Ví dụ có thật hoặc giả định chứng minh hành vi chứa đầy đủ đặc điểm tham nhũng

Hứa Thị Phấn và đồng phạm phạm tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” và “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Ngân hàng Đại Tín – TrustBank. Bị cáo Hứa Thị Phấn giữ chức vụ cố vấn cao cấp, có nhiệm vụ tư vấn cho thường trực HĐQT về công tác quản trị và hoạch định chiến lược phát triển kinh doanh của Ngân hàng Đại Tín (TrustBank), Hứa Thị Phấn cùng Công ty CP đầu tư phát triển Phú Mỹ và 14 cá nhân có quan hệ gia đình và họ hàng, đứng tên giúp bà Phấn (gọi tắt là nhóm Phú Mỹ), đã mua hơn 254,7 triệu cổ phần, tương đương 2.547 tỉ đồng, chiếm 84,92 % vốn điều lệ Ngân hàng Đại Tín. Lợi dụng việc là cổ đông lớn, nắm quyền chi phối, thu tóm toàn bộ hoạt động của HĐQT, ban điều hành và cán bộ nhân viên Ngân hàng Đại Tín và hai chi nhánh Sài Gòn và Lam Giang, bị cáo Phấn đã chỉ đạo nhân viên ngân hàng thực hiện các hành vi trái pháp luật để rút tiền, chiếm đoạt, sử dụng trái phép luật gây thiệt hại cho Ngân hàng Đại Tín hàng ngàn tỉ đồng. Thông qua các bị cáo khác, Phấn chỉ đạo Công ty TrustAsset (thuộc Ngân hàng Đại Tín, không có chức năng thẩm định giá) thẩm định giá, nâng khống giá trị căn nhà số 5 Phạm Ngọc Thạch sở hữu của bà Phấn lên 1.268 tỉ đồng, cao gấp 8 lần giá thị trường, rồi chỉ đạo việc mua bán lòng vòng căn nhà, sau đó bán cho Ngân hàng Đại Tín, chiếm đoạt và gây thiệt hại hơn 1.105 tỉ đồng. Ngoài ra, bà Phấn còn bị truy tố về hành vi hạch toán thu chi khống vi phạm các quy định của pháp luật.

Đề bài

Hãy lấy 1 ví dụ có thật hoặc giả định chứng minh hành vi chứa đầy đủ đặc điểm tham nhũng; Hành vi đó phải/sẽ bị xử lý thế nào? Nguyên nhân nào dẫn đến hành

vi đó?

Bài làm

Hứa Thị Phấn và đồng phạm phạm tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” và

“Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Ngân hàng Đại Tín – TrustBank

Bị cáo Hứa Thị Phấn giữ chức vụ cố vấn cao cấp, có nhiệm vụ tư vấn cho thường trực HĐQT về công tác quản trị và hoạch định chiến lược phát triển kinh doanh của Ngân hàng Đại Tín (TrustBank), Hứa Thị Phấn cùng Công ty CP đầu tư phát triển Phú Mỹ và 14 cá nhân có quan hệ gia đình và họ hàng, đứng tên giúp bà Phấn (gọi tắt là nhóm Phú Mỹ), đã mua hơn 254,7 triệu cổ phần, tương đương 2.547 tỉ đồng, chiếm 84,92 % vốn điều lệ Ngân hàng Đại Tín

Lợi dụng việc là cổ đông lớn, nắm quyền chi phối, thu tóm toàn bộ hoạt động của HĐQT, ban điều hành và cán bộ nhân viên Ngân hàng Đại Tín và hai chi nhánh Sài Gòn và Lam Giang, bị cáo Phấn đã chỉ đạo nhân viên ngân hàng thực hiện các hành vi trái pháp luật để rút tiền, chiếm đoạt, sử dụng trái phép luật gây thiệt hại cho Ngân hàng Đại Tín hàng ngàn tỉ đồng Thông qua các bị cáo khác, Phấn chỉ đạo Công ty TrustAsset (thuộc Ngân hàng Đại Tín, không có chức năng thẩm định giá) thẩm định giá, nâng khống giá trị căn nhà số 5 Phạm Ngọc Thạch sở hữu của

bà Phấn lên 1.268 tỉ đồng, cao gấp 8 lần giá thị trường, rồi chỉ đạo việc mua bán lòng vòng căn nhà, sau đó bán cho Ngân hàng Đại Tín, chiếm đoạt và gây thiệt hại hơn 1.105 tỉ đồng Ngoài ra, bà Phấn còn bị truy tố về hành vi hạch toán thu chi khống vi phạm các quy định của pháp luật

