Bài giảng Phòng chống đói rét cho trâu bò trong vụ Đông - Xuân ở Sa Pa - PGS.TS. Nguyễn Xuân Trạch

Bài giảng Phòng chống đói rét cho trâu bò trong vụ Đông - Xuân ở Sa Pa - PGS.TS. Nguyễn Xuân Trạch

PHÒNG CHỐNG ĐÓI-RÉT CHO TRÂU BÒ TRONG VỤ

ĐÔNG-XUÂN Ở SA PA

PGS.TS Nguyễn Xuân Trạch

NGUYÊN NHÂN TRÂU BÒ CHẾT TRONG

ĐỢT RÉT VỪA QUA Ở SAPA

• Thức ăn-nuôi dưỡng kém

– Giá rét Î thiếu cỏ tự nhiên

– Không dự trữ rơm cỏ từ vụ hè-thu

– Không trồng cỏ vụ đông

– Cho ăn thức ăn tinh không đúng kỹ thuật Î bệnh Î chết

• Chuồng nuôi không đủ ấm

- Không có chuồng Î chết rét

– Chuồng không che chắn gió Î chết rét

– Chuồng lầy lội Î cước chân Î đỗ ngã Î chết

• Chăm sóc không tốt

– Không đưa trâu bò về chuồng khi trời rét

Ví dụ: Hộ Giàng A Cha (Sa Pả)

• Chuồng: sàn gỗ, che chắn gió khá tốt Î đủ ấm

• Chủ quan không cho vào chuồng khi trời giá rét Î1 nghéchết ngoài đồng

• Không có rơm cỏ dự trữ

• Có cắt cỏ xanh (cỏ tranh), nhưng không đủ

• Bột ngô hoà vào nước (lạnh, loãng)Î trâu không ăn

3 trâu còn sống

Ví dụ: Hộ Giàng Páo Chúng (Sa Pả)

• Không có chuồng trâu, nhốt vào bãi lầy trước

nhà

• Không có tí rơm cỏ dự trữ nào

Bãi nhốt trâu cũ

Nhà có 5 con trâu đã chết rét hết

Nhà ở

Ví dụ: Hộ Giàng S è o Dinh (Sa Pả)

• Không có chuồng trâu Î 4 con đã chết rét

• Còn 3 con nhốt ở hiên hay trong nhà, không có độn lót, chân đầy bùn Î dễ cước chân Î chết

• Không có rơm cỏ cho ăn (đang đi cắt xa, không

đáng kể) Î dễ chết đói

• Đang nấu nhiều cám cho trâu ăn Î trâu dễ chết “ no ”

Chảo cám trên bếp

Ví dụ: Hộ Giàng A Toả (Sa Pả)

• Chuồng có sàn gỗ, che chắn gió tốt

• Một số con chăn thả trên rừng có hang ấm

Nhà có 7 con trâu không chết con nào

Giải quyết thức ăn trước mắt

• Thu cắt tối đa cỏ tự nhiên (30 kg/trâu/ngày

Chú ý: Thức ăn tinh phải cho ăn cùng với

rơm cỏ (nếu cho ăn nhiều thức ăn tinh

mà không có rơm cỏ thì trâu bò sẽ chết);

không nấu chín, không hoà loãng cho

Giải pháp chuồng trại trước mắt

• Không để đọng nước, bùn đất lầy

lội (tốt nhất là làm sàn gỗ)

• Cho độn lót đủ ấm (lá cây khô…) và

thường xuyên thay để giữ khô

• Che gió giữ ấm (vải nhựa, tranh,

ván, liếp… )

• Nếu chưa có chuồng thi tạm thời

quây kín bãi nhốt hay cho trâu bò

vào nhà/hang động ấm khi trời giá

rét

Chú ý: không nhốt nơi gió lùa

Chuồng này quá trống gió

Giải pháp chăm sóc trước mắt

• Giữ chân móng khô, sạch, ấm (không để

dính bùn, phân ướt)

