Giáo trình Kinh tế nông nghiệp: Phần 1

Cung cap luong thuc thuc pham nuoi song con nguoi Nong nghiep la nganh san xua't vat chat co ban giu vai tro to Ion trong viec phat trien kinh te 6 hau het cac nude, nhat la d cac nude d

so g iA o d u c vA d A o t a o h A n o i

PCS TS VII DINH THANG (Chu bien)

KINH TE NONG NGHIEP

(Dung trong cac trtfdng THCN)

Clui bien:

PG S TS VC D IN H T H A N G

Tham gia bien soan:

PGS TS VU DINH THANG

KS TRAN THI THANH

KS DOAN XUAN TIEN

Lori gi6i thieu

A T u'oc ta dang budc vao thoi ky cong nghiep hoa, hien

1 V dqi hoa nham dua Viet Nam trd thanh nude cong ngliiep van minh, hien dqi.

Trong su nghiep cach mqng to Ion do, cong tac dao tao nhan luc luon giu vai trd c/uan trong Bao cao Chinh tri cua Ban Chap hanh Trung ticmg Dang Cong sdn Viet Nam tai

D ai hoi Dang toan c/uoc Ian tlu't IX da chi ro: “Phat trien

giao due va dao tao la mot trong nhirng dong lire quan trong

thuc day su nghiep cong nghiep hoa, hien dqi hoa, la dieu

kien de phat trien nguon lire con ngtroi - yeu to co ban de phat trien xa hoi, tang truong kinh te nhanh va ben virng”

Quan triet chu trtiong, Nghi quyet cua Dang va N ha nude

va nhan thuc dung dan ve tarn quan trong cua chuang trinh, giao trinh doi vai viec nang cao chat iuqng dao tao, theo de nghi cua So Giao due va Dao tao Ha Noi, ngdy 23/9/2003,

Tren co so chuong trinh khung cua Bo Giao due va Dao tao ban hanh va nhung kinh nghiem rut ra tie thuc te dao tao,

S o Giao due va Dao tao da chi dao cac trudng TH C N to chuc bien soqn chuong trinh, giao trinh mot cdch khoa hoc, he

thong va cap nhat nhitng kie'n thuc thuc tien phu hcrp vai doi

twang hoc sinh TH C N Ha Noi.

Bo giao trinh nay la tai lieu giang day va hoc tap trong cac trudng TH C N a Ha Noi, dong thdi la tai lieu tham khao huu ich cho cac trudng co dao tao cac nganh ky thuat - nghiep

vu va dong dao ban doc quan tam den van de hudng nghiep, day nghi.

Viec to chuc bien soqn bo chuang trinh, giao trinh nay

la m ot trong nhieu hoat dong thie't thuc cua nganh giao due

va dao tao Thu do de ky niem “50 nam giai phong Thu do ”,

“50 nam thanh lap nganh ” va hudng tdi ky niem “1000 nam Thang Long - Ha N o i”.

So Giao due va Dao tao Ha N oi chan thanh cam on Thanh

uy, UBND, cac so, ban, nganh cua Thanh pho, Vu Giao due chuyen nghiep Bo Giao due va Dao tao, cac nha khoa hoc, cac chuyen gia dau nganh, cac giang vien, cac nha quan ly, cac nha doanh nghiep da tao dieu kien giup do, dong gop y kie'n, tham gia Hoi dong phan bien, Hoi dong tham dinh va Hoi dong nghiem thu cac chuong trinh, giao trinh.

D ay la Ian dau tien So Giao due va D ao tao Ha N oi to chuc bien soqn chuong trinh, giao trinh Du da het sue co gang nhung chac chan khong tranh khoi thieu sot, bat cap Chung tdi mong nhan duoc nhitng y kien dong gop cua ban doc de tung budc hoan thien bo giao trinh trong cac Ian tdi ban sau.

GIAM DOC S 6 GIAO DUG VA DAO TAO

L d i n o i d a u

J ~ \ i nang cao chat luong dao tao cua cac trudng trung hoc chuyen nghiep - day nghe tren dia ban Ha N oi, ngay 231912003 UBND thanh pho Ha N oi da ky Quyet dinh so 5620/QD -U B ve viec bien soqn giao trinh cac mon hoc trong cac trudng TH C N -D N Ha Noi Thuc hien Q uyet dinh cua UBND va ke hoach giao nhiem vu cua Sd GD&DT thanh pho, trudng Trung hoc N ong nghiep Ha N oi cho bien soqn va xua't ban cuon

“Giao trinh Kinh te nong nghiep” d e p h u c vu giang day va hoc tap cua giao

vien va sinh vien nganh Quan tri kinh doanh cua trudng N goai ra, giao trinh ciing duoc su dung lam tai lieu tham khao cho sinh vien va giao vien cua cac chuyen nganh khac trong trudng hoac cho cac trudng trung hoc - day nghe khac co lien quan.

Vdi doi tuong phuc vu duoc xac dinh nhu tren, yeu cau c o ban cua viec bien soqn giao trinh nay la dam bao tinh khoa hoc co ban, hien dqi va phu hop vdi dieu kien V iet N am K et cau giao trinh gom 6 chuong va d cuoi mdi chuong deu co cau hoi on tap de dinh hudng viec hoc tap cho sinh vien Chuong 1 trinh bay tong quan ve kinh te nong nghiep, doi tuong, nhiem vu

va phuong phap nghien cuu mon hoc Chuong 2 trinh bay nhitng noi dung co ban ve quan he san xua't trong nong nghiep Viet Nam C huong 3 va 4 nghien cuu nhitng noi dung c o ban ve ph a t trien luc luong san xua't cua nong nghiep dudi giac do kinh te'hoc Chuong 5 trinh bay mot so van de ve san xua't hang hod va thi trudng nong nghiep, trong do chu trong den thi trudng tieu thu nong san Toan bo chuong 6 trinh bay mot so van de quan ly nha nude ve phat trien kinh te nong nghiep Viet Nam hien nay, trong do co chu y den van

de quan ly nha nude cua chinh quyen co sd.

thong va cap nhat nhitng kie'n thuc thuc tien phii hap vai doi tuong hoc sinh TH CN Ha Noi.

Bo giao trinh nay la tai lieu giang day va hoc tap trong cac trudng TH C N a Ha Noi, dong thdi la tai lieu tham khao hitu ich cho cac trudng co dao tao cac nganh ky thuat - nghiep

vu va dong dao ban doc quan tarn den van de hudng nghiep, day nghe.

Viec to chuc bien soqn bo chuong trinh, giao trinh nay

la m ot trong nhieu hoat dong thie't thuc cua nganh giao due

va dao tao Thu do de ky niem “50 nam giai phong Thu do ",

“50 nam thanh lap nganh ” va hudng tdi ky niem “1000 nam Thang Long - Ha N o i”.

SdG iao due va Dao tao Ha N oi chan thanh cam on Thanh

uy, UBND, cac sd, ban, nganh cua Thanh pho, Vu Giao due chuyen nghiep Bo Giao due va Dao tao, cac nha khoa hoc, cac chuyen gia dau nganh, cac giang vien, cac nha quan ly, cac nha doanh nghiep da tao d iiu kien giitp do, dong gop y kie'n, tham gia Hoi dong phan bien, Hoi dong tham dinh va Hoi dong nghiem thu cac chuong trinh, giao trinh.

D ay la Ian dau tien Sd Giao due va D ao tao Ha N oi to chuc bien soqn chuong trinh, giao trinh Du da h i t sue co gang nhung cliac chan khong tranh khoi thii'u sot, bat cap Chung tdi m ong nhan duoc nhitng y kien dong gop cua ban doc de tirng budc hoan thien bo giao trinh trong cac Ian tdi ban sau.

GIAM DOC S 6 GIAO DUC VA DAO TAO

Lori n o i d a u

T™\ e nang cao chat luong dao tao cua cac trudng trung hoc chuyen

I S nghiep - day nghe tren dia ban Ha N oi, ngay 23/9/2003 UBND thanh pho Ha N oi da ky Quyet dinh so 5620/QD-U B ve viec bien soqn giao trinh cac mon hoc trong cac trudng T H C N -D N Ha N oi Thuc hien Quyet dinh cua UBND va ke hoach giao nhiem vu cua So GD &DT thanh pho, trudng Trung hoc N ong nghiep Ha N oi cho bien soqn va xua't ban cuo'n

“Giao trinh Kinh te nong nghiep” de phuc vu giang day va hoc tap cua giao

vien va sinh vien nganh Quan tri kinh doanh cua trudng N goai ra, giao trinh ciing duoc sit dung lam tdi lieu tham khao cho sinh vien va giao vien cua cac chuyen nganh khac trong trudng hoac cho cac trudng trung hoc - day nghe khac co lien quan.

Vdi doi tuong phuc vu duoc xac dinh nhu tren, yeu cau co ban cua viec bien soqn giao trinh nay la dam bao tinh khoa hoc c o ban, hien dqi va phu hop vdi dieu kien V iet N am K it cau giao trinh gom 6 chuong va d cuoi mdi chuong deu co cau hoi on tap de dinh hudng viec hoc tap cho sinh vien Chuong 1 trinh bay tong quan ve kinh te nong nghiep, doi tuong, nhiem vu

va phuong phap n g h iin citu mon hoc Chuong 2 trinh bay nhitng noi dung co ban ve quan he san xua't trong nong nghiep Viet Nam C huong 3 va 4 nghien citu nhitng noi dung c o ban ve pha t trien luc luong san xua't cua nong nghiep dudi giac do kinh te'hoc Chuong 5 trinh bay mot so van de ve san xua't hang hod va thi trudng nong nghiep, trong do chu trong den thi trudng tieu thu nong san Toan bo chuong 6 trinh bay m ot s d van de quan ly nha nude ve phat trien kinh te nong nghiep Viet N am hien nay, trong do co chu y den van

de quan ly nha nude cua chinh quyen c o sd.

Trong qua trinh chuan hi bien soqn, trudng da to chuc cac hoi thdo ve de cuong va noi dung khoa hoc cua mon hoc, co su tham gia cua nhung chuyen gia trong va ngoai trudng.

M ac du vay, Giao trinh kinh te nong nghiep duoc bien soqn chdc chan khong tranh khoi nhung khiem khuyet Chung tdi mong nhan dupe nhung y kien dong gop quy bau cua cac ban doc gia.

Xin chan thanh cam on!

TAP TH E TAC GIA

C h ifd n g 1

NGHlfiN CUtr M6N HOC

M u c tieu:

- Nam vtfng vai trd, dac diem co ban cua san xua't nong nghiep cung nhitng van de chie'n luoc ph a t trien nong nghiep Dinh hudng phat trien nong nghiep va co cau trong san xua't kinh doanh nganh nong nghiep.