Tổng số tiền bị cáo Hứa Thị Phấn chỉ đạo thu khống để sử dụng bất hợp pháp hơn 5.256 tỉ đồng Số tiền này liên quan đến hồ sơ cho Công ty cổ phần đầu tư Phương Trang vay nhưng bà Phấn đã không giải ngân đủ cho Công ty Phương Trang, đến nay thất thoát, không thu hồi được

* Đặc điểm tham nhũng:

1 Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn

Đặc điểm của tham nhũng là chủ thể thực hiện hành vi phải là người có chức vụ, quyền hạn Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức;

sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn - kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó (khoản

3 Điều 1, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005)

=> Chủ thể tham nhũng ở đây là bà Hứa Thị Phấn giữ chức vụ cố vấn cao cấp, có nhiệm vụ tư vấn cho thường trực HĐQT về công tác quản trị và hoạch định chiến lược phát triển kinh doanh của Ngân hàng Đại Tín (TrustBank)

2 Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao

“Lợi dụng chức vụ, quyền hạn” để vụ lợi là đặc trưng thứ hai của tham nhũng Khi thực hiện hành vi tham nhũng, kẻ tham nhũng phải sử dụng “chức vụ, quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, cho gia đình mình hoặc cho người khác Đây là yếu tố cơ bản để xác định hành vi tham nhũng Một người có chức vụ, quyền hạn nhưng không lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó thì không có hành vi tham nhũng Tuy nhiên, không phải mọi hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó đều được coi là hành vi tham nhũng Ở đây có sự giao thoa giữa hành vi này với các hành vi tội phạm khác, do vậy cần lưu ý khi phân biệt hành vi tham nhũng với các hành vi vi phạm pháp luật khác

=> Lợi dụng việc là cổ đông lớn, nắm quyền chi phối, thu tóm toàn bộ hoạt động của HĐQT, ban điều hành và cán bộ nhân viên Ngân hàng Đại Tín và hai chi nhánh Sài Gòn và Lam Giang, bị cáo Phấn đã chỉ đạo nhân viên ngân hàng thực hiện các hành vi trái pháp luật để rút tiền, chiếm đoạt, sử dụng trái phép luật gây thiệt hại cho Ngân hàng Đại Tín hàng ngàn tỉ đồng.

- Bà Phấn chỉ đạo Công ty TrustAsset (thuộc Ngân hàng Đại Tín, không có chức năng thẩm định giá) thẩm định giá, nâng khống giá trị căn nhà số 5 Phạm Ngọc Thạch sở hữu của bà Phấn lên 1.268 tỉ đồng, cao gấp 8 lần giá thị trường, rồi chỉ đạo việc mua bán lòng vòng căn nhà, sau đó bán cho Ngân hàng Đại Tín, chiếm đoạt và gây thiệt hại hơn 1.105 tỉ đồng Ngoài ra, bà

Phấn còn bị truy tố về hành vi hạch toán thu chi khống vi phạm các quy định của pháp luật.

3 Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi

Hành vi tham nhũng là hành vi cố ý Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi Nếu chủ thể thực hiện hành vi không cố ý thì hành vi đó không là hành vi tham nhũng Vụ lợi ở đây được hiểu là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn đã đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng Như vậy, khi xử lý về hành vi tham nhũng, không bắt buộc chủ thể tham nhũng phải đạt được lợi ích

=> Mục đích tham nhũng của bà Hứa Thị Phấn là vì vụ lợi cụ thể là lợi ích vật chất lên đến hàng ngàn tỷ đồng

* Hành vi đó phải/sẽ bị xử lý:

- Ngày 31/5/2018, TAND TP.HCM đã xét xử sơ thẩm và tuyên phạt Hứa Thị Phấn

30 năm tù về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và tội cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, buộc bị cáo phải

- Các bị cáo khác bị phạt từ 2 năm đến 28 năm tù, liên đới bồi thường số tiền thất

