SKKN Giải pháp dạy giải toán tỉ số phần trăm cho học sinh lớp 5, Giúp học sinh dân tộc thiểu số lớp 5 đạt chuẩn kiến thức kĩ năng giải toán về Tỉ số phần trăm Tìm tỉ số phần trăm của hai số Muốn tìm tỉ số phần trăm của hai số, ta tìm thương của hai số đó, nhân thương đó với 100 rồi thêm kí hiệu % vào bên phải.
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chon đề tài………Trang 21.2 Mục đích nghiên cứu……… Trang 31.3 Đối tượng nghiên cứu ……….Trang 31.4 Phương pháp nghiên cứu……….Trang 41.5 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ……… Trang 4
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luân………Trang 42.2 Thực trạng ……… Trang 5
a Thuận lợi và khó khăn ……… Trang 5
b Nguyên nhân và các yếu tố……… Trang 62.3 Biện pháp thực hiện……….Trang 8
a Mục tiêu của giải pháp……… Trang 8
b Nội dung và cách thức thực hiện: Dạy – Học các dạng toán
về Tỉ số phần trăm ở trên lớp……….Trang 8
c. Các công tác bổ trợ (điều kiện thực hiện) giúp cho việc dạy – học
thành công theo chuẩn kiến thức kĩ năng giải toán về Tỉ số phần trăm
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa vớimục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp trở thành nước côngnghiệp hiện đại, hội nhập với cộng đồng Quốc tế Nhân tố quyết định thắng lợi của côngnghiệp hóa – hiện đại hóa ( CNH – HĐH) và hội nhập Quốc tế là con người, là nguồnlực người Việt Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dântrí được nâng cao Vì vậy, nghị quyết TW2 (khóa VIII) đã chỉ rõ: “ Giáo dục – Đào tạo
là quốc sách hàng đầu, là nhân tố quyết định phát triển kinh tế xã hội, là cơ sở để thựchiện CNH – HĐH đất nước ” Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ VIII tiếp tục khẳng định:
“ Phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vữngtạo điều kiện cho phát triển CNH – HĐH đất nước, nguồn lực con người phải được đàotạo và giáo dục từ nhà trường ”
Đất nước ta ngày càng đổi mới và phát triển trên nhiều lĩnh vực Trong đó, lĩnh vựccải cách giáo dục là quan trọng và cấp bách Nội dung chương trình mới được đưa vàogiảng dạy ở các trường Phổ thông nói chung và bậc Tiểu học nói riêng luôn gắn liền vớithực tiễn, phục vụ thiết thực cho lợi ích người học Đồng thời mỗi môn học ở Tiểu họcđều góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người Trong các môn học nóichung, môn Toán nói riêng có vị trí quan trọng trọng việc kích thích, phát triển tư duycon người Các kiến thức, kĩ năng có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống hàngngày, giúp học sinh nhận biết mối quan hệ về số lượng, hình dạng và không gian của thếgiới hiện thực một cách khoa học và chính xác
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn đất nước đang phát triển thì chất lượngGiáo dục nhất là Giáo dục Tiểu học lại vô cùng quan trọng bởi nó là nền móng cho cácbậc học cao hơn Nói đến chất lượng giáo dục nói chung chúng ta không thể không quantâm đến chất lượng học sinh dân tộc thiểu số khi mà chất lượng học tập của các em chưavươn lên bằng mặt bằng chung trong đó có môn Toán
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang 4Để thực hiện tốt nhiệm vụ năm học đề ra và nâng cao chất lượng học tập cho các emhọc sinh dân tộc thiểu số ở lớp 5A - Trường Tiểu học ……….– huyện ……… ,bản thân tôi nhận thấy trong các môn học lớp 5, Toán là môn học tương đối khó, vừa làcủng cố các kiến thức, kĩ năng cơ bản của giai đoạn 1(các lớp 1,2,3) vừa phải tiếp cậnkết hợp hoàn thiện kiến thức mới và phức tạp của giai đoạn 2 (lớp 4,5) Môn Toán lớp 5cũng hội đủ các mạch kiến thức như chương trình Toán Tiểu học nói chung, trong đó cóphần giải toán có lời văn về tỉ số phần trăm.