- Tren co sd nhung kie'n thuc dupe hoc, hoc sinh biet van dung vao cong

tac quan ly tai cac c o sd nong nghiep.

De quan ly va p h a t trien nong nghiep co hieu qua, can nam vung nhung dac diem chu yen cua nganh nay San xua't nong nghiep V iet N am cung co nhung dac diem tuong tu nhubd't ky nen nong nghiep nao khac la: phu thuoc nhieu vao dieu kien tu nhien, ruong da't la tu lieu san xua't chu ye'u khong thay the dupe, doi tupng cua san xua't la cay trong vat nuoi, san xua't co tinh thdi vu cao va co hai dac diem rieng can luu y gan vdi dieu kien dac thu cua nude ta.

Chien luoc phat trien cho phep giu vung dinh hudng p h a t trien nong nghiep cua da't nude Cac yen to cau thanh co ban cua chien luoc ph a t trien nong nghiep gom co: can cu xay dung chien luoc, dinh hudng chien luoc, muc tieu phat trien va nhung giai phap co tinh chat chien luoc Khi xac dinh muc tieu chien luoc, noi dung co ban la xac dinh c o cau san xua't nong nghiep hop ly Trong dieu kien hien nay, co cau do ph a i dam bao yeu cau phat trien nen nong nghiep ben vung.

I M 0T SO VAN D£i CHUNG v fi NONG NGHlfiP

1 Vai trd cua san xuat nong nghiep doi vdi nen kinh te

Nong nghiep, neu hieu theo nghia hep chi co nganh trong trot, nganh chan nuoi va nganh dich vu trong nong nghiep; con hieu theo nghia rong con bao gom ca nganh lam nghiep va nganh thuy san

Nong nghiep la mot trong nhung nganh kinh te quan trong va phuc tap

No khong chi la mot nganh kinh te don thu<iin ma con la he thong sinh hoc -

ky thuat, bdi vi mot trong nhung co so de phat trien nong nghiep la vi6c sir dung tidm nang sinh hoc - cay trong, vat nuoi Chung phat trien theo quy luat sinh hoc nha't dinh nen con ngudi khong the ngan can cac qua trinh phat sinh, phat trien va diet vong cua chung, ma phai tren co so nhan thuc dung dan cac quy luat de co nhung giai phap tac dong thfch hop vdi chung Mat khac, quan trong hon la phai lam cho ngudi san xuat co su quan tam thoa dang, gan lai fch cua ho vdi sir dung qua trinh sinh hoc do nham tao ra ngay cang nhieu nong san pham cuoi cung

Vai tro cua san xuat nong nghiep the hien tren cac khfa canh chu yeu la:

1.1 Cung cap luang thuc thuc pham nuoi song con ngucri

Nong nghiep la nganh san xuat vat chat co ban giu vai tro to Ion trong viec phat trien kinh te a hau het cac nuoc, nhat la 6 cac nuoc dang phat trien Nhung nuoc nay con ngheo, dai bo phan dan cu song bang nghe nong Tuy nhien, ngay ca nhung nuoc co nen cong nghiep phat trien cao, mac du ty trong GDP cua nong nghiep khong Ion, nhung khoi luong nong san cua cac nuoc nay kha Ion va khong ngung tang len, dam bao cung ca'p du cho dai song con ngudi nhung san phaim toi can thiet do la luong thuc, thuc pham

Luang thuc, thuc pham la yeu to dau tien, co tmh chat quyet dinh su t6n tai phat trien cua con ngudi va phat trien kinh te - xa hoi cua dat nude.

Xa hoi cang phat trien, ddi song cua con ngudi ngay cang duoc nang cao; nhat la do tac dong cua cac nhan to gia tang dan sd thi nhu cau cua con ngudi

ve luong thuc, thuc pham cung ngay cang tang ca ve so luong, chat luong va chung loai

Cac nha kinh te hoc deu thong nha't rang di6u kien tien quyet cho su phat trien la tang cung luong thuc cho nen kinh te quoc dan bang san xua't - hoac nhap khaiu luong thuc Co the chon con dudng nhap khztu luong thuc, de danh nguon luc lam viec khac co loi hon Nhung dieu do chi phii hop vdi cac nude nhu: Singapore, Arap Xeut hay Brunay ma khong d6 gi doi vdi cac nude dong dan nhu Trung Quoc, Indonexia, An Do hay Viet Nam Cac nude dong dan nay muon nen kinh te phat trien, ddi song cua nhan dan duoc on dinh thi phan ldn luong thuc tieu dung phai duoc san xua't trong nude Indonexia la mot thi du tieu bieu Giua nhung nam cua thap ky 70 - 80 (the ky XX), Indonexia lien tuc phai nhap hang nam tur 2,5 - 3,0 trieu ta'n luong thuc Nhung thanh cong cua chuong trinh luong thuc da giup cho Indonexia tu giai quyet duoc va'n de luong thuc vao giua nhung nam 80 Cac nude d chau A dang tim moi bien phap de tang kha nang an ninh luong thuc, khi ma tu san xuat va cung cap mdi chi duoc 95% nhu cau luong thuc trong nude Thuc ti6n lich su cua cac nude tren the gidi da chting minh chi co the phat trien kinh te mot cach nhanh chong, chirng nao quoc gia do da co an ninh luong thuc Neu khong dam bao an ninh luong thuc thi kho co su on dinh chinh tri va thieu

su dam bao co sd phap ly, kinh te cho su phat trien, tir do se lam cho cac nha kinh doanh khong yen tam bo von vao dau tu dai han

cong nghiep

San pham nong nghiep duoc su dung lam nguyen lieu cho cong nghiep, dac biet la cong nghiep che bien thuc pham, mot phan cho cong nghiep da, giay, det, san xuat mot sd san pham dung trong nganh y te, hang khong, v.v Thong qua cong nghiep che bien, gia tri cua san pham nong nghiep duoc tang len, nang cao kha nang canh tranh cua nong san hang hoa Viec che bien, bao quan cac san pham nong nghiep vdi nhung cong nghe nhat dinh se dap ung

Chien luoc phat trien cho phep g iu vUng dinh hudng pha t trien nong nghiep cua dot nuoc Cac yeu to cau thanh co ban cua chien luoc ph a t trien nong nghiep gom co: can cu xay dung chien luoc, dinh hudng chien luoc, muc tieu phat trien va nhung giai phap co tinh chat chien luoc Khi xac dinh muc tieu chien lupc, noi dung co ban la xac dinh c o cau san xua't nong nghiep hop ly Trong dieu kien hien nay, co cau do pha i dam bao yeu cau phat trien nen nong nghiep ben vufng.

I M 0T SO VAN f ) t CHUNG \ £ NONG NGHIEP

1 Vai tro cua san xuat nong nghiep doi vdi nen kinh te

Nong nghiep, neu hieu theo nghia hep chi co nganh trong trot, nganh chan nuoi va nganh dich vu trong nong nghiep; con hieu theo nghia rong con bao gom ca nganh lam nghiep va nganh thuy san

Nong nghiep la mot trong nhung nganh kinh te quan trong va phuc tap

No khong chi la mot nganh kinh te don thuan ma con la he thong sinh hoc -

ky thuat, bdi vi mot trong nhung co so de phat trien nong nghiep la vide sir dung tiem nang sinh hoc - cay trong, vat nuoi Chung phat trien theo quy luat sinh hoc nhat djnh nen con ngudi khong the ngan can cac qua trinh phat sinh, phat trien va diet vong cua chung, ma phai tren co so nhan thuc dung dan cac quy luat de co nhung giai phap tac dong thfch hop vdi chung Mat khac, quan trong hon la phai lam cho ngudi san xuat co su quan tam thoa dang, gdn lai fch cua ho vdi su dung qua trinh sinh hoc do nham tao ra ngay cang nhieu nong san pham cuoi cung

Vai tro cua san xuat nong nghiep the hien tren cac khia canh chu yeu la:

1.1 Cung cap luong thuc thuc pham nuoi song con nguoi

Nong nghiep la nganh san xua't vat chat co ban giu vai tro to Ion trong viec phat trien kinh te 6 hau het cac nude, nhat la d cac nude dang phat trien Nhung nude nay con ngheo, dai bo phan dan cu song bang nghe nong Tuy nhien, ngay ca nhung nude co nen cong nghiep phat trien cao, mac du ty trong GDP cua nong nghiep khong ldn, nhung khoi luong nong san cua cac nude nay kha ldn va khong ngirng tang len, dam bao cung cap du cho dai song con ngudi nhung san pham tdi can thiet do la luong thuc, thuc pham

Luang thuc, thuc pham la yeu to dau tien, co tfnh chat quyet dinh su ton tai phat trien cua con ngudi va phat trien kinh te - xa hoi cua da't nude.

Xa hoi cang phat trien, ddi song cua con ngudi ngay cang duoc nang cao; nhat la do tac dong cua cac nhan to gia tang dan so thi nhu cau cua con ngudi

ve luong thuc, thuc ph£m cung ngay cang tang ca ve so luong, chat luong va chung loai

Cac nha kinh te hoc deu thong nhat rang dieu kien tien quyet cho su phat trien la tang cung luong thuc cho nen kinh te quoc dan bang san xua't - hoac nhap khau luong thuc Co the chon con dudng nhap khau luong thuc, de danh nguon luc lam viec khac co loi hon Nhung dieu do chi phu hop vdi cac nude

nhu: Singapore, Arap Xeut hay Brunay ma khong d t gi ddi vdi cac nude dong

A/

dan nhu Trung Quoc, Indonexia, An Do hay Viet Nam Cac nude dong dan nay m uon nen kinh te phat trien, ddi song cua nhan dan duoc on dinh thi phfin ldn luong thuc tieu dung phai duoc san xua't trong nude Indonexia la mot thi du tieu bieu Gitfa nhung nam cua thap ky 70 - 80 (the ky XX), Indonexia lien tuc phai nhap hang nam tur 2,5 - 3,0 trieu tan luong thuc Nhung thanh cong cua chuong trinh luong thuc da giup cho Indonexia tu giai quyet duoc va'n de luong thuc vao giua nhung nam 80 Cac nude d chau A

dang tim moi bien phap de tang kha nang an ninh luong thuc, khi ma tu san xua't va cung ca'p mdi chi duoc 95% nhu cau luong thuc trong nude Thuc ti6n lich su cua cac nude tren the gidi da chiing minh chi co the phat trien kinh te mot cach nhanh chong, chung nao quoc gia do da co an ninh luong thuc Ne'u khong dam bao an ninh luong thuc thi kho co su on dinh chm h tri va thieu

su dam bao co sd phap ly, kinh te cho su phat trien, tu do se lam cho cac nha kinh doanh khong yen tam bo von vao dau tu dai han

cong nghiep

San pham nong nghiep duoc sir dung lam nguyen lieu cho cong nghiep, dac biet la cong nghiep che bien thuc pham, mot phan cho cong nghiep da, giay, det, san xua't mot sd san pham dung trong nganh y te, hang khong, v.v Thong qua cong nghiep che bien, gia tri cua san pham nong nghiep duoc tang len, nang cao kha nang canh tranh cua nong san hang hoa Viec che bien, bao quan cac san pham nong nghiep vdi nhung cong nghe nha't dinh se dap ung

Chien luoc phat trien cho phep giu vi/ng dinh hudng p h a t trien nong nghiep cua da't nude Cac yeu to cau thanh co ban cua chien luoc phat trien nong nghiep gom co: can c u xay dung chien luoc, dinh hudng chien luoc, muc tieu phat trien va nhung giai phap co tinh chat chien luoc Khi xac dinh muc tieu chien luoc, noi dung c o ban la xac dinh c o cau san xua't nong nghiep hop ly Trong dieu kien hien nay, co cau do ph ai dam bao yeu cau phat trien nen nong nghiep ben vi/ng.

