Vài nét về cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2007 - 2010

Vài nét về cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2007 - 2010

Vài nét về cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

2007 - 2010

Lời nói đầu

Cả thế giới vừa trải qua một cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng có trong lịch sử mà hậu quả của nó vẫn còn ảnh hưởng đến hôm nay Xuất phát từ yêu cầu làm bài tập môn những NLCB của CN Mac LeNin cũng như mong muốn có thêm một tài liệu tham khảo về vấn đề khủng hoảng kinh tế thế giới hiện nay, chúng tôi Nhóm lớp Y1A với kiến thức của mình và tham khảo them các tài liệu trên mạng đã làm tập san này

Vì đây là lần đầu làm tập san nên sẽ không tránh khỏi những sai sót

Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ bạn đọc, mọi ý kiến đóng góp xin gửi về Lớp Y1A.

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

I Tổng quan về cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu

2007 – 2010

1.Thế nào là khủng hoảng kinh tế?

2.Nguyên nhân của khủng hoảng?

a.Chứng khoán hóa

b.Bong bóng thị trường nhà ở

3.Diễn biến của cuộc khủng hoảng?

II Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

I.TỔNG QUAN VỀ CUỘC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU 2007-2010

1 Thế nào là khủng hoảng kinh tế?

Khủng hoảng kinh tế: là sự suy giảm các hoạt động kinh tế kéo dài và trầm trọng hơn cả

suy thoái trong chu kỳ kinh tế.( bao gồm 3 pha: suy thoái, phục hồi,hưng thịnh)

Theo học thuyết Kinh tế chính trị của Mác-Lênin , Khủng hoảng kinh tế chỉ khoảng thời

gian biến chuyển rất nhanh sang giai đoạn suy thoái kinh tế, là căn bệnh kinh niên của chủ nghĩa tư bản và diễn ra có tính chất chu kì, trải qua những giai đoạn có liên quan kế tiếp nhau: khủng hoảng - tiêu điều - phục hồi - hưng thịnh

Bao gồm các xu hướng:

Xu hướng suy giảm tỷ suất lợi nhuận: Tích tụ tư bản gắn liền xu hướng chung

của mức độ tập trung tư bản Điều này tự nó làm giảm tỷ suất lợi nhuận rồi kìm hãm chủ nghĩa tư bản và có thể đưa đến khủng hoảng

Tiêu thụ dưới mức: Nếu giai cấp tư sản thắng thế trong cuộc đấu tranh giai cấp

với mục đích cắt giảm tiền lương và bóc lột thêm lao động, nhờ đó tăng tỷ suất giátrị thặng dư, khi đó nền kinh tế tư bản đối mặt với vấn đề thường xuyên là nhu cầutiêu dùng không tương xứng với quy mô sản xuất và tổng cầu không tương xứng với tổng cung

Sức ép lợi nhuận từ lao động: Tích tụ tư bản có thể đẩy nhu cầu thuê mướn tăng

lên và làm tăng tiền lương Nếu tiền lương tăng cao sẽ ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận và khi đạt đến một mức độ nhất định sẽ gây ra suy thoái kinh tế

Thời gian khủng hoảng làm những xung đột giữa các giai tầng trong xã hội thêm căng thẳng, đồng thời nó tái khởi động một quá trình tích tụ tư bản mới

Có thể khẳng định rằng: Khủng hoảng là giai đoạn cơ bản của chu kì kinh tế tư bản chủ

nghĩa, Mac đã từng viết “cản trở của nền sản xuất tư bản chính là tư bản”.

II NGUYÊN NHÂN CỦA KHỦNG HOẢNG

Cuộc khủng hoảng kinh tài chính thế giới 2007 – 2010 xảy ra chủ yếu do 2 nguyên nhân là

việc chứng khoán hóa không lành mạnh và vỡ bong bóng nhà đất

1.Chứng khoán hóa

Chứng khoán hóa là một phát minh lớn về công cụ tài chính bao gồm các sản phẩm như chứng khoán đảm bảo bằng tài sản thế chấp (MBS), giấy nợ đảm bảo bằng tài sản (CDO) và các loại tương tự Tuy nhiên, vì có ít nhất tới 4 loại chủ thể kinh tế liên quan đến chứng khoán hóa (thay vi 2 loại chủ thế kinh tế là người thế chấp - đi vay và tổ chức tín dụng cho vay - nhận thế chấp như giao dịch tín dụng truyền thống), sự xuất hiện của bảo hiểm cho các sản phẩm chứng khoán hóa như hợp đồng hoán đổi tổn thất tín dụng (CDS), sự ra đời của các thể chế như các thể chế mục đích đặc biệt (SPV) và những công cụ đầu tư kết cấu (SIV) để mua bán MBS và CDO, nên đã tồn tại những rủi ro gồm rủi ro đạo đức và lựa chọn trái ý Trong khi đó, nước Mĩ trước khủng hoảng không đủ năng lực giám sát các rủi ro này

