩm

Nhờ việc bố trí gần các trường, viện nghiên cứu chuyên ngành, các vườn ươm chế biến thực phẩm đã tạo điều kiện cho các doanh nhân khởi sự tiếp cận với các chuyên gia chế biến, các máy móc chuyên dụng và các trang thiết bị cần thiết, và các khóa đào tạo Người tham gia vườn ươm là các doanh nhân tiềm năng xuất xứ từ cả khu vực nông thôn và thành thị

Theo thời gian, số lượng vườn ươm doanh nghiệp chế biến thực phẩm

đã tăng lên nhanh chóng

Tại các quốc gia châu Mỹ, việc khởi sự một doanh nghiệp thực sự là thách thức vô cùng lớn cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ vì sự đầu tư trang thiết bị chế biến đắt tiền, phải đảm bảo các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, khó khăn trong thuê mặt bằng sản xuất, phải cạnh tranh kinh doanh khốc liệt,

Hàng chục doanh nghiệp tham gia vào các vườn uơm doanh nghiệp chế biến thực phẩm thời kỳ đầu tiên đã vượt qua được các khó khăn nêu trên, thành công và thu được nhiều lợi nhuận

Hiện nay, nhu cầu tham gia vườn ươm chế biến thực phẩm tại Mỹ ngày càng tăng cao Ước tính có khoảng 5% doanh nghiệp thực phẩm khởi nghiệp

đã tham gia vườn ươm chế biến thực phẩm

Gần 90% các vườn ươm doanh nghiệp đã hoạt động như một công cụ phát triển kinh tế với sự tham gia của các tổ chức, liên hiệp hội phi lợi nhuận, các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương, các trường đại học, các công ty dịch vụ,…

3.1.2 Các mô hình vườn ươm biocity ứng dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm trên thế giới

3.1.2 1 Vườn ươm Biocity Nottingham

Với lịch sử phát triển công nghiệp lâu đời, tại nước Anh đã có tới 300 vườn ươm doanh nghiệp và cho tới nay đã hỗ trợ ươm tạo thành công được hơn 12.000 doanh nghiệp Hiệp hội vườn ươm doanh nghiệp tại Anh hoạt động rất mạnh mẽ Biocity Nottingham là một trong những vườn ươm doanh nghiệp công nghệ sinh học lớn nhất châu Âu, đồng thời phát triển nhanh nhất của Vương Quốc Anh Hiện vườn ươm này có liên kết chặt chẽ với Công viên Công nghệ sinh học Virginia và luôn luôn đi theo định hướng đẩy mạnh các

cơ hội ươm trồng và phát triển các công ty tại Anh Đây là mô hình kiên kết chặt chẽ giữa các cơ sở nghiên cứu khoa học hàn lâm, các doanh nghiệp và chính phủ Hơn 80% các nghiên cứu khoa học và 80% hoạt động khởi nghiệp của vườn ươm này nằm ở vùng công nghệ cao giữa Leeds, Sheffield và Nottingham.Vườn ươm doanh nghiệp này cung cấp các hỗ trợ về kinh doanh, tài chính, phòng thí nghiệm, văn phòng cho các công ty dược phẩm, sinh phẩm và thực phẩm có ứng dụng công nghệ sinh học Với 70 doanh nghiệp được ươm tạo và số lượng đáng kể các hợp tác liên kết quốc tế, vườn ươm Biocity Nottingham được công nhận là đơn vị đứng đầu trong số các vườn

ươm trẻ và phát triển nhanh nhất nước Anh, luôn được Chính phủ coi là trung tâm đổi mới công nghệ quốc gia

3.1.2.2 Vườn ươm Jeddah Biocity

Jeddah Biocity là vườn ươm doanh nghiệp của Arập Saudi để thành lập một cơ sở có thể biến các ý tưởng nghiên cứu khoa học ngành công nghệ sinh học thành hiện thực trong lĩnh vực công nghiệp Tham vọng của Arap Saudi

là muốn thông qua dự án này để biến nước này trở thành trung tâm phát triển công nghiệp sinh học mạnh nhất Trung Đông Vườn ươm này nằm trong Công viên khoa học thuộc Trường Đại học Abdul-Aziz tại Jeddah

3.1.2.3 Vườn ươm doanh nghiệp Toronto –Canada

Đây là vườn ươm thuộc Hiệp hội vườn ươm doanh nghiệp Canada (CABI) là một mô hình thành công giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp xây dựng chiến lược phát triển doanh nghiệp vững mạnh và khả thi cho đến khi đã

tự lập vững chắc trong cộng đồng doanh nghiệp

Các doanh nghiệp mới khởi sự được xem xét để vào Vườn ươm này thụ hưởng các hoạt động hỗ trợ quản lý, giáo dục, thông tin, kỹ thuật, dịch vụ hỗ trợ kinh doanh, tài nguyên mạng, tư vấn tài chính và tìm kiếm sự trợ giúp tài chính

Mục tiêu của vườn ươm không chỉ để đảm bảo các doanh nghiệp nhỏ tồn tại thời gian khởi động, là lúc doanh nghiệp dễ bị tổn thương nhất, đồng thời còn tạo được sự tự tin, hỗ trợ tài chính, kiến thức thực tế cho các sinh viên tốt nghiệp để điều hành thành công một doanh nghiệp sản xuất độc lập, trong vòng hai hoặc ba năm khởi động

Trên 95% khách hàng doanh nghiệp khởi sự và 87% sinh viên tốt nghiệp đã kinh doanh thành công sau khi vào vườn ươm, theo Báo cáo đánh giá tác động của Vườn ươm được NBIA xuất bản năm 1997 Vườn ươm đã đem lại những lợi ích cộng đồng đánh kể, đó là các công ty lành mạnh, tăng trưởng việc làm và tăng tốc đầu tư trở lại đáng kể Các doanh nhân nổi lên từ các vườn ươm đã chứng minh được về khả năng cạnh hàng đầu về phát triển

công nghệ mới, về tính sáng tạo, tạo chất lượng sản phẩm và dịch vụ cao, có ảnh hưởng tích cực đến xã hội

