VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG VIỆC GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ

LỜI CẢM ƠNTrong quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp em nhận được sựhướng dẫn, chỉ bảo tận tình của cô giáo hướng dẫn, sự quan tâm giúp đỡnhiệt tình của anh chị khóa trên và bạn bè c

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp em nhận được sựhướng dẫn, chỉ bảo tận tình của cô giáo hướng dẫn, sự quan tâm giúp đỡnhiệt tình của anh chị khóa trên và bạn bè cùng khóa tham gia học tập vànghiên cứu ở tổ bộ môn Chủ nghĩa xã hội khoa học,… đã giúp đỡ, độngviên em hoàn thành khóa luân tốt nghiệp “ Vai trò của gia đình trong việcgiáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ở thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ”

Em xin gửi lời cảm ơn tới thầy giáo TS Nguyễn Văn Long cùng cácthầy cô trong chuyên ban Chủ nghĩa xã hội khoa học Các thầy cô đã địnhhướng cho em trong việc lựa chọn khóa luận tốt nghiệp và phân công cán

bộ, các thầy cô hướng dẫn

Em xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới cô giáo TS Nguyễn Thị PhươngThủy- người đã hướng dẫn trực tiếp, quan tâm, giảng dạy và đóng gópnhững ý kiến quý báu, sửa chữa thiếu sót trong suốt thời gian em thực hiệnkhóa luận

Em cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc tới Hội Liên Hiệp Phụ Nữ thànhphố Việt Trì, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe sinh sản, Ủy ban Bảo vệ Trẻ

em, Tòa án nhân dân và Công an thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ đã tạođiều kiên thuận lợi, cung cấp tài liệu có liên quan để em hoàn thành tốtkhóa luận tốt nghiệp này

Trong quá trình nghiên cứu, do hạn chế về vốn kiến thức, điều kiện

về thời gian có hạn nên khóa luận của em không tránh khỏi hạn chế, thiếusót Vì vậy, em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô vàcác bạn để công trình nghiên cứu sau đạt kết quả cao hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4 năm 2014

Sinh viên Dương Thị Thúy Nguyệt

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

7 Kết cấu của đề tài 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: GIA ĐÌNH VỚI VAI TRÒ GIÁO DỤC GIỚI TÍNH 5

CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 5

1.1 GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG GIA ĐÌNH 5

1.1.1 Gia đình và chức năng của gia đình 5

1.1.2 Giáo dục giới tính trong gia đình 13

1.2 TRẺ VỊ THÀNH NIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 15

1.2.1 Khái niệm trẻ vị thành niên 15

1.2.2 Một số đặc điểm tâm sinh lý của trẻ vị thành niên 18

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ GIA ĐÌNH TRONG VIỆC GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ 34 2.1 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ 34 2.2 THỰC TRẠNG CỦA GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TRONG GIA ĐÌNH Ở THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ- TỈNH PHÚ THỌ 37

2.2.1 Những thành tựu đạt được 37

2.2.2 Những hạn chế 43

2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến việc giáo dục giới tính trong gia đình hiệu quả chưa cao 54

2.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TRONG GIA ĐÌNH Ở

THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ 59

2.3.1 Nâng cao hiểu biết và nhận thức của cha mẹ về giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên 59

2.3.2 Xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc 63

2.3.3 Đổi mới nội dung giáo dục cho hợp lý và phương pháp giáo dục có hiệu quả 66

2.3.4 Tăng cường sự phối kết hợp giữa gia đình, nhà trường, và xã hội trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên 70

2.3.5 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thông tin đại chúng nhằm tăng cường hiệu quả trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76

KIẾN NGHỊ 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, nơi con người sinh ra và lớn lên, là môitrường để mỗi chúng ta trưởng thành rèn luyện nhân cách Các thành viêntrong gia đình có tác động to lớn đến việc giáo dục thế hệ trẻ về mọi mặtnhư quan tâm, chăm lo, theo dõi và giúp đỡ các em hình thành và phát triểnnhân cách, đạo đức Không chỉ vậy, các bậc cha mẹ cũng như những ngườilớn tuổi trong gia đình phải gương mẫu, bao dung độ lượng, là tấm gươngsáng cho lớp trẻ học tập, noi theo

Giáo dục là một trong những chức năng cơ bản của gia đình Xã hộingày càng phát triển thì tầm quan trọng của giáo dục gia đình đối với thế hệtrẻ ngày cấp thiết Giáo dục gia đình sẽ hướng dẫn cho trẻ nhận thức đúngđắn về những giá trị đích thực, những chuẩn mực và khuôn mẫu xã hội,những bổn phận, nghĩa vụ và quyền lợi, cũng như trật tự trong gia đình vàngoài xã hội

Trong giáo dục gia đình, giáo dục giới tính là nội dung quan trọngnhằm nâng cao sự hiểu biết về vấn đề giới tính, chăm sóc sức khỏe cho bảnthân cũng như cho mọi người trong gia đình Giáo dục giới tính trong giađình có tác động rất lớn đối với việc hình thành và phát triển nhân cách vớinhững nội dung như: giáo dục về sức khỏe sinh sản, quyền sinh sản, cácquan hệ tình cảm và các trách nhiệm của nó đối với gia đình và xã hội

Thực trạng hiện nay cho thấy bên cạnh những tác động tích cực củaviệc giáo dục giới tính trong gia đình thì không ít gia đình phải trả giá choviệc lơi lỏng nhiệm vụ này Chúng ta không thể ngờ rằng những vụ án giếtngười, hiếp dâm, nạo phá thai, diễn ra khó kiểm soát Điều này là do tráchnhiệm lớn từ phía gia đình Do vậy vấn đề đề đặt ra hiện nay là phải đề caovai trò của gia đình trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niênkhông chỉ cần thiết cho xã hội nói chung và mà còn cho mỗi gia đình nóiriêng bởi xã hội luôn luôn vận động và phát triển không ngừng, song giáo

dục gia đình vẫn luôn ảnh hưởng lâu dài và toàn diện đối với mỗi cá nhântrong suốt cuộc đời Giáo dục trong nhà trường và xã hội là rất quan trọng,tuy nhiên nó chỉ có hiệu quả khi lấy việc giáo dục trong gia đình làm cơ sở.

Thành phố Việt Trì là vùng có điều kiện phát triển kinh tế- xã hộicao của tỉnh Phú Thọ Sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa dựa trên việc chú trọng đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước mang lại nhiều thành quả cho vùng như đời sống củanhân dân không ngừng tăng lên, trẻ em được phát triển toàn diện Bên cạnh

đó là những mặt trái đáng báo động của môi trường xã hội, lối sống thựcdụng của phương Tây, tiếp xúc với văn hóa phẩm độc hại gây ảnh hưởngxấu đến giới tính của các em Nhiều gia đình dạy con thì ít mà dỗ con thìnhiều, hoặc cũng có thể do các bậc cha mẹ ngại khi nói tới vấn đề giới tínhhay thiếu kiến thức về vấn đề giáo dục giới tính cho trẻ cho nên hiệu quảgiáo dục giới tính trong gia đình còn thấp Cho nên đây chính là vấn đề cầnphải đề cập đến và giải quyết mà tôi nhận thấy khi nghiên cứu tình hìnhthực tế ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ hiện nay Để có được những chủnhân tương lai của đất nước phát triển toàn diện trên cả 3 mặt thể lực, tâmlực, trí lực thì đã đến lúc các bậc cha mẹ, các cơ quan chức năng có sự nhìnnhận đầy đủ, khách quan, chính xác hơn vai trò của việc giáo dục giới tínhcho trẻ vị thành niên trong sự nghiệp giáo dục để đưa ra những giải pháp cụthể và thích đáng cho giáo dục gia đình do đó tôi đã chọn đề tài "Vai tròcủa gia đình trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ở thành phốViệt Trì, tỉnh Phú Thọ" làm đề tài khóa luận cho mình

2 Tình hình nghiên cứu

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của gia đình nói chung

và trong giáo dục giới tính nói riêng đã được công bố Trong các công trình

ấy phải kể đến:"Giáo dục trong gia đình Mác"của Pê-tréc-nhi-cô-va, doNhà xuất bản thanh niên phát hành năm 1977;"Nói chuyện về gia đình"củaAMacarenco do nhà xuất bản Kim Đồng phát hành năm 1997 Đề tài cấpNhà nước KX-07-09: "Gia đình và vấn đề giáo dục gia đình trong sự hìnhthành và phát triển nhân cách con người Việt Nam"của trung tâm nghiên

cứu gia đình và phụ nữ,do Giáo sư Lê Thi làm chủ biên, Nhà xuất bảnKhoa học xã hội, Hà Nội,1995."Gia đình Việt Nam với chức năng xã hộihóa"của Tiến sĩ Lê Ngọc Văn, Nhà xuất bản Giáo dục, 1996 công trìnhnghiên cứu:"Giáo dục gia đình"của tác giả Phạm Khắc Chương, Nhà xuấtbản giáo dục, 1998 Ngoài ra còn có rất nhiều các tác phẩm, sách báo, tàiliệu của các tác giả đề cập đến vai trò của giáo dục trong gia đình.

Các đề tài trên ít nhiều nói đến vai trò của giáo dục trong gia đìnhđối với thế hệ trẻ- tương lai của đất nước nhưng chưa có đề tài nào đề cậptới thực trạng và giải pháp về vai trò của gia đình trong việc giáo dục giớitính cho trẻ vị thành niên ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ hiện nay Trên

cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu của các tác giả trước đó tôi viết

khóa luận "Vai trò của gia đình trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ"để đóng góp một phần

nhỏ trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ở thành phố Việt Trì,tỉnh Phú Thọ nới riêng và đất nước nói chung

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở làm rõ thực trạng giáo dục giới tính của gia đình đới vớilứa tuổi vị thành niên, khóa luận đề xuất một số giải pháp nhằm nâng caovai trò của gia đình trong giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ở thànhphố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ hiện nay

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Thứ nhất, làm rõ các khái niệm"gia đình","giáo dục gia đình", chứcnăng của giáo dục gia đình và đặc biệt là nội dung, sự cần thiết giáo dụcgiới tính của gia đình

Thứ hai, đánh giá thực trạng giáo dục giới tính trong gia đình ở thànhphố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ hiện nay và đưa ra những hạn chế cần khắc phục

Thứ ba, đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của gia đìnhtrong việc giáo dục giới tính ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ nói riêng

và đất nước nói chung trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Khóa luận nghiên cứu vai trò của gia đình trong việc giáo dục giớitính đối với lứa tuổi vị thành niên đang được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáodục trong gia đình

- Phạm vi nghiên cứu:

Vai trò của gia đình trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thànhniên ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam là cơ sở lýluận nghiên cứu khóa luận

Khóa luận sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, logic, kếthợp với phương pháp thu thập tài liệu, đối chiếu, so sánh và sử dụng một sốkết quả điều tra xã hội học hoặc số liệu thống kê của các cơ quan nghiêncứu, công trình nghiên cứu đã được công bố

