Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH.DOC

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ 2

1 Khái niệm và nội dung của cơ cấu kinh tế 2

1.1 Khái niệm cơ cấu kinh tế 2

1.2 Phân loại cơ cấu kinh tế 3

2 Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 4

2.1 Khái niệm và nội dung của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 4

2.2 Sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH 5

2.2.1 Do nhiệm vụ của cả nước đặt ra cho vùng ĐBSH 5

2.2.2 Sự biến động đáng kể của khoa học và công nghệ của cả nước đặt ra cho vùng ĐBSH 6

2.2.3 Triển vọng thị trường trong nước và xu thế chung của nền kinh tế .6 2.2.4 Do thế mạnh của vùng về kinh tế-xã hội và yêu cầu phát triển nội tại của vùng 7

2.3 Các phương thức chủ yếu để đấy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 9

2.3.1 Phương thức khai thác lợi thế so sánh 9

2.3.2 Phương thức khai thác hợp lý quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện mở 10

2.3.3 Phương thức thúc đẩy phát triển chuyên môn hoá để tham gia vào phân công lao động khu vực và thế giới 10

2.4 Các nhân tố chủ yếu tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 11

2.4.1 Nhóm nhân tố khách quan 11

2.4.1.1 Nhóm nhân tố kinh tế - xã hội 11

2.4.1.2 Nhóm nhân tố bên ngoài 14

2.4.2 Nhóm nhân tố chủ quan 14

3 Các tiêu thức đánh giá cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành

kinh tế 15

3.1 Tiêu thức phản ánh cơ cấu ngành kinh tế 15

3.1.1 Tỷ trọng từng ngành so với tổng thể nền kinh tế 15

3.1.2 Vị trí và sự tác động qua lại giữa các ngành KT 16

3.2 Phương pháp và tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 16

4 Xu hướng chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 17

4.1 Cơ sở lý thuyết để phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 17

4.2 Xu hướng chung chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 18

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 21

1 Tình hình chung nền kinh tế của vùng ĐBSH trong những năm vừa qua 21 1.1 Giới thiệu về vùng ĐBSH 21

1.2 Tình hình kinh tế của vùng ĐBSH 22

1.2.1 Về quy mô GDP: 22

1.2.2 Về thu ngân sách: 23

1.2.3 Về đầu tư của vùng ĐBSH: 23

1.2.4 Về năng suất lao động: 24

2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH 25

2.1 Xét theo cơ cấu GDP 25

2.2 Theo cơ cấu lao động 28

3 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu trong nội bộ các ngành 30

3.1 Khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp 30

3.2 Khối ngành công nghiệp và xây dựng cơ bản 33

3.3 Khối ngành dịch vụ 35

4 Đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và sự tác động của nó tới sự phát triển của vùng ĐBSH 38

CHƯƠNG III: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY NHANH

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ VÙNG ĐBSH 42

1 Quan điểm và định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH trong giai đoạn 2011-2020 42

1.1 Quan điểm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH 42

1.2 Định hướng và mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng 42

1.2.1 Định hướng 42

1.2.2 Mục tiêu 49

1.2.2.1 Mục tiêu tổng quát 49

1.2.2.2 Mục tiêu cụ thể của ngành 50

2 Các giải pháp chủ yếu đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH 57

2.1 Giải pháp thực hiện trong năm 2010 57

2.2 Giải pháp thực thực hiện định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH đến năm 2020 61

2.2.1 Giải pháp về đầu tư phát triển khoa học và công nghệ 61

2.2.2 Giải pháp thị trường 64

2.2.3 Giải pháp nguồn nhân lực 65

2.2.4 Giải pháp thu hút đầu tư 65

KẾT LUẬN 67

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Biểu đồ 1: Mối quan hệ giữa các yếu tố trong nền kinh tế 5

Biểu đồ 2: Nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 11

Biểu đồ 3: Cơ cấu GDP 27

Biều đồ 4: Biểu đồ cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH 29

Biểu đồ 5 :Tốc độ tăng VA nông nghiệp phân theo khu vực 31

Biểu đồ 6: Tốc độ tăng VA CN - XD theo khu vực 33

Biểu đồ 7: Tốc độ tăng VA dịch vụ phân theo khu vực 35

Bảng 1: Cơ cấu ngành kinh tế của một số nước trên thế giới năm 2006 19

Bảng 2 : Quy mô GDP vùng Đồng Bằng Sông Hồng 22

Bảng 3 : Thu ngân sách của vùng ĐBSH những năm gần đây( tỷ đồng) 23

Bảng 4: Tình hình đầu tư của vùng ĐBSH trong giai đoạn 2000-2008 24

Bảng 5: Cơ cấu GDP chia theo ngành kinh tế 25

Bảng 6: Tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 27

Bảng 7: Lượng lao động (nghìn người) phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH 28 Bàng 8: Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH(%) 29

Bảng 9: Tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động vùng ĐBSH 30

Bảng 10: Tốc độ tăng GDP nông nghiệp hàng năm(%) 30

Bảng 11: GDP Nông, lâm, ngư nghiệp vùng ĐBSH (%) 31

Bảng 13: Tốc độ tăng GDP công nghiệp- xây dựng hàng năm (%) 33

Bảng 13: Tốc độ tăng GDP dịch vụ hàng năm(%) giá 1994 35

Bàng 14:Tỷ trọng doanh thu du lịch (%) 36

Bảng 15: Doanh thu bưu chính viễn thông vùng ĐBSH ( tỷ đồng) 37

Bảng 16: Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và tăng một số chỉ tiêu tổng hợp.44 Bảng 17: Chuyển dịch cơ cấu lao động và tăng năng suất lao động 44

Bảng 18: Hệ số ICOR và nhu cầu vốn đầu tư theo giá cân bằng 44

Bảng 19: Quy mô một số chỉ tiêu tổng hợp vùng ĐBSH 46

Bảng 20: Dự báo cơ cấu ngành kinh tế 46

Bảng 21: Dự báo cơ cấu các ngành 47

Bảng 22: Dự báo cơ cấu ngành 48

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Độc lập - tự do - hạnh phúc.

LỜI CAM ĐOAN

Kính gửi : Khoa Kế hoạch và Phát triển trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân.

Tên tôi là: Phạm Minh Phương

Tôi xin cam đoan những lời trên đây là đúng sự thật, nếu vi phạm tôi sẽchịu mọi hình thức kỉ luật của nhà trường

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2010.

Người viết đơn

Phạm Minh Phương

Em xin cảm ơn các cô, chú, anh, chị tại đơn vị thực tập: Vụ Quản lý Quyhoạch đã nhiệt tình giúp đỡ về mọi mặt trong suốt thời gian em thực tập tại đây.

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI MỞ ĐẦU

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế luôn là một trong những nội dung chủ yếu củađường lối đổi mới và phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước ta, đặc biệt là chuyểndịch cơ cấu ngành kinh tế Theo xu hướng chung của quá trình công nghiệp hóa -hiện đại hóa đất nước, các vùng kinh tế cũng tuân theo xu hướng chuyển dịch cơcấu ngành của cả nước Đó là giảm tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản, tăng tỷtrọng ngành công nghiêp - xây dựng và dịch vụ về cả GDP lẫn cơ cấu lao động.ĐBSH là một trong những vùng đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu ngànhkinh tế Tuy nhiên, hiện nay, tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSHvẫn còn chậm và không đồng đều giữa các ngành trong tổng thể nền kinh tế vàtrong nội bộ từng ngành Ngành nông - lâm- thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng lớn, laođộng làm trong ngành này còn nhiều mà GDP đóng góp vào toàn nền kinh tế lại ít,

sự chuyển đổi trong ngành nông nghiệp diễn ra còn chậm, nguồn vốn đầu tư vànguồn nhân lực phân bố không đồng đều, chủ yếu tập trung ngành công nghiệp vàdịch vụ tạo ra sự chuyển đổi chậm ở ngành nông nghiêp Vì thế cơ cấu ngành kinh

tế vùng ĐBSH diễn ra với tốc độ chậm Mặt khác, do quá trình chuyển dịch cơ cấungành kinh tế, đã diễn ra hiện tượng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến người dântrong vùng Vì vậy cần có những định hướng và chính sách để quá trình chuyểndịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH diễn ra nhanh hơn, phù hợp với tiềm năngphát triển của vùng, tránh tình trạng ô nhiễm môi trường và giải quyết việc làm chongười lao động

Sau khi nghiên cứu tình hình chuyển dịch cơ cấu của vùng, thấy được những

hạn chế, em đã chọn chuyên đề thực tập: “Phương hướng và giải pháp thực hiện chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH ”

Nội dung đề tài gồm 3 phần:

Chương I: Những vấn đề chung về cơ cấu ngành kinh tế và chuyển dịch

cơ cấu ngành kinh tế

Chương II: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH Chương III: Định hướng và giải pháp đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ

1 Khái niệm và nội dung của cơ cấu kinh tế

1.1 Khái niệm cơ cấu kinh tế

Một nền kinh tế xã hội là một hệ thống KT-XH, nó có cơ cấu được gọi là cơcấu của nền kinh tế hay gọi là cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế là thuộc tính có ý nghĩaquyết định của nền kinh tế Cho đến nay, để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, vấn

