Khóa luận tốt nghiệp Văn học: Hình ảnh người lính và cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật tài liệu, giáo án...
Lịch sử vấn đề
Phạm Tiến Duật bắt đầu có bài đăng trên báo từ đầu những năm 60 của thế kỷ XX, nhưng thơ ông chưa được biết đến rộng rãi Đến cuộc thi thơ do báo Văn nghệ tổ chức vào năm 1969, ông mới thực sự khẳng định tên tuổi của mình trong làng thơ Việt.
Trong nghiên cứu về thơ Phạm Tiến Duật, có hai nhóm ý kiến chính: nhóm đầu tiên tập trung vào phân tích thơ của ông, trong khi nhóm thứ hai xem xét hình ảnh người lính và cô thanh niên xung phong trong tác phẩm của ông Dưới đây là những ý kiến cụ thể về hai nhóm này.
Bài viết đầu tiên về ông nhấn mạnh rằng chùm thơ đạt giải của Phạm Tiến Duật, đặc biệt là tác phẩm "Giữa chiến trường nghe tiếng bom rất nhỏ" của Nhị Ca, đã để lại ấn tượng sâu sắc với độc giả nhờ phong cách thơ độc đáo Tác giả chỉ ra rằng đây là những trang thơ được "nuôi dưỡng bằng chất liệu sống thực, tươi trẻ," phản ánh không khí khốc liệt của mặt trận và thể hiện sự suy ngẫm về cuộc sống chiến đấu dũng cảm.
Trong Từ cuộc đời đi vào tác phẩm, Nhị Ca cho rằng thơ Phạm Tiến Duật
Cuộc sống chiến tranh mang đến những thực tế gồ ghề, như thể những trải nghiệm từ đời sống bên ngoài được ghi lại trên trang giấy mà không cần đến sự lao động nghệ thuật phức tạp, chỉ cần ghi chép lại là đủ.
Nhị Ca đã đưa ra những nhận xét sâu sắc về thành công và hạn chế của tập thơ Vầng trăng quầng lửa thông qua việc phân tích một số bài thơ tiêu biểu.
Trong bài viết "Người viết trẻ giữa cánh rừng già," Nguyễn Minh Châu nhấn mạnh rằng Phạm Tiến Duật đã góp phần quan trọng trong việc cổ vũ cho cuộc chiến đấu theo cách riêng của mình, đồng thời nhận được sự quan tâm đặc biệt từ nhiều phía.
Thơ Phạm Tiến Duật được Nguyễn Ngọc Thiện nhận xét là phóng khoáng và rộng mở, với cái đẹp của cuộc sống chiến đấu được thể hiện một cách tự nhiên và chân thật Ông nhấn mạnh rằng thơ của Phạm Tiến Duật mang đến những cảm xúc sâu sắc và phản ánh rõ nét tinh thần của thời đại.
Tiến Duật “là tiếng nói khỏe khoắn, đôn hậu bắt nguồn từ cuộc sống chiến đấu sôi nổi mà hào hùng của dân tộc” [13]
Trong tác phẩm "Thơ và mấy vấn đề thơ Việt Nam hiện đại", nhà phê bình Hà Minh Đức nhận định rằng thơ Phạm Tiến Duật thể hiện hình ảnh của những con người dũng cảm, yêu đời và bình thản trước mọi gian khổ, hiểm nguy Ông cũng nhấn mạnh rằng Phạm Tiến Duật đã giữ lại cách nghĩ và phong cách "văn xuôi" mộc mạc, nhưng vẫn chân thực và đúng với đối tượng mà ông miêu tả.
Phạm Tiến Duật là nhà thơ được trưởng thành trong phong trào thơ chống
Trong giai đoạn thơ Mỹ cứu nước, những đặc điểm chung nổi bật thể hiện qua sự hy sinh vì lợi ích của nhân dân và tổ quốc Trần Đăng Xuyền nhấn mạnh rằng vẻ đẹp rực rỡ nhất của con người thời kỳ này là khả năng cống hiến tất cả, kể cả máu xương, cho quê hương Tình yêu quê hương đất nước được coi là cao cả và vĩnh hằng, mang lại ý nghĩa sâu sắc cho cuộc sống con người khi hòa mình vào dòng thác nhân dân Đường ra trận không chỉ là nhiệm vụ mà còn là con đường vui vẻ và đẹp đẽ nhất.