6 Đóng góp của khóa luận

Đề tài làm rõ và sâu sắc hơn về vai trò của gia đình trong việc giáodục giới tính đối với trẻ vị thành niên hiện nay

Đề xuất một số phương hướng và giải pháp cụ thể nhằm nâng caovai trò của gia đình trong việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên ởthành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ cũng như các địa phương khác trong thời

kì đổi mới

Những quan điểm, đánh giá, kết luận khoa học trong khóa luận cóthể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu về giáo dục giađình nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tàiđược kết cấu thành 2 chương, 6 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: GIA ĐÌNH VỚI VAI TRÒ GIÁO DỤC GIỚI TÍNH

CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 1.1 GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG GIA ĐÌNH

1.1.1 Gia đình và chức năng của gia đình

Gia đình là một tổ chức đời sống cộng đồng của con người, một thiếtchế van hóa- xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ

sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáodục giữa các thành viên Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, mộthình ảnh thu nhỏ cơ bản nhất của xã hội

Gia đình là một cộng đồng xã hội đặc thù, đã xuất hiện rất sớm tronglịch sử, có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội loàingười Gia đình biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau Trong thực tế,

sự tồn tại của gia đình rất đa dạng, phong phú Chẳng hạn gia đình có thể làmột người đàn ông kết hôn với một người đàn bà; hoặc chỉ có một tronghai người sống với các con của họ hoặc một người đần ông kết hôn với mộtngười đàn bà cùng con nuôi của họ; hoặc một cặp vợ chồng cùng các conkhông có chứng nhận kết hôn; hoặc một cặp vợ chồng cùng với các consống với ông bà cha mẹ;… Do đó, khi nghiên cứu về gia đình, việc xácđịnh nội hàm của khái niệm gia đình gặp không ít khó khăn Đến nay cónhiều khoa học nghiên cứu về gia đình, mọi khoa học tiếp cận ở những góc

độ nhất định nhằm mục đích khái quát những yếu tố cơ bản, đặc thù củacộng đồng gia đình phù hợp với mục đích nghiên cứu của mình, nhưng cònthiếu vắng một định nghĩa dưới góc độ chính trị- xã hội một cách đầy đủ vàngắn gọn nhất Dưới đây là một số định nghĩa về gia đình:

Gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng cùng sống chung và

có ngân sách chung (Theo UNESCO định nghĩa).[21,269]

Một số học giả nước ngoài đã định nghĩa gia đình như sau:

Theo Xéc- mai- nơ trong cuốn “ 142 tình huống giáo dục gia đình”nhà xuất bản Giáo dục 1991 cho rằng: “Gia đình là một nhóm người chungsống với nhau trong một mái nhà có quan hệ hôn nhân và huyết thống và cónền kinh tế chung” [1,36].

Gia đình là một nhóm xã hội được quy định bởi ba đặc điểm nổi bậtbắt nguồn từ hôn nhân, bao gồm vợ chồng, con cái phát sinh từ hôn phốicủa đôi nam nữ Tuy nhiên, trong gia đình có mặt của những người họhàng, bà con hoặc con nuôi; họ gắn bó với nhau bởi nghĩa vụ và quyền lợi,

có tính chất kinh tế và sự cấm đoán tình dục giữa các thành viên (theo LeviStraus)

Trong tác phẩm"Nguồn gốc của gia đình của chế độ tư hữu và nhànước"Mác- Ăngghen định nghĩa:"Hằng ngày tái sản xuất ra bản thân mình,

co người còn tạo ra những người sinh sôi, nảy nở đó là quan hệ vợ chồng;cha mẹ với con cái đó là gia đình” [19,42]

Khi bàn về khái niệm gia đình, Liên Hợp Quốc cũng đã nhấn mạnh:Gia đình là một thể chế có tính toàn cầu, nhưng lại có những hình thức, vaitrò khác nhau và thay đổi từ nền văn minh này sang nền văn minh khác,dân tộc này sang dân tộc khác Không có định nghĩa gia đình chung ápdụng cho mọi thời đại Hướng tới việc xây dựng gia đình bền vững, tổ chứcUNESCO của Liên Hợp Quốc đã quyết định lấy năm 1994 là năm quốc tếgia đình và thống nhất khẳng định: Gia đình là một yếu tố tự nhiên và cơbản, một đơn vị kinh tế của xã hội Gia đình được coi như là một giá trị vôcùng quý báu của nhân loại, cần được giữ gìn và phát huy Trên tinh thần

đó, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về gia đình:"Gia đình là một nhómngười có quan hệ họ hàng, cùng sống chung và có ngân sách chung”[21,269]

Theo Giáo sư Lê Thi: Khái niệm gia đình được sử dụng để chỉ mộtnhóm xã hội hình thành trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyếtthống nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó và cung chung sống (cha, mẹ, con

cái, ông bà, họ hang, nội ngoại) Đồng thời, trong gia đình cũng có thể baogồm một số người được nuôi dưỡng, tuy không có quan hệ huyết thống.Các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi(Kinh tế, văn hóa, tình cảm), giữa họ có những điều rằng buộc có tính pháp

lý, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ (được ghi rõ trong Luật hôn nhân vàgia đình của nước ta) Đồng thời, gia đình cũng có những quyết định rõràng về quyền được phép và những cấm đoán trong quan hệ tình dục giữacác thành viên [21,20-21] Định nghĩa này hợp lý về cả khoa học và đạo lýcon người Việt Nam song vẫn chưa giải thích được sự xuất hiện loại giađình truyền thống ở Việt Nam, gia đình không có tính pháp lý

Khái niệm gia đình mang tính pháp lý ở Việt Nam được ghi trongluật hôn nhân và gia đình năm 2000 (Điều 8):"Gia đình là tập hợp nhữngngười gắn bó với nhau theo hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan

hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau theoquy định của Luật này” [17,4]

Từ những quan niệm trên có thể xác định: Gia đình là một hình thức

tổ chức đời sống cộng đồng của con người, một thiết chế văn hóa xã hộiđặc thù được hình thành, tồn tại, phát triển trên cơ sở quan hệ hôn nhân vàquan hệ huyết thống, quan hệ chăm sóc và quan hệ nuôi dưỡng giữa cácthành viên Trên thực tế có thể vận dụng nội hàm gia đình ở nhiều cách tiếpcận, chính vì thế khi bàn về khái niệm gia đình, văn bản Liên hợp quốcnhấn mạnh: Gia đình là một thể chế có tính toàn cầu nhưng lại có nhữnghình thức và vai trò khác nhau thay đổi từ nền văn minh này sang nền vănminh khác, dân tộc này sang dân tộc kia Do đó, không thể đưa ra một địnhnghĩa gia đình chung áp dụng cho mọi thời đại

Gia đình được hình thành trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệhuyết thống

Quan hệ hôn nhân là sự liên kết giữa các cá nhân (nam- nữ) theo quyđịnh của pháp luật hay nhà thờ, nhằm để chung sống với nhau và xây dựng

gia đình hạnh phúc Trong xã hội có giai cấp, quan hệ hôn nhân cũng mangtính giai cấp Giai cấp thống trị dung pháp luật để điều chỉnh quan hệ hônnhân cho phù hợp với ý chí và lợi ích của giai cấp mình.

Quan hệ huyết thống là quan hệ giữa cha mẹ và con cái Quan hệ này là

sự tiếp tục và là hệ quả tất yếu của quan hệ hôn nhân chính đáng và hợp pháp

Ngoài hai mối quan hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyếtthống thì còn có quan hệ nuôi dưỡng và quan hệ quần tụ Quan hệ nuôidưỡng là quan hệ hình thành giữa chủ thể và đối tượng được nuôi dưỡng,

họ gắn bó với nhau bởi những quyền lời và nghĩa vụ được dư luận ủng hộ.Quan hệ quần tụ trong một không gian sinh tồn là những thành viên sốngchung với nhau dưới một mái nhà, kể cả những lúc xa vắng, họ vẫn cónhững mối quan hệ khăng khít với chỗ ở, tổ ấm chung của họ

Do đó, mặc dù trên thế giới mỗi một quốc gia đều có những nền vănhóa khác nhau, lối sống khác nhau nên có nhiều hình thức, cấu trúc giađình khác nhau nên khó có thể đưa ra một định nghĩa hoàn hảo về gia đìnhcho mọi nền văn hóa

Gia đình không chỉ có vai trò to lớn là duy trì nòi giống mà còn làmôi trường nuôi dưỡng nhân cách của con người Giáo dục gia đình có vịtrí vô cùng quan trọng trong việc đào tạo, nuôi dưỡng, phát triển toàn diệncon người mới cho xã hội Do đó, không chỉ giáo dục trong nhà trường vàngoài xã hội thì chúng ta phải phát huy vai trò của gia đình trong việc giáodục đạo đức cho trẻ vị thành niên ở Việt Nam nói chung và ở thành phốViệt Trì, tỉnh Phú Thọ nói riêng

Gia đình là tế bào của xã hội và không có thiết chế xã hội nào thay thếđược Gia đình có nhiều chức năng đặc biệt mà cơ bản là những chức năng:

- Chức năng tái sản xuất ra con người

- Chức năng giáo dục

- Chức năng tổ chức đời sống gia đình

- Chức năng kinh tế

- Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm- sinh lý, tình cảm.

Gia đình với chức năng duy trì nòi giống (Tái sản xuất ra con người)

là một trong những chức năng quan trọng để đưa xã hội phát triển theochiều hướng đi lên Tuy nhiên chức năng này phải thực hiện một cách hoànhảo để không đưa xã hội đi lệch lạc, bị thụt lùi và diệt vong TheoĂngghen:"Theo quan điểm duy vật nhân tố quyết định trong lịch sử suycho cùng là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt, thức ăn, quần áo, nhà ở và công cụcần thiết để sản xuất ra những thứ đó Mặt khác, là sự sản xuất ra bản thâncon người duy trì nòi giống […] quyết định sức sản xuất trên Một mặt dotrình độ phát triển của lao động, mặt khác do trình độ phát triển của giađình” [19,6] Tầm quan trọng ấy của gia đình được thể hiện trong tất cảnhững 5 chức năng nói trên và những chức năng này có mối quan hệ khăngkhít, tác động ảnh hưởng lẫn nhau Các chức năng này ở mỗi một giai đoạnlịch sử khác nhau nó cũng có thể thay đổi và thậm chí làm mất đi nhưng nócũng có thể xuất hiện, phát triển thêm ở những giai đoạn sau Ví dụ nhưtrong xã hội phong kiến, trai thì năm thê bảy thiếp, gái thì chính chuyên chỉ

có một chồng Người đàn ông trong gia đình là trụ cột và kinh tế trong giađình tồn tại kiểu gia trưởng Trong xã hội tư bản chủ nghĩa và chủ nghĩacộng sản (giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội) thì nam nữ đã có sự bình đẳngtrong công việc, xã hội đã và đang tạo điều kiện phát triển và xây dựng giađình mới có đầy đủ phương tiện xã hội hóa con cái, đặc biệt là trẻ em tronggia đình