• Mặc áo ấm cho trâu bò (bao tải, vải bạt,

chăn, chiếu…) khi có rét

• Khi nhiệt độ dưới 10oC không chăn thả,

Sưởi ấm và cắt đủ cỏ cho ăn

• Không cho trâu bò gầy yếu cày bừa

• Cho uống nước ấm pha muối

• Đặc biệt chú ý giữ ấm và cho bê nghé

non ăn uống đầy đủ

• Sau rét: không cho chăn thả quá sớm,

cho ăn rơm cỏ khô lót dạ trước khi chăn

Không cho trâu bò làm đồng khi trời quá rét

• Xử lý trướng bụng đầy hơi

• Xử lý suy nhược tạm thời

• Tiêm phòng dịch bệnh…

CÁC GIẢI PHÁP LÂU DÀI

1 Kỹ thuật: Giải quyết đủ thức ăn

thô quanh năm

2 Nhận thức: Tăng cường nhận

thức và tính chủ động của người

dân

3 Tổ chức: Tăng cường mạng lưới

khuyến nông và thú y cơ sở

4 Chỉ đạo: Tăng cường vai trò của

cả hệ thống chính trị

1 GIẢI QUYẾT ĐỦ THỨC ĂN THÔ QUANH

TRỒNG CỎ V Ụ ĐÔNG TẬN THU CỎ TỰ NHIÊN

TẬN THU PHỤ PHẨM

GIẢI QUYẾT ĐỦ VÀ ĐỀU THỨC ĂN THÔ

QUANH NĂM

• Giành đất trồng cỏ lưu niên (cỏ Voi, Ghinê,

Goatêmala, mía…) để cho ăn xanh và chế

biến dự trữ cho vụ đông-xuân

• Trồng thêm cỏ vụ đông (ngô, cao lương,

yến mạch, cải phi điền, cây bản địa …)

• Bảo quản củ, quả, ngũ cốc (khoai, sắn,

bầu bí, ngô…)

• Chế biến, dự trữ tối đa các loại phụ phẩm

sau mỗi vụ thu hoạch (rơm rạ, ngọn mía,

cây ngô, thân lá đậu lạc, ngọn lá sắn, …)

2 TĂNG CƯỜNG NHẬN THỨC VÀ CHỦ

ĐỘNG CỦA DÂN

• Tuyên truyền vận động (thông tin

đại chúng, khuyến nông tại nhà,

các đoàn thể…)

• Xây dựng mô hình trình diễn để

dân thấy có hiệu quả và dễ làm

• Cán bộ làm trước làng nước theo

sau

• Biện pháp hành chính (cưỡng

bức, khuyến khích Î tự giác)

3 TĂNG CƯỜNG MẠNG LƯỚI KHUYẾN

• Kiểm tra, đôn đốc liên tục đối

với cấp dưới và từng hộ dân

• Có chế độ khen thưởng-kỹ

luật nghiêm minh

Ủ CHUA THỨC ĂN XANH

trong nông hộ

– Sau thu b¾p non

– Cây ng« gieo dµy

• Phụ phẩm khác:

– Ngọn lá mía

Chuẩn bị nguyên liệu ủ

Kü thuËt

ñ chua b»ng tói nylon

Bước 1: Chuẩn bị túi ủ

• Cắt túi ủ: 2,5-3,5m dài ???

• Kiểm tra túi ủ (có bị thủng

không…)