I M 0 T SO VAN f ) i CHUNG v fi NONG NGHI$P

1 Vai tro cua san xuat nong nghiep doi vdi nen kinh te

Nong nghiep, neu hieu theo nghia hep chi co nganh trong trot, nganh chan nuoi va nganh dich vu trong nong nghiep; con hieu theo nghia rong con bao gom ca nganh lam nghiep va nganh thuy san

Nong nghiep la mot trong nhiJng nganh kinh te quan trong va phuc tap

No khong chi la mot nganh kinh te don thu£n ma con la he thong sinh hoc -

ky thuat, boi vi mot trong nhung co so de phat trien nong nghiep la vi6c sir dung tiem nang sinh hoc - cay tr6ng, vat nuoi Chung phat trien theo quy luat sinh hoc nhat dinh nen con ngudi khong the ngan can cac qua trinh phat sinh, phat trien va diet vong cua chung, ma phai tren co so nhan thu'c dung dan cac quy luat de co nhung giai phap tac dong thich hop voi chung Mat khac, quan trong hon la phai lam cho ngudi san xuat co su quan tarn thoa dang, gan loi fch cua ho voi su dung qua trinh sinh hoc do nham tao ra ngay cang nhieu nong san pham cuoi cung

Vai tro cua san xuat nong nghiep the hien tren cac khia canh chu yeu la:

1.1 Cung cap luong thuc thuc pham nuoi song con nguoi

Nong nghiep la nganh san xuat vat chat co ban giu vai tro to Ion trong viec phat trien kinh te 6 hau het cac nuoc, nhat la 6 cac nuoc dang phat trien NhiJng nuoc nay con ngheo, dai bo phan dan cu song bang nghe nong Tuy nhien, ngay ca nhung nuoc co nen cong nghiep phat trien cao, mac du ty trong GDP cua nong nghiep khong Ion, nhung khoi luong nong san cua cac nuoc nay kha Ion va khong ngirng tang len, dam bao cung cap du cho doi song con nguoi nhung san pham toi can thiet do la luong thuc, thuc pham

Luang thuc, thuc pham la yeu to dau tien, co tfnh chat quyet dinh su ton tai phat trien cua con ngudi va phat trien kinh te - xa hoi cua dat nude.

Xa hoi cang phat trien, ddi song cua con ngudi ngay cang duoc nang cao; nhat la do tac dong cua cac nhan to gia tang dan so' thi nhu cau cua con ngudi

ve luong thuc, thuc pham cung ngay cang tang ca ve sd luong, chat luong va chung loai

Cac nha kinh te hoc d£u thong nha't rang dieu kien tien quyet cho su phat trien la tang cung luong thuc cho nen kinh te quoc dan bang san xua't - hoac nhap khau luong thuc Co the chon con dudng nhap khau luong thuc, de danh nguon luc lam viec khac co loi hon Nhung dieu do chi phu hop vdi cac nude

nhu: Singapore, Arap Xeut hay Brunay ma khong dt gi ddi vdi cac nude dong

A/

dan nhu Trung Quoc, Indonexia, An Do hay Viet Nam Cac nude dong dan nay muon nen kinh te phat trien, ddi song cua nhan dan duoc on dinh thi phan ldn luong thuc tieu dung phai duoc san xua't trong nude Indonexia la mot thi du tieu bieu Giua nhung nam cua thap ky 70 - 80 (the ky XX), Indonexia lien tuc phai nhap hang nam tir 2,5 - 3,0 trieu tan luong thuc Nhung thanh cdng cua chuong trinh luong thuc da giup cho Indonexia tu giai quyet duoc va'n de luong thuc vao giua nhung nam 80 Cac nude d chau A dang tim moi bi£n ph ap de tang kha nang an ninh luong thuc, khi ma tu san xuat va cung ca'p mdi chi duoc 95% nhu cau luong thuc trong nude Thuc ti6n lich su cua cac nude tren the gidi da chung minh chi co the phat trien kinh te mot cach nhanh chong, chung nao quoc gia do da co an ninh luong thuc Neu khong dam bao an ninh luong thuc thi kho co su on dinh chfnh tri va thieu

su dam bao co sd phap ly, kinh te cho su phat trien, tir do se lam cho cac nha kinh doanh khong yen tarn bo von vao dau tu dai han

cong nghiep

San pham nong nghiep duoc su dung lam nguyen lieu cho cdng nghiep, dac biet la cdng nghiep che bien thuc pham, mot phan cho cdng nghiep da, giay, det, san xua't mot so san pham dung trong nganh y te, hang khong, v.v Thong qua cdng nghiep che bien, gia tri cua san pham nong nghiep duoc tang len, nang cao kha nang canh tranh cua nong san hang hoa Viec che bien, bao quan cac san pham nong nghiep vdi nhung cdng nghe nhat dinh se dap ung

tot hon nhu cau thi trudng, va mo rong thi trudng la yeu to quyet dinh su phat trien san xuat nong nghiep hang hoa hien nay.

Nhan thuc ve su can thiet cua san pham nong nghiep doi voi nen kinh te theo hai khia canh neu tren, cac chu ho va chu trang trai can chu y:

Mot la, cung voi sir phat trien cua kinh te xa hoi da't nuoc, dac biet la thu nhap cua dan cu ngay cang tang len thi cach thuc su dung luong thuc, thuc pham cung thay ddi Phuong hudng cua su thay doi rat da dang: tu sir dung nong san tho la pho bien sang chu yeu la luong thuc, thuc pham da che bien san; tir ch6 chi chu yeu dung cac san phaim an uong sang viec su dung ngay cang nhieu cac san phaim phi an uong (cac san pham hoa, cay canh, dong vat canh); tu ch6 ft coi trong den ngay cang coi trong chat luong hon (va'n d6 ve sinh an toan thuc phaim, ham luong dinh dudng trong thuc phaim )

Hai la, trong qua trinh phat trien, mot so nganh cong nghiep co the tu tao

ra nguyen lieu cho no, dien hinh nhu cong nghiep det, da Dieu nay lam cho nhu cau nong san lam nguyen lieu cong nghiep co the giam di ve sd luong Tuy nhien, nhung nganh cong nghiep sir dung nguyen lieu nong san lai doi hoi chat luong nguyen lieu cao hon, dac biet la nhung nguyen lieu nong san phuc vu che bien xuat khau

1.3 Cung cap lao dong cho phat trien cac nganh phi nong nghiep trong qua trinh cong nghiep hoa

Nong nghiep, dac biet la nong nghiep cua cac nude dang phat trien, la khu vuc du tr£r va cung cap lao dong cho phat trien cdng nghiep va do thi Trong giai doan dau cua cdng nghiep hoa, phan ldn dan cu co hoat dong kinh

te chu yeu bang nghe nong va tap trung song d khu vuc nong thon Vi the khu vuc nong nghiep, nong thon thuc su la nguon du trtr nhan lire doi dao cho su phat trien cdng nghiep va do thi Qua trinh cdng nghiep hoa va do thi hoa, mot mat tao ra nhu cau ldn ve lao dong, mat khac nhd do ma nang suat lao dong nong nghiep khong ngung tang len, luc luong lao dong tu nong nghiep duoc giai phong ngay cang nhieu Sd lao dong nay dich chuyen, bd sung cho phat trien cong nghiep va do thi D o la xu hudng co tfnh quy luat cua moi quoc gia trong qua trinh cong nghiep hoa, hien dai hoa da't nude

1.4 Cung cap mot phan von tfch luy cho phat trien kinh te

Khu vuc nong nghiep la nguon cung ca'p von ldn nha't cho su phat trien

kinh te trong do co cong nghiep, nhat la giai doan dau cua cong nghiep hoa, bdi vi day la khu vuc Ion nhat, xet ca ve lao dong va san pham quoc dan Nguon von tir nong nghiep co the duoc tao ra bang nhieu cach, nhu tiet kiem cua nong dan dau tu vao cac hoat dong phi nong nghiep, thue nong nghiep, ngoai te thu duoc do xuat khau nong san, v.v Viec huy dong von tu nong nghiep de dau tu phat trien cong nghiep la can thiet va dung dan tren co so thuc hien bang co che thi trudng, chu khong phai bang su ap dat cua Chfnh phu Nhung dien hlnh ve su thanh cong cua su phat trien 6 nhieu nude deu

da sir dung tfch luy tir nong nghiep de dau tu cho cong nghiep Tuy nhien von tfch luy tir nong nghiep chi la mot trong nhung nguon can thiet phat huy, phai coi trong cac nguon von khac nua de khai thac hop ly, tranh qua cudng dieu vai tro tich luy von tir nong nghiep

Trong dieu kien ngay nay, vai tro cung cap von tir nong nghiep cho phat trien kinh te co sir thay doi do viec thu hut dau tu nude ngoai Tuy nhien de tiep thu duoc nguon von nay, ban than nong nghiep v ln phai tao ra mot nguon von duoc sir dung voi tfnh cach la von “doi ung” Do vay, tfch luy von cho phat trien kinh te la vai tro khach quan cua nong nghiep trong moi giai doan phat trien