Để cung cấp lực lượng lao động cho xã hội, gia đình không chỉ cóchức năng duy trì nòi giống mà còn thực hiện chức năng giáo dục nhằmhình thành nhân cách con người, thực hiện quá trình xã hội hóa cá nhân –

đó là quá trình đưa cá nhân vào các quan hệ xã hội Xã hội hóa cá nhân làquá trình cá nhân chiếm lĩnh những chuẩn mực xã hội, những giá trị vănhóa chung của dân tộc trong đó gia đình là môi trường xã hội hóa đầu tiên

và quan trọng cho mọi con người Xã hội hóa trong gia đình góp phần

chuyển con người sinh học sang con người xã hội, hình thành nên nhân cáchđầu đời cho mọi đứa trẻ Thực hiện chức năng này, mọi gia đình phải chú ýnâng cao trình độ mọi mặt của các bậc cha mẹ Các thế hệ trong gia đìnhphải chuẩn bị đầu đủ các yếu tố vật chất, điều kiện sinh hoạt, tiện nghi củagia đình, đồng thời phải nâng cao giá trị đạo đức, môi trường tâm lí, tìnhcảm, nếp sống, gia phong của gia đình để con cái có điều kiện tiếp nhận,hình thành những tri thức đầu đời quan trọng của con người Khi bàn về vấn

đề này nhà Xã hội học P.E Park khẳng định: “ Người ta sinh ra không phải

đã là con người mà chỉ trở thành con người trong giáo dục” [14,49]

Khác với môi trường giáo dục khác, gia đình là nơi gần gũi, yên tâmnhất của mọi đứa trẻ và mọi thành viên từ khi lọt lòng đến khi trưởngthành Hằng ngày, những người thân trong gia đình có thể hiểu hơn ai hết

về cá tính, những ưu nhược điểm, những thiếu hụt, sai lệch trong con cái đểdiề chình kịp thời, hoàn thiên nhân cách trẻ Giáo dục gia đình còn mangđến những yếu tố có thể phân biệt giới tính, trí lực, sức khỏe, đặc điểmnhân cách, hoàn cảnh, điều kiện sống của từng cá nhân nên hiệu quả vàchất lượng giáo dục đối với từng cá nhân cao hơn giáo dục nhà trường vàgiáo dục xã hội

Trong các chức năng trên thì chức năng giáo dục gia đình là chứcnăng quan trọng nhất, và trong bất kì một giai đoạn lịch sử nào thì chứcnăng ấy cũng không bị mất đi và thay đổi mà càng ngày càng được chútrọng và đề cao hơn Chức năng giáo dục gia đình giúp hình thành nên conngười xã hội Nếu mọi gia đình thực hiện tốt chức năng này sẽ góp phầnquan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ, cung cấp cho xã hội nhưng côngdân tương lại, có ích cho đất nước

Các- Mác đã từng khẳng định con người là một động vật xã hội Saukhi được sinh ra nếu không sống trong tình yêu thương và hưởng chế độgiáo dục của gia đình, của xã hội thì không khác gì loài vật Thực tế đãchứng minh rằng, ngay từ khi còn nhỏ, con người nếu như không được giáo

dục, lớn lên không khác gì cây hoang, cỏ dại và nếu không được sống trongmôi trường xã hội thì chẳng khác gì các loài động vật, ví dụ như"Ngườisói"Amala và Camala ở Ấn Độ và Đichuma ở Cộng hòa Acmemi là mộtminh chứng.

Giáo dục con người là một quá trình lâu dài, được bắt đầu từ khi đứatrẻ còn ở trong bụng mẹ cho đến khi trưởng thành Gia đình là môi trườnggiáo dục quan trọng hàng đầu mà không một môi trường giáo dục nào cóthể thay thế được Gia đình là trường học đầu tiên của mọi người, thongqua giáo dục gia đình góp phần hình thành nên những phản xạ, cá tính, thóiquen nhất định, cách đi đứng, cách ăn, nói, ứng xử với mọi người xungquanh mà khó có thể thay đổi được Sản phẩm giáo dục gia đình như thếnào trẻ sẽ mang đậm dấu ấn gia đình đó Ông cha ta có câu:"Giỏ nhà aiquai nhà ấy” A.X.Makarenco đã nhận định: Những gì bà mẹ đã làm chocon trước 5 tuổi, đó là kết quả 90% kết quả của quá trình giáo dục Các nhàtâm lý học đã chứng minh rằng:"Gia đình là thể chế xã hội đầu tiên quyếtđịnh sự hình thành nhân cách trẻ em” Cho nên, dù xã hội có bước tiến đitới đâu chăng nữa hay các thiết chế như trường học có trang thiết bị hiệnđại tới đâu thì cũng không thể nào thay thế được vai trò của giáo dục tronggia đình

Giáo dục trong gia đình luôn giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệpgiáo dục và đào tạo con người Nó không thể thiếu trong sự nghiệp pháttriển của xã hội bởi:"Giáo dục gia đình là sự tác động có hệ thống, có mụcđích của những người lớn trong gia đình và toàn bộ nếp sống của gia đìnhđứa trẻ” [20,231- 232]

Không nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục gia đình, nên cóthời kì lịch sử chúng ta quan niệm sai lầm khi cho rằng, trong xã hội hiệnđại, chức năng giáo dục trẻ em của gia đình đã được chuyển cho thiết chế

xã hội như nhà trẻ, lớp mẫu giáo và giáo dục phổ thông… Gia đình chỉ cóchức năng sinh để và liên kết tình cảm

Sinh con và nuôi dạy con khôn lớn thành người là hai hoạt độngkhông tách dời nhau trong gia đình, cha mẹ có nghĩa vụ và trách nhiệmthương yêu, chăm sóc con cái phát triển toàn diện đức, trí, thể, mĩ, laođộng Thông qua giáo dục gia đình, trẻ em được nhân cách gốc, để hòanhập vào xã hội, có hành trang để bước sang môi trường văn hóa rộng hơn.

Giáo dục con cái trong gia đình có vai trò quan trọng trong quá trìnhhình thành nên con người xã hội Chúng ta biết rằng, dù ở thời đại nào thìviệc giáo dục con cái cho nên người mới là cái đích để gia đình hướng tới.Mọi gia đình để thực hiện tốt các chức năng này khi cha mẹ và nhữngngười thân trong gia đình có trình độ hiểu biết, có văn hóa sống, có thái độchính trị tư tưởng tình cảm cao đẹp, thái độ lao động, cách sống, cách kiếmtiền lành mạnh và phải là tấm gương sáng cho con cái noi theo Bên cạnh

đó, cha mẹ phải có phương pháp dạy con khoa học, gần gũi con, nắm bắttâm lí, tính cách con cái để nâng cao chất lượng giáo dục Đồng thời, nhànước và các tổ chức xã hội không ngừng quan tâm tuyên truyền giáo dụckiến thức cho các gia đình, cung cấp cho các bậc cha mẹ những kĩ năng cầnthiết để hoàn thiện nhân cách cho trẻ em

Trong việc giáo dục gia đình, không chỉ có nguyên sự dạy bảo củacha mẹ mà còn có cả sự giáo dục của ông bà và các thành viên trong giađình Ông bà là thế hệ những người cao tuổi, kinh nghiệm sống cũng nhưnhững chuẩn mực trong xã hội đều nắm rất rõ Triết lý sống ở đời, tráchnhiệm đối với tổ tiên và với xã hội tất cả chúng ta nên học hỏi và coi ông

bà là tấm gương mẫu mực để học tập và noi theo Có thể ông bà dungnhững câu ca dao, tục ngữ hay những cây chuyện cổ tích như: "Sự tích conLạc, cháu Hồng”,"Cây khế”,"Thánh Gióng”,…mà ông bà kể đều chưađựng tình yêu thương đối với gia đình, quê hương, đất nước, giá trị tốt đẹpcủa con người Việt Nam và giúp chúng ta phân biệt được đâu là cái thiện,đâu là cái ác; cái gì tốt, cái gì xấu Ngoài ra chúng ta cũng có thể tiếp thu sựgiáo dục của anh chị em trong gia đình để nhận rõ được tình anh em:

"Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”

hay: "Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”

Hiện nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học kĩ thuật, sự pháttriển của nền kinh tế thị trường bên cạnh những mặt tích cưc của nó là đemlại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân thì nó còn có mặt trái đángbáo động như trong quan hệ mua bán, sức mạnh của vật chất, của tiền bạc

đã làm cho con người sống trái với đạo lý, vi phạm pháp luật ngày càng giatăng Hiện tượng trẻ em hư hỏng, không nghe lời cha mẹ, sống thiếu tráchnhiệm với gia đình, nhà trường và xã hội, trộm cắp, lối sống "tha hóa" đangtrở thành nỗi lo của nhiều gia đình hiện nay Do vậy, giáo dục gia đình làchức năng quan trọng nhất nhằm phát huy mặt tích cực, loại bỏ yếu tố tiêucực để giúp trẻ em hình thành và phát triển nhân cách tốt hơn

1.1.2 Giáo dục giới tính trong gia đình

Giáo dục trong gia đình có nội dung toàn diện, bao gồm giáo dụchành vi đạo đức; giáo dục thái độ, kĩ năng lao động; giáo dục thể chất; giáodục thẩm mĩ; giáo dục giới tính; giáo dục ứng xử trong gia đình… Trongnhững nội dung cơ bản ấy giáo dục giới tính hiện nay là nội dung nóngbỏng và có tầm ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cáchcủa trẻ

Là cha mẹ nuôi con ai cũng mong muốn con khôn lớn từng Thế mà có một"giai đoạn lớn"của con cái nhiều bậc cha mẹ lại lo, ấy là thời

ngày-kì con bước vào tuổi dậy thì Đã có không ít trường hợp thừa lòng yêuthương con nhưng chỉ thiếu sự hiểu biết về tâm lý và giới tính mà đã xảy ranhiều xung đột trong quan hệ cha mẹ và con Thậm chí rơi vào hoàn cảnhbất hạnh

Giáo dục giới tính trong gia đình có ý nghĩa to lớn đối với sự pháttriển tâm lý của con cái trong gia đình, nhất là con cái ở lứa tuổi vị thànhniên Hiện nay xã hội ngày càng phát triển nên nó dẫn tới sự phát triển sớm

về giới ở trẻ em Trước đây trung bình độ tuổi dậy thì của các em là 14- 16tuổi, tuy nhiên hiện nay trung bình độ tuổi dậy thì của các em là từ 12-14tuổi, thậm chí có nhiều em 11-12 tuổi đã dậy thì Không chỉ vậy, chấtlượng cuộc sống ngày càng cao, sự bùng nổ công nghệ thông tin, hệ thốnginternet, nhiều phương tiện nghe nhìn như laptop, ipad, máy nghe nhạc,điện thoại di động hay phim ảnh về cuộc sống gia đình, tình bạn, tình yêu,quan hệ nam nữ rất nhạy cảm của thế hệ trẻ đang tràn lan trên thị trườngvới mức độ khó kiểm soát Do đó, để trẻ có hiểu biết và kiến thức về giớitính thì vai trò của toàn xã hội nói chung và của gia đình nói riêng về vấn