Trong Tư duy thơ và tư duy thơ hiện đại Việt Nam, Nguyễn Bá Thành nhận xét rằng Phạm Tiến Duật khéo léo sử dụng tình yêu như một phương tiện để ghi nhận các tình huống của hiện thực Hình ảnh cô gái trong thơ ông được thể hiện qua những lời miêu tả tài tình, trong khi cái tôi trữ tình lùi lại để thể hiện sự thán phục, ngưỡng mộ và yêu thương.
Vũ Duy Thông trong nghiên cứu "Cái đẹp trong thơ kháng chiến Việt Nam 1945 – 1975" nhận định rằng các nhà thơ thời kỳ chống Mỹ đã xuất hiện và trưởng thành trong bầu không khí thơ ca sôi nổi của thời đại đó.
Phạm Tiến Duật đã mang đến cho thơ kháng chiến một tiếng nói mới, thể hiện qua nhiều phong cách và cảm hứng sáng tạo đa dạng.
Hình tượng người lính cách mạng, từ anh vệ quốc quân đến bộ đội và Giải phóng quân, đại diện cho hình mẫu người lính kiểu mới, lần đầu được thể hiện trong thơ Hình ảnh này gắn liền với hình tượng người anh hùng, tạo nên sự gần gũi và thân thuộc trong lòng người dân.
Trong Văn học chống Mỹ cứu nước, Hoàng Trung Thông đã nhận xét rằng cuộc sống ở Trường Sơn, cùng với những suy nghĩ của các chiến sĩ lái xe và các cô gái thanh niên xung phong, đã được Phạm Tiến Duật thể hiện một cách tự nhiên và sinh động trong thơ của ông.
Trong tác phẩm "Văn học lịch sử Việt Nam", Nguyễn Đăng Mạnh đã nhấn mạnh rằng hình ảnh của anh lính lái xe và cô thanh niên xung phong trên đường Trường Sơn là những chân dung tiêu biểu mà Phạm Tiến Duật đã đóng góp vào bảo tàng về những con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài Hình ảnh nguời lính và cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật chúng tôi nhằm mục đích:
− Thứ nhất, khảo sát thống kê một cách toàn diện về người lính và cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật
Phạm Tiến Duật đã thành công xuất sắc trong việc khắc họa hình ảnh người lính và cô thanh niên xung phong qua thơ của mình Những tác phẩm của ông không chỉ phản ánh tinh thần kiên cường, dũng cảm của người chiến sĩ mà còn thể hiện sự hy sinh và lòng yêu nước sâu sắc Hình ảnh người lính trong thơ Phạm Tiến Duật mang đến cảm xúc mạnh mẽ, gợi nhớ về những kỷ niệm hào hùng của dân tộc Đồng thời, hình ảnh cô thanh niên xung phong cũng được ông miêu tả một cách sinh động, thể hiện sự nhiệt huyết và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng đất nước.
− Thứ ba, để tìm hiểu rõ hơn vẻ đẹp của người lính và cô thanh niên trong thơ Phạm Tiến Duật
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các tập thơ sau của Phạm Tiến Duật:
− Vầng trăng và những quầng lửa (1983)
− Thơ một chặng đường (Tuyển tập năm 1994)
− Trường ca Tiếng bom và tiếng chuông chùa (1997)
− Đường dài và những đốm lửa (Tuyển tập sau chiến tranh, 2002)
−Tuyển tập Phạm Tiến Duật (2009)
Phạm vi nghiên cứu là hình ảnh người lính và cô thanh niên xung phong được thể hiện trong thơ Phạm Tiến Duật
Chúng tôi áp dụng phương pháp hệ thống để phân tích hình ảnh người lính và cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật, nhìn nhận một cách toàn diện qua quá trình sáng tác của ông Bên cạnh đó, các phương pháp phân tích chứng minh và so sánh cũng được sử dụng nhằm làm nổi bật vẻ đẹp và giá trị của những hình ảnh này trong tác phẩm của Phạm Tiến Duật.
NHỮNG NÉT CHÍNH VỀ CUỘC ĐỜI
VÀ CON ĐƯỜNG THƠ CỦA PHẠM TIẾN DUẬT
1.1 Những nét chính về cuộc đời
1.1.1 Sơ lược về tiểu sử
Phạm Tiến Duật (1941 - 2007) là một nhà thơ nổi tiếng, quê ở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ Ông lớn lên trong một gia đình có cha dạy chữ Hán và tiếng Pháp, trong khi mẹ làm nông Từ khi còn nhỏ, ông đã phải đi học xa nhà, điều này đã ảnh hưởng đến cuộc sống và sự nghiệp sáng tác của ông.