3.1.2.4 Vườn ươm CREATIVA – CH Pháp

Quyết định để phát triển một vườn ươm trên trang web AGROPARC

đã được đưa sau một nghiên cứu khả thi thực hiện vào năm 1988 do Phòng Thương mại và Công nghiệp của Avignon & Vaucluse, theo yêu cầu của thành phố Avignon – CH Pháp

Kể từ khi vườn ươm doanh nghiệp tại AGROPARC vào tháng Bảy năm

1990 đi vào hoạt động, đã có 215 công ty và tổ chức có mặt từ năm 1991 (ngoài số 76 công ty hiện đang có mặt trong vườn ươm)

Đây là vườn ươm được thiết kế để dành riêng cho các ngành chế biến thực phẩm, đồng thời CREATIVA cũng nhận ươm tạo các công ty có hoạt động kinh doanh sáng tạo (CNTT, công nghệ truyền thông, điện tử, robot, tư vấn nhân sự, đào tạo dành cho người lớn )

Từ tháng 7 1990 đến tháng Sáu năm 1993, quản lý, điều hành được thực hiện bởi Phòng Avignon Thương mại và Công nghiệp

Kể từ tháng Bảy năm 1993, CREATIVA đã hoạt động theo Hiệp hội

AGROPARC

Tổng đầu tư bất động sản của CRÉATIVA là 3.380.000 €, trong đó:

• 35% được các thị trấn và cộng đồng Greater Avignon tài trợ

• 23% bằng các tài trợ châu Âu

• 9% của khu vực Vaucluse

• 6% của Vùng

Ngoài ra, 73% đồng tài trợ thông qua các cơ quan chính phủ trong khu vực

và địa phương, 27% còn lại CRÉATIVA tài chính được trong các hình thức thanh toán hàng quý cho thuê cho các dịch vụ cung cấp Ngân sách hoạt động hàng năm của CRÉATIVA (kỹ thuật và chi phí nhân sự) là 360.000 € bao gồm thuế VAT, và Là mô hình hoàn toàn tự hạch toán tài chính thông qua thu nhập hoạt động

Lợi nhuận kinh doanh tổng đã đạt được mức khả quan từ năm 1995

CREATIVA là trung tâm của mạng lưới trong đó đặc biệt hữu ích cho những công ty sáng lập và khởi sự

Mạng này bao gồm các tổ chức như: Phòng Thương mại, các chuyên gia chuyên ngành của IRCE, các RLA (Réseau d'Accueil địa phương), hoặc HẠT (Grand Avignon Initiative), và các tổ chức tài chính như các ngân hàng , quỹ đầu tư rủi ro (SAMENAR, PROENCIA ), đơn vị hỗ trợ kinh doanh hoặc dịch vụ mạng Angels ALISEE

CREATIVA cung cấp một trang web lý tưởng với tất cả các phương tiện cần thiết cho những người thiết lập một công ty, những người có dự án và cho tất

cả bắt đầu khởi sự kinh doanh sản xuấ Vườn ươm được thừa hưởng các hoạt động của AGROPARC - một mạng lưới của một loạt các dịch vụ như nghiên cứu, các trung tâm kỹ thuật, tổ chức đào tạo, tư vấn về nhân sự, truyền thông, Thương mại và tiếp thị, quản trị kinh doanh, kế toán,…

Vườn ươm cung cấp mọi trang thiết bị và dịch vụ hỗ trợ để đảm bảo thành công bước đầu:

• cung cấp một số loại hình khác nhau của không gian văn phòng cho thuê

• cung cấp một loạt các dịch vụ

• cung cấp giúp đỡ và hỗ trợ

• cung cấp thông tin chia sẻ thông tin giữa các công ty

• khuyến khích thành lập doanh nghiệp mới

Số lượng trung bình của các doanh nghiệp được ươm tạo tại CREATIVA là khoảng 80 Vì vậy, vườn ươm tạo cơ hội để chia sẻ thông tin

và hợp tác chặt chẽ giữa các công ty Việc kết hợp này có nhiều hình thức: kỹ năng chia sẻ, dịch vụ, tạo / tư vấn nhận được, thậm chí thiết lập một tập đoàn trước khi rời khỏi vườn ươm

CREATIVA có thỏa thuận và hợp tác chặt chẽ với các vườn ươm khác trong khu vực Paca (La Belle de Mai & Đông Paca)

3.1.2.5 Vườn ươm doanh nghiệp chế biến thực phẩm quy mô nhỏ và siêu nhỏ tại Cộng hòa Ả rập Syria (Syrian Arab Republic)

Được thành lập năm 2006, Vườn ươm doanh nghiệp The Village

(VBI) có quy mô nhỏ tại Syria VBI có mục đích khuyến khích các chị em phụ nữ năng động tạo ra các doanh nghiệp cỡ nhỏ và siêu nhỏ để có thể tự đứng vững , tạo ra lợi nhuận, tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn lực Cho tới nay, VBI đã hỗ trợ phụ nữ tại 8 làng của Vùng Lattakia Các doanh nghiệp đã phát triển bền vững, độc lập sau thời gian ươm tạo

Tại vườn ươm, các doanh nghiệp nhỏ do phụ nữ trong các làng làm chủ

đã được hỗ trợ để khởi sự sản xuất, kinh doanh các ngành chế biến thực phẩm như: chế biến sữa, phomat Thời gian ươm tạo thường khoảng 3 năm trước khi doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất và thị trường tiêu thụ ra bên ngoài làng cư trú, Các doanh nhân đã được đào tạo, tập huấn để sản xuất các sản phẩm với công nghệ thủ công truyền thống của Syria cho đến các công nghệ sản xuất công nghiệp nhập ngoại (chế biến phomat Mozzarella, Provolla and

Ricotta theo công nghệ Italia)