1.5 Nong nghiep va nong thon la thi truong tieu thu Ion cua cong nghiep

6 hau het cac nude dang phat trien, san pham cong nghiep, bao gom tu lieu tieu dung va tu lieu san xua't duoc tieu thu chii yeu dua vao thi trudng trong nude ma trudc het la khu vuc nong nghiep va nong thon Sir thay doi

ve cau trong khu vuc nong nghiep nong thon se co tac dong true tiep den san luong d khu vuc phi nong nghiep Phat trien manh me nong nghiep, nang cao thu nhap cho dan cu nong nghiep, lam tang sire mua tir khu vuc nong thon se lam cho cau ve san pham cdng nghiep tang, thuc day cdng nghiep phat trien, tirng budc nang cao chat luong co the canh tranh vdi thi trudng the gidi

1.6 Gop phan tang thu ngoai te nhd xuat khau nong san

Nong nghiep duoc coi la nganh dem lai nguon thu nhap ngoai te ldn Cac loai nong, lam, thiiy san d6 dang gia nhap thj trudng quoc te hon so vdi cac hang hoa cong nghiep Vi the, d cac nude dang phat trien, nguon xuat khau

de co ngoai te chit yeu dira vao cac loai nong, lam, thiiy san Xu hudng chung

d cac nude trong qua trinh cdng nghiep hoa, d giai doan dau gia tri xuat khau

nong lam thuy san chiem tv trong cao trong tong kirn ngach xua't khau va ty trons do se giam dan cung voi sir phat trien cao cua nen kinh te O Thai Lan, nam 1970 tv trong gia tri nong lam thuy san trong tong kim ngach xuat khau chiem 76.71% Con so nay giam xuong 59,36% nam 1980; 38,11% nam 1990: 35.40% nam 1991: 34,57% nam 1992; 29,80% nam 1993 va 29,60% nam 1994 nhung gia tri kim ngach xuat khau mat hang nong, lam, thuy san luon tang len Tuy nhien xuat khau nong lam, thuy san thudng bat loi do gia

ca tren thi trudng the gidi co xu hudng giam xuong, trong luc do gia ca san pham cong nghiep tang len, ty gia canh keo giua hang nong san va hang cong nghe ngay cang mo rong lam cho nong nghiep, nong thon bi thua thiet Van

de quan trong nhat de’ tang hieu qua xua't khau nong san la tang cudng xua't khau cac san pham che bien va han che dan xua't khau san pham tho

1.7 Gop phan bao ve moi trudng sinh thai

Nong nghiep va nong thon co vai trd to ldn, la co sd trong su phat trien ben virng cua moi trudng Nong nghiep sir dung nhieu hoa chat nhu phan bon hoa hoc, thuoc tru sau benh v.v lam o nhi6m dat va nguon nude Trong qua trinh canh tac d6 gav ra xoi mon d cac trien doc thuoc viing ddi nui va khai hoang md rong dien tich da't rung, v.v Vi the, trong qua trinh phat trien san xuat nong nghiep can tim nhung giai phap thich hop de duy tri va tao ra su phat trien ben vung cua moi trudng

2 Nhumg dac diem cua san xuat nong nghiep

Nong nghiep la mot trong hai nganh san xua't vat chat chii yeu cua xa hoi San xua't nong nghiep co nhung dac diem rieng ma cac nganh san xua't khac khong the’ co, do la:

2.1 San xuat nong nghiep phu thuoc nhieu vao dieu kien tir nhien

San xuat nong nghiep duoc tien hanh tren dia ban rong ldn, phuc tap phu thuoc vao dieu kien tu nhien nen mang tfnh khu vuc ro ret Dac di£m tren cho thay d dau co dat va lao dong thi co the tien hanh san xua't nong nghiep The nhung d mdi vung mdi quoc gia co dieu kien da't dai va thdi tiet - khi hau rat khac nhau Lich su hinh thanh cac loai dat qua trinh khai pha va su dung cac loai dat d cac dia ban cd dia hinh khac nhau d do di£n ra cac hoat dong nong

nghiep cung khong giong nhau Dieu kien thcfi tiet khf hau v6i luong mua,

nhiet do, do im , anh sang, v.v tren tirng dja ban gan rat chat che v6i di£u kien

hinh thanh va su dung da't Dieu kien dat dai, khf hau khong giong nhau giua cac vung da lam cho nong nghiep mang tfnh khu vuc ra't ro net Dac diem nay doi hoi qua trinh to chirc chi dao san xua't nong nghiep can phai chu y cac van de kinh te - ky thuat sau day:

- Tien hanh dieu tra cac nguon tai nguyen ve nong - lam - thuy san tren pham vi ca nu6c cung nhu tirng vung de quy hoach bo tri san xuat cac cay trong, vat nuoi cho phu hop

- Viec xay dung phuong huong san xua't kinh doanh, xay dung co so vat cha't ky thuat cho san xuat phai phu hop vdi dac diem va yeu cau san xua't

nong nghiep a tCrng vung.

- He thong cac chfnh sach kinh te phu hop vdi dieu kien tung vung, turng

khu vuc nhat dinh Tren co so he thong chmh sach hien hanh cua Nha nu6c, cac nha quan ly can nghien cun van dung co tfnh den cac dieu kien cu the 6 tirng vung, tung dia phuong

2.2 Ruong dat la tu lieu san xuat chu yeu va khong the thay the duoc

Da't dai la di6u kien can thiet cho tat ca cac nganh san xua't, nhung noi dung kinh te cua no lai rat khac nhau trong cac nganh khac nhau Trong cong nghiep, giao thong, v.v da't dai la co so lam nen mong, tren do xay dung cac nha may, cong xuong, he thong dudng giao thong, v.v de con nguoi dieu khien cac may moc, cac phuong tien van tai hoat dong

Trong nong nghiep, da't dai co noi dung kinh te khac, no la tu lieu san xuat chu yeu khong the thay the duoc Nghia la, ve co ban khong co da't thi khong co san xuat nong nghiep; nhd co da't moi phat huy duoc hieu qua cua cac yeu to dau vao khac Ruong dat bi giofi han ve mat dien tich, bang lao dong cua minh, con nguoi khong the tao ra da't m6i, theo y m uon chu quan, nhung sire san xua't ruong da't la chua co giai han, nghia la con nguoi co the khai thac chieu sau cua ruong dat nham thoa man nhu cau tang len cua loai nguoi ve nong san pham Chi'nh vi the trong qua trinh sir dung phai biet quy trong ruong dat, sir dung tiet kiem, han che viec chuyen dat nong nghiep sang

xay dung ca ban, tim moi bien phap de cai tao va boi duong dat lam cho ruong dat ngay cang mau mo hon, san xuat ra nhieu san pham tren m6i don

vi dien tich vdi chi phi thap nhat tren don vi san pham

2.3 Doi tuong cua san xuat nong nghiep la co the song: cay trong va vat nuoi

Cac loai cav tr6ng va vat nuoi phat trien theo quy luat sinh hoc nhat dinh (sinh trudng phat trien va diet vong) Chung rat nhay cam voi yeu to ngoai canh, vdi moi sir thay doi ve dieu kien thoi tiet, khf hau Moi su thay doi ve di6u kien thoi tiet, khf hau hay ve cac bien phap ky thuat canh tac, nuoi duong deu tac dong true tiep den su phat triein cua cay trong, vat nuoi, den ket qua thu hoach san phaim cuoi cung Cay trong va vat nuoi voi tu cach la tu lieu san xuat dac biet duoc san xuat trong ban than nong nghiep bang cach sir dung true tiep san phaim thu duoc d chu trinh san xuat trudc lam tu lieu san xuat cho chu trinh san xuat sau De chat luong giong cay trong va vat nuoi tot hon doi hoi phai thudng xuyen chon loc, boi due cac giong hien co, nhap noi nhung giong tot, tien hanh lai tao de tao ra nhung giong mdi co nang suat cao, chat luong tot thfch hop vdi dieu kien tung vung va tirng dia phuong

2.4 San xuat nong nghiep m ang ti'nh thoi vu cao

Tfnh thoi vu cao la net dac thu dien hinh nhat cua san xuat nong nghiep Nguyen nhan cua tfnh thoi vu trong nong nghiep la do: Mot mat, qua trinh san xuat nong nghiep la qua trinh tai san xuat kinh te xoan xuyt vdi qua trinh tai san xuat tu nhien thoi gian lao dong va thoi gian san xuat xen ke vao nhau, song lai khong hoan toan trung hop nhau, sinh ra tfnh thoi vu cao trong nong nghiep Tfnh thoi vu trong nong nghiep la tat yeu, khong the xoa bo duoc, trong qua trinh san xuat chi tim cach han che no Mat khac do sir bien thien ve dieu kien thoi tiet - khf hau moi loai cay trong co su thfch ung nhat dinh vdi dieu kien do d in den nhung mua vu khac nhau Tao hoa da cung cap nhieu yeu to dau vao thiet yeu cho nong nghiep nhu: anh sang, on do,

do am luong mua khong khf De khai thac va loi dung nhieu nha't tang vat cua thien nhien doi vdi nong nghiep doi hoi phai thuc hien nghiem khac nhung khau cong viec d thoi vu tot nhat nhu thoi vu gieo trong, bon phan, lam co tudi tieu v.v Viec thuc hien kip thoi vu cung dan den tinh trang cang thang ve lao dong doi hoi phai co giai phap to chuc lao dong hop ly, cung

irng vat tu - ky thuat kjp thoi, trang bi cong cu, may moc thfch hop, dong thoi phai coi trong viec bo tri cay trong hop ly, phat trien nganh nghe dich vu, tao them viec lam d nhung thoi ky nong nhan.