đề cơ cấu kinh tế( CCKT) và chuyển dịch cơ cấu kinh tế( CDCCKT) đã được rấtnhiều các học giả và nhà nghiên cứu bàn luận với nhiều cách tiếp cận khác nhau,nhưng nhìn chung đều đưa ra một khái niệm thống nhất

CCKT là một phạm trù kinh tế thể hiện mối quan hệ giữa các bộ phận cấuthành nền kinh tế Đó là mối quan hệ giữa các ngành, các lĩnh vực, các thành phầntrong nền kinh tế Mối quan hệ này thể hiện ở hai mặt số lượng và chất lượng Nhưvậy, CCKT là tổng thể hệ thống kinh tế xã hội bao gồm nhiều yếu tố, bộ phận cóquan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau hợp thành nền kinh tế với quy mô, trình

độ công nghệ, tỷ trọng tương ứng gắn với các điều kiện tự nhiên- kinh tế- xã hội cụthể trong từng giai đoạn phát triển nhằm thực hiện mục tiêu đặt ra

Các yếu tố, bộ phận cấu thành CCKT luôn vận động không ngừng, do đó khixem xét cơ cấu kinh tế cần phải nghiên cứu trong một nền kinh tế động Điều này

có nghĩa không có một khuôn mẫu chung nào về CCKT mà luôn có sự thay đổi tuỳthuộc vào điều kiện không gian, thời gian và tình hình nền kinh tế mà tìm ra mộtCCKT phù hợp nhất cho từng thời kỳ đó

Vậy thế nào là một cơ cấu kinh tế hợp lý và làm thế nào để biết CCKT đó cóphù hợp hay không?

Theo lý thuyết, một cơ cấu kinh tế hợp lý phải phù hợp với quy luật kháchquan, các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, lịch sử cụ thể trong từng giài đoạn,phục vụ chiến lược kinh tế phát triển kinh tế xã hội của từng ngành, vùng và toàn

trọng của mỗi yếu tố, mỗi bộ phận cấu thành kinh tế như tỷ trọng GDP, tỷ trọng laođộng - việc làm, tỷ trọng về vốn đầu tư, công nghệ….qua đó đánh giá trình độ pháttriển của CCKT Tuy nhiên, đánh giá cơ cấu kinh tế dựa vào tỷ trọng các yếu tố làchưa đủ và thiếu căn cứ Do đó cần xác định yếu tố nào, bộ phận nào trong CCKT

có tác động mạnh nhất đến sự phát triển của các yếu tố, bộ phận khác và tới nềnkinh tế

1.2 Phân loại cơ cấu kinh tế

Theo những cách tiếp cận khác nhau, có nhiều cách phân loại cơ cấu kinh tế

- Cơ cấu ngành kinh tế( Dựa vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất vàphân công lao động xã hội) gồm:

•Nhóm ngành nông nghiệp gồm cả nông nghiêp,lâm nghiệp, ngư nghiệp

•Nhóm ngành công nghiệp gồm công nghiệp khai thác, chế biến và ngànhcung cấp dịch vụ điện- nước-khí

•Nhóm ngành dich vụ gồm ngành thương mại, tài chính, du lịch…

Trong mỗi ngành kinh tế lại được chia ra thành các ngành nhở hơn Ví dụngành công nghiệp chế biến, người ta chia ra thành 21 ngành khác nhau như cơ khi,hoá chất, điện tử… trong các ngành nhỏ đó lại chia tiếp thành các ngành nhỏ hơn.Như vậy chuyển dịch cơ cấu sẽ là sự thau đổi trong hệ thống các ngành của nó

- Cơ cấu thành phần kinh tế( Dựa vào các chế độ sở hữu khác nhau)

Theo nhóm sở hữu khác nhau, có những thành phần kinh tế khác nhau Trongnền kinh tế thị trường thường có 3 nhóm thành phần cơ bản là sở hữu Nhà nước, sởhữu tư nhân và sở hữu hỗn hợp Tuỳ điều kiện cụ thể,mỗi nước có thể quy định cácthành phần kinh tế khác nhau Mỗi thành phần kinh tế lại có cơ cấu kinh tế khácnhau

- Cơ cấu vùng lãnh thổ

Đây là cơ cấu kinh tế được tiếp cận theo sự phân bố sản xuất về không gian vàvùng lãnh thổ Cơ cấu vùng kinh tế thường được xác định bởi các ranh giới địa lýhay hành chính nhưng trong đó lại hàm chứa cơ cấu ngành kinh tế Cơ cấu vùngkinh tế thực chất là cơ cấu ngành kinh tế được sắp xếp theo vùng địa lý hành chính

nhất định Tùy theo tiềm năng phát triển kinh tế, gắn liền với sự hình thành phân bốdân cư trên lãnh thổ để phát triển tổng hợp hay ưu tiên một vài ngành KT nào đó.Việc chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ phải đảm bảo sự hình thành và phát triển có hiệuquả của các ngành kinh tế trên lãnh thổ và trên phạm vi cả nước

Ba loại hình kinh tế trên đặc trưng cho cơ cấu KT của nền KTQD Chúng cómối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó cơ cấu ngành kinh tế là quan trọng nhất vì

nó phản ánh sự phát triển khoa học công nghệ, lực lượng sản xuất, phân công laođộng chuyên môn hóa và hợp tác sản xuất Xuất phát từ vai trò của cơ cấu ngànhkinh tế trong CDCC kinh tế, chúng ta sẽ tìm hiều kỹ hơn về chuyển dịch cơ cấungành kinh tê

2 Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

2.1 Khái niệm và nội dung của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Cơ cấu ngành kinh tế là một nội dung của CCKT Vấn để CDCC ngành kinh

tế là một nội dung quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế và cơ cấu ngành kinh tế bản thân là một hệ thống động như sựvận động liên tục của từng thành tố cấu thành, do sự thay đổi tương quan các thành

tố và dẫn đến các quan hệ ràng buộc trong hệ thống đó cũng dễ thay đổi Cụ thể hơnđối với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế thì đó cũng chính là sự thay đổi giữa cácngành, trong nội bộ ngành Sự thay đổi đó diễn ra theo hướng xuất hiện các ngànhmới thay thế cho các ngành không còn phù hợp dẫn đến thay đổi tỷ trọng, thay đổimối tương quan giữa các yếu tố, bộ phận chất lượng của toàn bộ hệ thống ngànhkinh tế Do đó sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là tạo ra sự thay đổi trong bộphận cơ cấu ngành kinh tế, sự thay đổi đó về tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thểnền kinh tế về đóng trong GDP, tỷ lệ vốn đầu tư, tỷ lệ lao động…Kết quả là chuyểndịch từ ngành này sang ngành khác theo hướng ngày càng hiện đại hơn Qúa trìnhchuyển dich cơ cấu ngành là một quá trình diễn ra liên tục gắn liền với sự phát triểnkinh tế Ngược lại nhịp độ phát riển, tính bền vững của quá trình tăng trưởng lại phụthuộc vào khả năng CDCC ngành linh hoạt, phù hợp với những điều kiện bên trong,

Biểu đồ 1: Mối quan hệ giữa các yếu tố trong nền kinh tế

Mối quan hệ này có ý nghĩa hết sức quan trọng vì gắn với vấn đề phân bổnguồn lực hạn hẹp của mỗi quốc gia trong thời điểm nhất định vào các hoạt độngsản xuất riêng Sự CDCC ngành thể hiện tính hiệu quả của việc phân bổ nguồn lực.Trong xu hướng hội nhập quốc tế và khu vực ngày càng sâu rộng như hiện nay thìviệc lựa chọn và chuyển dịch hợp lí cơ cấu ngành sẽ cho phép mỗi quốc gia, vùnglãnh thổ thể hiện được lợi thế tương đối và khả năng cạnh tranh trong nền kinh tếtoàn cầu

Qúa trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế thành công hay thất bại phụ thuộcrẩt nhiều vao khâu quyết định chủ trương chuyển dịch và tổ chức thực hiện mục tiêunhiệm vụ

2.2 Sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH

2.2.1 Do nhiệm vụ của cả nước đặt ra cho vùng ĐBSH

Nền kinh tế xã hội cả nước, vùng ĐBSH và các vùng lân cận sẽ tiếp tục tăngnhanh trong những năm tới đòi hỏi vùng ĐBSH phải có tôc độ tăng trưởng nhanhhơn để từng bước thể hiện rõ vai trò động lực, cùng với các vùng khác trong cảnước đi đầu trong một số lĩnh vực

Từ nay đến năm 2020 dự tính nền kinh tế nước ta sẽ tiếp tục tăng trưởngnhanh với tốc độ trên 7.5%, trong đó công nghiệp và xây dựng tâng bình quânkhoảng 9%, nông nghiệp 3.5-4%, dịch vụ 7-9% Tích lũy nội bộ nền kinh tế đạt30% GDP năm 2010 và 35% năm 2020 Xuất khẩu tăng trung bình trên 14% Nhưvậy , các quan điểm, mục tiêu của chiến lược phát triển của cả nước phải được thể

hiện trong chiến lược phát triển của vùng ĐBSH, đặc biệt là trong các ngành côngnghiệp, dịch vụ cần được đầu tư phát triển cao hơn, chất lượng lớn hơn.

