Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay.
Trang 1THÔNG ĐIỆP ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC
MÃ SỐ : 9 32 01 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC
HÀ NỘI - 2023
Trang 2LUẬN ÁN ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS Hà Huy Phượng
Phản biện 1: PGS, TS Đặng Thị Thu Hương
Phản biện 2: PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa
Phản biện 3: TS Vũ Huyền Nga
Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện,
Học viện Báo chí và Tuyên truyền - Hà Nội
Trang 3DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN
1 Hoàng Thu Hằng (2019), Bốn bước phân tích nội dung ảnh báo chí, Tạp
chí Tuyên giáo, số tháng 7/2019, Ban Tuyên giáo Trung ương (ISSN: 1859
- 2295)
2 Hoàng Thu Hằng (2021), Đặc điểm thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện
tử, Tạp chí Người làm báo, số tháng 11/2021, Hội Nhà báo Việt Nam (ISSN:
0886 - 7691)
3 Hoàng Thu Hằng (2021), Tiêu chí đánh giá thông điệp ảnh báo chí trên
báo mạng điện tử, số tháng 11/2021, Ban Tuyên giáo Trung ương (ISSN:
1859 - 2295)
4 Hoàng Thu Hằng (2022), Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử về đại
dịch COVID-19 ở Việt Nam, Tạp chí Tuyên giáo điện tử, tháng 4/2022
5 Hoàng Thu Hằng (2022), Tác động của xu hướng phát triển báo mạng điện
tử đến thông điệp ảnh báo chí, Tạp chí Tuyên giáo điện tử, tháng 8/2022
6 Hoàng Thu Hằng (2022), Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng tới thông điệp ảnh
báo chí trên báo mạng điện tử, số tháng 10/2022, Ban Tuyên giáo Trung ương
(ISSN: 1859 - 2295)
điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử, Tạp chí Tuyên giáo điện tử, tháng
3/2023
8 Hoàng Thu Hằng (2023), Đặc trưng của thông điệp ảnh báo chí trên báo
mạng điện tử, số tháng 5/2023, Ban Tuyên giáo Trung ương (ISSN: 1859
- 2295)
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trong các mô hình truyền thông của Lasswell (1948), C Shannon & Weaver (1949), D.Berlo (1960), thông điệp luôn là một trong những yếu tố chính, quan trọng, không thể thiếu trong quá trình truyền thông Nếu không có thông điệp, không thể hình thành nên quá trình truyền thông
Năm 1873, những bức ảnh báo chí đầu tiên xuất hiện trên thế giới cũng là thời điểm xuất hiện một cách thể hiện thông điệp truyền thông mới, đó là thông điệp ảnh báo chí, song song với các thông điệp bằng chữ viết, ký hiệu Thông điệp ảnh báo chí đã cung cấp thông tin một cách minh bạch và xác thực, xác định
sự thật và đại diện cho thực tế Từ khi ra đời đến nay, thông điệp ảnh báo chí đã thể hiện vai trò to lớn của mình trong môi trường truyền thông Thực tế, các nghiên cứu về ngành báo chí truyền thông tập trung phần lớn vào văn bản nhưng hình ảnh có tác dụng mạnh mẽ hơn văn bản vì “chúng dễ dàng đi qua biên giới ngôn ngữ và thương mại” [124, tr.71-89] Theo Roland Barthes, hình ảnh thường tạo ra các cấp độ nghĩa khác nhau tương ứng với nghĩa biểu thị và nghĩa bao hàm [120] Các bức ảnh có nghĩa biểu thị “như chúng vốn có”, nhưng chứa đựng sức mạnh nội hàm, có ý nghĩa biểu tượng cho hình ảnh đại diện được hiển thị Ngoài ý nghĩa biểu thị, cần phải có những sự liên tưởng về văn hóa và lịch sử khi tìm hiểu ý nghĩa thực sự của các bức ảnh Hơn thế nữa, hình ảnh có sự tác động lên cảm xúc,
bổ sung thêm ý nghĩa biểu tượng để giải thích và thuyết phục về các chủ đề được
đề cập Điều đó khẳng định, thông điệp ảnh báo chí không chỉ ghi lại hiện thực khách quan mà còn đưa ra những đánh giá sâu sắc hơn về thế giới
50 năm trước, bức ảnh “Em bé Napalm” (1972) của tác giả người Mỹ gốc Việt Nick Út cũng khiến cả thế giới phải suy ngẫm vì lột tả sự tàn khốc của cuộc chiến tranh ở Việt Nam Bức ảnh được xếp thứ 41 trong số 100 bức ảnh có tầm ảnh hưởng nhất thế kỷ XX
Năm 2015, hình ảnh thi thể một em bé Syria chết đuối dạt vào bờ biển Thổ