• Buộc chặt đầu dưới của túi

Bước 2: Chuẩn bị nguyên liệu và

Bước 3: Cho nguyên liệu đã

được thái vào túi nylon theo

từng lớp dày khoảng 20cm rồi

Bước 5: Rải một lớp rơm khô lên trên thức ăn ủ

chua rồi dùng dây cao su buộc chặt miệng túi

Bước 6: Để nơi râm mát, tránh

nước mưa và chuột cắn làm

hỏng túi và thức ăn ủ chua

Kiểm tra chất lượng thức ăn ủ

Thức ăn ủ có chất lượng tốt: Mùi chua nhẹ, màu vàng sáng

Thức ăn kém chất lượng: Mùi lạ, màu đen hoặc bị mốc

Lấy thức ăn ủ chua

Kiểm tra thức ăn ủ chua xem

có bị mốc không

Lấy vừa đủ lượng cho bò ăn

Đậy và buộc kín sau mỗi lần

lấy

Sử dụng thức ăn ủ chua

Tập cho bò ăn dần

Có thể cho ăn 5-7kg/100 kg thể trọng

DỰ TRỮ CỎ KHÔ

Lợi ích của việc dự trữ cỏ khô

• Dự trữ thức ăn lâu dài

• Phương pháp đơn giản

• Không cần đầu tư nhiều trang thiết bị

• Trâu bò ăn được nhiều, không gây rối

loạn tiêu hoá

Nguyên liệu làm cỏ khô

• Loại cỏ: Cỏ tự nhiên, cỏ trồng có thân cành nhỏ,

ít mọng nước

• Thời gian cắt cỏ: lúc cỏ mới ra hoa (28 – 42 ngày tái sinh)

0 5 10 15 20 25

B¾t ®Çumïa m−aProtein

Kho¸ng

Kỹ thuật làm khô cỏ

• Cắt cỏ ở giai đoạn tối ưu

• Phơi khô cho đến lúc còn 85% chất khô:

– Rải đều và mỏng phơi dưới nắng 4-5 giờ

– Cào dồn cỏ thành băng để phơi 2– 3 ngày

– Lúc có mưa nên gom cỏ thành đống, che phủ giữ

Cất trữ cỏ khô

• Đánh đống: nơi cao ráo, lót cành

cây, dá, xỉ than, hoặc dùng gạch và

cành cây, tre để kê giá đánh đống

Cỏ tốt xếp ở giữa và nén chặt, phía

trên để dốc thành mái cho thoát

nước, có thể dùng rơm, rạ, cỏ xấu

• Nên ph ối hợp với cỏ xanh, thức ăn ủ chua,

th ức ăn tinh, củ quả, rỉ mật và phụ phẩm

ch ế biến rau quả.

Tăng tỷ lệ tiêu hoá

Bò ăn được nhiều rơm hơn

Cung cấp thêm đạm cho bò

Nếu ủ rơm tươi:

• Không mất công phơi

• ít phụ thuộc vào thời tiết

• Giữ được các chất dinh

dưỡng

Xử lý (ủ) rơm bằng urê

• Bể xây

• Tói nylon

Dụng cụ để ủ rơm

• Nguyên liệu ủ:

• Dụng cụ ủ: Túi nylon hoặc bể …

Chuẩn bị

Ủ rơm trong túi nylon

cần thiết

thủng không…) v à b uộc chặt đầu dưới của túi

Bước 3: Cho rơm vào túi ủ, mỗi lớp dày khoảng 20 cm

- Rơm khô: Hoà urê vào nước và tưới đều lên rơm

- Rơm tươi: Rắc urê trực tiếp lên rơm tươi

Bước 4: Dùng chân nén chặt cho đến khi đầy túi và buộc kín túi

• Rơm ủ có chất lượng tốt: Màu nâu, vàng và có mùi hắc

• Lấy ra nhanh và buộc túi ngay không để bay mất

amoniac

Để nơi râm mát tranh hỏng túi nylon

Sử dụng cho bò ăn

• Tập cho bò ăn

─ Sáng không cho bò ăn cỏ

─ Bốc rơm, tãi ra cho bay bớt mùi hắc

─ Trộn đều với cỏ cho bò ăn, có thể trộn lẫn rỉ mật để

tăng tính ngon miệng

• Khi bò ăn quen không cần tãi ra nữa

• Cho ăn tự do theo khả năng

Thay cho lời kết

“… phương pháp bảo quản rơm tươi làm thức ăn cho đàntrâu bò đã giúp cơ sở chăn nuôi bò sữa, các trang trại,

các hộ gia đình chăn nuôi có nguồn thức ăn dự trữ

trong vụ đông…

… Việc bảo quản rơm tươi theo phương pháp của Tiến sĩ

Nguyễn Xuân Trạch rất đơn giản, dễ làm, phù hợp với

trình độ của người nông dân Rơm ủ từ 3-6 tháng có

màu vàng đậm, mềm; Trâu bò ăn rơm ủ tiêu hoá tốt, lôngmượt…”

Trích thư cám ơn của

Nguyễn Thọ Lai

Giám đốc TT NC&PT CN bò Tuyên Quang PGĐ Sở NN & PTNT Tuyên Quang

Xin cám