đề giáo dục giới tính cho trẻ là rất cần thiết

Giáo dục giới tính là một bộ phận khăng khít của giáo dục nhân cách,

có ý nghĩa quan trọng trong sự hình thành đạo đức đối với người chưa đếntuổi trưởng thành Lênin khi nói về mối liên hệ giáo dục giới tính với nhiệm

vụ giáo dục chung đã chỉ rõ: trong sinh hoạt về giới tính chẳng những biểuhiện cái mà tạo hoá đã phú cho ta, mà còn biểu hiện cái mà văn hoá manglại, dù văn hóa đó cao hay thấp Giáo dục giới tính trước hết là giáo dục vănhoá cá nhân sống trong xã hội Dạy người ta biết yêu, dạy người ta nhận biếttình yêu, dạy người ta biết sống hạnh phúc Điều đó có nghĩa là dạy người tabiết yêu quý bản thân mình, dạy người ta tư cách làm người

Giáo dục giới tính có thể hiểu là hệ thống các biện pháp tâm sinh lýnhằm giáo dục thế hệ trẻ có thái độ đúng đắn đối với các vấn đề về giới vàgiới tính

Năm 2003, Trung tâm tư vấn Tình yêu- Hôn nhân- Gia đình thuộcTrung ương Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với câu lạc bộ"Kotex-Bạn đồng hành"đã tiến hành điều tra, khảo sát hơn 4000 đối tượng nữ sinhcủa 10 trường trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội

đã thu được kết quả: 91,6% các em cho rằng phải trang bị kiến thức về giớitính cho thanh niên và vị thành niên Các khối lớp càng cao, nhu cầu tìmhiểu về vấn đề giáo dục giới tính càng tăng: 81,6% ở khối lớp 9; 88,7% ở

khối lớp 10; 94,1% ở khối 11; và cao nhất là 95,4% ở khối lớp 12 Trong

đó, 71,9% các em muốn biết những kiến thức thông thường về tâm sinh lígiao tiếp của tuổi mới lớn; 40,6% ý kiến bộc lộ nhu cầu tìm hiểu về tìnhyêu và 27,3% muốn tìm hiểu về vấn đề tình dục Vấn đề đáng quan tâm quacuộc khảo sát là có đến 72% các em mong muốn cha mẹ sẽ giúp đỡ, giảiđáp thắc mắc cho mình về vấn đề giới tính Điều này chứng tỏ gia đình làmôi trường thuận lợi nhất để giáo dục giới tính cho thanh thiếu niên

Như vậy, giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên là một bộ phậnquan trọng có tính chất nền tảng của giáo dục giới tính nói chung nhằmhình thành nên kiến thức về sự phát triển của giới nam và giới nữ, về cácmối quan hệ xã hội theo giới của mỗi người và việc giáo dục, hình thànhcác kĩ năng xác định các giá trị xã hội như lí tưởng, lẽ sống, hạnh phúc giađình, Giáo dục giới tính nhằm hướng tới xây dựng những chuẩn mực giátrị của xã hội trong quan hệ giữa những người khác giới, góp phần hoànthiện nhân cách con người, có ý nghĩa rất lớn đến nâng cao chất lượngnguồn nhân lực, thúc đẩy sự phát triển của xã hội theo hướng văn minh,tiến bộ

1.2 TRẺ VỊ THÀNH NIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA TRẺ

VỊ THÀNH NIÊN

1.2.1 Khái niệm trẻ vị thành niên

Vị thành niên là một khái niệm chưa được thống nhất Theo tổ chức

Y tế Thế giới (WHO) lứa tuổi 10- 19 tuổi là độ tuổi vị thành niên Ở ViệtNam cũng lấy mức từ 10- 19 tuổi là lứa tuổi vị thành niên Trẻ em đượcluật pháp bảo vệ, chăm sóc giáo dục là dưới 16 tuổi Về mặt pháp lý vịthành niên là dưới 18 tuổi Độ tuổi vị thành niên được chia làm 2 giai đoạn:

- Giai đoạn đầu từ 10- 14 tuổi

- Giai đoạn sau từ 15- 19 tuổi

Đây là lứa tuổi rất đặc biệt bởi là"tuổi không còn là trẻ con nữanhưng cũng chưa phải là người lớn” Tuổi vị thành niên là lứa tuổi đang có

những sự thay đổi căn bản về dậy thì, về cái tôi cá nhân, có những hammuốn theo ý thức của riêng mình mà nhiều khi nó lại làm trái ý của các bậccha mẹ, làm nhiều việc còn chưa nghĩ được sâu xa và hậu quả của nó nhưthế nào cũng chưa lường trước được Hành động trong giai đoạn này tuychỉ diễn ra trong một thời gian không lâu song lại hết sức quan trọng bởi nó

là động lực, là bước tiến để các em trang bị vốn sống cũng như hành trangbước vào đời và ngược lại nếu như đi lêch lạc sẽ di hại đến sự phát triểncủa các em sau này

Trẻ vị thành niên những người từ 10- 19 tuổi là thời kì phát triểnnhanh về thể chất, tâm sinh lý thẻ hiện ở sự tăng trưởng thể lực và trí tuệ,tình cảm cảm xúc và khả năng hòa nhập cộng đồng Là một động lực cơbản rất quan trọng trong Tuyên bố Thiên niên kỉ do đó đầu tư vào trẻ vịthành niên là việc làm rất cần thiết bởi năm lý do:

Thứ nhất, đầu tư vào trẻ vị thành niên là một việc làm phù hợp vớinguyên tắc Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em, áp dụng cho mọiđối tượng trẻ vị thành niên dưới 18 tuổi, và công ước về xóa bỏ Mọi hìnhthức bạo lực đới với phụ nữ, áp dụng cho mọi trẻ em gái tuổi vị thành niên

Để thực hiện cam kết đối với trẻ em và thanh thiếu niên theo công ước này,

và để thực hiện mục tiêu phát triển Thiên niên kỉ trước thời hạn năm 2015,chúng ta cần phải đưa vấn đề an sinhvà quyền của trẻ vị thành niên trởthành một phần không thể thiếu của các chương trình nghị sự

Thứ hai, đây là cách hiệu quả nhất nhằm củng cố những kết quả đạtđược có tính lịch sử cho trẻ em sau những năm đầu (0- 4 tuổi) và giữa (5- 9tuổi) tuổi niên thiếu kể từ năm 1990, trong đó đáng chú ý là tỉ lệ tử vong ởtrẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu đã giảm 33%, gần như xóa bỏ hoàn toàn sựchênh lệch về giới trong tỉ lệ nhập học cấp tiểu học ở một số khu vực, vànhững những cải thiện đáng kể trong khả năng tiếp cận giáo dục tiểu học,nước sạch, tiêm chủng định kì và những loại thuốc thiết yếu như thuốcARV trong điều trị HIV

Thứ ba, đầu tư cho trẻ vị thành niên có thể giúp đẩy nhanh cuộc đấutranh chống đói nghèo, bất bình đẳng kinh tế- xã hội và phân biệt đối xửgiới Bất bình đẳng thường bộ lộ rất rõ ràng ở độ tuổi vị thành niên: trẻ emnghèo hoặc sống bên lề xã hội có ít khả năng được học lên cấp trung học và

có nhiều khả năng phải trải qua sự lạm dụng như tảo hôn, tình dục sớm,bạo lực và lao động giúp việc gia đình- đặc biệt là đới với các em gái Việcchối bỏ quyền của trẻ vị thành niên được giáo dục và được chăm sóc sứckhỏe một cách có chất lượng, được bảo về và được tham gia sẽ kéo dài mãicái vòng luẩn quẩn của nghèo đói và tình trạng bị gạt ra ngoài lề đã tước đicủa các em cơ hội được phát triển tối đa tiềm năng cho mình

Thứ tư, đầu tư vào trẻ vị thành niên sẽ giúp tăng cường các nỗ lựccủa chúng ta nhằm giải quyết các thách thức lớn của thời đại: biến đổi khíhậu, bất ổn định kinh tế, đô thị hóa và di cư bùng nổ, HIV/AIDS, cáckhủng hoảng nhân đạo được tăng lên về tần suấtvà mức độ nghiêm trọng

Để có thể giải quyết các hậu quả ấy trẻ vị thành niên cần được đối xử nhưnhững đối tác bình đẳng, và cần được trang bị kĩ năng, năng lực và hiểubiết phù hợp

Cuối cùng, mặc dù trẻ vị thành niên thường được gọi là"thế hệ tươnglai”, nhưng chúng ta không nên quên rằng các em cũng là một phần đáng

kể của thế hệ công dân toàn cầu hiện tại- đang sống, lao động, đóng gópcho gia đình, cộng đồng, xã hội và nền kinh tế Không kém gì trẻ em, trẻ vịthành niên cũng xứng đáng được công nhận, được bảo về và chăm sóc,được sử dụng các hằng hóa và dịch vụ thiết yếu, được tạo cơ hội và hỗ trợ

Thực tế là trong một số hoàn cảnh- đặc biệt liên quan đến nhữngnguy cơ trong công tác bảo về trẻ em như tảo hôn, khai thác tình dục vìmục đích thương mại, và vi phạm pháp luật thì trong số tất cả các trẻ emdưới 18 tuổi, trẻ vị thành niên có thể là đối tượng có nhu cầu được bảo vệ

và hỗ trợ lớn nhất để giải quyết đáng kể các vấn đề bạo lực, lạm dụng bóclột trẻ em và phụ nữ

Vì những lí do kể trên nên tất cả chúng ta phải hành động ngay lúcnày, chúng ta sẽ có thể nuôi dưỡng một thế hệ được trao quyền để thựchiện quyền của chính mình, đặt nền móng cho một thế giới hòa bình hơn, vịtha hơn và bình đẳng hơn, trong đó mỗi thế hệ trẻ em tiếp nối đều có thể cócuộc sống tốt đẹp hơn.