-Tháng 11/2018, TANDCC tại TP HCM xét xử phúc thẩm, đã bác toàn bộ kháng cáo của Hứa Thị Phấn và một số bị cáo khác, giữ nguyên mức án sơ thẩm đối với

bị cáo Hứa Thị Phấn, tuyên phạt mức án 20 năm tù đối với hành vi Lạm dụng tín

nhiệm chiếm đoạt tài sản Theo khoản 4 Điều 175 Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản Bộ luật Hình sự 2015, 20 năm tù cho hành vi cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng Theo khoản 3 Điều 165 Tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, tổng hợp hình phạt là 30 năm tù (đã tổng hợp thêm hình phạt 17 năm tù ở vụ

án ở Oceanbank)

- Bị cáo Phấn phải bồi hoàn số tiền trên 16.000 tỷ đồng

* Nguyên nhân dẫn đến hành vi đó:

- Thứ nhất, hệ thống chính sách và các văn bản pháp luật phức tạp, thiếu chặt chẽ,

đồng bộ

Sự phức tạp, thiếu chặt chẽ, đồng bộ của hệ thống chính sách, pháp luật dẫn đến tình trạng tùy tiện trong áp dụng Đồng thời việc sửa đổi, bổ sung, thay đổi thường xuyên các văn bản, chính sách làm cho người dân, đặc biệt là các doanh nghiệp không kịp cập nhật, nắm bắt được các quyền và nghĩa vụ của họ Bên cạnh đó, khi pháp luật không được áp dụng và thực thi nhất quán, ví dụ cùng một yêu cầu giống nhau nhưng quá trình áp dụng pháp luật từ phía cơ quan quản lý nhà nước lại cho

ra những kết quả khác nhau thì người dân hoặc doanh nghiệp có thể phải tính đến giải pháp chi trả những khoản chi phí không chính thức cho người có thẩm quyền Điều này tạo cơ hội cho những hành vi tùy tiện, nhũng nhiễu vì vụ lợi của những người có chức vụ, quyền hạn trong quá trình thực thi công vụ Trong khi tâm lý người dân hoặc doanh nghiệp lại sẵn sàng chi trả một khoản chi phí không chính thức trong giao dịch với cơ quan nhà nước nhằm được giải quyết nhanh chóng hơn các thủ tục

- Thứ hai, thiếu công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn

vị

Trong một môi trường hoạt động thiếu công khai, minh bạch, khi người có chức

vụ, quyền hạn không phải chịu sức ép từ suy nghĩ rằng mọi hành vi đều có thể bị giám sát bởi những chủ thể khác, hoặc cho rằng nếu hành vi có bị phát giác cũng khó có thể đánh giá được do thiếu thông tin hoặc thiếu rõ ràng trong những thông tin được công khai, họ thường có xu hướng lạm dụng quyền lực được giao vì mục đích vụ lợi Vì vậy, thiếu công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị chính là một trong những nguyên nhân tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các hành vi tham nhũng

- Thứ ba, thiếu một môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các hoạt động kinh

doanh

Trong một môi trường kinh doanh còn hiện tượng độc quyền trong cung cấp dịch

vụ, hàng hóa thì các doanh nghiệp thay vì nâng cao năng lực cạnh tranh một cách lành mạnh sẽ tìm cách phát triển quan hệ với các cơ quan nhà nước, các đối tác kinh doanh Họ sẵn sàng chi trả các khoản chi phí không chính thức để giành được các hợp đồng lớn hoặc trúng những gói thầu cung cấp hàng hóa thiết bị, đặc biệt trong hoạt động mua sắm công Sự thiếu hoàn thiện của các quy định pháp luật về

đấu thầu, thiếu cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích… đều là những điều kiện thúc đẩy nguy cơ thực hiện các hành vi tham nhũng

- Thứ tư, chế độ đãi ngộ chưa thỏa đáng cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức,

người lao động trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp

Sự chênh lệch về tiền lương và chế độ đãi ngộ nói chung giữa khu vực nhà nước và khu vực ngoài nhà nước, giữa chính những doanh nghiệp với nhau làm phát sinh động cơ tham nhũng của cán bộ, công chức, viên chức trong các tình huống xung đột lợi ích Tiền lương và những lợi ích vật chất chính thức có được từ công việc không đủ để đáp úng nhu cầu sinh hoạt của bản thân và gia đình, họ sẽ tìm cách thực hiện những hành vi bất chính để trục lợi cá nhân do chính chức vụ, quyền hạn của họ tạo ra