2.5 N hung dac diem rieng cua nong nghiep Viet Nam

Ngoai nhung dac diem chung cua san xuat nong nghiep neu tren, nong nghiep nuoc ta con co nhung dac diem rieng can chu y do la:

a Nong nghiep nude ta dang tu tinh trang lac hau, tien len xay dung nen nong nghiep san xuat hang hoa theo dinh hudng XHCN khong qua giai doan phat trien tu ban chu nghia Dac diem nay cho thay xuat phat diem cua nen nong nghiep nude ta khi chuyen len xay dung, phat trien nen nong nghiep san xuat hang hoa la rat thap so vdi cac nude trong khu vuc va the gidi Den nay nhieu nude co nen kinh te phat trien, nong nghiep da dat trinh do san xuat hang hoa cao, nhieu khau cdng viec duoc thuc hien bang may moc, mot sd loai cay con chu yeu duoc thuc hien co gidi hoa tong hop hoac tu dong hoa Nang suat ruong dat va nang suat lao dong dat trinh do cao, tao ra su phan cdng lao dong sau sac trong nong nghiep va toan bo nen kinh te quoc dan

Ty le dan sd va lao don^ nong nghiep giam xuong ca tuong doi va tuyet ddi Ddi song ngudi dan nong nghiep va nong thon duoc nang cao, ngay cang xfch gan vdi thanh thi

Trong khi do, nong nghiep nude ta vdi diem xuat phat con rat thap, ma bieu hien chu yeu la: co sd vat chat con ngheo nan, ket cau ha tang nong thon con yeu kern, lao dong thuan nong con chiem ty trong ldn trong tong lao dong xa hoi, nang suat ruong dat va nang suat lao dong con thap v.v Tu khi chuyen sang nen kinh te thi trudng, khang dinh phat trien nen nong nghiep nhieu thanh phan va ho nong dan duoc xac dinh la don vi kinh te tu chu, nong nghiep nude ta da co budc phat trien va dat duoc nhung thanh tuu to ldn, nhat

la ve san luong luong thuc San xuat luong thuc chang nhung trang trai duoc nhu cau trong nude, co du tru ma con du thira de xuat khau Mot so san pham khac nhu ca phe, cao su che, hat dieu, v.v da va dang la nguon xuat khau quan trong Nong nghiep nude ta dang chuyen tu tu cung, tu cap sang san xua't hang hoa vdi quy mo ngay cang ldn, budc dau co dong gop xung dang vao phat trien kinh te dat nude nhung nam qua

De dua nen kinh te nong nghiep nude ta phat trien vdi trinh do san xua't

hang hoa cao, can thiet phai bo sung va hoan thien chien luoc phat trien nong nghiep va nong thon Khan truong xay dung co so vat chat - ky thuat cho nong nghiep va he thong ket cau ha tang 6 nong thon phu hop Bo sung, hoan thien va doi moi he thong chfnh sach kinh te nong nghiep, nham tiep tuc giai phong sue san xuat, tao dong luc thuc day phat trien san xuat hang hoa Tang cudng dao tao va b6i duong doi ngu can bo khoa hoc - ky thuat, doi ngu can

bo quan ly kinh te va quan tri kinh doanh cho nong nghiep va nong thon

b Nen nong nghiep nude ta la nen nong nghiep nhiet ddi, co pha tron tfnh chat on ddi, nha't la d mi6n Bac va duoc trai rong tren bon vung rong ldn, phuc tap: trung du, mien nui, dong bang va ven bien

Dac diem nay dem lai cho nong nghiep nhieu thuan loi co ban, ddng thoi cung co nhung kho khan rat ldn trong qua trinh phat trien san xuat nong nghiep Nhung thuan loi rat co ban do la: hang nam co luong m ua binh quan tuong doi ldn, dam bao nguon nude ngot rat phong phu cho san xuat va ddi song, co nguon nang luong mat trdi doi dao (cudng do, anh sang, nhiet do trung binh hang nam la 23°C, v.v.), tap doan cay trong va vat nuoi phong phu,

da dang N hd nhung thuan loi co ban do ma ta co the gieo trong va thu hoach quanh nam, vdi nhieu cay trong va vat nuoi phong phu, co gia tri kinh te cao, nhu cay cdng nghiep lau nam, cay cong nghiep ngdn ngay, cay an qua Ben canh nhung thuan loi co ban, dieu kien thdi tiet - khf hau nude ta cung co nhieu kho khan ldn, nhu: mua nhieu va luong mua thudng tap trung vao ba thang trong nam gay lu lut, ngap ung Nang nhieu thudng gay nen kho han,

co nhieu vung thieu ca nude cho ngudi, vat nuoi sir dung Khf hau a m ’udt, sau benh, dich benh d6 phat sinh va lay lan gay ra nhung ton that ldn ddi vdi mua mang

Trong qua trinh dua nong nghiep nude ta len san xua't hang hoa ldn, chung ta tim kiem moi cach de phat huy nhung thuan loi co ban neu tren va han che nhung kho khan do dieu kien khac nghiet cua thien nhien gay ra, dam bao cho nong nghiep phat trien nhanh chong va vung chac

nong nghiep Viet Nam

3.1 Chien liroc phat trien nong nghiep la gi?

Thuat ngu chien luoc (Strategy) duoc hieu la mot ke hoach ky ludng mot

miru do hay mdt cach thtic de dat duoc muc tieu da de ra Tuong tu nhu vay, chung ta hieu chien luoc phat tri^n nong nghiep la mot ke' hoach ky luong hay mot cach thtic de dua nong nghiep dat tdi muc tieu da dinh trong mot khoang thcfi gian nhat dinh tuong ddi dai, thudng la 15 den 20 nam hoac dai hon 6 nude ta, nam 2000, Bo Nong nghiep va Phat trien ndng thon da xay dung duoc chid'n luoc phat trien ndng nghiep trong thdi ky day manh cdng nghiep hoa, hi6n dai hoa da't nude den nam 2020 Tren co sd chien luoc, cac quy hoach va ke hoach phat trien nong nghiep duoc xay dung va thuc hien Nhu vay, quy hoach va ke hoach chmh la nhung budc cu the? hoa thuc hien chien luoc phat trien ndng nghiep da duoc xay dung.

Chi6'n luoc phat trien ndng nghidp cung co the duoc xay dung theo nhung pham vi khong gian khac nhau: co chien luoc phat tri^n ndng nghiep cua dia phuong, cua mdt vung hay cua ca nude Tuy nhien, du co theo nhung pham

vi khdng gian nhu th£ nao thi noi dung chu yeu cua chien luoc phat trien ndng nghiep cung bao g6m nhffng va'n de co ban la: 1/ Nhung can cur chu yeu cua chien luoc; 2/ Dinh hudng, muc tieu cua chien luoc va 3/ Nhung giai phap ldn co tfnh chie'n luoc

nong nghiep Vifct Nam

a Can cu: xay dung chien luoc

De co mot chien luoc phat trien ndng nghiep dung dan phai dua tren cac can cti co co sd khoa hoc sau:

- Can cu vao nhu c£u cua thi trudng trong nude va quoc te ve san pham nong nghiep 6 tirng giai doan yeu cdu ve sd luong, chat luong va chung loai cac ndng san rat khac nhau d trong nude cung nhu tren thi trudng quoc te Can duoc phan tich, danh gia va d u bao ve nhil cau cua thi trudng mot cach

co can cur khoa hoc

- Phai danh gia mot cach khach quan va sau sac chien luoc phat trien ndng nghiep trong giai doan trudc de chi ra nhung thanh tuu da dat duoc cung nhu cac han ch£ va t6n tai Phai noi rang, lan dau tien kinh te dat nude noi chung, ndng nghidp noi ri£ng da xay dung chjen luoc phat trien N hd co chien luoc

phat trien ma nong nghiep nude ta da dat duoc nhung thanh tuu to Ion trong nhiJng nam “doi mdi” vtra qua.

- Phai can cu vao nguon tai nguyen cua dat nude, bao gom tai nguyen ve dat dai, thoi tiet, khf hau Dat nuoc ta vdi nguon tai nguyen phuc vu cho nong nghiep co nhieu loi the, song cung co nhirng kho khan ldn Can danh gia dung cac loi the va nhung kho khan trong qua trinh xay dung va thuc hien chien luoc phat trien nong nghiep

- Can cu vao co so vat chat - ky thuat nong nghiep bao gom he thong cong cu may moc, he.thong ket cau ha tang phuc vu san xuat nong nghiep Voi he thong do dat 6 muc nao, can thiet phai dieu chmh bo sung va nang cap xay dung them nham hudng vao phuc vu chien luoc phat trien nong nghiep trong giai doan hien tai va tuong lai

- Can cii vao nguon laoiJong va trinh do cua ngudi lao dong: sd luong va chat luong cua nguon lao dong O nude ta nguon lao dong ndng nghiep doi dao, song chat luong con thap, ft duoc dao tao ve ky thuat va quan ly, trinh

do dan tri chua cao

- Can cu vao trinh do khoa hoc va cdng nghe cua the gidi, cua nude ta va kha nang ung dung nhung thanh tuu tien bo khoa hoc va cdng nghe cua the gidi vao dieu kien Viet Nam hien nay va sdp tdi

b Dinh hudng chie'n luoc phat trien nong nghiep

Dua vao nhung can cu va dieu kien trinh bay d tren, nen ndng nghiep Viet Nam trong giai doan tdi co the lira chon chien luoc phat trien sau:

Phat trien mot nen ndng nghiep hang hoa da dang co sue canh tranh cao tren co sd phat huy cac loi the so sanh cua ca nude va tung vung sinh thai, dong thoi nhanh chong ap dung cac thanh tuu mdi ve khoa hoc va cdng nghe, khoa hoc quan ly nhSm tao ra nhieu san phaim vdi chat luong cao, tao viec lam, tang nhanh thu nhap cho ndng dan, lam co sd on dinh kinh te, chmh tri

xa hoi va lam co sd de cdng nghiep hoa, hien dai hoa dat nude

Bao cao cua Ban chap hanh Trung uong Dang tai Dai hoi Dang lan thu IX

da nhan manh “Day nhanh cdng nghiep hoa, hien dai hoa ndng nghiep va ndng thon theo hudng hinh thanh nen ndng nghiep hang hoa ldn phu hop vdi nhu cau thi trudng va dieu kien sinh thai cua tirng vung; chuyen dich co cau nganh,

nghe, c a cau lao dong, tao viec lam thu hut nhieu lao dong d nong thon ” / 1)

c M uc tieu p h a t trien

De thuc hien dinh hudng chien luoc phat trien tren, nong nghiep can phat trien de dat cac muc tieu sau:

- Bao dam an ninh luong thuc quoc gia trudc mat va lau dai

- Tang nhanh san xuat nong san hang hoa va hang hoa xuat khau

- Nang cao ddi song vat chat va tinh than cho dan cu nong nghiep va nong thon

- Bao ve moi trudng sinh thai, giam nhe thien tai de phat trien ben vung

4 Cd cau san xuat ndng nghiep

Co ca'u san xua't nong nghiep cua nude ta hien nay con lac hau, trong trot chiem ty trong ldn, chan nuoi cham phat trien va chiem ty trong thap Trong noi bo trong trot con bat hop ly, dang tap trung vao san xuat lua gao De dat duoc muc tieu neu tren, can nhanh chong doi mdi co cau san xua't nong nghiep Hudng doi mdi co cau san xuat nong nghiep trong thdi gian tdi la: doi mdi co ca'u giua trong trot va chan nuoi, doi mdi co ca'u trong noi bo tirng nganh