1.2.2 Một số đặc điểm tâm sinh lý của trẻ vị thành niên

Tuổi vị thành niên là giai đoạn phát triển đặc biệt và là thời kìchuyển tiếp từ tuổi thơ ấu lên tuổi trưởng thành với những đặc trưng pháttriển về thể chất, cảm xúc và sự phát triển về xã hội Cụ thể:

* Sự phát triển về thể chất

Một là, sự phát triển của não bộ trong tuổi vị thành niên

Trong tuổi vị thành niên não bộ liên tục phát triển Sự myelin hóanão vẫn tiếp diễn và nhờ đó mà khẩu độ được mở rộng them, tốc độ xử líthông tin gia tăng Não vẫn giữ được sự mềm dẻo trong độ tuổi này Sự tái

tổ chức của mạng lưới nơron ở vùng vỏ não trước chán- cơ sở của nhữnghoạt động nhận thức bậc cao như hoạch định chiến lược vẫn tiếp tục cho tớinăm 20 tuổi Mặc dù sự thay đổi của não diễn ra không vũ bão như trướcnhưng nó cũng tạo ra những ưu điểm lớn trong qua trình nhận thức mà trẻ

vị thành niên có được là nhờ quá trình tái tổ chức của não trong thời kì này

Hai là, hiện tượng dậy thì ở tuổi vị thành niên

Các nhà tâm lý học phát triển cho rằng dậy thì là thời điểm mà một

cá nhân đạt được sự thành thục về mặt tình dục và có thể tham gia vào quátrình sinh sản và duy trì nòi giống

Ba là, sự phát triển bùng nổ về hình thể

Tuổi vị thành niên là sự thay đổi và tăng trưởng đáng kể về hình thể,các em gái thường phát triển sớm hơn các em trai cùng độ tuổi cả về cânnặng, chiều cao và giọng nói Biểu hiện cụ thể các em gái hông to ra, ngực

nở ra, các mô mỡ dưới da hình thành, da mịn hơn và bóng hơn, tử cung và

âm đạo to ra, lông bắt đầu mọc ở những chỗ kín Các em trai trán nhô ra,

vai nở ra, quai hàm và mồm nổi hơn, cơ quan sinh dục to ra và mọc râu ởmép, mọc lông ở vùng kín và cả ở bụng và tay chân, thậm chí còn ở ngực.Các em trai tiếp tục phát triển cơ bắp và thể lực trong khi các em nữ giảmtốc độ phát triển của cơ bắp và tay chân.

đó các em đều không biết xử lý như thế nào Bên cạnh khả năng tư duy cụthể về sự vật hiện tượng của các em thì lúc này cũng xuất hiện khả năng tưduy trìu tượng, suy nghĩ và hành động theo ý muốn chủ quan của bản thântrong tình cảm Có những tình cảm, cảm xúc tốt đẹp khi nhận ra sự thíchthú, hay niềm vui cũng như nỗi buồn, biết cảm thông chia sẻ với mọi ngườixung quanh Tuy nhiên có những tình cảm, cảm xúc thờ ơ, lạnh nhạt, cư xử

và hành động theo lí trí Do đó, trẻ cần được giáo dục một cách chủ động,vừa có sự hướng dẫn cụ thể trong môi trường giáo dục gia đình, nhà trường

và ngoài xã hội nhưng cũng phải có sự trao đổi tôn trọng dành cho ngườilớn để trẻ điều khiển cảm xúc của mình

Ở tuổi vị thành niên, nhiều em có xu hướng coi"mình là ngườilớn"và muốn"làm người lớn” Nhiều khi các em ăn mặc theo ý muốn, tựkết bạn với nhau, thần tượng những ca sĩ diễn viên nước ngoài theo trào lưu

xã hội Đôi khi không m uốn đi chung cùng cha mẹ hay cãi lại cha mẹ vàthậm chí ít giao tiếp với cha mẹ Các em còn tiếp xúc và nghe lời của bạn

bà hơn là lời nói của cha mẹ

Ngoài ra, tuổi vị thành niên còn có sự rung động trước tình bạn khácgiới và đôi khi các em lầm tưởng đó là sự rung động về tình yêu Khi các emrơi vào trường hợp này thường hay ảo tưởng, xao nhãng chuyện học hành,sức khỏe giảm sút và còn có những ý nghĩ trái với pháp luật Nếu như cha

mẹ và thầy cô can thiệp một cách thô bạo thì không những không giúp các

em ý thức được tình cảm của mình mà các em còn tự ái, xa lánh mọi ngườixung quanh Vì thế cha mẹ hãy tiếp xúc thường xuyên và trao đổi như nhữngngười bạn với các em về vấn đề này đồng thời để các em rèn luyện kĩ năngsống, kĩ năng giao tiếp để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bè bạn,các thành viên trong cùng nhóm và biết hợp tác, giúp đỡ những người gặphoạn nạn, có lòng tự trọng cũng như kính trên nhường dưới để biết bảo vệbản than, không tham gia vào những hành vi trái pháp luật

Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng mỗi con người Và cha mẹ là nhữngngười hướng con cái đi theo quỹ đạo ấy mà họ là những người phải làmtấm gương sáng cho con noi theo Vật chất và kiếm tiền là những việc làmcần thiết mà cha mẹ cần làm để nuôi sống gia đình, song chính cha mẹ phảitạo ra giá trị vật chất chính đáng, đúng pháp luật để làm gương cho con vàcha mẹ hãy nên giành một khoảng thời gian hợp lý trong ngày để quan tâm,tiếp xúc và dạy dỗ con cái để hiểu con hơn, có được sự cảm thông chia sẻlần nhau nhiều hơn để xây dựng gia đình hạnh phúc

* Sự phát triển về xã hội

Sự thay đổi của trẻ vị thành niên trong cách ăn mặc, giao tiếp cũngnhư cư xử với mọi người trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội là sựthay đổi dễ nhận thấy nhất Tuổi vị thành niên là độ tuổi phức tạp, do đócần nhấn mạnh đến vai trò của người lớn trong gia đình trong việc giáo dục

và dạy bảo con cái Trong gia đình, vị thành niên đã có nhiều quyền lời vàtrách nhiệm của người lớn, thậm chí cha mẹ cũng có thể trao đổi với các

em một số công việc trong gia đình Về phía mình các em cũng đã biếtquan tâm tới mọi sinh hoạt trong gia đình Những em nào học tập tốt và

tham gia hoạt động của trường lớp nhiệt tình có hiệu quả thì có thể 14 tuổi

có thể tham gia vào Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Trong tổchức này các em có thể tham gia vào cong việc tập thể, công tác xã hội mộtcách độc lập và có trách nhiệm hơn Khi các em đến 18 tuổi có quyền bầu

cử, có chứng minh thư nhân dân, tham gia vào nghĩa vụ quân sự Ngoài racác em còn được học những buổi học ngoại khóa để chọn ngành, chọn nghềsau khi học xong trung học phổ thông để có bước ngoặt cho tương lai củamình sau này

Trẻ vị thành niên có hình dáng người lớn nhưng chưa phải là ngườilớn Các em còn phụ thuộc vào cha mẹ và những người thân trong gia đình,cha mẹ quyết định nội dung và hoạt động của họ Đa số các em là học sinhngồi trên ghế nhà trường, việc tham gia vào lao động sản xuất chỉ xuất hiện

ở một số bộ phận nhỏ nhưng phải xem xét hậu quả kinh tế và góc độ giáodục Do vậy, cha mẹ phải tạo điều kiện cho việc xây dựng một phương thứcsống mới phù hợp với trình độ phát triển chung của vị thành niên, bằngcách khuyến khích hành động có ý thức trách nhiệm riêng của vị thành niên

và khuyến khích sự giáo dục lẫn nhau trong tập thể vị thành niên mới lớn

Ví dụ như vị trí trong gia đình của các em được thay đổi, các em được xemnhư là các thành viên tích cực của gia đình, có thể làm một số công việc cụthể để phụ giúp cha mẹ như (dọn dẹp nhà cửa, trông em, nấu cơm, lao động

tự phục vụ bản thân) Ở vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa nhiều emphải ngoài việc đi học thời gian rảnh tham gia lao động thực sự Nhìnchung các em ý thức được vị thế mới của mình trong gia đình và thực hiện

nó một cách tích cực

Đời sống của các em cũng được thay đổi, nhiều hoạt động của giađình và nhà trường giúp các em có thái độ độc lập và tích cực hơn, thỏamãn nhu cầu giao tiếp và mở mang thêm kiến thức kinh nghiệm sống hơn.Nhờ đó ý thức xã hội của các em được nâng cao

Trẻ vị thành niên- những công dân tương lai của đất nước, do vậyviệc giáo dục trẻ vị thành niên như thế nào có ảnh hưởng rất lớn đến xã hộihiện tại và tương lai Vì vậy quan tâm tới giáo dục cho trẻ vị thành niên làquan tâm tới không chỉ bản thân trẻ vị thành niên mà còn là quan tâm tớitương lai của gia đình, xã hội.

1.3 NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TRONG GIA ĐÌNH.

Trong giai đoạn hiện nay giáo dục giới tính không những quan trọng

mà còn là rất quan trọng Bởi giáo dục giới tính có giá trị lớn trong việchình thành nhân cách của trẻ ở lứa tuổi đang lớn và liên quan đến hoạtđộng tình dục là một hoạt động giữ chức năng chủ chốt trong việc duy trìthế hệ mai sau Chúng ta hãy thử hình dung một thế hệ thiếu kiến thức vềsức khoẻ sinh sản, giới tính thì làm sao có thể tạo ra cho xã hội một thế hệphát triển toàn diện về thể trạng tâm lý và sinh lý? Đấy chỉ là một khía cạnhtrong giáo dục giới tính nhưng khía cạnh ấy luôn được quan tâm trong bất

kỳ thời đại nào Bên cạnh đó giáo dục giới tính góp phần điều chỉnh nhữngsai lệch trong cách nghĩ về các khái niệm giới tính, tình dục, sức khoẻ sinhsản,… và điều này phải cần có thời gian dài Giáo dục giới tính còn cóchức năng phòng ngừa nếu như chúng ta thực hiện đúng, có hiệu quả vớinhững phương pháp khoa học, tạo nên sự tham gia của chính đối tượngđược giáo dục Nếu được quan tâm giáo dục đúng mức trong việc giáo dụcgiới tính thì sẽ giúp cho thế hệ trẻ phòng ngừa được các bệnh lây lan quađường tình dục, góp phần định hướng cho họ vấn đề sinh đẻ được an toàn,đảm bảo con cái phát triển khoẻ mạnh đồng thời góp phần vào việc thựchiện tốt hơn các chính sách dân số và kế hoach hoá gia đình của Đảng vàNhà nước ta

Giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên trong gia đình nhằm cungcấp những tri thức, kiến thức về tâm sinh lý lứa tuổi, về sự phát triển của cơthể, về cấu tạo của cơ quan sinh sản, về cơ chế thụ thai, các biện pháp tránh

thai, quá trình mang thai …; giúp trẻ có những nhận thức và hiểu biết đúngđắn về tình bạn, tình yêu, tình dục, về vai trò của gia đình đối với đời sốngriêng của mỗi người và đối với sự phát triển của xã hội, cũng như về tráchnhiệm của mỗi cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội… Thông quanhững nội dung giáo dục ấy, gia đình giúp trẻ hiểu được ý nghĩa xã hội củacác quan hệ qua lại giữa hai giới và làm chủ được mối quan hệ qua lại giữahai giới; giáo dục trẻ có nhu cầu, nguyện vọng và hành động phù hợp vớinhững tiêu chuẩn đạo đức của xã hội; từ đó trẻ có thái độ kiên quyết chốngnhững hành vi buông thả trong quan hệ tình yêu, tình dục, coi thường cácgiá trị đạo đức Cụ thể:

Thứ nhất, giáo dục những kiến thức về sự phát triển tâm sinh lí của

giới nam và giới nữ

Cha mẹ là những người dẫn đường chỉ lối cho các em có hành trangtri thức bước vào đời, gia đình là môi trrường giáo dục gần gũi nhất và làmôi trường giáo dục đầu tiên của các em Do đó, để trẻ vị thành niên cónhững hiểu biết về vấn đề giới tính cũng như giúp các em nắm bắt cấu tạo

cơ quan sinh dục, tuổi dậy thì, sinh sản và sức khỏe sinh sản vị thành niêncha mẹ không chỉ trao đổi trực tiếp với các em, hay cho các em tham giavào những lớp giáo dục kĩ năng sống dể trẻ vị thành niên nhận ra sự thayđổi của cơ thể, kiến thức giới tính trẻ vị thành niên tránh được hành vi lệchchuẩn, mặt trái của nền kinh tế thi trường hiện nay

Trước hết, cha mẹ có thể hướng dẫn cho trẻ vị thành niên cấu tạochức năng cơ quan sinh dục nam và cơ quan sinh dục nữ

Cấu tạo cơ quan sinh dục nam:

Dương vật là cơ quan đặc biệt của bộ phận sinh dục nam Đây là bộphận đa năng, vừa dùng để tiểu tiện vừa có chức năng sinh dục Dương vậtrất nhạy cảm, đặc biệt là ở quy đầu (đầu dương vật) tập trung số dây thầnkinh lớn nhất trong cơ thể Bình thường dương vật chưa cương cứng dàikhoảng 5,5 đến 9cm Khi cương cứng, kích thước trung bình của dương vật

khoảng 9 đến 15cm Tuy nhiên, có một số người kích thước dương vật nhỏhơn hoặc lớn hơn một chút thì cũng là bình thường, hoàn toàn không ảnhhưởng đến khả năng sinh hoạt tình dục cũng như khả năng có con.

Tinh hoàn là một cơ quan nằm ngoài ổ bụng Mỗi cơ thể nam có haitinh hoàn, có cấu tạo hình trứng, chúng được bảo vệ ở bên trong một chiếctúi nhỏ bằng da chùng và nhăn nheo, được treo ở gốc dương vật gọi là bìu(hay bao tinh hoàn) Bìu có tính co giãn, để duy trì nhiệt độ thích hợp vớitinh hoàn Cũng giống như dương vật, tinh hoàn của mỗi người mỗi khác,

có thể lớn hay nhỏ hơn kích thước trung bình một chút hoặc có thể ở ngườinày thì sa xuống thấp còn của người kia lại dâng lên cao Thường thì haibên tinh hoàn không đều nhau, bên cao bên thấp hoặc bên lớn bên nhỏ hơnmột chút Điều này hoàn toàn bình thường

Tinh hoàn được coi là"nhà máy"sản xuất ra tinh trùng Mỗi ngày, haitinh hoàn của một người đàn ông trẻ tuổi có khả năng sản sinh khoảng 120triệu tinh trùng Một lượng nhỏ được dự trữ trong mào tinh hoàn nhưngphần lớn tinh trùng được dự trữ ở ống dẫn tinh Tại nơi dự trữ chúng có thểduy trì khả năng thụ tinh trong khoảng thời gian tối thiểu là một tháng Bêncạnh đó, tinh hoàn còn có một chức năng quan trọng khác là bài tiếthormon sinh dục nam (chủ yếu là Testosteron), quyết định các đặc tính củagiới nam và điều khiển hoạt động của hệ sinh dục

Mào tinh hoàn là một bộ phận nhỏ nằm dọc ở mặt sau bên tinh hoàn.Mào tinh hoàn bao gồm từ 10-12 ống xuất và ở người trưởng thành, chiềudài tổng cộng của các ống này lên đến 5-6 cm Sau khi sinh ra ở tinh hoàn,tinh trùng chuyển sang mào tinh ở một thời gian để phát triển hoànthiện.Mào tinh vừa là phân xưởng cuối trong dây chuyền sản xuất, vừa làkho chứa tinh trùng

Hai bên tinh hoàn sẽ có hai ống dẫn tinh Khi rời khỏi mào tinh, tinhtrùng sẽ theo hai ống dẫn tinh bắt đầu cuộc hành trình của nó

Tuyến tiền liệt rất nhỏ, chỉ bằng hạt dẻ, nằm ngay cổ bàng quang củanam giới, bao bọc quanh niệu đạo Mặt sau tựa lên trực tràng còn mặt trướcđược cố định với xương chậu.

Túi tinh và tuyến tiền liệt tiết ra các chất dịch để nuôi dưỡng tinhtrùng Các chất dịch này hoà với tinh trùng tạo thành chất có tên là tinhdịch Bình thường tinh dịch có màu trắng đục như nước vo gạo, khi mới rakhỏi cơ thể thường đặc rồi lỏng dần ra

Một phần tuyến tiền liệt có chức năng của một cơ co thắt, có vai tròquan trọng trong việc phóng thích dịch tiết của tuyến tiền liệt cũng nhưkiểm soát nước tiểu Dịch tiết của tuyến tiền liệt chiếm khoảng 15-30% thểtích tinh dịch

Như vậy để có được sự phát triển và hoàn thiện về mặt cấu tạo vàchức năng của các cơ quan ở hệ thống sinh dục đòi hỏi quá trình biệt hoáchính xác ngay từ quá trình bào thai và sau khi sinh Sự điều hoà các quátrình này do tác động của cả cơ chế nội tiết lẫn cơ chế tự tiết và cận tiết

Cấu tạo, chức năng cơ quan sinh dục nữ

Âm vật (còn gọi là âm hạch), có hình dài Âm vật là vùng nhạy cảmnhất của cơ thể nữ giới Song, khác với dương vật đa năng, âm vật chỉ códuy nhất chức năng mang lại khoái cảm sinh dục

Phía dưới âm vật và lỗ tiểu là cửa âm đạo Cửa âm đạo dẫn vàođường sinh dục trong Âm đạo là một khoang rỗng dài, xẹp lép, có độ cogiãn rất lớn Khi giao hợp, âm đạo giãn ra đón nhận dương vật Khi sinh đẻ,

nó giãn rộng để đưa em bé ra

Bên trong cơ thể, ngoài âm đạo còn có hai buồng trứng, hai ống dẫntrứng, tử cung, mỗi cơ quan một việc mà hoạt động phối hợp rất nhịp nhàng.Hai buồng trứng hình bầu dục dự trữ khoảng 400.000 trứng từ khi bạn rađời Mỗi trứng nằm trong một cái vỏ gọi là nang Từ khi dậy thì trở đi, theochu kỳ, trứng phát triển và rụng (thoát ra khỏi nang và rời khỏi buồng trứng).Buồng trứng cũng kiêm nhiệm vụ tiết ra các hoóc môn sinh dục

Hai ống dẫn trứng, mỗi ống có một đầu loe ra như bàn tay nhiềungón gọi là loa vòi (có chức năng đón nhận trứng khi trứng rụng) Hai ốngnày dẫn trứng vào tử cung (còn gọi là dạ con) Đây là một khoang rỗng, lànơi ở của em bé khi chưa chào đời Tử cung thông với âm đạo qua lỗ tửcung, một cái lỗ rất bé, đường kính chỉ khoảng 1- 2 mm, nhưng khi sinh nở

có thể mở rất rộng để em bé trong tử cung ra được bên ngoài

Màng trinh là một màng da ở cửa âm đạo, ngay phía trong môi nhỏ.Màng trinh nó có nhiều hình dạng, độ dày mỏng, độ co giãn, độ rộng các lỗkhác nhau

Những kiến thức trên là những kiến thức mà cha mẹ cần có, nhưngkhông nhất thiết phải cung cấp ngay một lúc, hướng dẫn con một cách tỉ

mỉ, đầy đủ về cấu tạo của bộ phận sinh dục như vậy, mà tùy theo sự pháttriển, nhu cầu tìm hiểu của con mà cha mẹ có thể có giải đáp cho phù hợp

Tuy nhiên, cha mẹ phải luôn quán triệt được mục đích của việc giáodục những kiến thức về sự phát triển của giới nam và giới nữ trong gia đình

là nhằm giúp trẻ có những hiểu biết cơ bản về quá trình biến đổi tâm sinh lý

và cơ thể khi đến tuổi dậy thì Giúp trẻ hiểu đến tuổi dậy thì cơ thể có nhiềubiến đổi Đó là những biểu hiện tốt đẹp và các em có quyền tự hào về sựthay đổi đó Từ đó giảm thiểu cho trẻ những lo lắng không đáng có trướcnhững thay đổi về cơ thể, tâm sinh lý tuổi dậy thì, thay vào đó trẻ có quyền

tự hào về những thay đổi ấy, vì đó là dấu hiệu trẻ đã lớn, đã trưởng thành

Tuổi dậy thì là thời kỳ chuyển tiếp từ giai đoạn trẻ thơ sang giai đoạntrưởng thành, là thời kỳ quá độ khi không còn là trẻ con nhưng vấn chưahẳn là người lớn Đây là thời kỳ mà bất cứ một thiếu niên nào cũng phảitrải qua những biến đổi quan trọng về cơ thể cũng như về tâm lý

Dưới góc độ sinh học, tuổi dậy thì là thời kỳ trưởng thành sinh dục,nghĩa là bắt đầu có khả năng sinh con Ở bạn gái được thể hiện ở sự có kinhnguyệt lần đầu và ở bạn trai là sự phóng tinh lần đầu (mộng tinh)

Các bạn gái thường bắt đầu dậy thì ở độ tuổi từ 9 đến 14 và ở cácbạn nam dậy thì muộn hơn ở độ tuổi từ 12 đến 15 Nhìn chung nữ dậy thìsớm hơn nam khoảng 2 – 3 tuổi Các bạn trẻ có người sẽ dậy thì sớm hơn

và cũng có người dậy thì muộn hơn một vài năm Vào tuổi này, ở bạn trai

và bạn gái bắt đầu có sự trưởng thành của hóc môn sinh dục cũng như hệ

cơ quan sinh dục và bắt đầu có khả năng thụ thai nếu có quan hệ tình dục

Khi nói đến tuổi dậy thì bạn trẻ cần quan tâm đến sự thay đổi về tâmsinh lý Với những thay đổi này, cần có hiểu biết đầy đủ để tránh những sailầm không đáng có làm ảnh hưởng đến việc phát triển về tinh thần, thể chất

Thứ hai, giáo dục giới tính trong mối quan hệ theo giới của mỗi người Một là, trong quan hệ với gia đình:

Cha mẹ có một ảnh hưởng sâu đậm trên quá trình xác lập căn cướcgiới tính của con cái mình không như bất cứ một tương quan xã hội nào cóthể tác động Từ những phản ứng chủ quan khi biết được giới tính của đứacon sắp hạ sinh cho đến những thái độ và chọn lựa nhận (như đặt tên chocon, chọn những đồ chơi và áo quần, những cách biểu lộ tình cảm đối vớicon trẻ) gia đình có một vai trò quyết định và đóng góp rất lớn cho xã hội

những con người có khả năng sống căn cước giới tính của mình một cáchhoan hỉ và tích cực.

