Bải giảng nghiệp vụ ngân hàng trung ương chương 1 GVC ths nguyễn thị minh quế

Bải giảng nghiệp vụ ngân hàng trung ương chương 1 GVC ths nguyễn thị minh quế

NGHIỆP VỤ NHTW

GVC.ThS.Nguyễn Thị Minh Quế Trường Đại học Kinh tế quốc dân

Nội dung môn học NVNHTW Dành cho các Lớp chuyên ngành TCNH

ST

T

11 Tổng quan về Ngân hàng Trung ương 5t

2 Nghiệp vụ điều hành CSTT của NHTW 7t

3 Nghiệp vụ phát hành và Điều hòa tiền mặt của NHTW 5t

4 Nghiệp vụ Thị trường mở của NHTW 7t

5 Nghiệp vụ tín dụng của NHTW 5t

6 Nghiệp vụ thanh toán của NHTW 5t

7 Nghiệp vụ quản lý ngoại hối của NHTW 3t

8 Nghiệp vụ thanh tra của NHTW 3t

9 Nghiệp vụ kiểm soát, kiểm toán nội bộ của NHTW 3t Kiểm tra 2t, Tổng cộng 45t

Chương 1:

Tổng quan về Ngân hàng Trung ương

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.1.Khái niệm NHTW

- NHTW là một định chế tài chính hỗn hợp, vừa là

cơ quan qlý NN về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và hoạt động NH; lại vừa mang tính chất là một DN

- Mục tiêu hoạt động của NHTW là nhằm ổn

định giá trị đồng nội tệ, trên cơ sở đó góp phần thực hiện các mục tiêu KT vĩ mô (kiểm soát LP, việc làm, tăng trưởng KT) chứ ko vì lợi nhuận

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.2 Sự ra đời của Ngân hàng TW

- Cơ sở kinh tế: sự phân chia chức năng phát

hành tiền trong hệ thống NH

- Cơ sở pháp lý: các Nhà nước ban hành các đạo

luật về phát hành tiền

- Sự ra đời của NHTW thể hiện qua 3 giai đoạn:

 Trước TK 18: Giai đoạn các “Ngân hàng trung

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.3 Đặc trưng của Ngân hàng TW

 Là cơ quan thuộc bộ máy nhà nước, độcquyền phát hành GBNH, thực hiện chứcnăng quản lý NN về tiền tệ-TD-NH

 NHTW nắm giữ công cụ quản lý kinh tế vĩ

13/05/2014

1.4 Bản chất của NHTW

 NHTW có thể biệt lập hoặc phụ thuộcC.phủ, nhưng về mặt bản chất,NHTW

vừa thực hiện chức năng độc quyền

phát hành GBNH vào lưu thông, vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên lĩnh vực tiền tệ - tín dụng – ngân hàng.

 Trong hoạt động nó không giao dịch

3 Chức năng của NHTW

 3.1.Phát hành tiền

- NHTW là trung tâm phát hành tiền duynhất của quốc gia Toàn bộ tiền mặt/tiềnpháp định- đều do NHTW phát hành theochế độ độc quyền

- Tiền mặt có hiệu lực lưu thông ko hạnchế trong phạm vi quốc gia

- Tiền mặt là cơ sở tạo nên tiền gửi có kỳ

- NHTW mở TK giao dịch và tổ chức T/toán bù trừ

cho các NHTM

- NHTW tái cấp vốn cho các NHTM

3 Chức năng của NHTW

3.3.Là NH của nhà nước/CP:

- Ở nhiều nước, NHTW là người quản lýtiền nong cho CP CP sẽ mở TK giao dịch

ko lãi suất tại NHTW

- Ở VN,chức năng này do Kho bạc Nhànước đảm nhiệm

3 Chức năng của NHTW

3.3.Là NH của nhà nước/CP:

Các hoạt động mà NHTW hoạt động cho CP:

+NHTW thay mặt NN quản lý NN về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và hoạt động NH;

+NHTW đại diện cho NN tại các tổ chức TC quốc tế; +NHTW mở TK và đại lý TC cho CP;

+NHTW thanh toán cho KBNN;

+NHTW tư vấn cho CP về các C/sách K.tế-TC-T.tệ;

+NHTW quản lý dự trữ quốc gia về vàng, ngoại tệ,… +NHTW tạm ứng cho NSNN trong những trường hợp cần thiết.