Năm 1964 ông tốt nghiệp Đại học, ngành Sư phạm Ngữ Văn tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Vào ngày 04 tháng 8 năm 1964, Phạm Tiến Duật gia nhập quân đội và phục vụ tại đoàn vận tải 559 thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn Trong thời gian này, ông không chỉ sống và chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn mà còn sáng tác nhiều tác phẩm thơ nổi tiếng.
Năm 1970, ông trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam sau khi giành giải nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ Đến năm 1977, ông làm việc tại tuần báo Văn nghệ và giữ chức Phó trưởng Ban Đối ngoại Hội Nhà văn Việt Nam, đồng thời là Tổng biên tập tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam Ông cũng từng dẫn chương trình cho một chương trình dành cho người cao tuổi trên kênh VTV3, Đài truyền hình Việt Nam Là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, ông đã nhận giải thưởng Nhà Nước về Văn học Nghệ thuật vào năm 2002 và được tặng huân chương Lao động hạng Nhì vào năm 2007.
Ngày 04 tháng 12 năm 2007, ông mất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội
108 vì căn bệnh ung thư phổi
Năm 2012, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật
Các tập thơ của Phạm Tiến Duật:
Vầng trăng quầng lửa (1970); Thơ một chặng đường (1971); Ở hai đầu núi
Phạm Tiến Duật là một nhà thơ nổi bật với nhiều tác phẩm tiêu biểu như "Vầng trăng và những quầng lửa" (1983), "Thơ một chặng đường" (Tuyển tập, 1994), và "Nhóm lửa" (1996) Ông cũng để lại dấu ấn với trường ca "Tiếng bom và chuông chùa" (1997) và tuyển tập "Đường dài và những đóm lửa" (Tuyển tập sau chiến tranh, 2002) Những tác phẩm này thể hiện sâu sắc tâm tư và tình cảm của tác giả trong bối cảnh lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Phạm Tiến Duật, sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo, đã lớn lên ở miền trung du “rừng cọ đồi chè” với bầu không khí văn hóa dân gian và những lễ hội của đất tổ vua Hùng Tuổi thơ của ông gắn liền với những năm tháng kháng chiến chống Mỹ tại Phú Thọ, nơi ông đã sớm bị cuốn vào đời sống kháng chiến Sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1964, thay vì trở thành thầy giáo, ông đã quyết định nhập ngũ, thể hiện tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc cao cả.
Phạm Tiến Duật, một chiến sĩ trẻ trên mặt trận Trường Sơn, đã xếp bút nghiên để đáp lời gọi của Tổ quốc Cuộc đời quân ngũ của ông gắn liền với những con đường và rừng già, nơi ông đảm nhận nhiều vai trò như cán bộ tuyên truyền và phóng viên Dù ở vị trí nào, chiến trường luôn là nơi ông hoạt động và sáng tác Sự kết hợp giữa không khí hào hùng của chiến trận và trái tim nhiệt huyết đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc trong sự nghiệp thơ ca của ông.
Phạm Tiến Duật là một thanh niên trí thức tài hoa, đã sống lâu ở Hà Nội và sở hữu sự hiểu biết sâu sắc về thế hệ của mình Ông nhận thức rõ vị trí và vai trò của bản thân trong đội ngũ những người cầm súng.
Ta đi hôm nay đã không là sớm Đất nước hành quân mấy chục năm rồi
Ta đến hôm nay cũng chưa là muộn Đất nước còn đánh giặc không thôi
Thơ của Phạm Tiến Duật mang đậm chất chiến trường, phản ánh những trải nghiệm trực tiếp của ông trong cuộc chiến gian khổ Tuy nhiên, sự tàn khốc của chiến tranh chỉ là bối cảnh cho những phẩm chất cao đẹp của con người Ông nhìn nhận cuộc chiến và những con người trong đó với cái nhìn trẻ trung và trái tim nồng nàn, cho rằng hiện thực chiến trường là nơi “đất rất nồng và người rất trẻ” Với tâm hồn lạc quan, thơ của ông tràn đầy tiếng cười và tiếng hát hồn nhiên.