Các doanh nhân đã được các chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật và kiến thức kinh doanh của Vườn ươm giúp định hướng các sản phẩm mang tính độc đáo, chất lượng tốt và có khả năng cạnh tranh cao Ví dụ: định hướng sản xuất thực phẩm hữu cơ, thực phẩm không có chất bảo quản, không phụ gia và hóa chất,

dễ dàng được người tiêu dùng ưa chuộng

Thông qua các mối liên kết với các tổ chức quốc gia và quốc tế, Vườn ươm VBI đã hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia mạng lưới phân phối sản phẩm rộng lớn hơn, trên phạm vi toàn quốc và cả quốc tế (tham gia chuỗi thực phẩm Italia: “Shamra”, “Express Cafe”, các cửa hàng thực phẩm chất lượng cao, khách sạn cao cấp như Riviera Hotel )

Người tham gia vườn ươm còn được học các khóa tập huấn về kế toán, tài chính, cách thiết lập kiên kết với khách hàng và các nhà cung cấp, thương gia,…đồng thời được tạo cơ hội tham gia các hội chợ, triển lãm, các sự kiện xúc tiến thương mại

3.1.2.6 Vườn ươm doanh nghiệp chế biến thực phẩm tại Mỹ

Một vườn ươm chế biến thực phẩm trị giá $1.5 triệu đô la Mỹ đã được Chính phủ Liên bang và Bang đồng tài trợ mở tại Trung tâm doanh nghiệp Denver (Denver Enterprise Center)

Vườn ươm này đủ chỗ cho gần 20 doanh nghiệp khởi sự được ươm tạo, sản xuất ra các sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật nhờ trang thiết bị đạt chuẩn hơn so với các thiết bị gia đình

Các trang thiết bị chế biến thực phẩm tại đây đã được mau bằng nguồn vốn đầu tư của chính phủ, của địa phương Hơn nửa triệu đô la mỹ đã đầu tư vào một số loại máy như: máy làm lạnh, máy đông lạnh, nồi hấp, máy trộn, máy đóng gói và đóng chai và một loạt các thiết bị linh hoạt điều chỉnh có thể

sử dụng cho sản xuất nhiều loại thực phẩm khác khau với các công nghệ khác nhau Có khaongr 125 sản phẩm thực phẩm có thể chế biến trên các thiết bị đã được chứng nhận cấp quốc gia và liên bang về an toàn thực phẩm Vườn ươm

đã tiến hành tổ chức nhiều lớp học về marketing, kỹ thuật chế biến, cảm quan,…với sự tham gia giảng dạy của các chuyên gia nổi tiếng về khoa học chế biến, dinh dưỡng và kinh tế

Tại Mỹ, các vườn ươm chế biến thực phẩm tại các thành phố lớn quan tâm đến đa dạng hóa các sản phẩm thực phẩm được chế biến thì các vườn ươm tại khu vực nông thôn lại quan tâm đến khả năng cung ứng nguyên liệu thô để chế biến Ví dụ, vườn ươm dự kiến mở vào mùa Thu năm 1997 tại Grand Junction, Colorado đã thất bại do không đủ nguyên liệu đầu vào (mận, đào, cherries)

Một số vườn ươm đã kết hợp cả 2 cách tiếp cận nêu trên như Vườn ươm của Tập đoàn Phát triển kinh tế Hạt Tao (Taos County Economic Development Corp) hay Vườn ươm tại Trung tâm của mạng lưới kinh tế Appalachian (Appalachian Center of Economic Networks) Athens, Ohio với

hệ thống kho bãi rất rộng rãi, nhà xưởng luôn có khu vực chờ lắp đặt dây chuyền sản xuất mới

Tại Arcata, California, Vườn ươm Foodworks Culinary Center với diện tích 20000-square-foot đã có sự tham gia của hàng chục công ty quy mô nhỏ sản xuất thực phẩm riêng biệt hoặc dùng chung thiết bị Trong số đó, Công ty Fish Brothers đã sử dụng diện tích 1200-square-foot để sản xuất, đóng gói và lưu kho sản phẩm cá hun khói

3.2 Vai trò của ươm biocity ứng dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm trong việc nâng cao vị thế của doanh nghiệp trên thị trường

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, có đến 90% doanh nghiệp được thành lập mới là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi mà các sáng kiến, ý tưởng kinh doanh của sinh viên, nhà khoa học trẻ còn thiếu vốn, thiếu điều kiện để phát triển thì việc hình thành những vườn ươm doanh nghiệp là rất cần thiết

Khu công nghệ cao Tp.HCM vừa đưa ra kế hoạch từ nay đến năm

2010, Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao Tp.HCM sẽ được đầu tư trên

100 tỷ đồng để xây dựng cơ sở hạ tầng tiêu chuẩn quốc tế

Vườn ươm doanh nghiệp sẽ hướng tới các doanh nghiệp khởi sự hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ cao, hỗ trợ việc hoàn thiện và thương mại hóa các ý tưởng, sáng kiến và kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ Các loại dịch vụ và nguồn lực mà vườn ươm cung cấp cho các doanh nhân khởi nghiệp bao gồm cơ sở vật chất, vốn đầu tư ban đầu, các loại dịch vụ và hỗ trợ

về công nghệ, đào tạo và phát triển kinh doanh Như vậy, những sinh viên tài năng, các giáo sư giỏi với những ý tưởng, sáng kiến, sáng chế, phát minh sẽ

có cơ hội tham gia vườn ươm Đặc biệt các doanh nghiệp khi là thành viên của vườn ươm sẽ có những quyền lợi hấp dẫn, nhất là được ưu đãi về thuế Doanh nghiệp được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm kể từ năm đầu tiên có lợi nhuận, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo và giảm 10% trong toàn bộ thời gian còn lại của dự án

Hàng năm, Việt Nam có đến hàng ngàn sáng chế về khoa học công nghệ có khả năng phát triển thành sản phẩm phục vụ đời sống Đó là chưa kể đến hàng ngàn sáng chế khác ở nước ngoài, đặc biệt là của bà con Việt kiều

sẵn sàng chuyển giao về nước Một thông tin cho biết, nhóm cộng đồng người Việt làm việc ở Silicon Valley (Hoa Kỳ) có 700 thành viên, mỗi năm cộng đồng đưa ra 5.500 bằng sáng chế Vấn đề còn lại là, các vườn ươm doanh nghiệp ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cần hoạt động hiệu quả để trở thành những Vườn ươm doanh nghiệp thực sự chứ không chỉ là dự án trên giấy như hiện nay