Những giai đoạn phát triển tâm lí- giới tính của con cái đang lớncũng đồng thời đặt ra cho cả cha và mẹ những mục tiêu giáo dục phải xácđịnh và chứng thực

Trong giai đoạn ấu thơ sự phát triển tâm lí của em bé được hướngdẫn bởi nguyên tắc thỏa mãn nhu cầu ngay tức thì Dần dần khi sự tintưởng của bé vào mẹ ngày càng lớn lên, tiêu chuẩn này không còn được ưuthế nữa Những bước khởi đầu, những lời lẽ đầu tiên, những hình thái banđầu bé hội nhập vào xã hội con người bắt đầu tiến trình tách li dần khỏi mẹ.Khoảng tám tháng tuổi bé có thể phân biệt bản thân mình khác với thực tạixung quanh

Cuối thời kì thơ ấu, một số nét tự lập đầu tiên nơi em bắt đầu chíndần và sự phụ thuộc mẹ cha cũng giảm bớt dần Khả năng yêu thương cónhiều hơn Phát triển những khả năng quan trọng như tư duy ẩn dụ, hiểubiết bằng biểu tượng

Chuyển tiếp sang tuổi thiếu niên là thời tiền dậy thì, bao hàm sự biếnđổi rõ ràng các nội tiết tố đánh dấu khởi đầu một sự thay đổi quan trọngtrong cơ thể Cơ quan sinh dục phát triển cùng với các đặc trưng giới tínhthứ yếu Cơ thể đang chuyển biến làm em lo lắng và thắc mắc, điều đó tạonên những tình cảm lẫn lộn và bất ổn trước những xung năng trỗi dậy vàđồng thời phát sinh hướng chiều về những cảm xúc mạnh mẽ

Một sự kiện rất quan trọng đối với bé gái cần được quan tâm chămchút với sự trân trọng là sự xuất hiện kinh nguyệt lần đầu tiên như dấu hiệubắt đầu thành một thiếu nữ Giới tính chín dần khi em hòa hợp được với thểxác mình Hòa hợp với đấng sinh thành cùng giới tính với mình sẽ giúp emrất nhiều nhìn nhận và đón nhận chính mình

Để giúp trẻ vị thành niên trưởng thành tình cảm và nắm được cơ bảnnhững điều đúng đắn về giới tính cha mẹ cần uốn nắn, dạy bảo các en để

các em có thời gian để thực hiện những biến đổi và để đảm nhận trọn vẹnnhững thay đổi đó Thổ lộ những tâm tư thầm kín với cha hay với mẹ cũngnhư chính khuôn mẫu của cha mẹ là sự trợ giúp và tham vấn an toàn nhất.Gặp một người đàn bà và một người đàn ông như đôi bạn là cha và là mẹmình có thể giúp con hiểu về vẻ đẹp và sự khó nhọc của tuổi tăng trưởng,

về sức mạnh (nhưng cũng là điểm yếu) của giao tiếp tình cảm, về sự phongnhiêu của tình yêu con người Không nơi nào hơn tình yêu thương gia đìnhgóp phần vào việc tái thiết lại sự liên kết vốn thâm sâu giữa tính dục và sựsinh sản, là những chiều kích ngày nay người ta sống như những mặt táchbiệt, độc lập với nhau Sinh sản là một hành động có cả người đàn bà lẫnđàn ông tham dự vào Điều kiện lí tưởng cho một giáo dục giới tính bìnhlặng là sự hiện diện của cả cha và mẹ và cùng hợp tác trong các vai tròkhác nhau và bổ túc cho nhau Những người đang làm cha mẹ cần quantâm đến điều này, đó là: các bạn trẻ mà đã có một hình ảnh tiêu cực vềngười cha hoặc không đẹp về người mẹ của mình, họ sẽ gặp khó khăn lớnkhi tạo lập tương quan với thực tại, khi xây dựng giới tính của chính mình

Mỗi một người từ khi lọt lòng cho tới lúc trưởng thành đều nằmtrong vòng tay yêu thương của gia đình Ai cũng trải qua một quá trình từcon cái rồi đến tuổi dựng vợ, gả chồng rồi trở thành ông bà cha mẹ Do đó,giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên là tiền đề quan trọng nhằm giúp các

em định hướng con đường đi đúng đắn của không chỉ bản thân mình màcòn cho các thế hệ tiếp sau đó Làm tốt trách nhiệm của mình đối với giađình, con cái sẽ mang lại những mặt tích cực như:

+ Con cái họ hoà hợp với họ hơn, yêu thương họ hơn và thoải máihơn khi cha mẹ có mặt cũng như trao đổi tích cực về vấn đề giới tính

+ Con cái họ dễ làm chủ các xúc cảm của mình hơn, tự trấn tĩnhđược khi gặp điều gì làm chúng bị lay động và chúng ít bực mình hơn

+ Chúng dường như cũng thoải mái hơn về mặt sinh học

Ngoài ra, có những lợi ích khác về mặt xã hội: những đứa trẻ nàyđược bạn bè quý trọng và yêu thương hơn, thậm chí các em có thể phổ biếnkiến thức cho các bạn cùng trang lứa về vấn đề giới tính Làm theo cha mẹ,thầy cô thì trẻ ít có những vấn đề về ứng xử, ít gây hấn Cuối cùng là nhữnglợi ích về mặt nhận thức, những học sinh này chăm chỉ hơn và giỏi hơn.

Như vậy, những cái lợi đối với các trẻ có cha mẹ am hiểu về giớitính không chỉ giới hạn vào các mặt của trí tuệ cảm xúc mà còn bao trùmlên tất cả lĩnh vực đời sống của trẻ, đặc biệt hơn cả là sự phát triển nhâncách trẻ sau này

Hai là, quan hệ bạn bè khác giới:

Tình bạn khác giới cũng có những đặc điểm cơ bản của tình bạncùng giới nhưng nó cũng có những đặc điểm riêng Đó là:

Trong tình bạn khác giới mỗi bên đều coi giới kia là một điều kiện

để hoàn thiện mình

Có một khoảng cách tế nhị hơn so với tình bạn cùng giới, ở đây có

sự từ điều chỉnh một cách tự nhiên: trong quan hệ khác giới các em dễ trởnên tế nhị hơn, lịch sự hơn so với quan hệ cùng giới

Tình bạn khác giới có thể là khởi điểm cho qua trình chuyển hóathành tình yêu sau này, mặc dù nó chưa phải là tình yêu nên nhiều khi trẻ vịthành niên lại nhầm tưởng đó là tình yêu

Ba là, tình yêu nam nữ:

Vị thành niên là độ tuổi dễ dao động và có những suy nghĩ, hànhđộng cá nhân, do đó các em cần phải hiểu rõ tình yêu nam nữ là gì để tránhnhầm tưởng sai lệch bởi những rung động khác giới và cho đó là tình yêu

Trước hết cha mẹ cho các em biết tình yêu nam nữ là một loại tìnhcảm đặc biệt, là biểu hiện cao nhất của tình người (lòng nhân ái), thúc đẩymọi người vượt qua khỏi cái vỏ cá nhân của mình để hòa quyện với ngườicùng giói, trong đó mỗi bên đều trở nên phong phú hơn nhờ bên kia Vàcha mẹ cần giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên rằng tình yêu nam nữ

không đồng nghĩa với quan hệ tình dục và sự hấp dẫn bởi vị thành niên dễnhầm lẫn sự mong muốn chinh phục với tình yêu Điều đó dễ gây ra bất lợitrong quan hệ cho cả người chinh phục và đối tượng bị chinh phục Nếunhư cha mẹ không chỉ bảo, giáo dục cho trẻ vị thành niên theo hướng đúngđắn thì sẽ làm cho các em gặp phải những tình hướng rắc rối trong cuộcsống và sẽ để lại hậu quả không tốt cho các em theo thời gian.

-Bốn là, giáo dục cho trẻ những hiểu biết đúng đắn về quan hệ tình dục.

Tình dục là hoạt động sinh dục ở người Nó là một khái niệm rộng,bao hàm nhận thức và cảm xúc về cơ thể mình và cơ thể người khác, khảnăng và nhu cầu gần gũi về tình cảm với một ai đó, có những suy nghĩ vàtình cảm giới tính, cảm giác hấp dẫn tình dục với người khác, các tiếp xúctình dục: từ động chạm cơ thể đến giao hợp

Quan hệ tình dục, còn gọi là giao hợp hay giao cấu, thường chỉ hành

vi đưa bộ phận sinh dục nam/đực vào trong bộ phận sinh dục nữ/cái

Trẻ vị thành niên chưa có những hiểu biết xác thực về vấn đề tìnhdục, nên các bậc cha mẹ cần cho các em biết rằng nếu quan hệ tình dục khi

cơ thể chưa phát triển hoàn thiện, chưa đủ tuổi để kết hôn thì sẽ dẫn đếnnhững hậu quả như: trẻ em gái vị thành niên kết hôn sớm và làm mẹ khicòn nhỏ tuổi sẽ gặp nhiều khó khăn trong suốt cuộc đời của mình Thực tế,tai biến từ mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên tiếp tục là nguyênnhân tử vong hàng đầu của trẻ em gái vị thành niên ở các nước thu nhậpthấp và thu nhập trung bình

Không chỉ đơn thuần là một vấn đề về sức khỏe, mang thai ở tuổi vịthành niên làm mất đi tiềm năng ở các em, rút ngắn cơ hội học hành, đánhmất hoặc hạn chế sự lựa chọn của các em trong cuộc sống hay khiến những

bà mẹ trẻ và cộng đồng nơi họ sinh sống chìm trong cảnh đói nghèo…

Và cha mẹ cũng chỉ cho các em thấy rằng nếu không quan hệ tìnhdục cho đúng đắn, đúng đối tượng sẽ làm mất đi khả năng cảm thu cái đẹp,cái xúc cảm thiêng liêng trong quan hệ tình dục