Những rủi ro đã tồn tại cộng với sự cố bong bóng thị trường tài sản xảy ra thì những rủi ro này sẽ làm mất lòng tin của các bên liên quan Thêm vào đó, việc chovay liên ngân hàng sẽ làm cho những tổn thất tín dụng lây lan ra toàn hệ thống ngân hàng (một ngân hàng phá sản sẽ kéo theo nhiều ngân hàng khác phá sản) Và mất lòng tin ở người gửi tiền gây ra đột biến rút tiền gửi càng làm cho tình hình thêm nghiêm trọng và diễn ra nhanh chóng hơn

Thực tế, thị trường nhà ở bắt đầu tự điều chỉnh từ năm 2005 khiến cho giá nhà đất giảm và chất lượng tài sản đảm bảo cho các MBS và các CDO giảm theo Rủi ro mang tính hệ thống đã làm cho khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp nổ ra vào tháng 5 năm 2006 khi mà nhiều tổ chức phát hành MBS và CDO cũng như một số

tổ chức tài chính mà trong danh mục tài sản của mình có nhiều MBS và CDO sụp

đổ Tiếp theo đó, khủng hoảng tài chính nổ ra vào tháng 8 năm 2007 khi đến lượt

cả các SPV và SIV cũng sụp đổ, rồi phát triển thành khủng hoảng tài chính toàn cầu từ tháng 9/2008 khi cả những tổ chức tài chính khổng lồ như Lehman Brotherssụp đổ

2 Bong bóng thị trường nhà đất

Diễn biến thay đổi giá nhà trong thời kỳ bong bóng thị trường nhà ở.

Từ lâu nay đa số người Mĩ vay tiền từ các ngân hàng để mua nhà, với thời hạn hợpđồng từ 10 năm đến 30 năm (đó là việc bình thường) Nhưng trong 10 năm trở lại đây thị trường nhà đất phát triển mạnh, các ngân hàng và các tổ chức cho vay ào ạttiếp thị tạo ra những hợp đồng cho vay không đạt tiêu chuẩn và khuyến khích cả những người không đủ khả năng tài chính cũng đi vay tiền để mua nhà

Ngoài ra, các tổ chức cho vay còn “sáng chế” ra những hợp đồng bắt đầu với lãi

suất rất thấp trong những năm đầu và sau đó điều chỉnh lại theo lãi suất thị trường.Hậu quả là một số lớn hợp đồng cho vay không đòi được nợ Nguy hại hơn, các tổ chức tài chính phố Wall đã gom góp các hợp đồng cho vay bất động sản này lại làm tài sản bảo đảm, để phát hành trái phiếu ra thị trường tài chính quốc tế Các

loại trái phiếu này được mệnh danh là “Mortgage backed securities – MBS”,

một sản phẩm tài chính phái sinh được bảo đảm bằng những hợp đồng cho vay bấtđộng sản có thế chấp Và nó được các ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí trên toàn thế giới mua mà không biết rằng các hợp đồng cho vay bất động sản dùng để bảo đảm là không đủ tiêu chuẩn

Trong vài năm trở lại đây thị trường bất động sản liên tiếp hạ nhiệt, người đi vay

đã không có khả năng trả được nợ lại cũng rất khó bán bất động sản để trả nợ, và

kể cả bán được thì giá trị của bất động sản cũng đã giảm thấp tới mức không đủ đểthanh toán các khoản còn vay nợ Hậu quả là một số lớn hợp đồng cho vay bất động sản dùng để bảo đảm cho các trái phiếu MBS là nợ khó đòi, các trái phiếu MBS mất giá trên thị trường, thậm chí không còn mua bán được khiến cho các ngân hàng, các nhà đầu tư nắm giữ những trái phiếu này bị lỗ nặng và mất cả khả năng thanh toán