2.2.2 Sự biến động đáng kể của khoa học và công nghệ của cả nước đặt ra cho vùng ĐBSH.

Chủ trương phát triển khoa học và công nghệ là một chủ trương lớn của Đảng

và Nhà nước Chủ trương này cụ thể đến năm 2010 và 2020 như sau:

-Thứ nhất: Sắp xếp lại và phát triển hiệu quả hệ thống các cơ sở đào tạo vànghiên cứu khoa học, công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất là đối với cáchướng khoa học công nghệ ưu tiên: Điện tử-tin học, sinh học, nguyên vật liệu.-Thứ hai: Xây dựng đội ngũ cán bộ nghiên cứu và chuyển giao công nghệmạnh, đủ sức nghiên cứu, sáng chế công nghệ và tiếp thu sáng tạo công nghệ tiêntiến của nước ngoài đáp ứng nhu cầu của quá trình phát triển

- Thứ ba: Đổi mới nghiện cứu và ứng dụng công nghệ mới để phát triểnnhanh kinh tế- xã hội của toàn vùng Trước hết là đối với lĩnh vực giống cây trồngvật nuôi, công nghệ chế biến thực phẩm, công nghệ sinh học, tự động hóa

Mặt khác sự biến động khoa học công nghệ trên thế giới ảnh hưởng đến sựphát triển khoa học công nghệ của nước ta Do đó cả nước cũng như mỗi vùng kinh

tế trong cả nước đều phải tiến hành nghiên cứu thay đổi, áp dụng khoa học côngnghệ của các nước tiên tiến trên thế giới vào sản xuất, làm thay kỹ thuật sản xuất,chất lượng sản phẩm theo xu hướng tăng sản xuất những sẩn phảm có hàm lượngchất xám cao Đó chính là những sản phẩm trong khối ngành công nghiệp - xâydựng, và đặc biệt là dịch vụ Vì vậy, mà giá trị ngành công nghiệp –xây dựng vàdịch vụ ngày càng tăng, ngành nông - lâm - thủy sản giảm xuống

2.2.3 Triển vọng thị trường trong nước và xu thế chung của nền kinh tế

Do quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, xu hướng tiêu dùnghàng hóa có hàm lượng công nghệ cao ngày càng tăng, đòi hỏi người sản xuất phảicải tiến mẫu mã sản phẩm, chất lượng Do đó trong ngành công nghiệp, ưu tiên pháttriển các ngành cơ khí chế tạo… Đặc biệt quan tâm đến phát triển tiểu thủ công

để giảm sử dụng đất tốt dành cho sản xuất nông nghiệp và tránh tập trung côngnghiệp quá mức vào các đô thị, khu dân cư vùng ĐBSH Đối với ngành dịch vụ, tậptrung phát triển các ngành dịch vụ chất lượng cao và toàn diện, đặc biệt là dịch vụtài chính ngân hàng, thương mại, du lịch, dịch vụ công nghệ, viễn thông, vận tải,phát triển thị trường bất động sản, thị trường vốn, thị trường chứng khoán Trongngành nông, lâm, thủy sản, tiếp tục chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sảnxuất hàng hóa có năng suất, chất lượng cao, tạo nhiều giá trị nên mỗi đơn vị diệntích đất nông nghiệp, phục vụ trực tiếp và chủ yếu cho nhu cầu tiêu dùng ở các khu

đô thị và các khu công nghiệp trong vùng và xuất khâu Ứng dụng công nghệ sinhhọc, công nghệ bảo quản, gắn phát triển nông nghiệp với việc xây dựng nông thônmới trên cơ sở phát triển công nghiệp theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa

Về kết cấu hạ tầng, tiếp tục phát triển đồng bộ và hiện đại hóa hệ thống giaothông đường bộ, đường sắt, đường biển Hoàn thành việc xây dựng, nâng cấp quốc

lộ 5, 10, 18, 21 Phát triển các hệ thống đô thị, đưa công nghiệp đặc biệt các ngành

có nguy cơ ô nhiễm ra xa nội thành

2.2.4 Do thế mạnh của vùng về kinh tế-xã hội và yêu cầu phát triển nội tại của vùng

Về nông, lâm, thủy sản: ĐBSH là vùng có khí hậu đất đai và công nghệ,

ĐBSH trở thành trung tâm sản xuất rau củ lớn nhất Việt Nam, đem lại giá trị cao,đây là lợi thế so sánh hiện có và cũng là lợi thế so sánh trong tương lai.Ngoài ra,vùng có các cánh rừng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với môi trường sinh thái

và là nơi bảo tồn rất nhiều loại thú quý hiếm, như Ba Vì (Hà Tây), Cúc Phương(Ninh Bình), rừng ( Sóc Sơn)… những cánh rừng này có thể thu hút rất nhiều khách

du lịch từ nước ngoài và trong nước, do đó góp phần làm tăng tỷ trọng ngành lâmnghiêp vùng ĐBSH Đối với thủy sản, vùng phát triển nuôi trồng thủy sản có giá trịkinh tế cao như các lợi cá nước ngot: rô phi, cá trắm đen, tôm… Những sản phẩmnày tạo ra giá trị xuất khẩu cho vùng, là đầu vào cho ngành sản phẩm chế biến Do

đó là điều kiện để phát triển ngành công nghiệp chế biến

Về công nghiêp, xây dựng: Hiện tại vùng có lợi thế so sánh trong phát triển các

ngành công nghiêp như da giầy - dệt may - chế biến nông sản, cơ bản (luyện kim,

cơ khí, hóa chất, điện tử, công nghệ thông tin), sản xuất vật liệu xây dựng

Về dịch vụ

Cùng với vùng Đông Nam Bộ, vùng ĐBSH có lợi thế so sánh so với các vùngkhác trong cả nước để trở thành một trung tâm dịch vụ của cả nước Với lợi thế vềgiao thông, ví trí địa lý, sức cầu của nền kinh tế, và sự phát triển của nguồn nhânlực,Vùng có những lợi thế so sánh trong ngành dịch vụ sau:

- Du lịch: Vùng có nhiều cảnh quan thiên nhiên và di tích văn hóa lịch sử Rấtnhiều cảnh quan thiên nhiên của vùng đã gắn bó với tên tuổi của Việt Nam trêntrường du lịch quốc tế như Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long, chùa Hương…

Với sự phát triển của hàng nghìn năm, là chiếc nôi của dân tộc, vùng ĐBSHcòm lưu trữ nhiều di tích lịch sử, văn hóa từ các triều đại phong kiến, như thành cổThăng Long, Văn Miếu, các ngôi chùa gần 1000 năm tuổi Thêm vào đó trong vùngcòn lưu trữ những hình thức văn hóa nghệ thuật lâu đời riêng có của vùng như chèo,hát chầu văn… cũng là một thế mạnh của vùng để thu hút khách du lịch đến vớivùng

- Ngân hàng, tài chính: Vói sức mua trong dân ngày càng lớn, lượng tiêu thụhàng hóa và tiền mặt được quay vòng nhanh hơn đã thúc đẩy sự phát triển củangành ngân hàng, tài chính Hiện nay, vùng ĐBSH là một nơi thu hút lượng lớngiao dịch tiền tên của cả nước, và là nơi lớn nhất của Miền Bắc Rất nhiều các ngânhàng đã được ra đời và đặt trụ sở trong vùng, đặc biệt là Hà Nội Đi kèm với sự pháttriển ngành ngân hàng là các dịch vụ tài chính đặc biệt là dịch vụ huy động, thu hútvốn

- Giao vận: Với vị trí giao thông thuận lợi, nhiêu trục đường quan trọng xuyênqua, vùng có lợi thế trong việc phát triển ngành giao thông vận tải, kho cảng bếnbãi Hiện nay vùng đã và đang hình thành nhiều cảng trung chuyển hàng hóa phục

vụ giao thông vận tải hảng hóa cho các cảng biển, cảng hàng không và tại các ga

- Thương mại: ĐBSH đã và đang trở thành trung tâm thương mại của cả nước.Trong thời gian tới, vùng có thể phát triển hơn nữa ngành này khi sức mua củangười dân tăng lên.