Trong trot va chan nuoi la hai nganh san xua't chmh cua nong nghiep nhung trong nhieu nam qua giua hai nganh mat can ddi nghiem trong Den nam 2002 ty trong gia tri san xua't cua nganh trong trot chiem 75,8% va ty trong nganh chan nuoi chiem 21,7% va dich vu chiem 2,5% tong gia tri san xua't nganh nong nghiep tfnh theo gia tri hien hanh Hudng tdi phai day manh phat trien chan nuoi, dua chan nuoi trd thanh nganh san xuat chmh, co vi tri tuong xting vdi nganh trong trot, trong 5 - 1 0 nam tdi, nang ty trong gia tri san xuat nganh chan nuoi len tren 30,0% Can thiet phai da dang hoa nganh chan nuoi, coi trong phat trien dan gia sue nham cung cap sue keo, cung ca'p thit va sua cho nen kinh te quoc dan Den nam 2002, san luong thit hoi trim, bo mdi chiem 8,16% trong tong san luong thit hoi cua ca nude, trong khi do ty trong

(1) Van kien Dai hoi dai bieu toan quoc lan thu IX Nxb Chmh tri Quoc gia Ha Noi 2001, trang 168.

thit Ion hoi chiem chu yeu 76,8% va ty trong thit hoi gia c im chiem 15,04% Nhu vay ban than nganh chan nuoi cung mat can doi nghiem trong Can thiet phai doi moi co ca'u chan nuoi hop ly, tang nhanh ty trong thit trau, bo va gia cam bang cach phat trien manh dan bo thit Phat trien m anh dan gia cam bao gom ga, vit, ngan, ng6ng, trong do coi trong dan ga, vit Hien nay va mot thoi gian nua, thit Ion con chiem ty trong ldn trong co cau thit ca nuoc ta Phai ngay tir bay gid va nhung nam tdi phai phat tri£n m anh dan Ion hudng nac, nang ty le nac trong thit Ion len 40 - 50% vira dap ling yeu cau tieu dung trong nude vira dap ung yeu cau xua't kMu.

Bieu 1.1 C o cau gia tri san xuat nganh trong trot a nuoc ta

(theo gia hien hanh)

D on vi: %

Vy\G ia trj SX

Nam

Tongso

Cay luong thuc

Cay rau, dau

Cay cdng nghiep

Nganh tr6ng trot dang chiem ty trong cao, song co ca'u san xua't cua nganh trong trot cung mat can doi nghiem trong (xem bieu 1.1) La nude dat chat ngudi ddng, quy da't nong nghiep khdng ldn, nhung den nam 2000, cay luong thuc con chiem 67,11% t6ng dien tich gieo trong ca nude, trong do lua chiem 61,38%, ty trong dien tich cac loai cay trong khac con tha'p Hudng tdi phai phat trien da dang hoa san xua't nganh trong trot va giam ty trong gia tri san xua't luong thuc, nhung van dam bao an ninh luong thuc cho da't nude Duy tri va bao ve de giu vung 4,2 trieu ha da't canh tac lua hien co bang nhi£u bien phap dau tu tham canh tang san luong lua, dong thdi khai hoang va tang

vu, d m6t so vung c£n thiet cho phep chuyen doi co ca'u cay trong theo hudng

da dang hoa cay trong, nha't la nhfing cay cd gia tri cao, nhu cay c6ng nghi£p lau nam, cay an qua, hoa, cay canh

fh a t trien nhanh nganh thuy san bao g6m ca nu6i trdng, khai thac va che bien de nang cao ty trong gia tri san xua't nganh thuy san vi do la the manh cua nude ta

D^y manh phat trien nhanh nganh lam nghiep bao gom ca trdng rirng, khai thac va che bien Dac biet chu trong phat trien san xuat cac san ph&m phuc vu nhu cau san xua't gia'y va che bien g6 va gop ph£n giu vung can bang sinh thai va phat trien ndng nghiep ben vung

Trong 10 nam qua, tir 1991 den 2002, san xua't ndng, lam, thuy san tren dia ban Ha Noi tang trudng kha, dat binh quan tang 4,9%/nam; trong do gia tri san xua't nganh ndng nghiep tang 4,55%, rieng nganh trdng trot tang 3,3%, nganh chan nuoi tang 7,75%, nganh thuy san tang 6,45% Co ca'u gia tri san xuat ndng lam thuy san cua Ha Noi da tirng budc chuyen dich theo hudng tich cuc, ty trong nganh chan nuoi tang tir 34,1% nam 1991 len 37,02% nam 2002,

ty trong nganh trdng trot giam tir 64,7% nam 1991 xuong con 54,1% nam

2000; tuy nhien gia tri san xuat nganh trdng trot van tang len Trong co ca'u

noi bo cac nganh cd su chuyen dich theo hudng tang ty trong cac loai cay trong, vat nuoi cd gia tri cao

Bieu 1.2 C a ca'u gia tri san xua't ndng, lam thuy san

Ha Noi cac nam 1995 - 2002

Nguon: Cue Thong ke Ha N oi - Nien giam thong ke 2002

5 Phat trien nen nong nghiep ben vumg

Theo to chuc Sinh thai va Moi trudng the gidi (W O RD) thi nong nghiep ben vung la nen nong nghiep thoa man duoc cac yeu cau cua the he hien nay,

ma khong giam kha nang ay doi vdi cac the he mai sau Di£u do co nghia la nen nong nghiep khong nhung cho phep cac the he hien nay khai thac tai nguyen thien nhien vi loi ich cua ho ma con duy tri duoc kha nang ay cho cac the he mai sau Cung co y kien cho r&ng su b6n vung cua he thong nong nghiep la kha nang duy tri hay tang them nang suat va san luong nong san trong mot thoi gian dai ma khong anh hudng xau den dieu kien sinh thai Nhu vay, nen ndng nghiep b£n vung phai dap urng duoc hai yeu cau co ban la: dam bao nhu c£u nong san cua loai ngudi hien nay va duy tri duoc tai nguyen thien nhien cho cac the he mai sau, bao gom gin giu duoc quy dat, quy nude, quy rung, khong khi va tfnh da dang sinh hoc, v.v Dei xay dung nen nong nghiep ben vung can chu y nhung giai phap chu yeu do la:

- Thu: nhat, tai nguyen nong nghiep chu yeu la dat dai No vira la san

pham cua tu nrhien vira la san pham cua lao dong Nhiem vu ca ban cua nong

nghiep ben vung la quan ly tot dat dai: sir dung hop ly, bao ve va khong ngirng boi duong dat dai, lam cho dat dai ngay cang mau mo

6 nude ta, xet ve nguon goc co hai nhom dat: nhom dat phu sa duoc boi

tu 6 cac chau tho va nhom dat hinh thanh tai ch6 - cac loai dat duoc phong hoa tren cac loai da me khac nhau

Cac loai dat phii sa boi chau tho nude ta tuong doi dt sir dung, chu yeu

la he thong lua nude He thong lua Viet Nam phat trien kha ben vung, da ton tai hon bon ngan nam, dong bang song Hong cung tren ba ngan nam vdi nang suat kha cao, den nay van la vua lua thu hai cua ca nude vdi nang suat hon

50 ta/mot ha mot vu

Cac loai da't hinh thanh tai ch6 co dia hinh cao, tha'p khac nhau, noi chung kho sir dung, de bi thoai hoa, hien nay dien tich da't trong doi nui troc len tdi 11 trieu ha Viec sir dung cac loai da't nay can coi trong van de phat trien nong nghiep ben vung Trudc he't phai chong tinh trang suy thoai da't do xuong cap, sa mac hoa, ket von hoa, man hoa The giai co han 3 ty ha da't canh tac dang co nguy co suy thoai lam giam mat 20 - 30% (FAO, 1992) 6 vung Tay Bac nude ta chi sau mot vu mua xoi mon da cuon di 150 - 200 tan dat mau tren lh a (Vien Khoa hoc nong nghiep, 1970) Mat dat la ton that ldn, mat kha nang san xua't cua dat con ton that ldn hon nhieu

- Thir hai, thuc hien tot cac mo hinh nong nghiep sinh thai nham dam bao viec sir dung dat ben virng; dac biet, a vung khi hau nhiet dai vai luang mua ldn, cudng do mua cao, nang nhieu, cudng do anh sang Ion, phai lira chon nhung mo hinh nong nghiep sinh thai thich hap, nha't la vung trung du, ban son dia Cac vudn cay, doi cay nen sir dung cac tang sinh thai, bao gom cay cao ua anh sang true xa d tang tren, tang dudi la nhung cay cao ua anh sang tan xa va tang tha'p dudi cung la cay ua bong ram Cd rat nhieu mo hinh nong nghiep sinh thai nhieu tang tuy dieu kien cu the tirng noi, nhu: mo hinh cao

su, que d tang cao; ca cao, ca phe d tang giua va rirng cay bui d sat da't Trong vudn cd mit d tang cao, tieu d tang giua, dua d tang tha'p, v.v N hu vay ndng nghiep ben vung la pham tru tong hop, vira dam bao cac yeu cau ve sinh thai,

ky thuat vira thuc day kinh te - xa hoi phat trien

6 Ha Noi hien nay da xuat hien nhung mo hinh nong nghiep sinh thai mang lai hieu qua tfch cuc, nhu: Mo hinh phat trien vudn cay an qua ket hop nuoi ca va kinh doanh du lich d Tir Liem Trong tuong lai, m o hinh nay se phat trien manh d vung dam ho cua huyen Soc Son, vung chuyen ddi chan ruong trung d huyen Dong Anh va Thanh Tri Mo hinh phat trien cay an qua lau nam ket hop phat trien chan nuoi gia c im theo phuong thtic cdng nghiep ket hop chan tha vudn d Soc Son vdi su lien ket cua Cdng ty Proconco ve d£u

tu ung trudc va bao tieu san pham Mo hinh san xuat rau an toan trong nha ludi, khong su dung hoa chat, san xua't rau thuy canh hien dang phat tri&i manh d huyen Dong Anh va la mo hinh se phat trien trong tuong lai Mo hinh phat trien hoa, cay canh theo cach bo tri dan xen cac vudn hoa trong cac khu dan cu, cac khu pho vudn d khu vuc quan Tay Ho va huyen Tir Liem phai ket hop muc dfch trong hoa thuong mai vdi hoat dong tham quan, du lich M6 hinh phat trien chan nuoi thuy san theo hudng nuoi thuy dac san va thuy san sach phat trien manh d nhung noi cd nhieu ao, ho hay cdn chuyen doi chan ruong trung hieu qua tha'p sang dao ao tha ca va trdng cay an qua Nhung md hinh nong nghiep sinh thai noi tren dang tirng budc phat trien ngay cang rong khap d ngoai thanh se la hudng di quan trong de phat trien ndng nghiep ben vung cua Thu do trong tuong lai