Ngày 25 tháng 9 năm 2006, hơn 300 đại biểu đại diện cho 21 nền kinh

tế thành viên APEC đã tham dự Hội nghị và thảo luận về vườn ươm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) lần thứ 13 diễn ra tại Hà Nội, Hội nghị chỉ ra rằng, phát triển SME thời gian qua đã trở thành một trong những chiến lược phát triển kinh tế quan trọng đối với nhiều quốc gia đang phát triển trong APEC, trong đó "ươm tạo doanh nghiệp" là một trong số các công cụ quan trọng để

hỗ trợ phát triển các SME, đặc biệt là khuyến khích các doanh nghiệp mới khởi sự, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học & công nghệ Những khu công nghệ cao, cụm công nghiệp với những vườn ươm doanh nghiệp cũng đã được hình thành và bắt đầu đi vào hoạt động, thu hút các doanh nghiệp có vốn ĐTNN lớn với hàng ngàn doanh nghiệp nhỏ và vừa nước ngoài khác với tổng số vốn đầu tư hàng tỷ USD mỗi năm" Để xây dựng năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa về công nghệ, kỹ năng quản lý, phát triển sản phẩm và thị trường để có thể hội nhập với mạng lưới phân phối trong nước và quốc tế, với các cụm công nghiệp và điều quan trọng là tham gia các chuỗi cung cấp toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia Để giúp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa hội nhập vào hệ thống thương mại và đầu tư quốc tế, cần phải xem xét các giải pháp ngoài vấn đề về tài chính, yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng nâng cao với sự tiến bộ của tự do hoá thương mại và đầu tư các doanh nghiệp nhỏ và vừa được triển khai chiến lược marketing phù hợp với đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất để nắm giữ được tiêu chuẩn quốc tế về giá cả, chất lượng, dịch vụ; đáp ứng các tiêu chuẩn về

kỹ thuật, môi trường, lao động không chỉ ở các thị trường XK mà ngay tại thị trường nội địa Chính vì vậy, các doanh nghiệp cần một lực lượng dồi dào đội

ngũ doanh nhân mới, có khả năng đưa các phương pháp kinh doanh sáng tạo

và hiệu quả, từ đó hình thành mạng lưới doanh nghiệp phong phú đa dạng, các vườn ươm khu công nghệ kinh doanh, tập đoàn XK Đồng thời các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần tiếp cận với các thông tin đa dạng, các dịch vụ tư vấn về đào tạo, quản lý chất lượng, nâng cao năng suất, tiêu chuẩn đo lường, kiểm tra chứng nhận về kỹ thuật về thiết kế Việc phát triển mô hình Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ đang được hết sức quan tâm Ngoài lợi ích về kinh tế xã hội, ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn mang những lợi ích to lớn là tăng nhanh số lượng và chất lượng các ý tưởng công nghệ được thương mại hoá, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và khuyến khích phát triển khoa học công nghệ nói chung, đặc biệt một số lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mới Bộ KH&CN đã hoàn thành và trình Chính phủ Dự thảo Nghị định doanh nghiệp KH&CN, coi đây là một lực lượng sản xuất đặc thù, khởi nghiệp trên nền kết quả nghiên cứu khoa học, ươm tạo công nghệ của các viện nghiên cứu, trường đại học Nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp KH&CN hình thành, phát triển, coi đó là giải pháp đột phá để gắn kết chặt chẽ khu vực nghiên cứu KH&CN với sản xuất kinh doanh; đưa nhanh các kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn sản xuất và đời sống

Theo thống kê trên thế giới hiện có 3.000 vườn ươm theo các mô hình khác nhau và thuộc nhiều ngành công nghiệp Nước Mỹ đứng đầu thế giới về

số vườn ươm doanh nghiệp

Nghiên cứu của UNDP-UNIDO-OAS chỉ ra rằng chỉ 78 vườn ươm tại

7 nền kinh tế phát triển đã tạo ra 26.000 việc làm mới Ở Việt Nam mới có khoảng trên một chục vườn ươm bắt đầu được lập ra nhưng tiềm năng của chúng rất lớn

Như vậy: Vườn ươm có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển bền

vững của ngành công nghiệp nói chung và ngành công nghiệp thực phẩm nói riêng, tuy nhiên để vườn ươm phát triển thì vấn đề pháp lý cần được bổ sung, hoàn thiện; mô hình điều hành vườn ươm lý tưởng nên là mô hình thực thể

công - tư theo hình thức doanh nghiệp; đầu tư thích đáng vào cơ sở vật chất

Nếu nói các chính sách của Chính phủ có thể tác động mạnh tới sự phát triển và lớn mạnh của doanh nghiệp nhỏ thì như thế vẫn còn quá khiêm tốn Trong một thế giới đầy rẫy sự nghèo đói và thiếu thốn thì doanh nghiệp nhỏ là một công cụ có năng lực đã được thực tế chứng minh là đủ để không những xóa đi mọi đau khổ mà còn tạo ra một tầng lớp trung lưu vững chắc, một nguồn thuế ổn định và tăng cường ổn định xã hội Nói tóm lại, doanh nghiệp nhỏ là một định hướng đúng đắn

Một câu hỏi được đặt ra là đối với những quốc gia muốn thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ thì cần thực hiện những chính sách nào để đạt được mục tiêu đó? Đó chính là năm lĩnh vực chủ chốt mà các chính sách đúng đắn của chính phủ có thể có tác động rất lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ

Thứ nhất: Tạo điều kiện tiếp cận vốn dễ dàng Nếu một chính phủ

muốn thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ thì họ phải đề cao những chính sách giảm thiểu những mạo hiểm cố hữu trong kinh doanh Bằng cách