Nhĩ Kỳ đã khiến cả thế giới bàng hoàng vì sự tàn khốc của cuộc khủng hoảng nhập cư Trước đó, rất nhiều hình ảnh về những người Syria chạy trốn khỏi cuộc chiến ở quê nhà, tìm đường đến châu Âu tị nạn đã được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng Tuy nhiên, bức hình ám ảnh về em bé Syria đã được chia
sẻ rất nhiều trên mạng xã hội để bày tỏ lòng thương cảm đối với cậu bé và tố cáo
sự khốc liệt của cuộc nội chiến tại Syria Hai ngày sau khi bức ảnh xuất hiện, Thủ tướng Anh David Cameron đã thông báo nước Anh sẽ tiếp nhận thêm hàng nghìn người tị nạn Syria, mặc dù 2 ngày trước đó, ông vừa tuyên bố Anh không thể tiếp nhận thêm người tị nạn
Có thể khẳng định, thông điệp ảnh báo chí đã làm thay đổi cả thế giới, thay đổi quan điểm của dư luận Nó chạm đến trái tim và khối óc của mỗi con người
Do đó, việc xác định các mã diễn ngôn của ảnh báo chí hay nói một cách chính xác hơn để hiểu rõ ý nghĩa của bức ảnh - thông điệp ảnh báo chí là một hướng nghiên cứu rất quan trọng
Tuy ra đời sau các loại hình báo chí khác nhưng báo mạng điện tử ở trên thế giới và ở Việt Nam có sự phát triển nhanh chóng, luôn là sự ưu tiên hàng đầu
Trang 5của phần lớn độc giả Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm
2020, tỷ lệ số lượng người đọc tin tức/tìm kiếm tin tức từ điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính chiếm 86%, từ phát thanh là 50%, từ báo in là 32% và từ các báo mạng điện tử 68% Nghiên cứu cũng cho thấy, những người từ 18 - 64 tuổi đều thường xuyên đọc tin tức từ các thiết bị kỹ thuật số Nhóm tuổi từ 18- 29 thường tìm kiếm tin tức trên các mạng xã hội, còn nhóm tuổi từ 30 - 65 trở lên đều chọn cách đọc tin tức từ các báo mạng điện tử Do đó, trong quá trình truyền thông, báo mạng điện tử là một kênh truyền quan trọng, phổ biến, không thể thiếu trong bối cảnh hiện nay
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, bộ não của con người cực kỳ trực quan, nó có thể xác định hình ảnh trong vòng 13 mili giây và 90% thông tin não bộ nhận được là hình ảnh Các nghiên cứu cho thấy não người giải mã các yếu tố hình ảnh đồng thời, trong khi ngôn ngữ được giải mã theo cách tuyến tính, tuần tự cần nhiều thời gian hơn để xử lý Tâm trí của con người phản ứng hoàn toàn khác với các kích thích thị giác Hình ảnh được xử lý nhanh hơn 60.000 lần
so với văn bản Lượng thông tin được truyền tải qua một bức ảnh tương đương với một cuộc trò chuyện kéo dài 10 phút Điều này giải thích tại sao hiện nay truyền thông thị giác nói chung và truyền thông bằng hình ảnh nói riêng đang được đề cao trên báo mạng điện tử
Trên môi trường báo mạng điện tử hiện nay, thông điệp ảnh báo chí là yếu
tố đầu tiên để thu hút độc giả đến với tờ báo, bài báo, họ có thể bỏ qua hoặc dừng lại, tiếp tục tìm hiểu các nội dung tin, bài Thông điệp ảnh báo chí có khả năng thu hút và “giữ chân” người xem ở lại bài viết Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của báo chí kỹ thuật số Tính siêu văn bản, tính tương tác, tính đa phương thức và tính không đồng bộ đã trở thành những yếu tố định hình sâu sắc việc sản xuất nội thông điệp trên báo mạng điện tử, trong đó có thông điệp ảnh báo chí Trong bối cảnh đó, việc thể hiện thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử không còn đơn thuần theo môtip “Tiêu đề - hình ảnh - văn bản”, mà có rất nhiều cách thể hiện thông điệp ảnh báo chí sáng tạo với việc trợ giúp của công nghệ khiến cho độc giả được trải nghiệm hữu hình khác biệt, thu hút, lôi cuốn và hấp dẫn Đó là các dạng bài Story, Longform, E- Magazine, Lens,… Tiềm năng và sự
đa dạng của các khả năng trong môi trường truyền thông mới đã định hình và định nghĩa lại hoạt động báo chí trên môi trường internet
Theo nhà tâm lý học người Mỹ Jerome Seymour Bruner, con người chỉ nhớ được 10% những gì nghe thấy, 30% những gì đọc được, 80% những gì nhìn thấy
và thực hành Theo nhà tâm lý học người Anh Tony Buzan, trí nhớ của con người