- Bưu chính viễn thông: Tốc độ phát triển của ngành bưu chính, viễn thôngcủa Vùng đang cao nhất của Việt Nam Với số lượng người được tiếp cận với cácdịch vụ internet và các lợi hình dịch vụ viễn thông hiện đại ngày càng cao, vùng cómột lợi thế rất lớn khi phát triển các lợi hình bưu chính, viễn thông hiện đại hơn và

đa dạng hơn

Ngoài ra vùng còn có nhiều cơ hội thu hút vốn đầu tư từ bên trong và bênngoài vùng, tạo điều kiện thuận lợi để vùng áp dụng công nghệ vào sản xuất,tăngkhả năng xuất khẩu các sản phẩm của vùng ra các thị trường quốc tế.Hoạt độngxuất, nhập khẩu của vùng đạt được nhiều mặt tích cực Kim ngạch xuất khẩu ướcđạt 70 triệu USD, bình quân tăng 6.5%/năm Hoạt động nhập khẩu đã có xu hướng

và mục tiêu chủ yếu phục vụ nhau cầu mở rộng sản xuất kinh doanh Cơ cấu nhậpkhẩu theo xu hướng tăng nhập khẩu hàng tư liệu sản xuất và máy móc thiết bị, giảmnhập khẩu hàng tiêu dùng Nhập khẩu đạt tốc độ tăng bình quân hàng năm là 19.6%.Đầu tư nước ngoài tiếp tục gia tăng đóng góp tích cực vào phát triển côngnghiệp,vốn hỗ trợ ODA và tổ chức phi chính phủ ( NGO) tiếp tục tăng cao, gópphần phát triển kết cấu hạ tầng, cải thiện môi trường và đời sống nhân dân

Với những thế mạnh trên của vùng đòi hỏi vùng phải có chính sách va giảipháp nhất định để phát triển theo xu hướng chung của nền kinh tế

2.3 Các phương thức chủ yếu để đấy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

2.3.1 Phương thức khai thác lợi thế so sánh

Lợi thế so sánh của một ngành dựa trên cơ sở chi phí so sánh của ngành đó vớicác ngành khác Trong mỗi ngành, dựa vào chi phí của mỗi ngành nhỏ trong ngành

đó Một ngành có lợi thế so sánh khi chi phí sản xuất hàng hóa của ngành đó thấphơn các ngành khác và do đó sẽ sản xuất và xuất khẩu sang nước khác các mặt hàng

có chi phí cơ hội thấp hơn, nhập khẩu những mặt hàng có chi phí cơ hội cao hơn

Khai thác lợi thế so sánh giữa các nhóm ngành, tiểu ngành hay một vùng nhấtđịnh sẽ đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo đúng hướngMỗi quốc gia trong quá trình hội nhập kinh tế, các nước thực hiện trao đổihàng hoá việc phát huy lợi thế so sánh là rất có hiệu quả Phương thức nhấn mạnhtận dụng và phát huy các lợi thế đã có và sẽ có về các nguồn lực trong mối tươngquan với các nước để xác định đúng vị thế của sự phân công trong khu vực và quốctế.

Vì vậy cần phải có những chính sách nhất định và phù hợp để khai thác triệt

Ví dụ ngành dệt may đã phát triển rất nhiều ở Nhật Bản từ đầu thế kỷ 20nhưng đến những năm 60 vì lúc này chí phí nhân công đã cao, ngành này dichchuyển dấn sang Hàn Quốc, sau đó chuyển dịch sang vùng Đông Nam Á Hiện nay,ngành dệt may Việt Nam đóng vai trò quan trọng vào tăng trưởng của đất nước.Như vậy, CC ngành kinh tế của một quốc gia có thể thay đổi căn bản do sự chuyểngiao những ngành nghề từ các nước khác sang

2.3.3 Phương thức thúc đẩy phát triển chuyên môn hoá để tham gia vào phân công lao động khu vực và thế giới.

Hiệu quả sản xuất kinh doanh đã chứng minh rằng: những sản phẩm lớn, nhiềuchi tiết sẽ không hiệu quả nếu tổ chức sản xuất khép kín trong một doanh nghiệphay một quốc gia Ngày nay, để sản xuất ra một chiếc ô tô, có sự tham gia của hàngtrăm doanh nghiệp từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới Như cậy có nghĩa sự

phân công lao động chuyên môn hóa là một yếu tố quan trọng để khai thác tối đamọi lợi thế, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Để đẩy nhanh CDCC ngành kinh tế, chúng ta phải quán triệt vấn đề này hơnbao giờ hết, nhất là trong điều kiện hội nhập kinh tế trở thành xu thế tất yếu Thực tếcho thấy trình độ chuyên môn hoa của chúng ta hiện nay còn rất thấp Để đẩy nhanhquá trình CDCC ngành kinh tế, cần tạo ra được các sản phẩm, các bộ phận, chi tiết

có thể tham gia vào phân công kinh tế trong khu vực cà thế giới

2.4 Các nhân tố chủ yếu tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.

Cơ cấu ngành kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành KT ở một địa phương hayvùng lãnh thổ luôn chịu sự chi phối bối các nhân tố bên trong và bên ngoài , kháchquan và chủ quan hết sức phức tạp Do vậy, việc phân tích những tác động của cácnhân tố này có ý nghĩa quan trọng để tìm ra một cơ cấu kinh tế hợp lý và tìm ra cácbiện pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành đi đúng hướng Các yếu tốđược thể hiện dưới đây:

Biểu đồ 2: Nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

2.4.1 Nhóm nhân tố khách quan

2.4.1.1 Nhóm nhân tố kinh tế - xã hội

Đây là nhóm các yếu tố làm nên thị trường, thể hiện tầm quan trọng của cácnhu cầu xã hôi, các nhu cầu này lại ảnh hưởng đến việc tiêu dùng sản phẩm và do

đó ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành tế

Nhân tố thị trường: Thị trường là nơi diễn ra sự trao đổi hàng hóa và diễn ra sựcạnh tranh ( trong và ngoài nước), là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đầu

tiên tới cơ cấu ngành kinh tế Sự vận động của thị trường chịu ảnh hưởng của cácquy luật tự nhiên, quy luật kinh tế mà các hoạt động của con người cũng tuân theocác quy luật này Chính những nhu cầu và xu thế vận động của nó cũng như tínhcạnh tranh của thị trường đặt ra mục tiêu cần vươn lên để thỏa mãn Và do đó quyếtđịnh đến chính sách phát triển của mỗi ngành, quyết định đến sự chuyển dịch cơ cấungành kinh tế.

Nhân tố khoa học - công nghệ: Khoa học công nghệ là yếu tố ảnh hưởng đếntrình độ của máy móc thiết bị, sự phát triển của khoa học công nghệ hình thành nêncác ngành nông nghiệp, công nghiêp, dịch vụ tạo ra nhiều ngành sản xuất mới.Khoa học công nghệ là điều kiện để thúc đẩy các ngành phát triển theo chiều sâu, đadạng hóa các hình thức và chuyên môn hóa trong sản xuất Trong điều kiện mở củahội nhập, khả năng tiếp cận với những tiến bộ khoa học công nghệ của thế giới ngàycàng được nâng cao, cho phép tạo ra các sản phẩm mới với chất lượng cao, chi phíthấp do đó khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường trong nước và quốc tếcao hơn

Trình độ công nghệ khoa học công nghệ phụ thuộc vào hai yếu tố:

+ Chính sách KH-CN của Đảng và Nhà nước

+ Khả năng về vốn đầu tư cho đổi mới kỹ thuật - công nghệ

Nhân tố vốn và đầu tư: Nhiều nghiên cứu đã kết luận rằng vốn là yếu tố quantrọng nhất đối với tăng trưởng vì nó ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp góp phần vàoviệc làm tăng sản lượng thông qua đầu tư kỹ thuật Vốn giúp duy trì các hoạt độngsản xuất và hoạt động tái sản xuất Nguồn đầu tưu giúp nâng cao kĩ năng của ngườilao động góp phần làm tăng năng suất lao động thúc đẩy sản xuất có hiệu quả hơn,

do đó dẫn đến tăng trưởng kinh tế Tỷ trọng đóng góp của đầu tư ảnh hưởng đến sựphát triển của các ngành Ngành nào có tỷ trọng đóng góp của đầu tủ lớn thì hàmlượng công nghệ trong sản phẩm cao, chất lượng sản phẩm tốt hơn vì thế tăng năngsuất lao động và do đó tỷ trọng của nó trong tổng thể nền kinh tế lớn Như vậy nóảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Nhân tố dân số và nguồn lao động: Con người được coi là nhân tố quan trọngảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế Sự tác động này lên quá trìnhhình thành và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế được xem xét trên các mặt chủ yếusau:

Thứ nhất: Kết cấu dân cư à trình độ dân trí, khả nưng tiếp thu khoa học côngnghệ mới, là cơ sở quan trọng để phát triển các ngành nông nghiệp kỹ thuật cao vànâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trong các ngành kinh tế, là nhân tố thúc đẩytiến bộ khoa học công nghệ trong sản xuất

Thứ hai: quy mô dân số, kết cấu dân cư, tình hình thu nhập và khuynh hướngchi tiêu của họ là cơ sở xác định quy mô và cơ cấu nhu cầu thị trường Vì vậy nó là

cơ sở để phát triển các ngành, nhất là ngành công nghiệp và ngành phục vụ tiêudùng

Quy mô và chất lượng lao động có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và pháttriển của cơ cấu ngành kinh tế Chất lượng lao động càng cao càng có điều kiện đểphát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ, nhất là các ngành công nghiệp dịch vụđòi hỏi trình độ cao

