Chuẩn đoán nhanh và trị bệnh do ký sinh trùng ở động vật thủy sinh nuôi nước lợ mặn - Phần 1

Chuẩn đoán nhanh và trị bệnh do ký sinh trùng ở động vật thủy sinh nuôi nước lợ mặn - Phần 1

GIÁO TRÌNH MÔ UN

CHN OÁN NHANH VÀ TR BNH DO KÝ SINH TRÙNG 

NGH: CHN OÁN NHANH BNH

NG VT THY SN

Trình : S cp ngh

Tài liu này thuc loi sách giáo trình nên các ngun thông tin có th

Mi mc ích khác mang tính lch lc hoc s dng vi mc ích kinh doanh thiu lành mnh s b nghiêm cm

MÃ TÀI LIU:………

Mô un 08: Chn oán nhanh và tr bnh do ký sinh trùng  ng vt

oán nhanh và tr bnh do vi khun, nm " VTS nuôi nc l mn Giáo trình

 c biên son theo Thông t s# 31/2010/TT-BLTBXH ngày 08/10/2010 ca B tr"ng B Lao ng- Thng binh và Xã hi

- Giáo trình M08 là tài liu hng d$n giáo viên t chc vic dy hc

trình  s cp Các thông tin trong giáo trình có giá tr hng d$n giáo viên thit k và t chc các bài dy mt cách h p lý Giáo viên v$n có th thay i

gi& và bao gm 7 bài:

Ni dung ca giáo trình bao gm:

Bài 4: Chn oán và tr bnh rn cá " cá nuôi nc mn

Bài 6: Chn oán nhanh và tr bnh trùng bánh xe " cá nuôi nc mn

hn

Hà Ni, ngày tháng nm

Tham gia biên son

1 Ch biên : TS Thái Thanh Bình

2 ThS Nguy*n Th Qu+nh

3 CN ; Trung Kiên

5 ThS Trng Vn Th ng

MC LC

NG

L<I GI=I THI>U 2

M?C L?C 4

CÁC THU@T NGA CHUYÊN MÔN, CHA VIDT TET 6

MÔ UN CHFN OÁN NHANH VÀ TRW B>NH DO KÝ SINH TRÙNG [ VTS NUÔI N\=C L] M^N 7

Bài m" !u 7

Bài 1: Chn oán nhanh và tr bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn 9

1 Tác nhân gây bnh: 9

2 Du hiu bnh lý: 14

4 Chn oán bnh: 15

5 Phòng và tr bnh: 16

Bài 2: Chn oán nhanh và tr bnh sán lá n ch " cá nuôi nc l mn 18

1 Tác nhân gây bnh: 18

2 Du hiu bnh lý: 22

4 Chn oán bnh 22

5 Phòng và tr bnh: 23

5.1 Phòng bnh 23

Bài 3: Chn oán nhanh và tr bnh trùng m' neo " cá nuôi nc l mn 25

1 Tác nhân gây bnh: 25

2 Du hiu bnh lý: 25

4 Chn doán bnh: 27

5 Phòng và tr bnh: 27

Bài 4: Chn oán và tr bnh rn cá " cá nuôi nc l mn 29

1 Tác nhân gây bnh: 29

2 Du hiu bnh lý: 31

4 Chn doán bnh: 31

5 Phòng và tr bnh: 31

1 Tác nhân gây bnh: 34

2 Du hiu bnh lý: 35

4 Chn doán bnh: 36

5 Phòng và tr bnh: 36

Bài 6: Chn oán nhanh và tr bnh trùng bánh xe " cá nuôi nc l mn 38

1 Tác nhân gây bnh: 38

2 Du hiu bnh lý: 40

4 Chn doán bnh: 40

5 Phòng và x lý bnh: 40

H\=NG D_N GI`NG DfY MÔ UN 42

I V trí, tính cht ca mô un: 42

II Mc tiêu: 42

III Ni dung chính ca mô un: 42

IV Hng d$n th%c hin bài tp, bài th%c hành 43

CÁC THUT NG CHUYÊN MÔN, CH VIT TT

dinh dzng mà s#ng và phát sinh tác hi cho sinh vt kia

Ký sinh trùng: ng vt s#ng ký sinh

Vt ch (hay ký ch): Sinh vt b sinh vt khác ký sinh gây tác hi

Mô hc: Nghiên cu cu trúc rt nh', thành ph!n và chc nng ca các

mô

c quan ca c th mà chúng gây ra hoc do mt bnh gây ra có trong các m$u

ã chun b cho mô hc

ppm (parts per million): ây là n v o mt  th&ng dành cho các mt

 tng #i thp, ngh{a là 1 ph!n triu 1ppm = 1g/m3

MÔ UN CHN OÁN NHANH VÀ TR BNH DO KÝ SINH TRÙNG

Mã mô un: M08

Gii thiu mô un:

Ký sinh trùng là tác nhân gây bnh ph bin " VTS Bnh ký sinh trùng

Mô un 08: Chn oán nhanh và tr bnh do ký sinh trùng  VTS nuôi

bnh và thao tác phòng tr bnh do ký sinh trùng gây ra

Ni dung ca mô un  c tích h p gi)a dy lý thuyt và th%c hành nhm trang b cho hc viên kin thc k~ nng trong chn oán nhanh bnh do ký sinh

bc thu m$u, nhn bit và chn oán  c du hiu bnh lý và th%c hin  c các bin pháp x lý các bnh do ký sinh trùng theo quy trình k~ thut phù h p

Mô un Chn oán nhanh và tr bnh do ký sinh trùng  VTS nuôi n c

VTS nuôi nc l mn

Bài m u

Mc tiêu ca mô un:

Sau khi hc xong mô un này, hc viên:

- Hiu  c du hiu bnh lý, phng pháp chn oán, phòng và x lý bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn; bnh sán lá n ch; bnh

nc l mn do ký sinh trùng gây ra;

- Nhn bit và chn oán  c du hiu bnh lý ca sáu loi bnh trên;

- Th%c hin  c bin pháp x lý bnh sinh vt bám " tôm, cua; bnh sán

bnh trùng bánh xe " cá nuôi nc l mn do ký sinh trùng gây ra;

- Tuân th các nguyên t(c chn oán, các bc k~ thut

Ni dung chính ca mô un:

Bài m" !u

Bài 1: Chn oán nhanh và tr bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l

mn

Bài 2: Chn oán nhanh và tr bnh sán lá n ch " cá nuôi nc l

mn

Bài 3: Chn oán và tr bnh trùng m' neo " cá nuôi nc l mn

Bài 4: Chn oán và tr bnh rn cá" cá nuôi nc l mn

Bài 6: Chn oán nhanh và tr bnh trùng bánh xe " cá nuôi nc l mn

M#i quan h vi các mô un khác:

Mô un 08: Chn oán nhanh và tr bnh do ký sinh trùng  VTS nuôi

- Mô un 01 Phòng bnh tng h p là mô un trình bày  c khái nim c

bày  c các du hiu c trng ca mt s# bnh th&ng gp gây nguy him cho VTS, t ó là c s" cho nghiên cu chn oán nhanh bnh ký sinh trùng

- Mô un 02 Chn oán nhanh và x lý bnh do môi tr&ng có m#i quan môi tr&ng liên quan cht ch ti vic phát sinh và phát trin ca ký sinh trùng

Nh)ng yêu c!u #i vi hc viên:

gây bnh

trùng gây bnh và thao tác  c các bin pháp phòng tr bnh ký sinh trùng th&ng gp

Bài 1: Ch!n oán nhanh và tr" bnh sinh v#t bám  tôm, cua nuôi

n$c l% m&n M'c tiêu:

- Trình bày  c các bc chn oán nhanh bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn;

- Thu  c m$u; quan sát ánh giá  c trng thái c th ca tôm, cua; xác nh  c bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn

A Ni dung:

1 Tác nhân gây bnh:

1.1 Gii thiu:

l ng nuôi

Tác nhân gây bnh gm các gi#ng giáp xác chân t ký sinh: Sacculina,

Heterosaccus, Loxothylacus, Briarosaccus, Lernaeodiscus và Thompsonia

th&ng ký sinh " cua bin; Sylon sp ký sinh " tôm

1.2 Quan sát nhn dng:

Hình 8-2: 1- Mt bng ca cua- Rhithropanopeus harrisii có túi ngoài ln ca giáp xac chân t- Loxothylacus panopaei (

bng cua; 2- Ba tôm (Spirontocaris holmesi) nhi*m giáp xác chân t (Sylon sp)

túi ngoài g(n vi mt bng

Hình 8-3: Giáp xác chân t Sacculina sp (A- trng và u trùng cypris;

B- u trùng cypris) (m$u thu " Ngh{a Hng, Nam nh, 2004)

A

B

Hình 8-4: Cua en mang và nhi*m giáp xác chân t- Sacculina sp (Î) phát trin !y xoang !u ng%c (m$u thu " Ngh{a Hng, Nam nh, 2004)