là trí nhớ như chụp ảnh Não con người thích hợp nhất trong việc ghi nhớ các thông tin có hình ảnh, màu sắc, những sự vật, sự việc liên quan mật thiết đến đời sống con người Trong xã hội hiện đại, hình ảnh ngày càng xuất hiện nhiều với tần suất lớn trên các phương tiện truyền thông đại chúng, các biển hiệu quảng cáo, trên internet, mạng xã hội… Hình ảnh trực quan ngày càng được coi trọng
Vì vậy, để tìm hiểu cách thức của báo mạng điện tử ở Việt Nam trong việc truyền tải thông điệp ảnh báo chí hiện nay, những vấn đề đặt ra trong việc truyền tải thông điệp ảnh báo chí bắt kịp với xu thế hiện đại của truyền thông thế giới là một vấn đề đang được đặt ra mang tính cấp thiết
Trang 6Với những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Thông điệp ảnh báo chí
trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của luận
án Nghiên cứu luận án nhằm luận giải về các yếu tố cấu thành thông điệp ảnh báo chí, xây dựng các tiêu chí đánh giá thông điệp ảnh báo chí; cung cấp cơ sở
lý luận và thực tiễn để khảo sát thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay Từ đó, đề xuất các giải pháp, khuyến nghị để nhằm nâng cao chất lượng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay trong thời gian tới
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Luận án nghiên cứu nhằm mục đích xây dựng khung lý thuyết về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử; đưa ra thực trạng và giải pháp về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu, luận án thực hiện một số nhiệm
vụ như sau:
- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay; xây dựng cơ sở lý luận về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
- Khảo sát thực trạng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay
- Phân tích những vấn đề đặt ra đối với thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay Từ đó, đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu khảo sát các tác phẩm có chứa thông điệp ảnh báo chí trên 3 tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay gồm Vnexpress.net, Vietnamnet.vn, Dantri.com.vn
Luận án chọn khảo sát thông điệp ảnh báo chí trên 3 tờ báo mạng điện tử: VnExpress.net, Vietnamnet.vn, Dantri.com.vn, bởi vì, năm 2021, website Similar.com bảng xếp hạng các trang web được truy cập nhiều nhất Việt Nam trong mảng tin tức và truyền thông đại chúng là VnExpress.net, Vietnamnet.vn, Dantri.vn Đây cũng là 3 tờ báo mạng điện tử có đầy đủ các tiêu chí chọn mẫu của luận án: là những tờ báo mạng điện tử chính thống, uy tín, được phổ biến rộng rãi, được đông đảo bạn đọc biết đến và đón nhận Thông điệp ảnh báo chí trên 3 tờ báo mạng điện tử đảm bảo sự nhanh nhạy, thời sự, đa dạng, phong phú, hấp dẫn, phản ánh chân thực đời sống hằng ngày
- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1/2021 - 12/2021
Lý do chọn thời gian nghiên cứu: Cùng với sự phát triển của các công nghệ
số, báo mạng điện tử có những bước tiến mới trong phương thức truyền tải thông điệp, đặc biệt là thông điệp ảnh báo chí Luận án lựa chọn thời gian nghiên cứu từ
Trang 7tháng 1/2021 - 12/2021, một khoảng thời gian đủ dài, cập nhật với thời gian nghiên cứu luận án để có thể quan sát, nghiên cứu những phương thức truyền tải thông điệp ảnh báo chí mới nhất, cập nhật nhất của báo mạng điện tử
Năm 2021 cũng là đất nước ta diễn ra nhiều sự kiện quan trọng, có những vấn đề được dư luận xã hội quan tâm, theo dõi Đối với các sự kiện quan trọng và các vấn đề được xã hội quan tâm, theo dõi, các báo mạng điện tử luôn quan tâm, đẩy mạnh truyền thông qua thông điệp ảnh báo chí Vì vậy, luận án sẽ có điều kiện quan sát, nghiên cứu được thực trạng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử một cách đầy đủ nhất
4 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
4.1 Câu hỏi nghiên cứu
Luận án tập trung trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:
Câu hỏi 1: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam trong thời gian khảo sát tập trung vào những chủ đề nội dung gì?