Theo ước tính trong 22.000 tỷ USD giá trị bất động sản tại Mỹ thì có tới hơn 12.000 tỷ USD là tiền đi vay, trong đó khoảng 4.000 tỷ USD là nợ xấu Các nước khác cũng bắt chước Hoa Kỳ và bán ra loại trái phiếu phái sinh MBS này trong thị trường tài chính của họ

Vì vậy trên toàn thế giới tổng số nợ bất động sản khó đòi và tổng số MBS bị

“nhiễm độc” chưa thể tính hết được Bear Stern, Indy Mac, Fannie Mae, Freddie Mac, Lehman Brothers, Meryll Lynch, Washington Mutual, Vachovia, Morgan Stanley, Goldman Sachs v.v (Mỹ), New Century Financial, Northern Rock, HBOS, Bradford & Bringley (Anh quốc), Dexia (Pháp-Bỉ-Luxembourg), Fortis, Hypo (Đức-Bỉ), Glitner (Iceland) hoặc bị lung lay hoặc bị ngã gục

Cơn chấn động tài chính ở Hoa Kỳ chắc chắn sẽ khiến nhiều thị trường tài chính, nhiều ngân hàng trên khắp thế giới bị rung động theo, bởi hàng loạt ngân hàng lớn trên thế giới đã đầu tư mua loại trái phiếu MBS này.Trầm trọng hơn nữa là những

“hợp đồng bảo lãnh nợ khó đòi”, tiếng Mỹ gọi là “Credit Default Swap – CDS” Các hợp đồng này do các tổ chức tài chính và các công ty bảo hiểm quốc tế bán ra,theo đó bên mua CDS được bên bán bảo đảm sẽ hoàn trả đầy đủ số nợ cho vay nếubên vay không trả được nợ

Bên Mỹ tổng số CDS ước tính khoảng 35 nghìn tỷ USD, và toàn thế giới khoảng 54.600 tỷ USD (theo ước tính của Hiệp hội “International Swap and Derivatives Association”)

Tập đoàn tài chính và bảo hiểm hàng đầu thế giới AIG bị đổ vỡ, một phần là do đầu tư vào MBS và phần lớn là do các hợp đồng CDS này Rồi đây, nếu thị trườngtài chính Mỹ không được giải cứu kịp thời, và thị trường tài chính thế giới bị đóng băng, các hợp đồng CDS sẽ tàn phá các ngân hàng và các định chế tài chính khác đến mức khủng khiếp chưa thể lường hết được

Tác động của cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ sẽ lan rộng ra trên khắp các thị trường tài chính phát triển vì những lí do đã nói trên Hàng loạt các ngân hàng lớn nhỏ sẽ bị sụp đổ, sẽ bị sáp nhập hoặc quốc hữu hóa Tín dụng toàn cầu sẽ bị co rút

lại Các tập đoàn sản xuất kinh doanh sẽ gặp khó khăn tiếp cận nguồn vốn vay ngắn hạn và dài hạn.

Tài sản của các ngân hàng trước và sau khi vỡ bong bóng nhà đất

Đối với từng khu vực, từng lĩnh vực, tác động sẽ khác nhau vì nó phụ thuộc vào mối quan hệ kinh tế thực tế trong lĩnh vực vay trả nợ, xuất nhập khẩu, đầu tư kỹ thuật, công nghệ, những nước nào hoặc những khu vực nào phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ sẽ chịu ảnh hưởng lớn và bị tác động trực tiếp

Điều này chúng ta thấy không ít ngân hàng lớn tại Anh và Đức đang gánh chịu tác động trực tiếp từ cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng này Còn nước nào mà quan hệ kinh tế chưa chặt chẽ lắm với Mỹ thì tác động cũng chỉ ở mức độ nào đó thôi

Dự đoán trong một vài tháng tới, sự đổ vỡ sẽ lần lượt như kiểu quân bài domino cóthể xẩy ra, chưa thể biết được cú gục ngã của Lehman Brothers và một số định chếtài chính khác của Mỹ sẽ còn kéo thêm bao nhiêu ngân hàng, tổ chức tài chính, bảo hiểm đi vào kết cục giống như vậy bởi nguy cơ thiếu thanh khoản

Cơn chấn động tài chính ở Hoa Kỳ chắc chắn sẽ khiến nhiều thị trường tài chính, nhiều ngân hàng trên khắp thế giới bị rung động theo Có rất nhiều ngân hàng từ châu Á sang châu Âu đều đã cho Lehman Brothers và các ngân hàng Mỹ trên bờ phá sản vay những số tiền rất lớn.Ngoài ra, có nhiều ngân hàng quốc tế đã bị

“nhiễm độc” với trái phiếu MBS và các hợp đồng CDS.