- Thu: ba, ngoai viec bao ve va su dung tot quy da't ndng nghiep, can coi trong viec duy tri va bao ve quy rimg, nha't la rung nhiet ddi O nude ta, tinh trang chat pha rung rat nghiem trong, can chan dung va coi trong viec bao ve rirng, day manh chuong trinh trong 5 trieu ha rung Bao ve va khai thac hop

ly nguon nude, giu gin tfnh da dang sinh hoc, bao ve khong khi va khf quyen Xay dung va bao ve tot cac vudn quoc gia, cac khu bao ton, v.v

KINH TE NONG NGHIEP

1 Doi tirong mon kinh te nong nghiep

Khi xa hoi loai ngudi con phat trien d trinh do thap, nen kinh te xa hoi mdi bat dau phat trien vdi mot vai nganh san xuat chu yeu, thi cac mon khoa hoc co ban dong vai trd m d dudng, tao dieu kien cho san xuat phat trien The nhung, khi da phat trien d trinh do cao, phan cdng lao dong da di vao ti mi,

co rat nhieu nganh kinh te mdi duoc hinh thanh va phat trien Sir phat trien manh me va sau rong ay cua nen kinh te - xa hoi da lam cho cac mon khoa

hoc co ban khong the dam duong noi vi tri trudc day nfia Tit thuc tien do doi hoi su cap thiet phai ra ddi cac mon kinh te nganh Kinh te ndng nghiep

- mon hoc kinh te nganh ra ddi la tat yeu khach quan cua qua trinh a'y.Kinh te' ndng nghiep la m6n khoa hoc xa hoi No nghien ctiu khfa canh kinh te xa hoi cua hoat ddng san xuat nong nghiep Neu nhu kinh te chmh tri nghien ctiu cac quan he kinh te gitia ngudi va ngudi trong qua trinh san xuat cua xa hoi, thi kinh te ndng nghiep chi nghien ctiu cac mdi quan he do trong pham vi ndng nghiep ma thoi Dong thdi, kinh te ndng nghiep cung nghien cuu nhung net dac thu cua hoat dong san xuat ndng nghiep do su tac dong cua nhung dieu kien tu nhien, kinh te va xa hoi mang lai Kinh te ndng nghiep nghien ctiu cac quan he kinh te, quan he san xua't trong su tac dong qua lai cua luc luong san xua't va su phat trien cua ky thuat, nha't la ky thuat ndng nghiep Day la tien de vat chat cua su doi mdi cac quan he kinh te, su hoan thien cua quan he san xua't nham nang cao khong ngirng nang suat, chat luong va hieu qua cua san xua't ndng nghiep, bien doi tan goc bo mat kinh te

- xa hoi nong thon theo dinh hudng XHCN Dieu do cd nghia la kinh te ndng nghiep phai lay kinh te chmh tri va kinh te hoc vi md lam co sd ly luan cho viec nghien cuu Ddng thdi kinh te nong nghiep cd quan he mat thiet vdi cac mon khoa hoc kinh te khac, nha't la cac mon quan tri kinh doanh nong nghiep

va ky thuat ndng nghiep

2 Nhiem vu cua mon kinh te ndng nghiep

Vdi doi tuong nghien cuu nhu da phan tfch d tren, khoa hoc kinh te nong nghiep Viet Nam giai quyet cac nhiem vu sau:

- Phai nghien cuu mot cach co he thong va sau sac cac hoc thuyet kinh tekinh teh o c vi md va dac biet la he thong ly luan cua chu nghia Mac - Lenin

cd lien quan den ndng nghiep Tren co sd do van dung mot cach sang tao vao dieu kien cu the cua Viet Nam de phat trien co hieu qua nen ndng nghiep hang hoa theo hudng cong nghiep hoa, hien dai hoa

- Nghien ctiu mot cach nghiem tuc co chon loc kinh nghiem cac nude trong khu vuc va tren the gidi ve viec xay dung va phat trien ndng nghiep, tir

do tim ra nhung bai hoc bo fch cho nen nong nghiep cua nude ta, cung nhu cho ndng nghiep cua m6i vung, mdi dia phuong cu the

- Nghi6n ctiu tdng ket thuc tien xay dung va phat trien nen nong nghiep

nuoc ta, tir nhung thanh cong cung nhu that bai trong thuc te, due ket thanh bai hoc kinh nghiem de’ co the nhan ra dien rong.

- Xac dinh cho duoc phuong huong, buoc di va cac bien phap thfch hop nhat cho su phat trien co hieu qua nen nong nghiep cua dat nuoc, tirng dia phuong; van dung va thuc hien tot nhat duong loi, chu truong, chm h sach cua Dang va Nha nu6c doi voi nong nghiep nong thon va nong dan trong tirng giai doan phat trien cua dat nude

3 Phi/dng phap nghien curu mon kinh te nong nghiep

La mon khoa hoc xa hoi, kinh te nong nghiep lay chu nghia duy vat bien chung va duy vat lich sir lam co so phuong phap luan Tren co so do, kinh te nong nghiep sir dung cac phuong phap cu the nhu: phuong phap thong ke (thu thap va sir dung so lieu, phan bo, so sanh, v.v.), phuong phap phan tfch va tong hop, phuong phap chuyen khao, phuong phap chuyen gia, phuong phap RRA (dieu tra nhanh nong thon), PRA (xay dung cac du an co nguoi dan tham gia); phuong phap toan co su tham gia xir ly bang may vi tfnh, v.v

Cau hoi on tap

1 Phan tich vai tro cua nganh nong nghiep trong nen kinh te quoc dan? Ban hay thCr lien he de thay vai tro cua nganh nong nghiep trong co cau kinh te cua thanh pho

Ha Noi?

2 Phan tich nhufng dac diem cua san xuat nong nghiep noi chung va dac diem cua nong nghiep V iet Nam, tir nhCfng dac diem dat ra nhdrng van de kinh te g] dang chu y? Theo ban, nganh nong nghiep Ha Noi co dac diem gi dang chu y nhat? Vi sao?

3 Can dua tren nhting can c if gi de xay dung chien luoc phat trien nong nghiep? Dinh hudng va muc tieu phat trien nong nghiep V iet Nam den nam 2010 dupe dat ra nhu the nao? Ban hieu biet gi ve chien lupc phat trien nong nghiep thanh pho Ha Noi?

4 The nao la nen nong nghiep ben virng? B e phat trien nen nong nghiep ben vCfng can chu y nhung giai phap chu yeu gi?

6 Trinh bay va lam ro doi tupng, nhiem vu va phuong phap nghien ctiu mon kinh

te nong nghiep?

Chtfcfng 2

Kinh te nha nude trong ndng nghiep rat da dang: Cac doanh nghiep ndng nghiep 100% von nha nude, sd htiu co phan cua nha nude trong Cdng ty co phan vdi nhung ty le c d phan khac nhau thuoc sd htiu nha nude C d phan hod doanh nghiep ndng nghiep nha nude hien nay d nude ta, ve thuc chat la viec rut bdt vai trd kinh te cua nha nude ra khoi mot so linh vuc khong trong yeu, khong giu vi tri then chot trong nganh ndng nghiep.

I KHAI QUAT CHUNG v £ CAC HINH THtTC TO CHtJC SAN XUAT

TRONG NONG NGHD&P

Nong nghiep la mot nganh san xua't vat cha't, la mot bo phan ca'u thanh cua nen kinh te quoc dan Trong qua trinh san xua't nong nghiep, con ngudi khong chi tao ra san pham vat chat cho nhu cau xa hoi ma con thuc hien san xua't va tai san xua't ra nhung quan he xa hoi cua chfnh con ngudi, nhung quan he san xuat Nhung quan he nay tao thanh co so kinh te cho toan bo cac quan he tu tuong, tinh than trong nong nghiep nong thon Noi cach khac, quan he san xua't la cac quan he kinh te tao nen co sd kinh te cho su phat triln nong nghiep trong mdi quan he bien chung giua quan he san xua't vdi luc luong san xuat va vdi cac quan he xa hoi khac

Trong kinh te thi trudng, cac quan he san xua't cua ndng nghiep khong thuan nha't va rat da dang do quan he sd huu la da dang Ta't ca moi loai hinh

sd huu, moi kieu sd huu da dang trong nong nghiep lam co sd cho cac hinh thuc to chCrc san xuat kinh doanh theo phap luat deu duoc coi la mot bo phan cau thanh cua nen nong nghiep van hanh theo co che thi trudng dinh hudng

xa hoi chu nghia d nude ta Trong qua trinh phat trien, cac loai hinh sd him vira co vai trd doc lap tuong doi, vira cd su tac dong qua lai vdi nhau, nuong tua vao nhau va lien ket vdi nhau, tao thanh nen tang kinh te - mot he thong kinh te thong nha't bien chting cua nong nghiep Tmh thong nha't bien chting cua toan bo he thong kinh te nong nghiep phu hop vdi tfnh cha't va trinh do cua luc luong san xua't, la dieu kien cho su phat trien vdi toe do cao cua nong nghiep trong tung giai doan lich su khac nhau

Trong nhieu thap ky trudc thdi ky doi mdi, quan diem co ban v6 viec hinh thanh va phat trien he thong kinh te ndng nghiep d nude ta la qua d£ cao vai tro cua sd huu nha nude, dan tdi thiet lap hang loat cac xf nghiep quoc doanh trong moi linh vuc san xua't nong, lam, ngu nghiep, vdi sir tai tro rat ldn cua ngan sach nha nude Khu vuc san xuat thuoc cac thanh phan kinh te khong phai sd huu nha nude ke ca sd huu hop tac xa cung chi duoc coi la hinh thuc

sd him qua do Cac hinh thuc sd huu tu nhan chua duoc thira nhan su ton tai

va phat trien ve mat phap ly Cung vdi viec ap dung co che quan ly ke hoach hoa, tap trung bao cap, su van dong phat trien cua he thong kinh te nong nghiep nude ta theo mo hinh neu tren to ra kern hieu qua; cac tiem nang dat

dai va lao ddng khong duoc khai thac triet de; vat tir, tien vd'n bi sir dung lang phi va that thoat nhieu; ddi song nong dan va bo mat cua nong thon cham duoc cai thien.