Câu hỏi 2: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử đã phát huy đặc trưng và vai trò của ảnh báo chí như thế nào?
Câu hỏi 3: Các yếu tố tạo hình, quy trình sản xuất và cách thức truyền tải thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử được áp dụng ra sao?
Câu hỏi 4: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử trong trường hợp nghiên cứu điển hình đại dịch COVID-19 được thể hiện như thế nào?
4.2 Giả thuyết nghiên cứu
Từ những câu hỏi nghiên cứu trên, luận án đưa ra những giải thuyết nghiên cứu:
Giả thuyết thứ nhất: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt
Nam trong thời gian khảo sát phản ánh toàn diện các lĩnh vực của đời sống chính trị xã hội, nhưng chủ yếu tập trung vào tin tức sự kiện có tính thời sự, hơn là khắc hoạ chân dung, hoàn cảnh sống của con người và các chủ đề chuyên sâu, chuyên biệt
Giả thuyết thứ hai: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt
Nam thực hiện tốt vai trò thông tin, tuyên truyền tư tưởng, nhận thức cho công chúng, tuy nhiên, chưa phát huy hết thế mạnh của ảnh báo chí trên phương diện tính biểu tượng, tính thẩm mỹ
Giả thuyết thứ ba: Báo mạng điện tử ở Việt Nam đã áp dụng hiệu quả, tích
cực các yêu cầu về tạo hình, tiêu chuẩn về sản xuất và triển khai nhiều cách thức truyền tải thông điệp ảnh báo chí ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại hơn Mặc dầu vậy, việc khai thác, sử dụng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử vẫn còn có những bất cập về chất lượng nội dung và hình thức của tác phẩm
Giả thuyết thứ tư: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện ở Việt Nam
trong đại dịch COVID-19 có ý nghĩa quan trọng, góp phần hiệu quả vào công tác phòng, chống dịch Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử trong thời gian này đã thể hiện rõ cả 4 phương diện: thông tin về đại dịch; tư tưởng của Đảng và Nhà nước trong công tác phòng, chống dịch; tính thẩm mỹ trong những hình ảnh
về vẻ đẹp của tình người trong dịch bệnh; tính biểu tượng về sự hy sinh, niềm hy vọng và niềm tin trong hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt
Trang 85 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
5.1 Cơ sở lý luận
Để thực hiện được những vấn đề nghiên cứu đặt ra, luận án dựa trên cơ sở
lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, đường lối, quan điểm, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta về báo chí, báo mạng điện tử, ảnh báo chí
5.2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích tài liệu: Phương pháp này dùng để hệ thống hóa
các vấn đề lý luận liên quan đến thông điệp ảnh báo chí, làm cơ sở để xây dựng khung lý thuyết cho vấn đề luận án nghiên cứu
- Phương pháp phân tích nội dung: Áp dụng từ các nghiên cứu về phương
pháp phân tích nội dung, luận án đưa 4 bước phân tích nội dung thông điệp ảnh
báo chí trên báo mạng điện tử
- Phương pháp phân tích nội dung tín hiệu học để nhận diện và phân tích những cấp độ ý nghĩa của các tín hiệu nằm trong hình ảnh
- Phương pháp phỏng vấn sâu: lựa chọn phỏng vấn sâu 10 chuyên gia, trong
đó, có 3 lãnh đạo cơ quan báo chí, 4 phóng viên ảnh/phụ trách bộ phận ảnh của 4
tờ báo mạng điện tử, 2 nhà nghiên cứu về ảnh báo chí, 1 giảng viên đào tạo ảnh báo chí
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Trong năm 2021, "Đại
dịch COVID-19" là từ khóa nóng nhất trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội trong năm 2021 không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới Tại Việt Nam, đã ghi nhận
2 đợt bùng phát dịch COVID-19 lần thứ 3 và lần thứ 4, lây lan trong cộng đồng, đặc biệt đại dịch bùng phát tại các tỉnh, thành phố phía Nam đã gây tác động tiêu cực và làm xáo trộn đến mọi mặt của đời sống Nội dung được thông tin, tuyên truyền, phản ánh lớn nhất trong năm 2021 trên các phương tiện truyền thông đại chúng, trong đó có báo mạng điện tử là về đại dịch COVID-19 Đây cũng là nội dung được công chúng quan tâm nhất Vì vậy, luận án chọn nghiên cứu trường hợp thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử về đại dịch COVID-19