Để các em biết và vận dụng các kiến thức về số tự nhiên, phân số, số thập phân vàoviệc làm tính và giải toán đã là một việc hoàn toàn không dễ đối với tất cả học sinh nóichung thì việc biết và vận dụng các kiến thức đó vào giải toán liên quan đến tỉ số phầntrăm đối với học sinh dân tộc thiểu số lại càng khó khăn hơn bởi vốn kiến thức, sự tiếp
thu và khả năng tư duy, diễn đạt của các em rất hạn chế Vì vậy, làm thế nào để các em
có thể nhận biết, nắm nội dung yêu cầu của bài, biết phân tích tổng hợp vấn đề, nhận dạng, tìm cách giải và trình bày hoàn chỉnh bài giải các dạng toán về tỉ số phần trăm là điều mà tôi trăn trở, tìm kiếm giải pháp và đã vận dụng vào giảng dạy giúp các em học sinh dân tộc thiểu số giải dạng toán liên quan đến tỉ số phần trăm đạt hiệu quả góp phần song song với việc học các mạch kiến thức khác trong môn Toán và học tốt các môn học khác.
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Với đề tài “ Giúp học sinh dân tộc thiểu số lớp 5 - Trường Tiểu học ……… –
huyện ……… đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng giải toán về Tỉ số phần trăm ” tôi
tập trung nghiên cứu:
+ Chương trình Toán Tiểu học
+ Chương trình Toán lớp 5 và phần toán về phần trăm
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để xây dựng các biện pháp dạy học hữu hiệu việc giúp học sinh dân tộc thiểu số lớp5A - Trường Tiểu học ……….– huyện ……… đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng
Trang 5giải toán về Tỉ số phần trăm trong quá trình thực hiện tôi lựa chọn phương pháp nghiêncứu sau:
- Nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu, tìm hiểu các văn bản, tài liệu có liên quan đếnchủ trương, đường lối của Đảng và nhà nước về việc thực hiện đổi mới chương trình,sách giáo khoa; các tài liệu hướng dẫn của Bộ, ngành về phương pháp dạy học theohướng tích cực hiện nay; hướng dẫn điều chỉnh các môn học ở Tiểu học, hướng dẫn dạyhọc theo vùng miền; tài liệu BDTX chu kì III; tài liệu Chuẩn kiến thức kĩ năng các mônhọc ở tiểu học và sách giáo khoa
Chuẩn kiến thức kĩ năng là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng củamôn học mà tất cả học sinh phải đạt được sau từng giai đoạn học tập Chuẩn kiến thức,
kĩ năng là cơ sở cho việc đánh giá cả quá trình dạy - học, tránh việc dạy học quá tảikhông mang lại hiệu quả Muốn giúp cho học sinh dân tộc thiểu số vùng đặc biệt khókhăn đạt được điều đó trong quá trình giảng dạy đòi hỏi người giáo viên trước hết phảiyêu mến nghề nghiệp, tận tụy với học sinh, không ngừng tìm tòi nghiên cứu, điều chỉnhphương pháp dạy học phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tế của trường, lớp vàtừng học sinh
Trang 6Chuẩn kiến thức kĩ năng về tỉ số phần trăm và giải toán có liên quan đến tỉ số phầntrăm là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu mà học sinh phải đạt được sau khi học phần giảitoán về tỉ số phần trăm.
Giải toán về tỉ số phần trăm có vai trò quan trọng đối với việc ứng dụng trong thực tếđời sống hàng ngày, giúp các em nhận biết nhanh và chính xác thay cho việc ước lượngtheo tỉ lệ
Giải toán về tỉ số phần trăm góp phần hình thành nhân cách, kích thích và phát triển
tư duy con người
2.2 Thực trạng:
a Thuận lợi – Khó khăn:
a.1 Thuận lợi.