Hiện nay, do đặc điểm của cả nước nói chung cũng như vùng Đồng BằngSông Hồng nói riêng: dân số đông, nguồn lao động dồi dào nhưng chủ yếu làmnông nghiệp nên trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành cầnphải tranh thủ những lợi thế của ngành về nguồn lao động để tạo ra những lợi thế sosánh

Mặt khác, cùng với sự phát triển kinh tế, mức sống dân cư cũng dần được tânglên kéo theo là sự thay đổi trong thị hiếu của người tiêu dùng Mức sống tăng cao,nhu cầu đòi hỏi sử dụng sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn, chất lượng vàmẫu mã tốt hơn Sự thay đổi của người tiêu dùng dẫn đến sự thay đổi trong sản xuất

và do đó tác động đén sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của từng ngành, từngvùng Vì vậy nghiên cứu cơ cấu thu nhập và chi tiêu của từng lớp dân cư là khôngthẻ bỏ qua khi nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Nhân tố kết cấu hạ tầng: Đây sẽ là một nhân tố cơ ban thúc đẩy quá trìnhchuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nếu như vùng, địa phương có một hệ thống cơ sở

hạ tầng vững chắc, thuận tiện; ngược lại nó cũng là nhân tố kìm hãm sự chuyểndịch cơ cấu nếu địa phương đó một hệ thống hạ tầng không hợp lý Kết cấu hạ tầngảnh hưởng đến thu hút đầu tư cũng như hiệu quả đầu tư từ vùng khác cũng như từnước ngoài Do đó ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

2.4.1.2 Nhóm nhân tố bên ngoài

Nhóm nhân tố tác động từ bên ngoài như xu thế chính trị, kinh tế của khu vựcthế giới, quan hệ kinh tế đối ngoại, hợp tác phân công lao động quốc tế Kinh tế mỗivùng, địa phương là một bộ phận của kinh tế thế giới Nhất là trọng điều kiện hộinhập, quốc tế hóa đời sống kinh tế ngày càng sâu rộng như hiện nay, thì ảnh hưởngcủa những nhân tố bên ngoài đến vấn đè tâng trưởng và chuyển dịch cơ cấu ngànhkinh tế là thách thức không chỉ đối với nền kinh tế của quốc gia mà cả đối với sựphát triển kinh tế của từng vùng, địa phương

2.4.2 Nhóm nhân tố chủ quan

Đây là nhóm nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế thông qua cácđịnh hướng mục tiêu phát triển, cơ chế quản lý, chiến lược phất triển kinh tế - xã hộiđất nước trong từng thời kỳ; các chính sách, giải pháp thực hiện nhiệm vụ phát triểnkinh tế của vùng, địa phương Các nhân tố này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trìnhchuyển dịch cơ cấu ngành của địa phương Thông qua các định hướng, chính sáchNhà nước điều chỉnh sự phát triển của các ngành Tuy nhiên nếu quá đề cao vai tròcủa Nhà nước thì sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế có thể không theo quy luật của thịtrường nên không hiệu quả Trong trường hợp quá đề cao vai trò của thị trường thì

sự hình thành cơ cấu như mong muốn sẽ khó thực hiện bởi những ngành hoạt độngkhông vị mục tiêu lợi nhuận hoạc tỷ suất lợi nhuận thấp

Do đó cần phải kết hợp hài hòa giữa chính sách của Nhà nước và thị trườngtùy thuộc và sự phát triển của từng vùng khác nhau

3 Các tiêu thức đánh giá cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 3.1 Tiêu thức phản ánh cơ cấu ngành kinh tế

Để phân tích và đánh giá cơ cấu ngành kinh tế, người ta dựa vào một số chỉtiêu đã được lượng hóa như sau:

3.1.1 Tỷ trọng từng ngành so với tổng thể nền kinh tế

• Chỉ tiêu cơ cấu giá trị sản lượng:

Trong đó: Ti là tỷ trọng giá trị sản lượng ngành i trong toàn ngành nền kinh tế SLi: giá trị sản lượng ngành i

∑SLi: tổng giá trị sản lượng của toàn nền kinh tế

Chỉ tiêu này dùng để đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo sảnlượng đầu ra

• Chỉ tiêu cơ cấu lao động:

Trong đó: TLDi: Tỷ trọng lao động của ngành I trong toàn ngành kinh tế

LĐi: số lao động ngành i

∑LĐi : Tổng số lao động trong toàn ngành kinh tế

Chỉ tiêu này dùng để đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lao động

• Chỉ tiêu vốn đầu tư:

Trong đó: TVi: Tỷ trọng vốn đầu tư ngành i

Vi: Vốn đầu tư ngành i

∑Vi: Tổng vốn đầu tư toàn ngành kinh tế

Chỉ tiêu này cho biết lượng vốn đầu tư mỗi ngành chiếm bao nhiêu% trongtổng thể nền kinh tế

3.1.2 Vị trí và sự tác động qua lại giữa các ngành KT

Để đánh giá những tác động này, người ta sử dụng các chỉ tiêu IE/GO trongbảng I/O của hệ SNA Các chỉ tiêu này cho biết tỷ lệ chi phí trung gian trong tổnggiá trị sản xuất của từng ngành trong nề kinh tế Hay nói cách khác các chỉ tiêu nàycho biết tổng giá trị sản lượng đầu vào của một ngành chiếm bao nhiêu % trongtổng giá trị sản lượng đầu ra của gành đó

Các chỉ tiêu phản ánh cơ cấu ngành KT trên đây chỉ mang tính thời điểm Cònnếu xét theo thời gian, cơ cấu ngành KT luôn vận động biến đổi, phụ thuộc nhiềuvào các yếu tố tự nhiên, KT-XH trong và ngoài vùng Vì thế một cơ cấu có thể làphù hợp trong giai đoạn này nhưng chưa chắc đã phù hợp trong giai đoạn khác Vìvậy, mỗi quốc gia cần phải luôn nghiên cứu để đưa ra

3.2 Phương pháp và tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Tiêu chí đánh giá mức độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Để đánh giá mức độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế người sử dụng côngthức

Trong đó: Si(to) là tỷ trọng ngành i tại thời điểm t

θ: góc hợp bởi hai véc tơ cơ cấu S( To) và S( T1)

Ý nghĩa: cos θ càng lớn thì các cơ cấu càng gần nhau và ngược lại

Cosθ = 1: góc hợp bởi hai véc tơ bằng 0 nghĩa là hai cơ cấu đồng nhất Cosθ= 0: góc giữa hai véc tơ bằng 900 các véc tơ cơ cấu là trục giao nhau

Để xem các ngành kinh tế chuyển dịch theo một tỷ lệ nào người ta sử dụngcông thức sau:

Nếu n càng cao thì mức độ chuyển dịch càng nhanh và ngược lại

4 Xu hướng chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

4.1 Cơ sở lý thuyết để phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Định luật tiêu dùng của Engel

Quy luật này phản ánh mối quan hệ giữa thu nhập và phân phối thu nhập chocác nhu cầu tiêu dùng cá nhân Đường Engel là một đường biểu thị mối quan hệ thunhập và tiêu dùng cá nhân về một loại hàng hóa cụ thể Độ dốc của đường này ở bất

kỳ thời điểm nào chính là xu hướng tiêu dùng biên hàng hóa đó và cho thấy tỷ sốthay đổi tiêu dùng so với thay đổi thu nhập, nó phản ánh co giãn của tiêu dùng mộtlại hàng hóa cụ thể đối với thu nhập dân cư.Theo Engel, khi thu nhập tăng lên đếnmột mức độ nhất định thì tỷ lệ chi tiêu của họ cho lương thực thực phẩm giảm đi.Như vậy, đường Engel thể hiện quy luật tiêu dùng đối với hàng hóa lương thực thựcphẩm có xu hướng dốc lên với độ dốc cao ở đoạn đầu, sau đó dộ dốc giảm dần vàcuối cùng là có xu hướng đi xuống khi thu nhập của gia đình đạt đến một mức độnhất định Do chức năng chính của khu vực nông nghiệp là sản xuất lương thựcthực phẩm nên có thể suy ra tỷ trọng nông nghiệp trong toàn bộ nền kinh tế sẽ giảm