6 Đóng góp mới của luận án
- Về mặt lý luận: Luận án hệ thống và làm rõ những vấn đề lý luận về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử, góp phần tạo dựng phương pháp luận về nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
- Về mặt thực tiễn: Luận án tiến hành khảo sát, chỉ ra thực trạng của thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay, xác định vai trò và những yêu cầu đối của báo mạng điện tử trong việc truyền thông thông điệp ảnh báo chí nhằm tăng cường hiểu biết, thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của độc giả
Từ đó, chỉ rõ những vấn đề đặt ra đối với báo mạng điện tử trong việc truyền tải thông điệp ảnh báo chí; đề xuất những giải pháp và khuyến nghị để nâng cao chất lượng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử để đáp ứng mục tiêu truyền thông trong bối cảnh hiện nay
7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
7.1 Ý nghĩa khoa học
Là công trình nghiên cứu đầu tiên tiếp cận cơ bản và hệ thống vấn đề thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay, luận án sẽ làm phong
Trang 9phú thêm cho lĩnh vực nghiên cứu truyền thông, cụ thể là khía cạnh phân tích thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần nâng cao năng lực tác động và hiệu quả truyền thông của ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
7.2 Ý nghĩa thực tiễn
Trên cơ sở phân tích, đánh giá khách quan, luận án sẽ cung cấp cái nhìn tổng thể thực trạng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử, đặc biệt là đối với 3 tờ báo mạng điện tử được lựa chọn khảo sát Qua đó, giúp các cơ quan báo mạng điện tử nhìn nhận lại kết quả thực hiện nhiệm vụ truyền tải thông điệp bằng ảnh, góp phần cải thiện và nâng cao chất lượng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
Luận án là tài liệu tham khảo bổ ích phục vụ công tác nghiên cứu khoa học
về lĩnh vực ảnh báo chí, lĩnh vực nghiên cứu thông điệp và lĩnh vực báo mạng điện tử Từ đó, gợi mở hướng nghiên cứu cho các đề tài khoa học khác có liên quan
Luận án sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho các cơ sở nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực cho báo chí truyền thông về ảnh báo chí, báo mạng điện tử và là nguồn tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm về thông điệp ảnh trên báo mạng điện tử
8 Kết cấu của luận án
Ngoài chương Tổng quan, Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo
và Phụ lục, luận án có kết cấu 3 chương:
- Chương 1: Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử - Một số vấn đề
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Đánh giá tổng quát về các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án và đề ra
hướng nghiên cứu cho luận án
Đối với hướng nghiên cứu về báo mạng điện tử và thông điệp truyền thông trên báo mạng điện tử, cung cấp những cứ liệu có tính chất là cơ sở lý luận, xác
định khái niệm, vị trí, vai trò của thông điệp truyền thông nói chung và thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử nói riêng Đồng thời, nắm rõ các kiến thức, khái niệm, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ về báo chí như: nhà báo, tác phẩm báo chí, thể loại báo chí, bản chất và cơ chế tác động của báo chí, chức năng, nhiệm
vụ của báo chí, sáng tạo tác phẩm báo chí nói chung cũng như đối với báo mạng điện tử nói riêng Đó cũng là một trong những căn cứ để xác lập mẫu nghiên cứu khảo sát các tác phẩm báo chí và phân loại tác phẩm báo chí Đây cũng là cơ sở
để xây dựng tiêu chí của thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử Từ đó,
Trang 10phân tích, luận giải các số liệu khảo sát thu thập để đưa ra các kết luận và đề xuất các giải pháp khoa học cho mục tiêu nghiên cứu
Đối với hướng nghiên cứu về quy trình sản xuất thông điệp ảnh báo chí,
giúp tác giả luận án hệ thống các công trình liên quan trực tiếp đến ảnh báo chí như: phân loại ảnh báo chí, các lý thuyết truyền thông liên quan đến ảnh báo chí,