- Các em ngoan ngoãn, vâng lời thầy cô, ông bà, cha mẹ, anh chị…
- Được sự chỉ đạo sát sao của các cấp và sự ủng hộ của đa số cha mẹ học sinh cũngnhư cộng đồng xã hội là động lực giúp cho công tác dạy học và giáo dục của nhà trườngnói chung và cá nhân tôi nói riêng mang lại nhiều thành công đáng kể
- Đa số học sinh trong lớp là con em của người dân trong địa bàn, là một
thuận lợi lớn trong quá trình dạy học của thầy trò chúng tôi
a.2 Khó khăn:
tích cực (chủ yếu theo nhóm) lúc đầu đã không khỏi gây nhiều khó khăn cho những giáoviên chủ nhiệm như tôi trong việc khắc phục hiện tượng giảng giải, thuyết trình nhiềutrước lớp Học sinh chưa làm quen với việc tự quản, tự chiếm lĩnh kiến thức,… Phụhuynh học sinh cũng mang một tâm lý hoang mang, sợ con em mình không tiếp thuđược kiến thức bài học, nhất là đối tượng học sinh còn hạn chế về năng lực học tập
……… có số học sinh hầu hết dân tộc thiểu số sống theo lối du canh du cư từngoài Bắc chuyển đến Nên chất lượng học tập lại thấp, nhất là môn Toán, trong đó cóphần giải toán về tỉ số phần trăm Bước đầu làm quen, nhận biết, đọc, viết kí hiệu phần
Trang 7trăm các em rất lúng túng Đối với những bài toán có liên quan đến tỉ số phần trăm thìkhả năng đọc hiểu và phân tích các yếu tố trong bài toán còn hạn chế nhiều, chưa biếtnhận dạng và định hướng các bước giải dựa vào các yếu tố đã biết để giải quyết yếu tốcần tìm, khả năng tiếp thu các ghi nhớ, các công thức và vận dụng giải toán còn quáchậm Đầu năm học, tỉ lệ học sinh hoàn thành tốt không có, tỉ lệ hoàn thành chiếm quá
ít và tỉ lệ học sinh chưa hoàn thành lại cao Qua việc tự khảo sát cho thấy chất lượng
về giải toán nói chung và giải toán về tỉ số phần trăm nói riêng của học sinh dân tộc lớp5A - Trường Tiểu học ……….– huyện ……… đầu năm 2022 – 2023 tôi đãthu được như sau:
Kết quả khảo sát đầu năm học 2022 – 2023 như sau:
Xuấtphát từ thực trạng trên, vấn đề đặt ra là giáo viên dạy lớp có nhiều học sinh dân tộc thiểu
số cần đi sâu tìm hiểu kĩ các nguyên nhân dẫn đến việc học sinh chưa biết giải toán có lời văn để xây dựng các biện pháp phù hợp giúp các em giải toán tốt hơn
b Nguyên nhân và các yếu tố tác động:
Có nhiều nguyên nhân tác động ảnh hưởng đến việc học sinh dân tộc thiểu số giảitoán chưa hoàn thành như: gia đình, nhà trường (nơi vùng Kinh tế – Xã hội đặc biệt khókhăn), bản thân học sinh, giáo viên và một số yếu tố mang tính cộng đồng
b.1 Nguyên nhân chủ quan
* Đối với học sinh:
- Do ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ, vốn từ Tiếng Việt nghèo nàn, khả năng tiếp thu và
Trang 8* Đối với giáo viên: Chưa hiểu hết được ngôn ngữ của đồng bào dân tộc địa phương b.2 Nguyên nhân khách quan(các yếu tố tác động):
- Điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, gia đình hộ nghèo( 21học sinh hộ nghèo/25học sinh ) không có điều kiện đầu tư cho con em học hành
- Trình độ dân trí của đa số phụ huynh còn thấp, chưa ý thức được tầm quan trọngcủa việc học để tạo điều kiện thúc đẩy, nhắc nhở, hướng dẫn và kiểm tra con em học ởnhà
- Một số phong tục tập quán duy trì kéo dài bắt con em phải nghỉ học ảnh hưởng đếnviệc học tập của các em
- Cơ sở vật chất nhà trường còn thiếu thốn , việc học của các em còn gặp nhiều khó khăn