Hình 8-5: Gh ba chm nhi*m giáp xác chân t (Sacculina sp), túi trng

Ò

Hình 8-6: Octolasmis sp- sen bin ký sinh trên mang cua " Ngh{a Hng

Hình 8-7: Giáp xác chân t (Octolasmis cor sen bin) nhi*m " cua Ngh{a

Hng (A- sen bin bám trên mang cua; B- ph!n !u ca sen bin)

B

Hình 8-8: sun (Chelonobia sp) và sun (Balanus sp) bám trên v' gh

Hình 8-9: sun bám trên v' cua

Hình 8-10: Sun bám trên v' gh

2 Du hiu bnh lý:

2.1 Du hiu bên ngoài:

2.1.1 Hot ng ca tôm bnh

2.1.2 Hot ng ca cua bnh

2.1.3 Du hiu bnh " v', ph!n ph ca tôm, cua

- Trên v', ph!n ph, mang tôm; trên ph!n ph, mt bng ca cua sinh vt bám !y

tôm, c bit gây tác hi ln " u trùng tôm và tôm nhi*m bnh vi rút

2.2 Du hiu bên trong:

xác ca cua, tôm

Giáp xác chân t s#ng " bin Chúng s#ng ký sinh trên các loài cua gh, phân b# rng kh(p các i dng Bin Vit nam rt phong phú giáp xác chân

Sacculina sp ký sinh trong xoang !u ng%c cua gh và làm chúng g!y yu, hot

4.1.2 Quan sát trng thái tôm b bnh trong ao

- Biu hin hot ng bt th&ng ca u trùng

- Biu hin sinh vt bám trên v', thân, ph!n ph tôm

4.1.3 Quan sát trng thái cua b bnh trong ao

- Biu hin hot ng bt th&ng ca u trùng

- Biu hin sinh vt bám trên ph!n ph, bng, mai cua

4.1.4 Thu m$u tôm, cua bnh

- Thu m$u tôm, cua nghi b bnh

4.2 Quan sát c th tôm:

4.2.1 Quan sát v', ph!n ph ca tôm

- Tôm yu, hot ng khó khn

- Trên v', ph!n ph, mang sinh vt bám !y

tôm, c bit gây tác hi ln " u trùng tôm và tôm nhi*m bnh vi rút

- D%a vào du hiu bnh lý và kim tra di kính lúp hoc kính hin vi 4.2 Quan sát c th cua

4.2.1 Quan sát v', ph!n ph ca cua

- Biu hin sinh vt bám trên v', thân, mang, ph!n ph cua

- D%a vào du hiu bnh lý và kim tra di kính lúp hoc kính hin vi

5 Phòng và tr bnh:

5.1 Phòng bnh:

- Lc k~ và kh trùng ngun nc

- Kh trùng áy ao: 10 - 15kg/100m2; kh trùng nc 1,5 – 2 kg/100m3(mt tháng kh trùng 2 - 4 l!n) và treo túi vôi: 2 – 4 kg/10m3

phút nhm hn ch ký sinh trùng bên ngoài cá

- Th&ng xuyên theo dõi môi tr&ng nuôi, cho n theo "4 nh: nh th&i gian, nh a im, nh cht và nh l ng"

5.2 Tr bnh:

5.2.1 Thay nc

nc thay

5.2.2 T(m tôm, cua trong dung dch fomalin

- Dùng Formalin 100-200 ppm t(m cho tôm trong 30 phút Nu dùng nng

 thp hn c!n kéo dài th&i gian

5.2.3 T(m tôm, cua trong nc oxy già (H2O2)

- T(m bng nc ôxy già (H2O2) " nng  100-150ppm trong 15-30 phút

B Câu h(i và bài t#p th)c hành:

- Câu h'i:

sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn?

+ Anh ch hãy k tên các loi thu#c, hóa cht và bin pháp phòng, x lý

bnh sinh vt bám " tôm, cua nuôi nc l mn?

- Tác nhân gây bnh gm các gi#ng giáp xác chân t ký sinh: Sacculina,

Heterosaccus, Loxothylacus, Briarosaccus, Lernaeodiscus và Thompsonia

th&ng ký sinh " cua bin; Sylon sp ký sinh " tôm

- Trùng bám !y trên thân, mang, ph!n ph làm tôm, cua yu, hot ng

-  phòng tr bnh: c!n lc k~ và kh trùng ngun nc, nh k+ bón vôi, t(m hoc phun mt s# hoá cht nh Formalin, nc oxy già (H2O2) vào b, ao

ng theo úng tiêu chun k~ thut

Bài 2: Ch!n oán nhanh và tr" bnh sán lá n ch*  cá nuôi n$c l% m&n M'c tiêu:

- Trình bày  c các bc chn oán nhanh bnh sán lá n ch " cá nuôi nc l mn;

- Thu  c m$u; quan sát ánh giá  c trng thái c th ca cá; xác nh

kin cho tác nhân nguy him xâm nhp vào bên trong c th

- Trùng gây bnh bao gm các gi#ng:

1.2 Quan sát nhn dng:

Hình 8-11: Mt s# sán lá n ch " cá bin: 1- Sessilorbis limopharynx; 2- Tonkinaxine homocerca; 3- Benedenia hoshinia; 4- Neobenedenia girellae; 5- Megalocotyle lutiani; 6- Sprostoniella multitestis; 7- Dawesia incisa

1

Hình 8-12: Mt s# sán lá n ch ký sinh trên cá bin (tt): 1- Monaxine

formionis; 2- Incisaxine dubia; 3- Lethrinaxine parva; 4- Pseudaxinoides vietnamensis;

Hình 8-13: Mt s# sán lá n ch ký sinh trên cá bin (tt): 1- Osphyobothris

multivitellatus; 2- Lutianicola haifonensis; 3- Pricea multae; 4- Pseudorhabdosynochus epinepheli

Hình 8-14: Sán lá n ch (Benedenia)- rp tr(ng ký sinh trên cá nuôi

bin

Hình 8-15: Sán lá n ch (Benedenia hoshinia) ký sinh trên da, mang cá

nuôi lng bin

2 Du hiu bnh lý:

2.1 Hot ng ca cá bnh trong ao:

- Cá ít hot ng hoc hot ng không bình th&ng, mt s# cá nm " áy

4.1.2 Quan sát trng thái cá b bnh trong ao

- Quan sát biu hin bt th&ng ca cá bnh

4.1.3 Thu m$u cá bnh

- Thu m$u cá nghi nhi*m sán lá n ch

4.2 Quan sát c th cá:

- Quan sát da, vây, mt

Quan sát sán lá n ch bám trên da, vây, m(t,

- Quan sát mang, xoang ming

Quan sát sán lá n ch bám trong mang, xoang ming

- Ly nht mang, da cá bnh, dàn m'ng trên slide sch, y lamel ri quan sát bng kính hin vi vi  phóng i <100x

5 Phòng và tr bnh:

5.1 Phòng bnh:

- Lc k~ và kh trùng ngun nc

- Kh trùng áy ao: 10 - 15kg/100m2; kh trùng nc 1,5 – 2 kg/100m3(mt tháng kh trùng 2 - 4 l!n) và treo túi vôi: 2 – 4 kg/10m3

phút nhm hn ch ký sinh trùng bên ngoài cá

- Th&ng xuyên theo dõi môi tr&ng nuôi, cho n theo "4 nh", hn ch thc n d tha

5.2 Tr bnh:

5.2.1 Thay nc

nc thay

5.2.2 T(m cá trong dung dch fomalin

- Dùng Formalin t(m nng  100-200ppm, th&i gian 30- 60 phút, chú ý

5.2.3 T(m cá trong nc oxy già (H2O2)

- T(m bng nc oxy già (H2O2) " nng  100-150ppm trong 15-30 phút

B Câu h(i và bài t#p th)c hành:

- Tác nhân gây bnh sán lá n ch " cá nuôi nc l mn là các gi#ng

sán thuc b Dactylogyridea, b Monopisthocotylidea, b Mazocraeidea trong

ó c bit nht là gi#ng Benedenia thuc b Monopisthocotylidea gây bnh

mè cá rt ph bin

la tui, nhng gây bnh nghiêm trng nht là #i vi cá hng, cá gi#ng

cá mt  quá dày, nh k+ bón vôi, t(m hoc phun mt s# hoá cht nh Formalin, H2O2 vào ao theo úng tiêu chun k~ thut

- Kh trùng áy ao: 10 - 15 kg /10 0m2; kh trùng nc 1, 5 – kg /10 0m3(mt tháng kh trùng - l!n) treo túi vôi: – kg /10 m3

phút nhm hn ch ký sinh trùng. ..

- Kh trùng áy ao: 10 - 15 kg /10 0m2; kh trùng nc 1, 5 – kg /10 0m3(mt tháng kh trùng - l!n) treo túi vôi: – kg /10 m3

phút nhm hn ch ký sinh trùng. ..

Ký sinh trùng tác nhân gây bnh ph bin " VTS Bnh ký sinh trùng

Mơ un 08: Chn ốn nhanh tr bnh ký sinh trùng  VTS nuôi

bnh thao tác phòng tr bnh ký sinh