cơ sở lý thuyết về ảnh báo chí như đặc điểm, vai trò, tính chất của ảnh báo chí, các nguyên tắc tạo hình nhiếp ảnh (nguyên tắc sử dụng ánh sáng, bố cục, màu sắc, thời cơ bấm máy…) Đây cũng là những tham khảo và gợi ý hữu ích để tác giả luận án nghiên cứu và xây dựng lý thuyết về thông điệp ảnh báo chí, làm cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu
Đối với hướng nghiên cứu về phân tích thông điệp ảnh báo chí, đây là
hướng nghiên cứu trực tiếp liên quan đến luận án Tổng luận các công trình liên quan đến phân tích thông điệp ảnh báo chí trên thế giới và Việt Nam cho thấy, hướng nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí có cơ sở cả về mặt lý luận và mặt thực tiễn Đây là hướng nghiên cứu luôn mang tính thời sự trong nghiên cứu truyền thông đại chúng từ nhiều thập niên trước Hướng nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí luôn gắn với các vấn đề mang tính toàn cầu như: chiến tranh, xung đột sắc tộc tôn giáo, khủng bố, bình đẳng giới, nạn đói nghèo, bầu cử… Với sự phát triển của công nghệ thông tin và Internet, trong một thế giới “tràn ngập hình ảnh” như hiện nay, hướng nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử là một hướng nghiên cứu quan trọng và cần thiết Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu nói trên, có thể nhận thấy, các công trình nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí là một nội dung nghiên cứu không mới, đã được nhiều nhà khoa học quan tâm, đặc biệt từ góc độ báo chí học Tuy nhiên, còn một số hạn chế như sau:
- Các nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí trên các loại hình báo chí khác nhau, chủ yếu là thông điệp hình ảnh trên truyền hình, thông điệp ảnh trên báo in, tạp chí… chứ chưa có công trình nào nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
- Các nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí đều hướng tới nội dung cụ thể, riêng lẻ Đây là các công trình nghiên cứu thực nghiệm, chưa có sự tổng hợp, bao quát, hệ thống một cách toàn diện về thông điệp ảnh báo chí
- Nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử lại là lĩnh vực khá mới mẻ và hấp dẫn, chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này một cách chi tiết, chuyên sâu và có hệ thống, đặc biệt là nhìn nhận dưới góc độ báo chí học và khoa học liên ngành bằng phương pháp phân tích nội dung hình ảnh trong các đơn vị tin, bài viết được đăng tải Trong bối cảnh hiện nay, báo mạng điện tử hiện nay ngày càng phát huy những ưu thế của mình trong việc truyền thông thông điệp, hấp dẫn độc giả hơn những loại hình báo chí khác, thì việc nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng tử để nâng cao hiệu quả truyền thông là điều hết sức cần thiết
Trên cơ sở kế thừa những giá trị khoa học từ các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước, luận án mong muốn làm đầy các khoảng trống trong nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
Từ những kết quả phân tích, luận giải của tổng quan nêu trên, luận án đã kế thừa những giá trị khoa học của các công trình đi trước làm cơ sở để phát triển
Trang 11hướng nghiên cứu của luận án Luận án tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ một số vấn đề sau:
Một là, tiếp tục nghiên cứu một cách có hệ thống về thông điệp báo chí nói
chung, thông điệp ảnh báo chí trên mạng báo mạng điện tử nói riêng Từ đó, xây dựng cơ sở lý thuyết và căn cứ thực tiễn cho việc phân tích thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay Đưa ra khái niệm, làm rõ đặc trưng và vai trò, xây dựng các tiêu chí của thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử để làm căn cứ khảo sát thực trạng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay
Hai là, tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá thông điệp ảnh báo chí trên
báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay để làm rõ các yếu tố cấu thành thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử Thông điệp ảnh báo chí đã đáp ứng được các yêu cầu truyền thông về ảnh báo chí trên báo mạng điện tử hay chưa?