- Ảnh hưởng của chương trình, học sinh dân tộc thiểu số vùng Kinh tế – Xã hội đặcbiệt khó khăn vẫn phải học chung và yêu cầu đạt chuẩn về kiến thức, kĩ năng củachương trình Tiểu học mới, các em gặp không ít khó khăn trong việc tiếp thu, truyền tảikiến thức Mặc dù đã có văn bản hướng dẫn dạy - học theo vùng miền song quá trìnhkiểm tra đánh giá vẫn thực hiện chung
Trước thực trạng và các nguyên nhân nêu trên, đòi hỏi người giáo viên cần có nhữnggiải pháp cụ thể, phù hợp giúp cho học sinh dân tộc thiểu số về khả năng giải các dạngtoán ngày càng được cải thiện hơn Qua thời gian nghiên cứu, tìm tòi và trải nghiệm của
bản thân, tôi mạnh dạn đề cập tới việc “Giúp học sinh dân tộc thiểu số lớp 5 đạt chuẩn kiến thức kĩ năng giải toán về Tỉ số phần trăm”
2.3 Biện pháp thực hiện:
a.Mục tiêu của giải pháp: Giúp học sinh dân tộc thiểu số lớp 5:
- Nhận biết tỉ số phần trăm của hai đại lượng cùng loại
- Biết đọc, biết viết tỉ số phần trăm
- Biết viết một phân số, số thập phân thành tỉ số phần trăm và viết tỉ số phần trămthành phân số và số thập phân
Trang 9- Biết thực hiện phép cộng, phép trừ các tỉ số phần trăm; nhân tỉ số phần trăm với một
số tự nhiên, chia tỉ số phần trăm cho một số tự nhiên
- Biết tìm tỉ số phần trăm của hai số
- Biết tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số
- Biết tìm một số khi biết tỉ số phần trăm của số đó
b.Nội dung và cách thức thực hiện: Dạy – Học các dạng toán về Tỉ số phần trăm ở trên lớp:
* Dạng 1: Tìm tỉ số phần trăm của hai số
Bước 1:
Trước hết thông qua một số ví dụ, giúp học sinh nắm được ý nghĩa của dạng bài,nghĩa là số này so với số kia hoặc đại lượng này so với đại lượng kia chiếm hoặc đạt baonhiêu phần trăm bởi các bước tính:
- Tìm thương của hai số đó(lấy số này chia cho số kia hoặc ngược lại)
- Nhân thương vừa tìm được với 100 (Áp dụng cách nhân nhẩm một số với 100 chotiện)
- Thêm kí hiệu % vào bên phải kết quả vừa tìm được
Cho học sinh nhắc lại ghi nhớ nhiều lần:
Muốn tìm tỉ số phần trăm của hai số, ta tìm thương của hai số đó, nhân thương đó với 100 rồi thêm kí hiệu % vào bên phải.
Bước 2: Giúp học sinh xây dựng quy trình giải toán như sau:
1 Đọc kĩ đề bài
2 Phân tích – Tóm tắt đề bài
3 Nhận dạng toán bài toán
4 Dựa vào dạng toán tìm cách giải
5 Trình bày bài giải và thử lại
* Nhắc học sinh ghi nhớ và tạo thói quen áp dụng đầy đủ các bước trong quy trình khi giải bất kì bài toán nào.
Bước 3: Làm mẫu
Trang 10- Nêu ví dụ: Tìm tỉ số phần trăm của 12 và 30
- Từ ghi nhớ trên,hướng dẫn học sinh áp dụng tính (12 : 30 x 100)
- Cho học sinh làm vào nháp Nhóm trưởng kiểm tra thống nhất kết quả trong nhóm
- Ban học tập cho các bạn chia sẻ bài làm trước lớp
- Giáo viên, học sinh cùng nhận xét, sửa và chốt cách làm đúng(12 : 30 x 100 =40%)
Bước 4: Vận dụng tìm tỉ số phần trăm của hai số
- Cho học sinh làm những bài tập tương tự
- Giáo viên chú ý hướng dẫn cho những học sinh chưa hoàn thành tìm
thương (thực hiện phép chia) hai số, chẳng hạn: Tìm tỉ số phần trăm của a và b thì lấy
a : b x 100; nếu tìm tỉ số phần trăm của b và a thì lấy b : a x 100, sau đó ghi thêm kí hiệu % vào bên phải kết quả.
Bước 5: Kiểm tra, sửa bài
- Hướng dẫn học sinh thử lại: Lấy kết quả tỉ số phần trăm vừa tìm chia cho 100 rồinhân với số chia, tích tìm được bằng số bị chia (tức là số thứ nhất) là đúng
Chẳng hạn: 40 : 100 x 30 = 12 đúng
- Hướng dẫn học sinh chú ý thực hiện nếu thương có nhiều chữ số ở phần thập phân thì chỉ lấy đến 4 chữ số.