đi khi thu nhập tăng lên đến một mức độ nhất định

Các nhà kinh tế gọi các hàng hóa nông sản là hàng hóa thiết yếu, hàng hóacông nghiệp là hàng hóa lâu bề và cung cấp sản phẩm dịc vụ là hàng hóa cao cấp.Qua nghiên cứu, trong quá trình gia tăng thu nhập, tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa thiếtyếu có xu hướng giảm, tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa lâu bền có xu hướng tăng nhưngvới mức độ nhỏ hơn mức độ tăng của thu nhập còn tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa dịch

vụ có xu hướng ngày càng tăng

Quy luật tăng năng suất lao động của Fisher

Theo Fisher, ngành nông nghiệp có khả năng thay thế lao động dễ nhất, việctăng cường sử dụng máy móc thiết bị và các phương tiện canh tác mới đã tạo điềukiện cho nông dân nâng cao được năng suất lao động Kết quả là để đảm bảo nhucầu lương thực thực phẩm không cần thiết phải một lượng lao động như cũ Vì vậy

tỷ lệ lao động trong nông nghiệp có xu thế giảm dần trong cơ cấu ngành kinh tế.Ngành công nghiệp là ngành khó có khả năng thay thế lao dộng hơn do tính năng

phức tạp của việc sử dụng công nghệ mới, mặt khác do xu hướng tiêu dùng sảnphẩm hàng hóa này ngày càng tăng nên tỷ trọng lao dộng của ngành này trong có xuhướng tăng Ngành dịch vụ được coi là ngành khó có khả năng thay thế lao độngnhất, đọ co giãn của nhu cầu sản phẩm dịch vụ lớn hơn 1 tức là tốc độ tăng nền kinh

tế ở trình độ phát triển cao hơn là lớn hơn1 tức là tốc độ tăng cầu tiêu dùng cao hơntốc độ tăng thu nhập Vì vậy, tỷ trọng lao động trong ngành dịch vụ sẽ có xu hướngtăng và ngày càng tăng nhanh

4.2 Xu hướng chung chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Từ những cơ sở lý thuyết trên, kết hợp với thực tiễn quá trình phát triển kinh

tế của nước, có thể rút ra những xu hướng có tính quy luật chung cho sự chuyểndịch cơ cấu ngành kinh tế là chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước Để chuyển một nền kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp thì đều phảitrải qua các bước: chuyển từ kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công - nông nghiệp,

từ đó chuyển sang nền kinh tế công nghiệp phát triển Qúa trình này thể hiện tỷtrọng nông nghiệp có xu hướng giảm đi trong khi tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ

có xu hướng ngày càng tăng kể cả trong GDP, lao động và đầu tư Đối với các nướcphát triển tỷ trọng nông nghiệp có thể giảm đi tử 80% đối với các nước chậm pháttriển xuống còn 11 - 12% ở các nước phát triển và trong những điều kiện đặc biệt cóthể giảm xuống tới 5% Hiện nay tỷ trọng GDP ngành công nghiệp trong nền kinh

tế Mỹ, Nhật, chỉ còn khoảng 4-5% Tại các nước Nics tỷ trọng ngành nông nghiệpcũng chỉ còn khoảng 9% đến 15% trong tổng GDP của nền kinh tế

Đối với Việt Nam trong thời gian qua đã biến đổi tích cực Tỷ trọng nông,lâm, thủy sản trong GDP giảm, từ 24,53% năm 2000 xuống còn 22,1% năm 2008;

tỷ trọng công nghiệp đã tăng từ 36,73% GDP lên 39,73% GDP, còn tỷ trọng dịch

vụ đã giảm nhẹ từ 38,74% xuống còn 38,17% GDP trong cùng thời kỳ Như vậy,nhìn chung cơ cấu ngành kinh tế đã chuyển đổi theo hướng công nghiệp hóa hiệnđại hóa; công nghiệp và xậy dựng đã trờ thành đầu tàu của tăng trưởng kinh tế ởnước ta

Cơ cấu nội bộ ngành cũng có những tiến triển tích cực Trong ngành côngnghiệp, tỷ trọng các ngành sẩn xuất sản phẩm có dung lượng vốn cao ngày càng lớn

và gia tăng với tốc độ nhanh, tỷ trọng ngành có dung lượng lao động nhiều sẽ giảmdần Đối với các ngành dịch vụ, ngành dịch vụ chất lượng cao ngày càng chiếm ưuthế Nước ta hiện nay, tỷ trọng công nghiệp chế biến trong tổng giá trị gia tăng củacông nghiệp đã tăng lên từ 50,5% lên hơn 53,1%, tỷ trọng khai khoáng giảm dần

Cơ cấu công nghiệp có xu hướng dịch chuyển bước đầu sang công nghệ cao Trongngành nông, lâm, thủy sản, tỷ trọng thủy sản đã liên tục tăng từ 15,6% năm 2000 lênkhoảng 23,5% 2008 đã chiếm khoảng 20% giá trị sản xuất nông nghiệp và tỷ trọngnông nghiệp đã có xu hướng giảm từ hơn 80% xuống còn 73% cùng thời kỳ.Tronglĩnh vực dịch vụ, nguồn lực đang có xu hướng chuyển từ các loại dich vụ khác sangdịch thương mại, khách sạn, nhà hàng, vận tải, kho bãi, bưu chính viễn thông…Dịch vụ thương mại vẫn chiếm ưu thế, và tiếp tục gia tăng

Theo xu hướng đó cơ cấu lao động trong các ngành cũng có sự chuyển dịchtương ứng Lao động ngày càng chuyển dịch sang các ngành có năng suất lao độngcao hơn

Tuy tất cả các nước đều có xu hướng chuyển dịch cơ cấu như nhau nhưng tốc

độ chuyển dịch lại không giống nhau vì bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhay về tựnhiên, nhân lực và điều kiện kinh tế, kỹ thuật của mỗi nước

Bảng 1: Cơ cấu ngành kinh tế của một số nước trên thế giới năm 2006

Nông nghiệp Công nghiệp Dich vụ GDP/người

Nguồn : Ngân hàng Phát triển Châu Á và niên giám thống kê 2008

Qua bảng số liệu trên ta thấy các nước phát triển tỷ trọng ngành nông nghiệpchiếm rả ít ngành dịch vụ chiếm phần lớn như Hàn Quốc nông nghiệp chiếm 2.9%

trong khi đó dịch vụ 61.9% còn các nước kém phát triển tỷ trọng các ngành tươngđương nhau.

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU

ĐBSH là nơi dân cư tập trung đông đúc nhất trong cả nước, chiếm 21.6% dân

số cả nước Sự phân bố dân cư quá đông ở ĐBSH liên quan tới nhiều nhân tố Dân

số gia tăng vẫn còn nhanh, vì vậy tốc độ tăng dân số chưa phù hợp với nhịp độ pháttriển kinh tế xã hội Điều này gây khó khăn cho việc phát triển kinh tế - xã hội củavùng Mặt khác, đất đai vùng đồng bằng sông Hồng được sử dụng vào hoạt độngnông nghiệp là trên 70 vạn ha, chiếm 56% tổng diện tích tự nhiên của vùng, trong

đó đất phù sa màu mỡ 70% thuận lợi cho phát triển nông nghiệp Ngoài số đất đaiphục vụ lâm nghiệp và các mục đích khác, số diện tích đất chưa sử dụng vẫn cònhơn 2 vạn ha Vì thế nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng chiếm tỷ trọng tượngđối cao Vùng có điều kiện tự nhiên cho phép phát triển nông nghiệp thâm canh cao,

có khả năng đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, nhiều loại nông sản có giá trịkinh tế cao Ngoài ra vùng còn có thế mạnh về nguồn lực con người với lực lượnglao động dồi dào, trình độ học vấn cao nhất so với các vùng khác và trình độ pháttriển kinh tế khá hơn so với trung bình cả nước Với nguồn tài nguyên nước phongphú (nước mặt, nước dưới đất, nước nóng, nước khoảng), có nhiều cảng biển thuậntiện cho phát triển ngành nuôi trồng thủy sản, ngành công nghiệp chế biến và ngành

du lịch Tuy nhiên, do mật độ dân số quá đông đặc biệt ở vùng nông thôn dẫn đếncăng thẳng về việc làm, thiên tai gây nhiều tổn thất và do đó ảnh hướng đến sự phát

triển kinh tế Mặc dù vậy trong những năm gần đây kinh tế vùng ĐBSH có nhiềutriển vọng

1.2 Tình hình kinh tế của vùng ĐBSH

1.2.1 Về quy mô GDP:

Tuy chỉ chiếm 6.3% diện tích đất của cả nước, nhưng với 25% số dân và26.8% tổng dân số lao động đang làm việc, các tỉnh vùng ĐBSH tạo ra 21.89% tổngGDP toàn quốc ( 2008), 21.86% tổng GDP cả nước (2009), đứng thứ hai sauĐông Nam Bộ( 40.03%)

Bảng 2 : Quy mô GDP vùng Đồng Bằng Sông Hồng

( % GDP theo giá hiện hành)

22,13

21,95

21,93

21,97

21,92

21,89

21,86BTB&

DHMT

14,83

14,92

14,63

14,15

13,82

13,74

12,99

12,57

12,14Tây Nguyên 2,18 2,82 2,83 2,79 2,92 3,03 3,00 3,04 3,08

5

35,71

36,79

34,48

39,46

39,61

38,97

39,64

40,03

1

18,01

17,53

16,70

16,12

15,73

17,46

17,31

17,15

Nguồn: Số liệu do Bộ Tài Chính cấp

Từ bảng số liệu trên ta thấy tỷ trọng đóng vào GDP của vùng ĐBSH có xuhướng giảm dần Năm 2001, cơ cấu GDP của vùng chiếm 22.05%, năm 2002 tănglên là 22.26%, tuy nhiên từ năm 2003-2009 tỷ trọng này giảm dần còn 21.86% năm