Ba là, làm rõ những vấn đề đặt ra; kiến nghị, đề xuất các giải pháp nâng
cao chất lượng thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay
Tiểu kết tổng quan
Kết quả tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu là quá trình
tìm kiếm, phân tích thông tin có liên quan đến chủ đề “Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử” nhằm đưa ra cái nhìn tổng quát về các giá trị mà các công
trình đi trước đã đạt được; từ đó, luận án tiếp cận, kế thừa, học hỏi các giá trị nghiên cứu Đồng thời, cung cấp một hệ thống lý luận, bằng chứng thực tiễn nghiên cứu về ảnh báo chí; báo mạng điện tử, là điều kiện cho việc hình thành tư duy, nhận thức về vấn về thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
Các công trình nghiên cứu về báo mạng điện tử được triển khai theo hướng nghiên cứu về lý thuyết như khái niệm, đặc điểm, ưu điểm, hạn chế, xu hướng phát triển Hướng nghiên cứu về nội dung báo chí - truyền thông thường được triển khai trong phạm vi nghiên cứu báo in và truyền hình, chưa được nghiên cứu nhiều trên báo mạng điện tử Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu thực nghiệm
về phân tích nội dung thông điệp ảnh báo chí ở nhiều góc nhìn khác nhau, nhưng chưa có công trình nào đề cập trực diện đến nghiên cứu nội dung thông điệp ảnh báo trên báo mạng điện tử
Việc nghiên cứu tổng quan cho thấy, hướng nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí trên thế giới và ở Việt Nam khá phổ biến, được triển khai bằng các nghiên cứu thực nghiệm và các phương pháp nghiên cứu khác nhau, từ phương pháp nghiên cứu định lượng đến phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp nghiên cứu định lượng và định tính Các nghiên cứu đã tiếp cận nhiều phương thức về nội dung, hình thức của thông điệp ảnh báo chí về một chủ đề cụ thể Các nghiên cứu cũng chỉ ra được tầm quan trọng của thông điệp ảnh báo chí trong việc tác động làm thay đổi nhận thức, định hướng hành vi của độc giả
Ở Việt Nam, nghiên cứu về thông điệp ảnh báo chí tập trung chủ yếu về một nội dung cụ thể chứ chưa có nghiên cứu tổng quan về thông điệp ảnh báo chí nói chung và thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử nói riêng Dưới cách tiếp cận báo chí học, chưa có một công trình nghiên cứu thực nghiệm nào đề cập trực diện việc nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay
Trang 12Từ kết quả nghiên cứu tổng quan, tác giả luận án kế thừa các giá trị nghiên cứu đi trước về báo mạng điện tử, thông điệp truyền thông, thông điệp ảnh báo chí Đặc biệt, tác giả kế thừa những kết quả về hướng nghiên cứu về phân tích nội dung thông điệp, mặt khác, cung cấp hệ thống lý luận và bằng chứng thực tiễn nghiên cứu thông điệp ảnh báo chí tại Việt Nam
Những công trình nghiên cứu, sách, bài báo, báo cáo… được đề cập tới trong Tổng quan là những cơ sở khoa học để tác giả hình thành tư duy nhận thức
về thông điệp ảnh báo chí nói chung và thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện
tử nói riêng Từ đó, tác giả luận án xác định các mục tiêu, phương pháp trong quá trình triển khai các bước nghiên cứu tiếp theo
Chương 1 THÔNG ĐIỆP ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ -
Từ khái niệm trên, có thể làm rõ một số tính chất của ảnh báo chí như sau:
Thứ nhất, khách quan, chân thật
Thứ hai, tính thời sự
Thứ ba, tính đại chúng
Thứ tư, tính thẩm mỹ
Thứ năm, tính tài liệu, thể hiện ở khả năng lưu trữ tư liệu lịch sử những vấn
đề mang ý nghĩa xã hội bằng thông tin hình ảnh
Phân biệt ảnh báo chí và ảnh nghệ thuật