3.

Diễn tiến của khủng hoảng

Tình hình phá sản 2007-2008

Mĩ là điểm xuất phát là trung tâm của cuộc khủng hoảng.

Ngay sau đó nó nhanh chóng lan ra Châu Âu, Châu Á và toàn thế giới Nếu khủng hoảng

ở thập niên 70 của thế kỉ XIX có thể đổ lỗi cho các nguyên nhân như chiến tranh ở Iran, cuộc cách mạng ở một số quốc gia và khủng hoảng chỉ liên quan đến sự suy giảm GDP Còn khủng hoảng lần này là tồi tệ nhất, nó tác động đồng bộ lên nền kinh tế toàn cầu Khủng hoảng lần này là do sự yếu kém, do kinh tế thị trường, các nền kinh tế bị lạm phát quá lớn… Trong đó những nước có nền kinh tế dựa vào xuất khẩu là bị ảnh hưởng nặng

nề nhất

Mĩ:

Cuối 2005 Ngay khi bong bóng nhà ở vỡ kinh tế Mĩ bắt đầu tăng trưởng chậm lại,

dẫn tới các khoảng vay không trả nổi của người đầu tư nhà đối với các tổ chức tài chính ở nước này

Giữa 2007, những tổ chức đầu tiên của Mĩ liên quan đến tín dụng nhà ở bị phá

sản Giá chứng khoán Mĩ bắt đầu giảm dần

10/2008 sự đổ vỡ tài chính lên đến cực điểm khi cả những ngân hàng khổng lồ và

lâu đời từng sống sót qua những cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế trước đây như Lemah Brothers, Morgan Stanley, Citigroups, AIG,… cũng lâm nạn, tình trạng đói tín dụng xuất hiện làm cho khu vực kinh tế thực của Mĩ cũng rơi vào tìnhthế khó khăn, điển hình là cuộc khủng hoảng chế tạo ô tô ở Mĩ

Theo Krugman thì thất bại của những qui định quản lí tài chính đang nhanh chóng thoát khỏi vòng cương tỏa của nhà nước, đẩy nước Mĩ và thế giới vào cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ những năm 1930 trở lại đây Và chỉ khi nào nhà nước Mĩ

kiểm soát được tình hình thì kinh tế mới hết khủng hoảng : “ Chúng ta đã chạm

đáy của khủng hoảng và chúng ta nằm ịch ở đó chứ chưa bật dậy được” Nền

kinh tế thế giới sẽ hồi phục sau 5 năm nữa Krugman nhận định

Báo cáo của bộ trưởng thương mại Mĩ cho biết, trong tháng 1/2008 số đơn đặt hàng mua các sản phẩm của các nhà máy ở Mĩ giảm 2,5% so với mức giảm 2% trong tháng 12/2007,đây là mức giảm lớn nhất trong 5 tháng qua Chỉ số hoạt độngdịch vụ trong tháng 2 là 49,3 điểm và trong tháng 1 là 44,6 điểm Hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng làm ăn ế ẩm này là do hai cuộc khủng hoảng trong lĩnh vực đĩa ốc và thị trường tài chính ứng dụng

Theo thống kê của Bộ Thương mại Mĩ cho thấy, theo đà suy giảm kinh tế, năng suất lao động của công nhân Mĩ trong 3 tháng cuối năm 2007 cũng bị giảm đi trông thấy, chỉ tăng với tốc độ 1,9% so với mức tăng kỉ lục 6,3% trong quý

3/2007.Năng suất lao động tăng chậm làm cho chi phí sản xuất gia tăng 2,6% trong quý cuối cùng của năm 2007 Mức độ thuê mướn tư nhân của khu vục kinh

tế tư nhân của Mĩ trong hai năm nay cũng thấp nhất trong 5 năm qua Theo kết quảcủa một cuộc khảo sát công bố ngày 6/3, phần lớn các nhà kinh tế hàng đầu của