Buồn cười mất ngủ mấy đêm
Buồn cười cái nón toòng teng trên đầu
Cái miệng em ngoa cho bạn cười giòn Giọng Hà Tĩnh nghe buồn cười đáo để
(Gửi em, cô thanh niên xung phong)
Nhìn nhau mặt lấm cười ha
(Bài thơ về tiểu đội xe không kính)
Tiếng cười trêu khúc khích như câu hò
(Nghe hò đêm bốc vác) Đồng chí coi kho cười ha hả
(Tiếng cười của đồng chí coi kho)
Anh ngồi nghĩ gì em chẳng biết
Cứ hát tràn những câu bâng quơ
(Cô bộ đội ấy đã đi rồi)
Cái cậu trẻ măng cất lên tiếng hát Khi biết trong hầm có cô bé đang nghe
(Vầng trăng và những quầng lửa)
Phạm Tiến Duật là một chiến sỹ với tâm hồn lãng mạn, yêu đời và yêu cuộc sống Dù chiến trường khốc liệt, trái tim chàng trai vẫn rạo rực trước vẻ đẹp của những người con gái Tâm hồn yêu đời nồng say giúp anh quên đi mọi thứ để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp ấy, đôi khi sự xúc động trước vẻ đẹp của người con gái làm mọi thứ trở nên mờ nhạt.
Có lẽ vì khuôn mặt em xinh Nên tiếng hát nhòe đi không nhớ nữa Giữa một vùng đất bụi khô rang
Em bỗng đến như dòng sông đầy nước
(Nghe em hát trong rừng) Đêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón
(Gửi em, cô thanh niên xung phong)
Phạm Tiến Duật thể hiện sự chú ý đặc biệt đến vẻ đẹp của những người con gái ở rừng, cho thấy tài hoa trong cái nhìn thẩm mỹ của ông.
Hồng hồng gương mặt xinh quen Nón bài thơ cái chao đèn của anh
Phạm Tiến Duật luôn trân trọng những khoảnh khắc quý giá bên những người con gái trẻ trung, tràn đầy sức sống, đã đến với chiến trường trong thời kỳ thanh xuân của họ, ngay cả khi đang thực hiện nhiệm vụ.
Giữa đường gặp một cô gái Tôi nghĩ cô này xinh đây Đồng chí lái phụ hớn hở Đồng chí lái chính cau mày
(Đồng chí lái chính, lái phụ và tôi) Ông là người thích sự tinh nghịch:
Người tinh nghịch là anh dễ thân Bởi vì thế có em đứng gần
(Gửi em, cô thanh niên xung phong) Ông say mê những cái mới, cái lạ:
Biết lòng anh say miền đất lạ
Rời khỏi ghế nhà trường, bước vào đời, người lính trẻ tài hoa đã trải nghiệm nhiều điều lạ lẫm Đến Trường Sơn - “vùng rừng không dân”, anh lại càng ngạc nhiên hơn trước âm thanh, cảnh thiên nhiên và những con người đang sống, chiến đấu nơi đây.
Phạm Tiến Duật, với nền tảng kiến thức vững chắc và niềm đam mê nghệ thuật, đã mang đến cho thơ ca một màu sắc mới lạ và hấp dẫn Sự thông minh và cá tính sáng tạo độc đáo của ông không chỉ giúp ông ghi nhận thực tế cuộc sống mà còn khám phá chất thơ từ những chi tiết bình dị trong đời sống chiến trường Việc chiếm lĩnh chất liệu cuộc sống đa diện đòi hỏi năng lực và trí tuệ, và Phạm Tiến Duật đã thể hiện điều này qua việc phát hiện, chọn lọc và sắp xếp các hình ảnh, mang đến cho độc giả những khám phá thú vị Ông cũng rất nhạy cảm với cuộc sống, với những nỗi ám ảnh từ kỷ niệm, như trong bài thơ Vô đề, nơi tiếng mèo kêu bên bếp lửa trở thành biểu tượng cho những hồi ức tuổi thơ.
Mấy hôm nghỉ phép về thăm mẹ Suốt ngày bếp lửa tiếng mèo kêu Rồi đi lấp suối và san núi
Ngồi bên bom còn vẳng tiếng mèo Đường núi cỏ cây bom vùi hết Mấy hôm gặp lại chú mèo hoang Nhớ cái tiếng mèo sôi lòng sục dạ
Mở đường lên! Phía trước cũng là làng
(Vô đề I) Bài thơ Nhớ là ám ảnh về những nỗi nhớ, nhớ xe, nhớ con đường, nhớ chiến trường, nhớ cả vầng trăng…
Cái vết thương xoàng mà đưa đi viện Hàng còn chờ đó tiếng xe reo
Nằm ngửa nhớ trăng, nằm nghiêng nhớ bến Nôn nao ngồi dậy nhớ lưng đèo