2009 Mặc dù giảm nhưng so với các vùng khác trong cả nước thì vẫn còn cao Sovới ĐBSCL cơ cấu GDP của vùng cao hơn khoảng 4.44 điểm phần trăm( 2001);4.71 điểm phần trăm( 2009)

1.2.2 Về thu ngân sách:

Trong những năm gần đây thu ngân sách của vùng ĐBSH có xu hướng tăngdần, trong đó thành phố Hà Nội và thành phố Hải Phòng là một hai trung tâm lớncủa vùng đóng góp một phần lớn vào ngân sách của vùng cũng như cả nước

Bảng 3 : Thu ngân sách của vùng ĐBSH những năm gần đây( tỷ đồng)

Thu ngân sách 2676,9 67803,4 83029,2 113928,2 167827,3

Nguồn: Thu ngân sách được cộng dồn từ các tỉnh trong vùng theo số liệu của 63 tỉnh

Năm 2000, nguồn thu ngân sách của vùng chỉ đạt 2676.9 tỷ đồng , đến năm

2005, nguồn thu đã tăng lên là 67803.4, tốc độ tăng thu ngân sách của vùng từ năm2000-2005 khoảng , tốc dộ tăng năm 2006 là 22.45%, năm 2007 là 37.21%, 2008 là47.31% Như vậy tốc độ tăng thu ngân sách của vùng tăng dần qua các năm

1.2.3 Về đầu tư của vùng ĐBSH:

Về nguồn vốn: Vốn ngoài nhà nước bao gồm vốn của dân cư và doanh nghiệpchiếm trên 50% tổng số vốn đầu tư Vốn nhà nước bao gồm ngân sách nhà nước vàvốn đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước, chiếm khoảng 36.38% Vốn đầu tư cóvốn đầu tư nước ngoài, chiếm tỷ trọng vào khoảng 8-13% Dự kiến trong nhữngnăm tới nguồn vốn của dân cư còn tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vốn đầutư

Bảng 4: Tình hình đầu tư của vùng ĐBSH trong giai đoạn 2000-2008

Vốn nhà nước 89417 161635 185102 197989 174435Vốn ngoài nhà nước 34594 130398 154006 204705 244081Đầu tư nước ngoài 27172 51102 65604 129399 192360

Vốn nhà nước 19686 34501,5 43137,4 48891 54644,6Vốn ngoài nhà nước 12688,3 38996,8 60217,2 74407,2 88597,2Đầu tư nước ngoài 3395,4 11824,2 15686,5 9558,2 22769,9

Vốn đầu tư phân bổ cho các ngành như sau: Nông nghiệp chiếm xấp xỉ 12 14%, công nghiệp và xây dựng cơ bẩn chiếm khoảng 41-47%, dịch vụ chiếmkhoảng 38 - 46% tổng vốn đầu tư Về hiệu quả vốn đầu tư, đầu tư vào ngành côngnghiệp - xây dựng và dịch vụ là hiệu quả cao nhất còn đầu tư vao ngành nông -nghiệp - thủy sản là thấp Trong giai đoạn 2001-2008, tốc độ tăng vốn đầu tư củatoàn vùng ĐBSH xấp xỉ bằng tốc độ tăng GDP, nhưng khu vực nông nghiệp có tốc

-độ tăng vốn cao gấp 3.56 lần tốc -độ tăng GDP

1.2.4 Về năng suất lao động:

Đồng Bằng Sông Hồng là vùng có dân số trung bình chiếm 22.80% đứng thứhai sau vùng Bắc Trung Bộ và Duyên Hải Miền Trung( 23.1%), mật độ dân số lớnnhất trong cả nước so với các vùng khác Mật độ dân số vùng ĐBSH là 933 người/km2, trong khi đó vùng Băc Trung Bộ và Duyên Hải miền Trung chỉ có 207 người/km2

Tính theo giá cố định năm 1994, năm 2008, năng suất lao động toàn vùng đạt25.18 triệu đồng/ lao động, trong đó: lao động nông nghiệp đạt xấp xỉ 4.68 triệuđồng/ năm, lao động công nghiệp 35.15 triệu đồng/ năm và dịch vụ đạt xấp xỉ 30.86triệu đồng.

2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ĐBSH

Nghiên cứu về cơ cấu ngành kinh tế, người ta nghiên cứu các bộ phận cấuthành nên ngành kinh tế, tỷ trọng giữa các ngành trong tổng thể nền kinh tế về GDP,

cơ cấu lao động, vị trí của các ngành đó Do đó khi nghiên cứu về chuyển dịch cơcấu kinh tế, người ta xem sự thay đổi trong tỷ trọng đóng góp trong GDP, sự thayđổi trong cơ cấu lao động của mỗi ngành

2.1 Xét theo cơ cấu GDP

Theo xu thế chuyển dịch chung của nền kinh tế, tỷ trọng ngành nông nghiệp

có xu hướng giảm dần, tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ có xu hướng tăngdần Cụ thể như sau:

Bảng 5: Cơ cấu GDP chia theo ngành kinh tế

(%, GDP giá hiện hành)

N-L- TS 23,24 23,03 22,54 21,81 21,02 20,40 19,73 18,98CN- XD 38,00 38,49 39,47 40,21 40,97 41,52 42,11 42,74Dịch vụ 38,63 38,48 37,99 37,98 38,01 38,08 38,16 38,28

N-L-TS 21,79 36,45 19,35 7,44 15,64 14,77 13,75 12,67

CN -XD 34,47 42,89 38,54 39,25 40,25 41,12 42,02 42,88Dịch vụ 43,74 20,66 42,11 43,31 44,11 44,11 44,23 44,45

( Nguồn: Do bộ tài chính cấp và tự tính)

Nếu như năm 2001, tỷ trọng của khu vực nông, lâm, thủy sản trong cơ cấukinh tế của toàn vùng ĐBSH còn chiếm 21.79% thấp hơn so với cả nước 1.45 diểmphần trăm, thì đến năm 2005 tỷ trọng của khu vực nông, lâm, thủy sản trong cơ cấu

kinh tế của vùng chỉ còn 15,64%, thấp hơn bình quân toàn quốc 5.63 điểm phầntrăm ( cả nước là 21.02%), năm 2008 thì tỷ trọng này chỉ còn 12.67% thấp hơn sovới cả nước(18.98%) là 6.31 điểm phần trăm Điều này chứng tỏ rằng, quá trìnhchuyển dịch cơ cấu GDP phân theo ngành của vùng ĐBSH theo hướng giảm tỷtrọng nông, lâm, ngư nghiệp có xu hướng nhanh hơn so với mức bình quân chungcủa cả nước Trong giai đoạn 2001-2008 ngành nông , lâm, ngư nghiệp giảm 9.12điểm phần trăm

Đối với khu vực phi nông nghiệp, tỷ trọng có xu hướng tăng dần Cụ thể là:Trong ngành công nghiệp và xây dựng cơ bản, tỷ trọng năm 2001 là 34.47%thì đến năm 2003 tăng lên 38.54% tăng 4.07%, năm 2005 là 40.25% tăng 1.71%,năm 2008 là 42.88% tăng 2.63% Như vậy trong giai đoạn từ năm 2001-2008 ngànhcông nghiệp- xây dựng vùng ĐBSH tăng 8.41 điểm phần trăm, trong khi đó ngànhcông nghiệp- xây dựng cả nước tăng 4.61 điểm phần trăm

Trong ngành dịch vụ, tỷ trọng năm 2001 chiếm 43.74% đến năm 2003 lại có

xu thế giảm xuống còn 42.11%, giảm 1.63 điểm phần trăm so với cả nước giảm0.65 điểm phần trăm Đến năm 2005, tỷ trọng ngành dịch vụ lại có xu hướng tănglên là 44.11% và đến 2008 là 44.45%, so với cả nước( 38.01% năm 2005 và 38.28%năm 2008) lượng tăng của vùng cao hơn 0.07 điểm phần trăm

Biểu đồ 3: Cơ cấu GDP

Vùng ĐBSH

Cả nước

Như vậy, xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành vùng ĐBSH theo xu hướngchung của cả nước đó là giảm tỷ trọng ngành nông , lâm, thủy sản và tăng tỷ trọngngành công nghiệp, dịch vụ Tuy nhiên tốc độ chuyển dịch khác nhau

Bảng 6: Tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

ĐBSH Năm 2004 so

2003

2005 so2004

2006 so2005

2007 so2006

2008 so2007cosθ 0,99310 0,99942 0,99982 0,99979 0,9978

Nguồn: Tự tính theo công thức tính tốc độ chuyển dich cơ cấu ngành kinh tế

Qua bảng số liệu trên ta thấy tỷ lệ chuyển dich cơ cấu ngành vùng ĐBSH thấphơn vùng ĐBSL nhưng lại cao hơn so với cả nước Tốc độ chuyển dịch của vùng