Mĩ cho rằng nền kinh tế Mĩ đã sẵn sàng rơi vào suy thoái, hoặc sẽ rơi vào suy thoái trong 6 tháng tới Hầu hết các nhà điều hành đượ hỏi nhận định công ti của

họ không tránh khỏi sự ảnh hưởng của cuộc suy thoái này

Trong khi đó, số lượng nhà tịch thu do gán nợ tiếp tục đà gia tăng tơi mức kỉ lục mới trong 22 năm qua ở tất cả các bang và các địa phương của Mĩ Theo đó, thị trường chứng khoáng Mĩ những ngày qua đã điêu đứng vì giới đầu tư bán đổ bán tháo cổ phiếu

Theo kết quả khảo sát của hiệp hội các nhà kinh tế và kinh doanh toàn quốc( Mĩ ) công bố tuần trước cũng cho biết 45% nhà kinh tế tiên đoán về sự suy thoái kinh tế

Mĩ trong năm 2008

Sự khủng hoảng và suy thoái ở Mĩ mở màn cho hàng loạt khủng hoảng và suy thoái của các nước khác trên thế giới đặc biệt là hệ thống tín dụng và ngân hàng

Hệ thống ngân hàng

Nhiều tổ chức tài chính của các nước phát triển, nhất là các nước ở Châu Âu, cũng tham

dự vào thị trường tín dụng nhà ở thứ cấp ở Mĩ, chính vì vậy bong bóng nhà ở ở Mĩ bị vỡ cũng làm các tổ chức tài chính này gặp nguy hiểm tương tự như các tổ chức tài chính ở

Mĩ Những nước Châu Âu bị rối loạn tài chính nặng nhất là Anh, Iceland, Ireland, Bỉ và Tây Ban Nha

Anh

9 / 2007 Nothern Rock bị tình trạng đột biến rút tiền gửi và hậu quả là phải chịu

quốc hữu hóa Đột biến rút tiền gửi còn làm căng thẳng các ngân hàng khác của nước này

2008 đến lượt Brandford & Bingley plc phải chịu chia nhỏ thành hai công ti riêng

biệt Các ngân hàng khác phải chịu đổi chủ sỡ hữu bao gồm Catholic Building Society phải chịu sự giám sát đặc biệt của chính phủ

Iceland

Khủng hoảng ngân hàng trên diện rộng Ngay quí I năm 2008, GDP của

Iceland giảm 1,5%( mức giảm lớn nhất kể từ năm 1983), Glitnir, Straumur Investerment Bank và nhiều ngân hàng khác bị quốc hữu hóa

2008 xếp hạng tín dụng của ngân hàng Ireland bị giảm, khiến cho giá cổ phiếu

của ngân hàng này sụt ghê gớm, giá cổ phiếu tại thời điểm đầu tháng 3/2008 giảm tới 99% so với giá đỉnh cao năm 2007 Đầu năm 2009 Anglo Irish Bank

bị quốc hữu hóa Allies Irish Bank cũng phải chịu tình trạng cổ phiếu mất giá

ghê gớm và phải chấp nhận cải cách để nhận được khoản vay tái cơ cấu của chính phủ.

Bỉ cuối năm 2008, Fortis bắt đầu bán dần, chỉ còn lại các dịch vụ kinh doanh bảo

hiểm Dexia chịu khoảng lỗ 3,3 tỉ Euro và phải xin chính phủ Bỉ cho vay để củng cố

Hà Lan để đảm bảo hệ số an toàn vốn, ING Group đã phải xin chính phủ Hà Lan

cho vay

Đức ngay từ đầu năm 2008, người ta phát hiện ra rằng Bayern LB đã chịu những

khoảng lỗ lớn do tham gia vào thi trường tín dụng nhà ở thứ cấp ở Mĩ Sau đó ngân hàng này đã cầu xin sự giúp đỡ của chính phủ LB Đức

Thị trường chứng khoán

Chỉ số bình quân công nghiệp Dow-Jones giảm liên tục từ cuối quý III năm 2007\

9/3/2009 chỉ số bình quân công nghiệp Dow Jones lúc đóng cửa là 6.547,05 thấp

nhất kể từ tháng 4 năm 1997 Chỉ trong 6 tuần lễ chỉ số này đã sụt tới 20%

Các thị trường chứng khoán lớn của thế giới ở New York, London, Paris,

Frankfurt, Tokyo đều có thời điểm sụt giá lớn lịch sử

Ở châu Âu, chỉ số FTSE 100 từ mức 4789,79 xuống còn 4699,82