* Dạng 2: Tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số
Bước 1: Giúp học sinh hiểu được ý nghĩa dạng bài tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số
tức là tìm xem tỉ số phần trăm đó tương ứng với giá trị số là bao nhiêu
- Thông qua một số ví dụ, giúp học sinh nắm cách giải dạng toán liên quan đến tỉ sốphần trăm qua các bước:
+ Tìm giá trị tương ứng với 1 % (chia số đã biết cho 100)
+ Nhân giá trị của 1% với tỉ số đã cho hoặc lấy số đó nhân với tỉ số rồi chia cho 100
- Hướng dẫn học sinh thiết lập mối quan hệ đề bài, như:
100% tương ứng : với số đã biết
Tỉ số đã cho tương ứng : với …… …? (số phải tìm)
Trang 11- Cho học sinh nhắc lại ghi nhớ :
Muốn tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số ta lấy số đó chia cho 100 rồi nhân với
tỉ số đã cho hoặc lấy số đó nhân với tỉ số rồi chia cho 100.
Chốt công thức:
Bước 2: Làm mẫu
- Nêu ví dụ: Một lớp học có 30 học sinh, trong đó số học sinh nữ chiếm 40% Hỏi lớp
đó có bao nhiêu học sinh nữ?
- Gọi vài học sinh đọc lại đề (để tránh việc những học sinh khác chỉ ngồi nghe, xem,ghi chép một cách thụ động, giáo viên cho các em cùng theo dõi và dùng chì gạch 1gạch dưới yếu tố đề bài cho biết, gạch 2 gạch dưới yếu tố cần tìm)
- Hướng dẫn phân tích và tóm tắt đề bài: (Gợi ý để học sinh tự nêu)
+ Bài toán hỏi gì?(Hỏi số học sinh nữ)
+ Muốn tìm được số học sinh nữ của lớp ta phải dựa vào những yếu tố nào đã biết?(Số học sinh cả lớp và tỉ số phần trăm mà học sinh nữ chiếm)
+ Hướng dẫn tóm tắt : 100% : 30 học sinh
40% : … … học sinh?
+ Bài toán thuộc dạng nào?(Dạng tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số)
+ Yếu tố nào tương ứng với 100%?(số đã cho là 30)
+ Yếu tố nào tương ứng với tỉ số đã biết?(Số phải tìm)
+ Muốn tìm được số học sinh nữ của lớp đó thì ta làm thế nào?( lấy 30 : 100 (tìm1%) rồi nhân với 40)
- Cho học sinh làm vào nháp Nhóm trưởng kiểm tra thống nhất kết quả trong nhóm
- Ban học tập cho các bạn chia sẻ bài làm trước lớp
- Giáo viên, học sinh cùng nhận xét, sửa và chốt cách làm đúng
Số học sinh nữ của lớp đó là:
30 : 100 x 40 = 12 (học sinh)
Số đã biết : 100 x tỉ số % hoặc Số đã biết x tỉ số % : 100
Trang 12Hoặc 30 x 40 : 100 = 12 (học sinh)
Đáp số: 12 học sinh nữ
Bước 3: Vận dụng thực hành giải những bài tập tương tự
- Trước khi học sinh thực hành giải toán có nội dung liên quan đến tỉ số phần trăm,giáo viên có thể tiến hành tổ chức những trò chơi nhỏ“Ai nhanh ai đúng” để nhằm giúpcác em nhận diện nhanh yếu tố giá trị tương ứng 100% và tỉ số phần trăm đã biết Cáchtiến hành trò chơi như sau:
+ Chia nhóm (nhóm đôi)
+ Phát ngẫu nhiên cho mỗi nhóm 1 trong 2 tấm thẻ dưới đây và 1 cây bút lông
+ Phổ biến luật chơi: Cặp nào nhận thẻ “Giá trị tương ứng 100%” thì ghi số đã chovào thẻ Cặp nào nhận thẻ “Tỉ số phần trăm đã biết” thì ghi tỉ số phần trăm đã cho vàothẻ trong thời gian 1 phút Cặp nào ghi nhanh và chính xác sẽ giành chiến thắng
Chẳng hạn, với ví dụ trên, đáp án đúng cần ghi vào thẻ là:
+ Cho học sinh chơi thử một lượt
+ Cho học sinh chơi 1 phút
+ Giáo viên tổng kết nhanh, phân cặp thắng, thua chốt kết quả đúng và tuyên dươngnhững cặp có kết quả nhanh và chính xác
Qua trò chơi, học sinh dễ dàng nhận diện ngay yếu tố của đề bài Từ đó mà các emvận dụng cách tính theo các bước được nhanh hơn
- Cho học sinh làm bài
* Đối với những học sinh chưa hoàn thành, cần hướng dẫn các em tách ra từng bước
để tính giá trị tương ứng với 1% sau đó nhân với tỉ số phần trăm và lời giải cho phù hợp với mỗi bước.