ĐBSH năm 2004 so với 2003 là 2.36 nhưng tốc độ chuyển dịch đã có xu hướnggiảm dần, năm 2008 so với 2007 còn 1.32 Như vậy tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh

tế vùng ĐBSH còn chậm

2.2 Theo cơ cấu lao động

Theo xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế chung cũng như của vùngĐBSH nói riêng, cơ cấu lao động có xu hướng chuyển dịch theo hướng: giảm tỷtrọng lao động làm việc trong ngành nông - lâm - thủy sản và tăng tỷ trọng lao độnglàm việc trong ngành công nghiệp và dịch vụ Bởi ngành nông nghiệp dễ có khảnăng thay thế lao động do tính chất đơn giản của ngành, ngành công nghiệp và dịch

vụ khó thay thế hơn do tính chất phức tạp của việc sử dụng công nghệ kỹ thuật mới

Bảng 7: Lượng lao động (nghìn người) phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH

Nguồn: Tư liệu 63 tỉnh thành trong cả nước

Qua bảng số liêu trên, ta thấy lượng lao động làm việc trong ngành nông- thủy sản nhiều gấp khoảng 5 lần lượng lao động trong ngành công nghiêp- xâydựng và dịch vụ năm 2000, nhưng đến năm 2008 lượng lao động trong ngành nông-lâm-thủy sản giảm đã có xu hướng giảm từ 6533(2000) còn 4857( 2008) và chỉ còngấp khoảng 2 lần ngành công nghiệp - xây dựng, dịch vụ Tương ứng là tỷ trọngngành nông - lâm - thủy sản giảm và tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng và dịch

lâm-vụ có xu hướng tăng

Bàng 8: Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH(%)

Nguồn: Tư liệu kinh tế 63 tỉnh thành trong cả nước

Biều đồ 4: Biểu đồ cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế vùng ĐBSH

Tỷ trọng lao động trong ngành nông - lâm - thủy sản vùng ĐBSH vẫn còn caochiếm 53.68% (2007), 51.04% ( 2008), giảm 2.64 điểm phần trăm Tỷ trọng ngànhcông nghiệp - xây dựng chiếm 24.90%(2007), tăng lên 26.07%(2008), tăng 1.17điểm phần trăm Tỷ trọng ngành dịch vụ vùng ĐBSH tăng từ 21.42% lên 22.89%(2008), tăng 1.47 điểm phần trăm Như vậy, tỷ trọng lao động làm việc trong ngànhcông nghiệp - xây dựng và dịch vụ ngày càng tăng nhưng vẫn ít.Tốc độ chuyển dịch

cơ cấu lao động vùng ĐBSH từ năm 2000 - 2008 chậm

Bảng 9: Tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động vùng ĐBSH

3 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu trong nội bộ các ngành

3.1 Khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp

Sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSH có truyền thống lâu đời Đây là nơi phátnguồn văn minh lúa nước, là một trong những trung tâm phát sinh cây trồng của thếgiới Vùng ĐBSH chiếm vị trí hàng đầu về số diện tích được thủy lợi hóa so với cácvùng khác trong cả nước và là vùng có trình độ thâm canh cây lúa nước cao nhất.Nông dân đã tiếp thu nhiều tiến bộ khoa học công nghệ trong nông nghiệp Ngoàilúa gạo là cây trồng lương thực chủ yếu, nông dân vùng ĐBSH còn trồng nhiều loạicây lương thực, thực phẩm, rau đậu, cây ăn quả, chăn nuôi… với trình độ thâm canhcao

Bảng 10: Tốc độ tăng GDP nông nghiệp hàng năm(%)

Nguồn: Niên giám thống kê năm 2008

Biểu đồ 5 :Tốc độ tăng VA nông nghiệp phân theo khu vực

Nhìn chung, khối ngành nông lâm, ngư nghiệp của vùng ĐBSH có mức tăngtrưởng bình quân hàng năm cao hơn bình quân chung toàn quốc Tuy nhiên mức độdao động trên cho thấy là rất cao, phản ánh mức độ bấp bênh về sản lượng do phụthuộc vào thời tiết và có thể do giá cả của nông sản.

Bảng 11: GDP Nông, lâm, ngư nghiệp vùng ĐBSH (%)

Nguồn: Niên giám thống kê 2008

Trong nội bộ khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp, tỷ trọng của nông nghiệp rấtcao và chậm chuyển đổi, chiếm tới 87.02% (2008) giảm 5.02% trong 9 năm Mứcgiảm chậm của tỷ trọng ngành nông nghiệp của vùng ĐBSH so với cả nước chủ yếu

là do nhóm ngành thủy sản có mức tăng chậm hơn cả nước một cách tương ứng Vịthế của ngành lâm nghiệp nhìn chung có chiều hướng giảm trong cơ cấu ngànhnông, lâm, ngư nghiệp của vùng ĐBSH Trong cơ cấu ngành nông nghiệp, ngànhtrồng trọt vẫn chiếm 4/5 tổng GDP và mức thay đổi cơ cấu giữa trồng trọt và chănnuôi ở vùng ĐBSH là chậm hơn so với mức bình quân chung cả nước

Đối với lao động, trong khi cả nước bình quân một lao động nông nghiệp cókhoảng 0.25 ha và một nhân khẩu có khoảng 867m2, thì vùng ĐBSH chỉ là 400m2.Quy mô đất canh tác hộ gia đình vùng ĐBSH chỉ khoảng từ 0.20-0.25ha tương tự

1.3-1.4ha/hộ vùng ĐBSCL Số hộ ở vùng ĐBSH có quy mô từ 0.4 - 1 ha chỉ chiếm

tỷ lệ nhỏ trong tổng hộ nông dân vùng Hơn 85% số hộ có quy mô diện tích nôngnghiệp dưới 0.5 ha Diện tích đất thấp song quá manh mún và phân tán

Mức độ thương mại hóa sản phẩm nông nghiệp vùng ĐBSH không cao Trongkhi tỷ lệ thương phẩm hóa nông phẩm của cả nước ( năm 2008) là khoảng 70%, thìvùng ĐBSH chỉ chiếm khoảng 61%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 84%, 85% tổng sảnlượng nông nghiệp được bán ra vùng Đông Nam Bộ và vùng ĐBSCL

Trong những năm gần đây, xu hướng gia tăng tốc độ phát triển của kinh tếtrang trại ngày càng phát triển Năm 2000 ĐBSH mới có 2214 trang trại thì năm

2004, số trang trại của vùng tăng lên 9350, tăng 4.2 lần, năm 2008 tăng lên là 17318chiếm 14.39% so với cả nước, vùng Trung du và miền núi phía Bắc chiếm 3.67%,vùng ĐBSCL chiếm 47.62% Trong đó trang trại trổng cây hàng năm là 343, trangtrại trồng cây lâu năm là 773, trang trại chăn nuôi là 8103, trang trại nuôi trồng thủysản là 4427

Sự chuyển đổi hình thức kinh doanh nông nghiệp ở vùng ĐBSH có phầnchậm hơn so với một số vùng khác Nguyên nhân có thể có nhiều: Thiếu quy hoạch,khó khăn về vốn, về cơ chế chính sách, về thị trường, tiêu thụ sản phẩm, về áp dụngkhoa học công nghệ, về mức độ rủi ro cao của kinh doanh nông nghiệp quy mô lớn.Vùng ĐBSH đã xây dựng các khu nông nghiệp, công nghiêp cao ở Hà Nội vàHải Phòng, từng bước ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ thông tin vào sảnxuất tạo ra sản phẩm chất lượng cao

Như vậy,trong khối ngành nông nghiệp vùng ĐBSH đã có sự chuyển dịch theohướng công nghiệp hóa hiện đại hóa Tỷ trọng ngành thủy sản có xu hướng ngàycàng tăng, tỷ trọng ngành nông nghiệp có xu hướng giảm dần Tuy nhiên sự chuyểnđổi này còn chậm so với các vùng khác

3.2 Khối ngành công nghiệp và xây dựng cơ bản

ĐBSH là địa bàn tập trung nhiều ngành công nghiệp Bắc Bộ và của cả nước.Trong thời gian gần đây tốc độ tăng GDP công nghiêp- xây dựng hàng năm của

Bảng 13: Tốc độ tăng GDP công nghiệp- xây dựng hàng năm (%)

Nguồn: Niên giám thông kê năm 2008

Biểu đồ 6: Tốc độ tăng VA CN - XD theo khu vực

Theo như số liệu, ta thấy tốc độ tăng ngàng công nghiệp vùng ĐBSH cao hơn

so với tốc độ tăng của cả nước Năm 2000, tốc độ tăng ngành công nghiệp của cảnước là 10.1% trong khi đó vùng ĐBSH là 18.5%, cao hơn so với cả nước 8.4 điểmphần trăm Tuy nhiên tốc độ tăng ngành công nghiệp của vùng có xu hướng giảmdần Năm 2008 chỉ còn 12.1% giảm 6.4 điểm phần trăm, nhưng vẫn cao hơn so với

cả nước(6.1%) Có sự giảm sút này là do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tếcuối năm 2008, giá trị sản xuất của các ngành tăng lên nhưng với lượng nhỏ, do đótốc độ tăng trưởng giảm

Trong nội bộ ngành công nghiệp- xây dựng: Ngành công nghiệp đang trên đà

phát triển đã góp phần đáng kể cho cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng Một số