đó, mọi người sẽ tự nguyện rời bỏ sự an phận trong công việc của mình để khởi đầu những doanh nghiệp mới Vậy chính sách cần thiết đầu tiên để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ là hỗ trợ những doanh nhân tương lai tiếp cận nguồn vốn cần có thể có thể khởi nghiệp

Ở Hoa Kỳ, Cơ quan Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ (SBA) có nhiệm vụ giúp các doanh nhân tiếp cận nguồn vốn cần có để chấp nhận thử thách khi khởi sự doanh nghiệp nhỏ Điều đáng chú ý là SBA không thực sự cho vay mà chỉ bảo lãnh cho các khoản vay Các ngân hàng sẽ dễ cho những doanh nghiệp mới khá rủi ro vay hơn khi họ biết SBA và Chính phủ Hoa Kỳ bảo lãnh việc trả

nợ, ngay cả khi người vay không trả được Kết quả là nền kinh tế Hoa Kỳ luôn năng động và có tới 99% doanh nghiệp là các doanh nghiệp nhỏ Do vậy, điều đầu tiên mà bất kỳ chính phủ nào đang mong muốn khuyến khích doanh nghiệp nhỏ nên làm là xây dựng quỹ cho vay có bảo lãnh của liên bang Việc tiếp cận vốn dễ dàng sẽ tạo nền móng vững chắc cho khu vực doanh nghiệp nhỏ sống động

Thứ hai: Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Bất cứ chính phủ nào muốn

khuyến khích doanh nghiệp nhỏ cũng cần ban hành những đạo luật bảo vệ những sáng kiến đổi mới của doanh nhân Đổi mới là trụ cột cho sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ, nhưng nếu những sáng tạo đổi mới không được pháp

lý bảo vệ thì các doanh nhân sẽ khó có thể chấp nhận những rủi ro cần thiết để tìm tòi những giải pháp mới giải quyết những khó khăn trong xã hội Do đó, các chính sách của chính phủ bảo vệ bằng phát minh sáng chế, bản quyền và thương hiệu có ý nghĩa vô cùng quan trọng nếu muốn các doanh nghiệp nhỏ phát triển

Thứ ba: Cổ vũ và thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ Không chỉ các chủ

doanh nghiệp mới cần phải được đào tạo những kỹ năng cần thiết để có thể thành công mà ngay cả những ông chủ hiện nay cũng nên được chăm lo để khuyến khích thêm nhiều người khởi sự doanh nghiệp mới Ở Costa Rica và Uruguay, các hội chợ và triển lãm doanh nghiệp nhỏ đã thừa nhận doanh nghiệp nhỏ và tinh thần doanh nhân Uruguay cũng đã thưởng cho những doanh nghiệp có đóng góp cho xã hội Như vậy, chính phủ có thể làm rất nhiều điều để khuyến khích doanh nghiệp nhỏ phát triển Ví dụ: Tài trợ giải

"Doanh nhân tiêu biểu trong năm" Một giải thưởng thường niên cấp địa phương và quốc gia, nếu được tuyên truyền tốt, cũng sẽ giúp ích nhiều trong

việc khuyến khích óc nhạy bén kinh doanh Tận dung chuyên môn của các lãnh đạo doanh nghiệp Bất cứ quốc gia nào muốn thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ cũng cần phải có dân chúng ngưỡng mộ doanh nhân Một trong những biện pháp chính phủ có thể áp dụng là kêu gọi các nhà lãnh đạo doanh nghiệp giúp giải quyết các khó khăn và vướng mắc Những ủy ban ruybăng xanh (ủy ban gồm những công dân xuất chúng) của chính phủ nên tận dụng nguồn tri thức của doanh nhân

Thứ tư: Tạo môi trường thuế và pháp quy phù hợp Các đạo luật thuế

của một quốc gia là một trong những công cụ tốt nhất để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ Chẳng hạn ở Hoa Kỳ, luật thuế được thay đổi thường xuyên vì người ta cho rằng có thể sử dụng các hình thức trợ cấp thuế, khấu trừ thuế và giảm thuế để thúc đẩy sự phát triển nhóm doanh nghiệp này hay doanh nghiệp khác Ví dụ, gần 98% các doanh nghiệp của Canada là những doanh nghiệp nhỏ Hiệp hội Kế toán Quản lý của Canada gần đây đã kiến nghị với Quốc hội Canada rằng cách tốt nhất để khuyến khích hơn nữa

sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ là thay đổi chính sách thuế như: Giảm thuế suất doanh nghiệp; Trợ cấp thuế cho đầu tư vào giáo dục và đào tạo; Tăng cường giảm thuế cho đầu tư Ngoài giảm thuế để khuyến khích việc thành lập doanh nghiệp, điều quan trọng là phải giảm và tiến tới loại bỏ những quy định của chính phủ cản trở sự phát triển của doanh nghiệp Thủ tục pháp lý càng đơn giản và nhanh bao nhiêu, doanh nghiệp nhỏ càng có khả năng mở rộng bấy nhiêu

Thứ năm: Đào tạo tinh thần doanh nhân Có rất nhiều yêu cầu cần thiết

để tạo ra một nền kinh tế thành công với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ, nhưng chắc chắn yêu cầu quan trọng là phải có những doanh nhân dám khởi

sự doanh nghiệp mới Để thực hiện điều đó, người dân phải có khả năng được học kỹ năng kinh doanh Có nhiều cách để chính phủ có thể giúp họ thực hiện điều này:

Xây dựng "vườn ươm doanh nghiệp" Vườn ươm doanh nghiệp là cơ sở giúp những doanh nghiệp mới bắt đầu có chỗ để phát triển Thông thường,

những vườn ươm doanh nghiệp này gắn liền với các trường đại học Các giáo

sư và các chuyên gia khác dành thời gian và chuyên môn của họ để dạy cho những doanh nhân mới mọi thứ, từ bán hàng, tiếp thị cho tới luật pháp và thuế Khi những ông chủ doanh nghiệp nhỏ tương lai này đã kết thúc khóa học kinh doanh cấp tốc đó, họ sẽ khởi sự doanh nghiệp của mình, còn những doanh nhân mới sẽ lại đến và thế chỗ của họ Các chính phủ có thể tạo động lực tài chính dành cho các trường đại học để xây dựng những vườn ươm doanh nghiệp ngay trong khuôn viên của trường Bất kỳ chính phủ nào muốn thúc đẩy doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển đều nên xem xét thực hiện những điều tương tự