Tir Dai hoi l£n thur VI (12/1986), Dang ta da xac dinh nen kinh te nude

ta phai chuyen han tCr nen kinh te ke hoach hoa tap trung sang nen kinh te thi trudng co su quan ly cua Nha nude theo dinh hudng xa hoi chu nghia Su chuydn d6i co y nghia rat ldn ve ly luan va thuc ti6n noi tren cua Dang ta doi hoi he thd'ng kinh te ndng nghiep phai phat trien theo dinh hudng mdi vdi dac trung mdi phu hop vdi cac quy luat kinh te thi trudng va xu the chung cua thdi dai Tren c a sd do, ndng nghiep nude ta da va dang hinh thanh va phat trien nhi£u hinh thirc to chtic san xuat kinh doanh da dang va nang dong: cac doanh nghiep ndng nghiep 100% von nha nude; cac cdng ty co phan cd ty le

co phSn nha nude cao tha'p khac nhau; cac hap tac xa va cac hinh thirc kinh

te hap tac da dang cua ndng dan nhu to doan ket san xua't, cau lac bd san xua't; cac hdi nghe nhu hoi nuoi ong, hoi nuoi ca; cac doanh nghiep tu nhan gom kinh te hd, kinh te trang trai Cac hinh thirc lien ket, lien doanh tu nguy£n giua cac to chtic kinh te se duoc thuc hien tuy thudc trinh do dat duoc cua luc luong san xua't ndng nghiep d tirng thdi ky va tirng dia phuong nha't dinh Trong cac hinh thtic to chtic san xua't phat trien da dang do thi cac ndng

ho va cac trang trai ndng, lam, thuy san duoc xac dinh la nhung dan vi kinh

te tu chu, dan vi co sd cua he thong kinh t£' ndng nghiep nhieu thanh phan

II KINH Tfi HO, KINH T& TRANG TRAI TRONG NONG N G H I$ P

1 Khai niem kinh te'trang trai

Ngay nay d cac nude deu cd thuat ngu de chi hinh thirc to chuc san xua't ndng nghiep tap trung vdi muc dich chu yeu la san xua't hang hoa Trong tieng Anh, chu “farm ” cd nghia ia khu da't, tren do cd nha nho, dung de trong trot hoac chan nuoi Thdi phong kie'n d Trung Quoc cd hoang trang, gia trang duoc hieu la trang trai cua vua, trang trai cua gia dinh C5 Viet Nam thdi Ly, Tran cd dien trang, thai a'p Ngay nay chung ta dung thuat ngu

“trang trai” hay “ndng trai” vdi nghia la khu dat tuong ddi ldn, d do san xua't ndng nghiep duoc tien hanh cd to chtic dudi su dieu hanh cua mot ngudi chu

ma phan ldn ia chu hd gia dinh ndng dan Cd th i tha'y rang “trang trai” hay

“nong trai” la thuat ngu chi hinh thuc td chuc san xuat nong nghiep mang tfnh tap trung tren mot dien tich ruong dat du Ion de san xuat nong san hang hoa vdi quy mo gia dinh la chu yeu.

Nhu vay, khai niem kinh te trang trai co the duoc trinh bay nhu sau: Trang trai la mot hinh thuc to chuc san xuat co sd trong ndng, lam, ngu, nghiep, cd muc dich chu yeu la san xuat hang hoa; tu lieu san xuat thuoc quyen sd huu hoac quyen su dung cua mot ngudi chu; san xuat duoc tien hanh tren quy md tuong doi ldn, ap dung phuong phap to chuc quan ly tien

bo va trinh do ky thuat cao; hoat dong tu chu va luon g&n vdi thi trudng.Trang trai cd nhieu loai hinh thuc khac nhau va ngudi ta cd the phan loai chung theo nhung tieu thtic khac nhau nhu: theo tfnh chat va quy md sd huu, theo phuong thtic san xuat kinh doanh, theo hinh thtic to chtic quan ly Viec phan loai cac trang trai theo tieu thtic nao hoan toan tuy thuoc vao muc dich nghien ctiu cac trang trai

Cd nhieu tieu chi de xac dinh kinh te' trang trai Theo thong tu so 69 (thang 6/2000) cua Lien Bo Ndng nghiep va Phat trien ndng thon va T6ng cuc Thd'ng ke dua ra hai tieu chi: Mot la, gia tri san luong hang hoa va dich

vu binh quan mot nam cua trang trai (doi vdi mien Bdc cd quy md 40 trieu dong va mien Nam - 50 trieu dong trd len) Hai la, quy md san xua't cua trang trai phai tuong doi ldn va vugt troi so vdi kinh te' ho nong dan tuong ting vai tung nganh san xua't va vung kinh te (quy md dien tfch va so luong dau vat nuoi) Trong hai tieu chi neu tren, tieu chi quy md gia tri san luong hang hoa hang nam cua trang trai la co ban, tieu chi thti hai - quy md san xua't cua trang trai la bo sung, la co sd de nhan dang ban dau de tren co sd do dieu tra, tfnh toan quy md gia tri san luong hang hoa va xac dinh kinh te trang trai.Hien nay, theo Thong tu sd 62/2003/TTLB/NN-TCTK ngay 20/5/2003 cua Lien Bo Ndng nghiep va Phat trien ndng thon va Tong cuc Thd'ng ke, mot

ho san xuat ndng nghiep, lam nghiep va thuy san duoc xac dinh la trang trai chi can dat mot tieu chi ve gia tri san luong hang hoa, dich vu binh quan mot nam hoac ve quy md san xuat cua trang trai

2 Nhumg dac trim g cua kinh te trang trai

Kinh te trang trai cd nhung dac trung co ban sau day:

- Muc dich true tiep cua trang trai la san xuat nong san pham hang hoa cho thi trudng Ty suat hang hoa thudng dat 70 - 80% trd len Ty suat hang hoa cang cao cang the hien ban chat va trinh do phat trien cua kinh te trang trai.

- Chu trang trai la ngudi nam mot phan hoac toan bo quyen sd huu va quyen su dung ddi vdi ruong dat, tu lieu san xuat, von va san pham lam ra

- Quy md san xuat cua trang trai trudc het la quy md dat dai duoc tap trung den muc du ldn theo yeu cau cua san xuat hang hoa, chuyen canh va tham canh, song khong nen vuot qua tarn kiem soat qua trinh san xuat - sinh hoc tren ddng ruong hoac trong chuong trai cua chu trang trai

- Trang trai cd cach thuc to chiic va quan ly tien bo nhung don gian va gon nhe vira mang tfnh gia dinh vua mang tfnh doanh nghiep

- Chu trang trai la ngudi cd y chi, cd nang luc to chtic quan ly, cd kien thirc va kinh nghiem san xuat ndng nghiep ddng thdi cd hieu biet nhat dinh

ve kinh doanh, ve thi trudng

3 Nhumg giai phap phat trien kinh te ho, kinh te'trang trai

Trong ndng nghiep nude ta tir sau doi mdi, kinh te trang trai duoc hinh thanh va phat trien tu ba nguon goc:

+ Tu kinh te ndng ho san xuat tu cap, tu tuc di dan vao kinh doanh san xuat hang hoa va trd thanh ho san xuat gidi roi chuyen len kinh te trang trai gia dinh Loai hinh trang trai nay chiem sd ddng, thong thudng khoang 60 - 80% tong sd trang trai tuy thuoc vao dieu kien cu the d tung vung, tung dia phuong

+ Mot sd ngudi trong cac bo phan dan cu khac cd kha nang kinh te bo von

ra thue dat hoac mua dat lap trang trai thue ngudi lam, tham chi thue ca ngudi quan ly Loai nay ngay cang tang them, song cung chi vao khoang 10%

+ Nhung ho nhan khoan trd thanh don vi kinh te tir chu trong cac ndng, lam trudng quoc doanh Loai trang trai nay chu yeu kinh doanh san xuat cac loai cay trdng, vat nuoi cd gia tri kinh te cao

Hien nay, trong ndng nghiep nude ta cd tren 10 trieu ndng ho, trong do cac ho trang trai chiem ty trong con rat ft, mdi khoang 15 ngan ho dang trong giai doan phat trien ban dau Do vay, viec phat trien kinh te ho, tung budc chuyen kinh te ho len kinh te trang trai theo dinh hudng xa hoi chu nghia la

van de chien luoc co ban lau dai duoc k h in g dinh trong nhieu van kien quan trong cua Dang va Nha nude ta.

3.1 Nhung giai phap trudc mat

Hien nay kinh te nong ho va nong trai dang di vao san xua't hang hoa, chiu su chi phoi cua co che thi trudng, song chua nam bat duoc thi trudng, chua biet va chua du dieu kien de to churc san xua't thfch hop voi thi trudng

Vi vay, trudc mat ve phfa N ha nuoc c£n thuc hien thong tin thi trudng cu th£

hon va trd thanh che do thudng xuyen hang nam nha't la trudc khi bat dau cac mua vu gieo trdng va thu hoach; can ti£p tuc hoan thien va cai tie'n cac chfnh sach ve cap gia'y chting nhan quyen su dung dat lau dai, ve chuyen giao cdng nghe phu hop, cd cha't lucflig va cd bao dam; ve dau tu va cho vay vd'n gan vdi cac du an kinh doanh cua cac ndng ho, cac trang trai hoac du an phat

trien ndng nghiep hang hoa cua cong ddng thon xa Ve phfa cac ndng ho,

nong trai vdi tu cach don vi kinh te co sd tu chu, can chu ddng lua chon

nganh san xuat hang hoa thiet thuc cd thi trudng tieu thu trong tdm tay va dua lai loi nhuan cao hon, tren co sd do manh dan t6 chirc lai ddng rudng cua minh, thuc hien tham canh theo dung quy trinh ky thuat; chu ddng tham gia thuc hien cac hop ddng ve dau vao vdi cac doanh nghiep dich vu vat tu ky thuat va tieu thu san pham, vdi doanh nghiep kinh doanh che bien hay kinh doanh thuong nghiep loai san pham cua ban than cac ho, cac ndng trai Hi6n nay, d nhung vung san xuat hang hoa tap trung can tfch cuc tham gia vao mdi quan he “Lien ket 4 nha” dang phat trie’n ngay cang rdng rai

3.2 Nhung giai phap co ban va lau dai

Phat trien kinh te ndng ho, kinh te trang trai theo dinh hudng xa hoi chu nghia gan lien vdi su nghiep cdng nghiep hoa da't nude la mot ndi dung quan trong trong qua trinh cdng nghiep hoa ndng nghiep va hien dai hoa ndng thon, do vay can phai thuc hien nhung giai phap co ban dudi day:

Mot la, day manh qua trinh cdng nghiep hoa, hien dai hoa ndng nghiep ndng thon, day manh viec chuye’n dich co ca'u kinh te' ndng thon Trong qua trinh chuye’n dich nay su phat trien cac nganh cdng nghiep va dich vu ndng thon se thu hut ngay cang nhieu lao dong ndng nghiep va ho ndng dan sang lam chuyen hoac lam kiem cac nganh nghe nao do ngay tren huong tran cua minh Ke't qua cua su phan cdng lao dong xa hoi "ly ndng bat ly huong", mdt