Những hậu quả của việc quan hệ tình dục không an toàn, mang thaingoài ý muốn, sinh đẻ khi chưa đủ tuổi và chưa đủ khả năng làm mẹ,… lànhững nội dung cần thiết để cha mẹ cung cấp cho các em Hãy “vẽ đườngcho hươu chạy” một cách đúng đắn giúp trẻ nói không với tình dục không

an toàn, có khả năng ứng phó với những hành vi lạm dụng tình dục, hiểubiết về sức khỏe sinh sản cho bản thân đúng lúc, đúng chỗ và đúng những

gì pháp luật quy định

Thứ ba, giáo dục, hình thành các kĩ năng xác định các giá trị xã hội:

lí tưởng, lẽ sống, hạnh phúc gia đình, con cái

Tuổi vị thành niên là giai đoạn phát triển đặc biệt của cuộc đời conngười, là độ tuổi chịu ảnh hưởng rất mạnh của các điều kiện văn hóa, giáodục của gia đình và xã hội Bên cạnh những mặt tích cực của nền kinh tế thịtrường như đời sống của người dân không ngừng được tăng lên, các em có

cơ hội tiếp xúc với nhiều luồng văn hóa trên thế giới, tiếp thu khoa họccông nghệ tiên tiến, hiện đại thì nó cũng có những mặt trái đáng lo ngại.Chẳng hạn như công nghệ thông tin phát triển làm cho xuất hiện trên thịtrường nhiều phim ảnh, trang mạng xã hội với những vấn đề nhạy cảm vềtình dục, sex mà không có bản quyền, chỉ được sử dụng ở những độ tuổinào thành ra trang web đó tràn ngập thị trường, khó kiểm soát Hay những

tệ nạn xã hội như giết người, mại dâm, tệ nạn xã hội xảy ra ngày càngnhiều và len lỏi khắp các gia đình nếu không có sự kiểm soát chặt chẽ thìcác em sẽ dẫn vào vòng lao lý Hoặc cuộc sống gia đình không hạnh phúc,cha mẹ không làm gương cho con cái sẽ dẫn đến những hành vi tiêu cực ởcác em Trẻ vị thành niên lúc này sẽ có hành động, cư xử hay thậm chí phá

vỡ lí tưởng sống, một bộ phận không nhỏ sẽ sống lối sống thực dụng, thahóa,… Do đó giáo dục giới tính trong gia đình hãy giáo dục những gì tốtđẹp nhất lí tưởng, lẽ sống cho các em để giúp ích cho sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nội dung giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên là nội dung cănbản, cần thiết để giúp những chủ nhân tương lai của đất nước có thái độ,hành vi đúng đắn trong việc giải quyết những mối quan hệ với người khácgiới, biết làm chủ trong việc giải quyết những vấn đề có liên quan đến tìnhbạn, tình yêu, xây dựng lối sống lành mạnh, có văn hóa, hướng tới cuộcsống tươi đẹp.

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ GIA ĐÌNH TRONG VIỆC GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ 2.1 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ

Việt Trì nằm ở phía Đông Nam của tỉnh Phú Thọ, là thành phố dulịch về với cội nguồn dân tộc Việt Nam, là kinh đô Văn Lang - kinh đô đầutiên của người Việt và là cửa ngõ của vùng Tây Bắc Tổ quốc, có diện tích

tự nhiên 11.175,11ha, gồm 13 phường nội thị và 10 xã ngoại thị; dân số là277.539 người (tính đến 31/12/2010); phía Đông giáp với huyện Lập Thạch(Vĩnh Phúc); phía Nam giáp huyện Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc), huyện Ba Vì(Hà Nội); phía Tây giáp huyện Lâm Thao; phía Bắc giáp huyện Phù Ninh

Việt Trì là vùng đất nằm ở vị trí chuyển tiếp từ địa hình đồi núi sangđại hình đồng bằng, đỉnh của tam giác châu thổ sông Hồng Ở phía Tây-Tây Bắc Thành phố là núi Nghĩa Lĩnh, nơi có đền thờ các vua Hùng

Về mặt địa chất, đất đai ở Việt Trì thuộc vùng đất cổ có niên đại cáchđây từ 50 đến 200 triệu năm Theo tài liệu khảo cổ học cách ngày nay khoảng

2 vạn năm, ở đây đã có sự định cư của người Việt cổ Khoảng 4000 năm trướcVua Hùng đã chọn nơi này làm đất đóng đô của nhà nước Văn Lang

Ngày 6/11/1996, Quốc hội khoá IX ra Nghị Quyết tách tỉnh VĩnhPhú thành 2 tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ Thành phố Việt Trì tiếp tục làtrung tâm chính trị- kinh tế- văn hoá của tỉnh Phú Thọ Sau nhiều năm tậptrung đầu tư xây dựng và phát triển, ngày 14/10/2004, Thủ tướng Chínhphủ ký quyết định số 180/QĐ- TTg công nhận thành phố Việt Trì là đô thịloại 2 Mở rộng diện tích, tăng quy mô dân số, thực hiện Nghị định củaChính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính các xã: Chu Hoá, HyCương, Thanh Đình (huyện Lâm Thao); Hùng Lô, Kim Đức (thuộc huyệnPhù Ninh); Tân Đức (huyện Ba Vì) được sáp nhập về TP Việt Trì Thành

phố cũng đã thực hiện đầu tư nâng cấp xã lên phường là Minh Nông, MinhPhương và Vân Phú.

Như vậy, đến thời điểm này, thành phố Việt Trì có 23 đơn vị hành chínhgồm 13 phường là: Bạch Hạc, Bến Gót, Thanh Miếu, Thọ Sơn, Gia Cẩm, TiênCát, Tân Dân, Nông Trang, Vân Cơ, Dữu Lâu, Minh Phương, Minh Nông, VânPhú và 10 xã gồm: Sông Lô, Trưng Vương, Phượng Lâu, Thuỵ Vân, ThanhĐình, Chu Hoá, Hy Cương, Kim Đức, Hùng Lô và Tân Đức

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp, những năm gần đây,thành phố Việt Trì luôn duy trì tốc độ tăng trưởng khá; cơ cấu kinh tếchuyển dịch theo hướng tích cực; tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 13,6%/năm; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp,tăng tỷ trọng dịch vụ; quan hệ sản xuất được củng cố, các thành phần kinh

tế được quan tâm, tạo điều kiện phát triển Đến nay, trên địa bàn Thành phố

đã có 1.600 doanh nghiệp các loại Các ngành dịch vụ tiếp tục phát triển đadạng, chất lượng từng bước được nâng lên, cơ bản đáp ứng được nhu cầusản xuất và tiêu dùng của nhân dân Giá trị sản xuất các ngành dịch vụ tăngbình quân 17,8%/ năm

Thành phố đã thực hiện có kết quả khâu đột phá là công tác quyhoạch và phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội Thành phố đã tích cựchuy động các nguồn lực cho đầu tư và phát triển; năm 2010 đã huy độnggần 2.700 tỷ đồng, đạt tốc độ tăng bình quân 11%/ năm Từ năm 2000 đếnhết 2010, Thành phố đã triển khai đầu tư xây dựng 116 công trình các loại,làm thay đổi nhanh chóng diện mạo đô thị của Thành phố

Sự nghiệp giáo dục- đào tạo tiếp tục phát triển, đạt được kết quả toàndiện cả về quy mô, loại hình, chất lượng dạy và học, góp phần quan trọngvào việc nâng cao dân trí, bổ sung nguồn nhân lực cho Thành phố và cácđịa phương khác Đến nay, Thành phố có 55/75 trường đạt chuẩn Quốc gia,100% giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn, 75% số phòng học được cao tầnghóa, cơ sở vật chất trường học được củng cố và tăng cường Hiện trên địa

bàn Thành phố có 3 trường Đại học (Đại học Hùng Vương, Đại học Dự bịdân tộc Trung ương và Đại học Công nghiệp) và 4 trường cao đẳng đangxây dựng đề án nâng cấp lên đại học.

Công tác bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân, dân số- gia đình- trẻ

em, giải quyết việc làm và thực hiện các chính sách xã hội có nhiều tiến bộ

Nền kinh tế thị trường đã làm cho việc thực hiện chức năng của một

số gia đình mất cân đối, sự quan tâm đến giáo dục con trẻ bị suy giảm Sựphát triển kinh tế đã cuốn hút khá nhiều công sức của các thành viên tronggia đình, nhất là các bậc cha mẹ vào vòng xoáy của cơn lốc thị trường miễnsao cho kiến được nhiều tiền và thậm chí nhiều gia đình còn lao động bấtchính để thu lợi nhuận bất hợp pháp Những hành vi đó vô hình chung đãtạo ra môi trường độc hại đối với các chính gia đình, con cái họ Hay việccha mẹ không giành thời gian trò chuyện tâm sự với con cái khi các emđang ở trong độ tuổi vị thành niên với nhiều thắc mắc cần giải đáp

Những điều kiện kinh tế xã hội đã ảnh hưởng đến giáo dục trong giađình nói chung và giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên nói riêng ở thànhphố Việt Trì tỉnh Phú Thọ hiện nay Cùng với sự phát triển kinh tế, cácngành kinh tế của Việt Trì có nhiều khởi sắc, từ đó nhiều gia đình có cuộcsống ấm no, đầy đủ hơn để chăm lo cho con cái tốt hơn Bên cạnh nhữngyếu tố tích cực thì những ảnh hưởng tiêu cực của cơ chế thị trường làm choviệc giáo dục giới tính trong gia đình cho trẻ vị thành niên cũng có hạn chế

mà chúng ta phải chú trọng để đảm bảo cho cuộc sống gia đình, cho việcnuôi dạy thế hệ trẻ tốt hơn Mặc dù còn nhiều khó khăn trong việc giáo dụcgiới tính trong gia đình đối với lứa tuổi vị thành niên ở thành phố Việt Trìtỉnh Phú Thọ hiện nay còn nhiều khó khăn song các bậc cha mẹ hãy chútrọng tìm hiểu, dẫn đường chỉ lối cho các em để trẻ phát triển toàn diện vềvật chất lẫn tinh thần, phát triển và hình thành nhân cách, phát triển trí, đức,thể, mỹ Từ đó, góp phần vào việc xây dựng điều kiện kinh tế- xã hội cho

Việt Trì nói riêng và cho đất nước nói chung, để xây dựng con người mớitheo định hướng xã hội chủ nghĩa.

2.2 THỰC TRẠNG CỦA GIÁO DỤC GIỚI TÍNH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TRONG GIA ĐÌNH Ở THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ- TỈNH PHÚ THỌ

Điểm nổi bật đầu tiên đó là trẻ vị thành niên là những người năngđộng, sáng tạo Xã hội càng phát triển, tuổi vị thành niên càng có trí tuệngày càng được trau dồi và bồi dưỡng không chỉ trên ghế nhà trường màcòn ngoài cuộc sống Các em có rất nhiều ý tưởng độc đáo, thú vị và thậmchí cả mới lạ Không chỉ là những ý nghĩ xuông mà các em còn muốn biếnsuy nghĩ ấy thành hiện thực Nhiều phát minh, sáng chế đạt giải trong cácchương trình trong và ngoài nước đều đoạt giải, đưa vào sử dụng haynhững bài báo, những ý kiến đóng góp của các em trong các cuộc thi tìmhiểu về giáo dục giới tính đều được đánh giá cao Với thế mạnh là đượcđào tạo vừa toàn diện vừa chuyên sâu, vị thành niên có mặt trong mọi mặtcủa đời sống xã hội

Trong học tập, các em không ngừng tự đổi mới phương pháp học tậpsao cho lượng kiến thức họ thu được là tối đa Vị thành niên không thụđộng dựa vào thầy cô, họ tự mình đọc sách, nghiên cứu, lấy thông tin, tàiliệu từ mọi nguồn Phần lớn các em đều có khả năng thích nghi cao với mọi