Hiện nay các nước trên thế giới đang tích cực đẩy mạnh phát triển vườn ươm doanh nghiệp Số lượng vườn ươm trên thế giới phát triển gần như theo cấp số nhân Trên thế giới hiện có khoảng 5.000 vườn ươm doanh nghiệp và khoảng hơn một phần ba là các vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Ở Mỹ hiện có trên 1.100 vườn ươm Riêng trong năm 2001, các vườn ươm ở Bắc

Mỹ đã hỗ trợ trên 35.000 doanh nghiệp khởi sự, cung cấp 82.000 chỗ làm mới

và tạo ra doanh thu năm trên 7 tỷ USD Chi phí để tạo ra một việc làm mới trong vườn ươm là 1.100 USD so với 10.000 USD ở bên ngoài Ước tính tại

Mỹ 1 USD đầu tư vào vườn ươm và các doanh nghiệp đang ươm tạo hoặc đã tốt nghiệp sẽ tạo ra khoảng 30 USD thuế doanh thu, và tỷ lệ sống sót của các doanh nghiệp được ươm tạo là trên 90%, một con số rất cao nếu so với chỉ 20% còn hoạt động sau 3 năm của các doanh nghiệp bên ngoài Ở Châu Âu có trên 1.200 vườn ươm, tạo ra khoảng 30.000 việc làm mới mỗi năm với chi phí trung bình để tạo một việc làm mới là 4.000 euro Tại Trung Quốc, đến năm

2005 đã có 534 vườn ươm với tổng diện tích 19,7 triệu m2, thực hiện ươm tạo cho gần 40.000 doanh nghiệp, hơn 15.000 đã tốt nghiệp và tạo ra trên 700 nghìn việc làm Các vườn ươm của Trung Quốc đã giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng từ 25-30% lên trên 70%, số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể, chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Hoa kiều trở về Đến năm

2004, 32 vườn ươm theo dạng công viên phần mềm đã ươm trên 12 nghìn doanh nghiệp, tổng doanh số chiếm 55,5% cả ngành, 45,7% lượng xuất khẩu, 71,9% lượng lao động, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 50%/năm Theo thống kê, một phần tư số doanh nghiệp công nghệ vừa và nhỏ của TQ xuất thân từ các vườn ươm Về tác động của vườn ươm làm tăng hiệu quả thông qua một số tiêu chí:

- Nếu các vườn ươm của Trung Quốc đã giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng từ 25-30% lên trên 70%, số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể, chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Hoa kiều trở về

Và nếu các vườn ươm của Việt Nam cũng làm được tương tự như Trung Quốc thì:

- Giúp tỷ lệ thương mại hóa nghiên cứu khoa học tăng thêm 30%, như vậy sẽ giúp tiết kiệm 120 triệu USD trong tổng số 300 triệu USD đầu tư cho nghiên cưu khoa học công nghệ hàng năm

- Số lượng bản quyền sở hữu trí tuệ gia tăng đáng kể, thay vì bằng 0 trong năm 2005

- Chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao với sự đóng góp của nhiều sinh viên du học và học giả Việt kiều trở về

Ngay cả các nước khác như, Ấn Độ, Thái Lan, PhiliPine cũng có tới hàng trăm vườn ươm khác nhau Tuy nhiên, tại Việt Nam, vấn đề ươm tạo doanh nghiệp mới bắt đầu nhen nhóm từ vài năm trở lại đây “Trung tâm sáng tạo Thượng Hải” là một vườn ươm, không những ươm tạo doanh nghiệp trong nước, mà còn “ươm tạo” các doanh nghiệp quốc tế Các công ty nước ngoài ngày đầu bỡ ngỡ đến Thượng Hải có thể thuê một văn phòng làm việc ở đây với giá rẻ bất ngờ so với thị trường Đó cũng là ẩn ý để doanh nghiệp mới thành lập của Trung Quốc có điều kiện cọ sát với các doanh nghiệp nước ngoài ngay trong vườn ươm, chuẩn bị tinh thần vươn ra thị trường quốc tế

Cùng với sự phát triển chung của các vườn ươm khác trên thế giới, mô hình vườn ươm trong lĩnh vực công nghiệp thực phẩm cũng phát triển không

ngừng, góp phần quan trọng trong việc phát triển nền công nghiệp thực phẩm của thế giới Tại các nước phát triển, vườn ương trong lĩnh vực công nghiệp thực phẩm phát triển rất đa dạng và có số lượng rất lớn Ví dụ như tại vườn ươm thương mại thực phẩm NBIA tại Mỹ, Trung tâm sáng tạo thực phẩm Rutgers, tại Trung tâm sáng tạo thực phẩm Rutgers là một vườn ươm kinh doanh độc đáo và chương trình tăng tốc phát triển kinh tế, là một phần trạm thí nghiệm nông nghiệp (NJAES) ở Rutgers, Đại học bang New Jersey Trung tâm cung cấp cho doanh nghiệp và giám định công nghệ để khởi động và thành lập các doanh nghiệp nông nghiệp thực phẩm và giá trị gia tăng ở New Jersey và khu vực xung quanh, và tận dụng khả năng tiếp cận cộng đồng để tiếp cận các ngành công nghiệp thực phẩm trên toàn thế giới Như một cách

để chia sẻ kinh nghiệm của trung tâm với những người khác Vườn ươm này

đã được sự hỗ trợ và công nhận và nhận được nhiều giải thưởng của các tổ chức khác nhau như:

- Hiệp hội vườn ươm doanh nghiệp quốc gia năm 2007 đã công nhận trung tâm NLAES là "Vườn ươm của năm"