4.Bảng Tổng kết tài sản và Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

 4.1 Bảng Tổng kết tài sản của NHTW

 4.2 Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

4.1 Bảng Tổng kết tài sản của NHTW

Chứng khoán 76,8 Tiền mặt đang lưu thông 81,6 Cho vay 0,06 Tiền dự trữ 11,8 Vàng và tài khoản SDR 6,4 Tiền gửi của Kho bạc 2,74 Tiền đúc của Kho bạc 0,15 Tiền gửi của nước ngoại và

4.2a.Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

Tài sản CÓ Số

tiền

Tài sản NỢ Số

tiền

1-TS Có nước ngoài 1- Tiền dự trữ (A + B)

A.Tiền trong lưu thông B.Tiền gửi của các TCTD 2-Cho CP vay 2-TS Nợ nước ngoài

3-Cho các TCTD vay 3- Tiền gửi của CP

4-TS Có khác 4-Vốn và các quỹ

5-Tài sản Nợ khác

4.2b.Bảng Cân đối tiền tệ rút gọn của NHTW

4.2b.Bảng Cân đối tiền tệ rút gọn của NHTW

TT quốc tế, cho biết luồng luân chuyểnvốn giữa NHTW với cá khu vực trong

5 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

(The State Bank of Vietnam-SBV)

 Thành lập: 6-5-1951

 Thống đốc: Nguyễn Văn Bình

 Phó Thống đốc:Trần Minh Tuấn; Nguyễn Toàn

Thắng; Đặng Thanh Bình;Nguyễn Đồng Tiến;

 Địa chỉ:Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tại

hoạt động thuộc lĩnh vực tiền tệ , tín

dụng đều do 2 cơ quan thuộc Bộ Tài

chính là Nha Ngân khố quốc gia và Nha

Tín dụng sản xuất đảm nhiệm

5.1 Quá trình hình thành và phát triển

của NHNN VN

 Từ 6-5-1951 đến 1976:

- Ngày 06-5-1951: Chủ tịch HCM ký Sắclệnh số 15/SL v/v thành lập NH Quốc giaViệt Nam, sắc lệnh số 17/SL v/v chuyểnnhiệm vụ của Nha Ngân khố QG và Nha Tíndụng SX giao cho NHQG VN phụ trách

- Ngày 21-01-1960: Đổi tên NHQG VN thànhNgân hàng Nhà nước VN

- Tháng 7-1976: Thống nhất Hệ thống NHtrong cả nước thành 1 hệ thống NH 1 cấp

- Tháng 5-1978: Đổi tiền để thống nhất tiềntệ

5.1 Quá trình hình thành và phát triển

của NHNN VN

NHNN Việt Nam có nhiệm vụ:

- Phát hành giấy bạc, điều hòa LTTT

- Huy động vốn của dân, điều hòa và mởrộng tín dụng để phat triển SX

- Quản lý ngoại tệ, vàng bạc, thực hiện cácgiao dịch với nước ngoài vệ ngoại hối

- Quản lý ngân quỹ QG (Quỹ NSNN)

- Đấu tranh tiền tệ với địch

- Luật NHNN (1997,2003,2010) và Luậtcác TCTD (1997, 2004, 2010)

5.2 Mô hình tổ chức của NHNN VN

 Vị trí của NHNN trong bộ máy NN

 Cơ cấu tổ chức của NHNN

 Nhiệm vụ và quyền hạn của NHNN

Tham khảo

- Luật NHNN (năm 1997,2003, 2010)

- Nghị định 96/2008/NĐ-CP ngày

26/8/2008

5.3 Cơ chế Quản lý tài chính

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

1- XD và trực tiếp điều hành thực hiện CSTT

- NHTW là cơ quan của CP được giaonhiệm vụ trực tiếp điều hành công cụ CSTTquốc gia

- Chủ trì XD Dự án CSTT quốc gia

- Trực tiếp điều hành CSTT quốc gia

- Báo cáo Chính phủ kết quả thực hiệnCSTT quốc gia

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

2- Phát hành tiền: NHTW quyết định về:

- Chất liệu tiền tệ: tiền giấy/tiền kim loại

- Xác định quy mô và cơ cấu tiền tệ phát

- Ấn hành tiền mẫu và tiền lưu niệm,

- Nghiêm cấm: từ chối, phá hủy, làm giả tiền

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

4 Hoạt động thanh toán và ngân quỹ

 Mở tài khoản cho các TCTD trong

và ngoài nước hoạt động trên lãnh thổ VN

 Hoạt động thanh toán và ngân quỹ

 Đại lý cho KBNN

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

5 Hoạt động quản lý ngoại hối

6 Hoạt động thanh tra và kiểm soát

7 Hoạt động nghiên cứu và cung cấp thông tin

8 Hoạt động đối ngoại

Chương 2: Nghiệp vụ điều hành

Chính sách tiền tệ quốc gia

 Đặc trưng của CSTT

 Mục tiêu của CSTT

 Thực thi CSTT

 CSTT ở Việt Nam

1 Đặc trưng của CSTT

1.1.Khái niệm:

 Các quan niệm về CSTT

 Điều 2-Luật NHNN:CSTT quốc gia

là một bộ phận của Cs kinh tế- tàichính của NN nhằm ổn định giá trịđồng tiền, kiềm chế LP, góp phầnthúc đẩy phát triển K.tế-XH, đảm bảoQPAN và nâng cao đời sống ND

và biện pháp để thực hiện mục tiêu đề ra.

1.1.Khái niệm

 Các xu hướng hoạch định CSTT

- CSTT mở rộng: làm tăng lượng tiền

cung ứng, khuyến khích đầu tư, mở rộng SXKD, tạo việc làm CSTT nhằm chống suy thoái K.tế và chống thất nghiệp

- CSTT thắt chặt: tác động ngược lại 

CSTT nhằm kiềm chế tình trạng tăng

trưởng quá nóng của nền K.tế hoặc

chống LP

Thẩm quyền quyết định chính sách tiền tệ quốc gia

 Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm phát hằng

 Chủ tịch nước thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do

Hiến pháp và pháp luật quy định

 Chính phủ trình Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm

1.2 Đặc trưng của CSTT

 CSTT là một bộ phận hữu cơ cấu thànhCSTC quốc gia

 CSTT là công cụ quản lý K.tế vĩ mô

 NHTW là cơ quan được giao trọng trách

XD và trực tiếp điều hành thực hiện CSTT

 Mục tiêu tổng quát của CSTT là ổn địnhgiá trị đồng tiền và góp phần thực hiệnmột số mục tiêu K.tế vĩ mô

1.3 Mối quan hệ giữa CSTT và

2 Mục tiêu của CSTT

2.1 Mục tiêu tổng quát của chính sách tiền tệ

 Ổn định giá trị đối nội của đồng tiền trên

cơ sở kiểm soát lạm phát;

 Ổn định giá trị đối ngoại của đồng tiền

trên cơ sở cân bằng cán cân TTQT và ổn định tỷ giá hối đoái

 Đảm bảo tăng trưởng kinh tế

 Tạo việc làm, giảm thất nghiệp

 Các loại mục tiêu điều hành

- Mục tiêu trung gian

- Mục tiêu hoạt động

 Sử dụng hệ thống mục tiêu điều hành

2 Mục tiêu của CSTT

2.3 Nội dung cơ bản của CSTT

 Kiểm soát cung ứng tiền và điều hòa lưu thông tiền tệ

K CT = H/V

 Kiểm soát hoạt động tín dụng

 Kiểm soát ngoại hối

 Chính sách đối với NSNN

3 Các công cụ thực hiện

chính sách tiền tệ

 Điều 10, Chương 3- Luật NHNN

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyếtđịnh việc sử dụng công cụ thực hiện

chính sách tiền tệ quốc gia, bao gồm tái

cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường

mở và các công cụ, biện pháp khác

theo quy định của Chính phủ

 Quản lý lãi suất của các NHTM

 Tỷ giá hối đoái

3.1 Công cụ tái cấp vốn

Điều 11, Chương 3- Luật NHNN

1 Tái cấp vốn là hình thức cấp tín dụng của Ngân hàng Nhà nước nhằm cung ứng vốn ngắn hạn và phương tiện thanh toán cho tổ chức tín dụng

3.1 Công cụ tái cấp vốn

2 Ngân hàng Nhà nước quy định và thực hiện việc tái cấp vốn cho tổ chức tín dụng theo các hình thức sau đây:

a) Cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá;

b) Chiết khấu giấy tờ có giá;

c) Các hình thức tái cấp vốn khác

3.1 Công cụ tái cấp vốn

 Cơ chế tác động:

+ Thứ nhất, với công cụ này, NHTW

sẽ điều chỉnh tăng/giảm lãi suất táicấp vốn và lãi suất tái chiết khấutùy thuộc vào mục tiêu của CSTTtrong từng thời kỳ là thắt chặt/mởrộng, từ đó làm giảm/tăng khốilượng tiền cung ứng

3.1 Công cụ tái cấp vốn

 Cơ chế tác động:

qua lãi suất tái cấp vốn, NHTW còn

sử dụng công cụ hạn mức tái cấp vốn để tác động trực tiếp về mặt lượng đối với dự trữ của hệ thống NHTM

- NHTM có được cứu cánh, giúp NHTM có

thể điều tiết được lượng vốn khả dụng,

đảm bảo khả năng sẵn sàng thanh toán

3.1 Công cụ tái cấp vốn

+ Nhược điểm:

- NHTW ở thế bị động, không nắm chắc

được kết quả của sự điều tiết

- Quyền lực của NHTW và NHTM là ngang nhau , nếu NHTM không thực hiện

vay/không vay thì tác động của công cụ

là không đạt được mục tiêu đề ra



3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

1 Dự trữ bắt buộc là số tiền mà tổchức tín dụng phải gửi tại Ngânhàng Nhà nước để thực hiện chínhsách tiền tệ quốc gia

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

2 Ngân hàng Nhà nước quy định tỷ lệ

dự trữ bắt buộc đối với từng loạihình tổ chức tín dụng và từng loạitiền gửi tại tổ chức tín dụng nhằmthực hiện chính sách tiền tệ quốcgia

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

3 Ngân hàng Nhà nước quy định việctrả lãi đối với tiền gửi dự trữ bắtbuộc, tiền gửi vượt dự trữ bắt buộccủa từng loại hình tổ chức tín dụngđối với từng loại tiền gửi

 lãi suất cho vay tăng/giảm.

- Đảm bảo cho NHTW có được nguồn tài

chính để giúp các NHTM tránh được rủi ro

do mất khả năng thanh toán

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

 Bài tập thực hành:

Xác định mức DTBB của ngân hàng ACB trong tháng 6-200N

- Nếu sự điều chỉnh diễn ra thường xuyên sẽ gây tình trạng kém ổn định cho các NHTM

và việc quản lý khả năng thanh khoản của các NHTM khó khăn hơn

3.3 Công cụ nghiệp vụ

thị trường mở

Điều 15, Chương 3- Luật NHNN

1 Ngân hàng Nhà nước thực hiện nghiệp vụ thị trường mở thông qua việc mua, bán giấy tờ có giá đối với tổ chức tín dụng.

2 Ngân hàng Nhà nước quy định loại giấy tờ có giá được phép giao dịch thông qua nghiệp vụ thị trường mở.

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 "Nghiệp vụ thị trường mở“ Open market

operations) là hoạt động NHNN mua vào

hoặc bán ra những giấy tờ có giá của

Chính phủ trên thị trường tiền tệ Thông

qua hoạt động mua bán giấy tờ có giá,

ngân hàng trung ương tác động trực tiếp đến nguồn vốn khả dụng của các tổ chức tín dụng, từ đó điều tiết lượng cung tiền và tác động gián tiếp đến lãi suất thị trường

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 Tại Việt Nam, theo nghiệp vụ thịtrường mở chỉ là việc mua bán giấy

tờ có giá ngắn hạn như tín phiếukho bạc chứng chỉ tiền gửi, tínphiếu Ngân hàng Nhà nước và cácgiấy tờ có giá ngắn hạn khác

3.3 Công cụ nghiệp vụ

thị trường mở

 Cơ chế tác động

- Khi bán các loại GTCG ngắn hạn, NHTW

có thể thu hẹp tín dụng, giảm khối

lượng tiền tệ theo ý muốn để ngăn chặn lạm phát

- Khi mua các loại GTCG ngắn hạn, NHTW

có thể mở rộng tín dụng, tăng khối

lượng tiền tệ thúc đẩy đầu tư và tăng

trưởng kinh tế, tăng khả năng thanh

toán của các NHTM

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 Kết quả tác động:

- Tác động trực tiếp vào dự trữ của hệ

thống NHTM: NHTW mua/bán làm

tăng/giảm dự trữ của NHTM

- Tác động gián tiếp đến lãi suất thị

trường, theo 2 con đường:

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

* Việc mua/bán GTCG ngắn hạn của NHTW tác động làm tăng/giảm dự trữ của NHTM làm tăng/giảm khả năng cung ứng tín dụng LS thị trường giảm/tăng

* Việc NHTW mua/bán một loại chứng khoán trên thị trường sẽ làm cho nguồn cung về

chứng khoán đó giảm giá của chứng khoán tăng  khả năng sinh lời của chứng khoán giảm (LS của chứng khoán đó thấp).Lãi suất lại tác động đến đầu tư, đến cung-cầu vốn, đến khả năng cho vay, khả năng thanh toán

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 + Ưu điểm:

 - NHTW chủ động can thiệp vào thị trường tiền tệ, từ đó tác động trực tiếp và khả

năng cung ứng tín dụng của các TCTD

 - Độ linh hoạt và chính xác cao, có thể điều tiết ở bất kỳ mức độ nào

 - NHTW có thể đảo ngược tình thế dễ dàng

 - Thực hiện nhanh chóng, ít tốn kém, đơn giản về thủ tục hành chính

- Khả năng phát huy hiệu quả của nghiệp vụ TTM

không chỉ phụ thuộc vào NHTW mà còn bị chi phối bởi môi trường kinh tế vĩ mô, hành vi của công

chúng và các quyết định của các NHTM

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

Điều 12, Chương 3- Luật NHNN

1 Ngân hàng Nhà nước công bố lãi suất

tiền tệ, chống cho vay nặng lãi

2 Trong trường hợp thị trường tiền tệ có diễn biến bất thường, Ngân hàng Nhà

nước quy định cơ chế điều hành lãi suất

áp dụng trong quan hệ giữa các tổ chức

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

 Lãi suất cơ bản là một công cụ để thực

hiện chính sách tiền tệ của NHNN trongngắn hạn

 Theo Luật Ngân hàng Nhà nước, lãi

suất cơ bản chỉ áp dụng cho VND, do

Ngân hàng Nhà nước công bố, làm cơ sởcho các tổ chức tín dụng ấn định lãi suấtkinh doanh

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

trên cơ sở:

- lãi suất thị trường liên ngân hàng;

- lãi suất nghiệp vụ thị trường mở của

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

 Theo Luật Dân sự, các tổ chức tín

dụng không được cho vay với lãi

Như vậy lãi suất cơ bản là công cụ rất mạnh tác động trực tiếp đến lãi suất

huy động và cho vay của các NHTM

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

 Cơ chế tác động:

- Cơ chế điều hành gián tiếp thông qua cơ chế tái cấp vốn: NHTW công bố các LS tái cấp vốn, LS tái chiết khấu, LS cho vay

qua đêm trong thanh toán điện tử liên NH

và thanh toán bù trừ, Trên cơ sở đó các TCTD sẽ xác định các lãi suất kinh doanh

cụ thể

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

 Cơ chế tác động:

- Cơ chế điều hành trực tiếp thông qua các hình thức quản lý lãi suất của các TCTD như quy định: khung LS, LS sàn và LS

trần của tiền gửi và tiền cho vay, biên độ chênh lệch LS bình quân,…Trong phạm vi

LS được phép, các TCTD được quyền ấn định LS kinh doanh phù hợp Khi có thay đổi về kinh tế vĩ mô, NHTW có thể xem xét điều chỉnh giới hạn LS tối đa hợp lý

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

+ Các LS liên quan đến NHTW: LS chiết khấu, LS repo, LS can thiệp, LS tiền gửi Liên bang, LS cho vay qua đêm;

+ Các LS của NHTM: khung LS, trần LS, sàn LS cho vay/nhận gửi, biên độ chênh lệch LS

+ Các LS thị trường có tính tham khảo:

LIBOR, PIBOR, SIBOR, EURIBOR,

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

+ Nhược điểm:

- Kiểm soát LS của NHTM sẽ triệt tiêu cạnh tranh

- Có thể gây tổn hại đến lợi ích của người

gửi (quy định LS trần tiền gửi) hoặc người

đi vay (bỏ trần LS cho vay)

- Có thể làm nảy sinh các kênh tín dụng

ngầm (thỏa thuận LS cao) tiềm ẩn các rủi

ro cho hoạt động của NHTM, gây thiệt hại