Về đề tài, ảnh báo chí được khai thác đề tài từ các thông tin thời sự, nội dung chân thật và có chú thích rõ ràng, đầy đủ Ảnh nghệ thuật có thể khai thác đề tài từ mọi biểu hiện tạo nên cảm xúc chân - thiện - mỹ Nội dung ảnh nghệ thuật thường mang tính cụ thể, khái quát hóa Ảnh báo chí thường có tính tài liệu, tính khoa học thì ảnh nghệ thuật lại thể hiện rõ tính thẩm mỹ
1.1.2 Báo mạng điện tử
Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới dạng thức của một trang web hoặc dưới dạng thức của ứng dụng trên nền tảng di động (mobile), phát hành trên mạng internet, độc giả đọc báo trên các thiết bị điện tử khi có kết nối internet Thông tin trên báo mạng điện tử được cập nhật thường xuyên, liên tục, cho phéo độc giả tiếp cận thông tin nhanh chóng, không phụ thuộc vào không gian và thời gian
Từ khái niệm nêu trên, có thể rút ra những đặc trưng của báo mạng điện tử như sau:
Thứ nhất, báo mạng điện tử cho phép kết nối và truyền tải dung lượng lớn
thông tin với tốc độ nhanh với khả năng đa phương tiện
Trang 13Thứ hai, tính tức thời và tính phi định kỳ
Thứ ba, tính tương tác
Thứ tư, tính siêu liên kết
Thứ năm, khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin
1.1.3 Thông điệp
Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Nội dung thông tin đó thể hiện thông qua tiếng nói, chữ viết, hình ảnh, đồ họa, hệ thống ký hiệu… để chuyển tải tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật…
Trong luận án, thông điệp được xác định là thông điệp tác phẩm báo chí trên
báo mạng điện tử Thông điệp tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử được hiểu là nội dung thông tin từ báo mạng điện tử đến công chúng thông qua các tin, bài, ảnh báo chí, video clip, infographic… Thông điệp trên báo mạng điện tử mang đầy đủ
những thế mạnh và hạn chế của báo mạng điện tử
1.1.4 Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử là phương diện ý nghĩa của bức ảnh báo chí được đăng tải trên báo mạng điện tử mà cơ quan báo chí mong muốn truyền tải đến người tiếp nhận
Tính chất của thông điệp ảnh báo chí bao gồm 2 ngữ nghĩa: Thứ nhất, thông điệp được biểu thị, chính là sự “tương tự”, “bắt chước”, “tái tạo lại” thực tế Thứ hai, thông điệp được bao hàm, chính là truyền đạt cách mà xã hội suy nghĩ về sự
“tương tự” được phản ánh
Thông điệp ảnh báo chí được mã hóa bằng hệ thống ký hiệu là loại hình ngôn ngữ phi văn tự là hình ảnh Mã thông điệp ảnh báo chí được cấu thành bởi một kho khuôn mẫu như màu sắc, đồ họa, cử chỉ, biểu cảm hay sắp xếp các yếu
tố trong ảnh Để giải mã thông điệp ảnh báo chí, cần giải mã các yếu tố cấu thành nên thông điệp ảnh báo chí
Thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử mang đầy đủ những đặc điểm
cơ bản của báo điện tử như được truyền tải dung lượng lớn thông tin với tốc độ nhanh và khả năng đa phương tiện; tính tức thời và tính phi định kỳ; tính tương tác; được lưu trữ thành kho tư liệu
1.2 Đặc trưng và vai trò của thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
1.2.1 Đặc trưng của thông điệp ảnh báo chí trên báo mạng điện tử
1.2.1.1 Tính thông tin
Tính thông tin của thông điệp ảnh báo chí luôn là yếu tố có trước, mang tính trực tiếp và thể hiện ngay ở tầng nhận thức đầu tiên hay cấp độ nhận thức đầu tiên của độc giả đối với thông điệp
1.2.1.2 Tính tư tưởng, tính khuynh hướng
Trong thông điệp ảnh báo chí, tư tưởng không xuất hiện cụ thể như các yếu
tố cấu thành là hình ảnh, chú thích ảnh, văn bản đi cùng hình ảnh… Tư tưởng là yếu tố trừu tượng, thể hiện sự biểu đạt thống nhất của mọi yếu tố cấu tạo nên thông điệp ảnh báo chí, thúc đẩy và hướng dẫn nhận thức của công chúng đối với thông tin mà thông điệp ảnh báo chí phản ánh Tất cả các yếu tố cấu tạo nên thông điệp ảnh báo chí đều nhằm biểu đạt một tư tưởng nhất định
1.2.1.3 Tính thẩm mỹ