- USDA CSREES đã trao giải thưởng cho trung tâm, dựa trên một chương trình mô hình sáng tạo quốc gia, hiệu quả và hiệu quả sử dụng tài nguyên, hội nhập sứ mệnh, và những nỗ lực và các tác động trung tâm

- Đại học Rutgers đã trao giải thưởng của Tổng thống Rutgers cho các dịch vụ của New Jersey, cho những đóng góp cho sức khỏe và kinh tế phúc lợi của cộng đồng trên khắp New Jersey

Trung tâm New Jersey đã cung cấp một loạt loạt các dịch vụ đến hàng trăm khách hàng kể từ khi bắt đầu hoạt động vào năm 2001, bao gồm:

Hợp tác xã nông dân với mong muốn tạo ra doanh nghiệp mới dựa trên

giá trị gia tăng sản phẩm nông nghiệp hoặc xem xét các thị trường mới cho hàng hóa hiện có của họ;

Khởi động các công ty thực phẩm đối phó với những thách thức như tài

chính, công nghệ, quy định, phát triển thị trường và các yêu cầu cơ sở hạ tầng khác;

Hiện có quy mô vừa và nhỏ thực phẩm công ty tìm cách tiếp cận công

nghệ mới, nâng cấp khả năng bảo đảm chất lượng, nhập vào các thị trường mới, mở rộng và cải thiện hoạt động của mình;

Cơ sở bán lẻ và tìm cách cải thiện hoạt động của mình và mua trồng

sản phẩm tại địa phương New Jersey

Hơn 1.200 công ty và các doanh nghiệp đã được hỗ trợ từ Trung tâm bắt đầu hoạt động bao gồm:

- Hợp tác xã nông nghiệp nông dân và mong muốn tạo ra doanh nghiệp mới dựa trên giá trị thêm sản phẩm nông nghiệp và / hoặc phát triển thị trường mới cho hàng hóa hiện có của họ

- Khởi động công ty thực phẩm đối phó với những thách thức như tài chính, công nghệ, quy định, phát triển thị trường và các yêu cầu cơ sở hạ tầng

- Quy mô hiện tại giữa công ty thực phẩm và nhỏ đang tìm cách tiếp cận công nghệ mới, nâng cấp khả năng bảo đảm chất lượng, nhập vào các thị trường mới, đào tạo lực lượng lao động của họ, và mở rộng và cải thiện hoạt động của họ

- Cơ sở bán lẻ tìm cách cải thiện các hoạt động mua bán của họ

Như vậy có thể thấy rằng, các cá nhân, tổ chức, công ty mới thành lập luôn có nhu cầu về: Thông tin về kế hoạch kinh doanh, nghiên cứu thị trường, tiếp cận vốn, doanh nghiệp quản trị, quản lý và cho phép các yêu cầu, vấn đề luật pháp, sản phẩm và quy trình; phát triển, tiếp thị và chiến lược bán hàng; Nhu cầu đào tạo và phát triển lực lượng lao động về thực hành tốt nhất trong đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm; Cần hỗ trợ phát triển giá trị gia tăng sản phẩm khác biệt, để cạnh tranh trong một phức tạp ngày càng tăng và môi trường bán lẻ dịch vụ thực phẩm, đó là trải qua củng cố ngành công nghiệp quan trọng; Cần để giảm chi phí khởi động kết hợp với phát triển sản phẩm mới, thiết bị, chi phí, và gia nhập thị trường Chính vì vậy, vườn ươm doanh nghiệp nói chung và vườn ươm công nghệ thực phẩm đang và sẽ phát triển mạnh mẽ để đáp ứng lại nhu cầu ngày càng nhiều của thị trường Ngoài

việc hỗ trợ và tác động đến ngành công nghiệp thực phẩm, vườn ươm doanh nghiệp còn có thể cung cấp đến cộng đồng và người dân các dịch vụ bao gồm:

- Đào tạo cho các cư dân cộng đồng thất nghiệp về công nghiệp thực phẩm

- Nguồn nhân lực đào tạo cho nhân viên đương nhiệm tại các công ty thực phẩm thành lập, với các khóa học về sản xuất, chế biến thực phẩm, bao gồm: Vi sinh vật trong thực phẩm-sinh bệnh, chất gây dị ứng và lây nhiễm chéo, kiểm soát thực phẩm, kiểm soát khủng bố sinh học; và chứng nhận HACCP,…

- Thực tập và cơ hội học tập kinh nghiệm cho các sinh viên của các trường trung học và đại học

Xu hướng làm việc chung của các vườn ươm doanh nghiệp trên thế giới gồm một số đặc điểm chung như: Các vườn ươm sẽ hướng dẫn khách hàng thông qua các bước nhiều bắt buộc phải cho dù bạn chỉ có một kế hoạch kinh doanh, bạn đại diện một doanh nghiệp thực phẩm lâu đời, hoặc vị trí bất

cứ nơi nào, các vườn ươm sẽ cung cấp cho bạn một loạt các phát triển kinh doanh và dịch vụ kỹ thuật mục tiêu phát triển kinh doanh thực phẩm của bạn

Sự hỗ trợ chuyên nghiệp được cung cấp thông qua các buổi tư vấn theo yêu cầu và mục tiêu kinh doanh Ngoài ra, khách hàng còn có các cơ hội để mở

rộng kiến thức của mình thông qua sự tham gia của doanh nghiệp thực phẩm Trung tâm Mạng, một tổ chức mạng lưới chuyên nghiệp và một diễn đàn để

giao tiếp cho nông dân, các doanh nghiệp thực phẩm, và các nhà sản xuất thực phẩm để đáp ứng, thảo luận và hợp tác trên các sản phẩm, tiếp thị, và vấn đề phát triển kinh doanh Việc cung cấp nhiều dịch vụ có sẵn thông qua việc đổi mới Vườn ươm Thực phẩm sẽ cung cấp một giải pháp toàn diện cho khách hàng Không giống như các nhà cung cấp dịch vụ nhất, các vườn ươm kinh doanh toàn diện và có giải pháp phát triển công nghệ từ giai đoạn đầu thông qua sản xuất và bán hàng này được thực hiện bằng cách tận dụng một mạng duy nhất của trường đại học, tỉnh, thành phố, địa phương và các đối tác liên

quan, Cho phép các vườn ươm cung cấp cho các công ty các giải pháp tùy biến thiết thực cho các cơ sở kinh doanh và tăng trưởng

Các dịch vụ do vườn ươm cung cấp gồm:

- Kinh doanh dịch vụ dạy kèm:

• Chiến lược quản lý

• Chiến lược tiếp thị và bán hàng

• Phát triển kế hoạch kinh doanh

• Phân tích chiến lược

• Kế hoạch chiến lược phát triển

• Đánh giá thị trường

• Cơ cấu tổ chức

• Phân tích thị

• Cấu trúc pháp lý

• Kế hoạch tiếp thị phát triển

• Tài chính và Chiến lược Kế toán

• Chiến lược giá

• Sản phẩm Chuẩn bị và hướng dẫn xử lý

• Đánh giá cảm quan

• Phát triển trọn gói

• Phân tích kiểm tra

• Tối ưu hóa sản phẩm / Mở rộng

• Kiểm tra vi sinh

• Sản xuất các mẫu thương mại Nghiên cứu thị trường và thị trường thử nghiệm

Như vậy, có thể thấy rằng, vườn ươm doanh nghiệp đóng vai trò vô

cùng quan trọng đối với sự phát triển chung của ngành công nghiệp thực phẩm cũng như đối với sự hình thành, phát triển của những doanh nghiệp vừa

và nhỏ trên thế giới Vườn ươm doanh nghiệp giúp các nhà nghiên cứu, sinh viên tốt nghiệp và cả cộng đồng dân cư nói chung các dịch vụ tốt, phù hợp để

họ có điều kiện phát triển tốt nhất

3.4 Thực trạng hiệu quả hoạt động của vườn ươm biocity ứng dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm ở Việt Nam

Ở TPHCM nói riêng và cả nước nói chung, chỉ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và một số doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn mới

có cơ sở nghiên cứu, ươm tạo và phát triển các ý tưởng khoa học công nghệ, những công trình nghiên cứu, ý tưởng kinh doanh Trước thực tế đó, tháng 10-2006, Trường Đại học (ĐH) Bách khoa TPHCM đã đầu tư xây dựng vườn ươm DNCN Phú Thọ, ươm tạo DN trong 5 lĩnh vực: cơ khí, điện - điện tử - viễn thông, công nghệ hóa học - thực phẩm, công nghệ sinh học và công nghệ vật liệu, nhằm hỗ trợ các DN (đặc biệt là DN vừa và nhỏ) phát triển nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm, tiến tới thương mại hóa sản phẩm

Tiếp đó, tháng 5-2007, Sở KH-CN TPHCM và Trường ĐH Nông Lâm phối hợp thực hiện đề án thử nghiệm “Vườn ươm DNCN”, tập trung vào các nghiên cứu, sản phẩm phục vụ phát triển nông nghiệp Trong 2 năm qua, vườn ươm này đã hỗ trợ về vốn, tư vấn kỹ thuật, kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh cho các DN trong giai đoạn đầu thành lập, góp phần tiết kiệm chi phí

cho xã hội, định hướng sản xuất, tạo môi trường cho các DN tiếp cận nguồn tài chính, tận dụng mặt bằng, thiết bị và có thể hỗ trợ qua lại với nhau Tuy nhiên, việc thu hút các ý tưởng kinh doanh, kết quả nghiên cứu khoa học vào vườn ươm chưa nhiều do không đem lại kết quả như mong muốn, sản phẩm không có giá trị thương mại cao

Hai vườn ươm tiêu biểu tại TPHCM, vườn ươm DNCN ĐH Nông Lâm,

ĐH Bách khoa, vẫn đang trong giai đoạn tiếp tục thử nghiệm hoạt động áp dụng mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, cập nhật và hoàn thiện kế hoạch kinh doanh, qua đó xác định lộ trình triển khai kế hoạch kinh doanh: 18 tháng đối với giai đoạn chuẩn bị ươm tạo (hỗ trợ tư vấn), 1 – 2 năm cho giai đoạn ươm tạo chính thức (hỗ trợ toàn bộ), 6 tháng – 1 năm cho giai đoạn tốt nghiệp rời khỏi vườn ươm (hỗ trợ một phần) Thế nhưng đến nay, cả 2 vườn ươm vẫn đang sửa chữa, nâng cấp và xây mới tòa nhà phục vụ cho các DN đang ươm tạo, các dự án trên đều chậm tiến độ từ 3-6 tháng so với kế hoạch, nhiều nhà khoa học có kết quả nghiên cứu chưa mặn mà tham gia, dù có rất nhiều ưu đãi

để phát triển

Hiện vườn ươm DNCN của ĐH Nông Lâm có 5 DN (trong các lĩnh vực sản xuất phân bón vi sinh, rau sạch, chế biến rau quả, cơ khí nông nghiệp, phân bón-chế phẩm sinh học cho nông nghiệp) được tuyển chọn để ươm tạo Còn vườn ươm của ĐH Bách khoa TPHCM vẫn trong quá trình tổ chức sơ tuyển, lựa chọn 10 ứng cử viên để xét tuyển 5 DN vào ươm tạo theo kế hoạch năm 2009

Việc hình thành các vườn ươm doanh nghiệp là rất cần thiết vì các doanh nghiệp mới khởi nghiệp, còn nhỏ bé, yếu ớt, gặp nhiều khó khăn

Theo nghiên cứu của TT hỗ trợ DNNVV ở VN:

- 67% DN khó khăn về tài chính

- 51% DN khó khăn về mở rộng thị trường

- 45% DN khó khăn về đất đai và mặt bằng

- 20% DN khó khăn vì thiếu thông tin

- 18% DN khó khăn về đào tạo nguồn lực