đề thi cuối kỳ học phần tâm lý học phát triển MỤC LỤC DANH MỤC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT 4 LỜI MỞ ĐẦU 4 NỘI DUNG 4 I. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con (parenting styles) của các bậc cha mẹ. 4 1. 1. Vấn đề lý luận về cách nuôi dạy con 4 1.1.1. Khái niệm phong cách 4 1.1.2. Khái niệm giáo dục 5 1.1.3. Khái niệm phong cách giáo dục cha mẹ 6 1.1.3. Các phong cách giáo dục con 6 2. Những vấn đề thực tiễn 9 II. Ảnh hưởng của cách làm cha mẹ (parenting) đến đặc điểm nhân cách (năng lực, tính cách, lòng tự trọng, tự đánh giá, bản sắc cá nhân, mối quan hệ thân tình) của trẻ em và thanh thiếu niên. 11 2.1. Lý luận 11 2.1.1. Tính cách: 12 2.1.2. Năng lực: 13 2.1.3. Lòng tự trọng 14 2.1.4. Khả năng tự đánh giá 14 2.1.5. Bản sắc cá nhân 16 2.1.6. Mối quan hệ thân tình của trẻ 16 2. 2. Thực tiễn 18 KẾT LUẬN 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO 20 Tài liệu Tiếng Việt 20 Tài liệu Tiếng Anh 20 DANH MỤC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT PCGD Phong cách giáo dục LỜI MỞ ĐẦU Trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước. Phong cách giáo dục của cha mẹ ảnh hưởng vô cùng lớn đến sự hình thành nhân cách của trẻ. Để có thể giáo dục tốt đòi hỏi phải có sự tương tác giữa người đưa ra và người tiếp nhận. Tuy nhiên hiện nay vẫn có rất nhiều bậc phụ huynh không nắm bắt, hiểu được con cái, luôn làm theo ý nghĩ của mình coi đó là đúng, chuẩn mực khiến ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và sự phát triển của trẻ. Xuất phát từ vấn đề đó tôi chọn đề tài “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con của các bậc cha mẹ” để có thể phân tích, làm rõ hơn về vấn đề này. NỘI DUNG I. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con (parenting styles) của các bậc cha mẹ. 1. 1. Vấn đề lý luận về cách nuôi dạy con 1.1.1. Khái niệm phong cách Theo quan niệm của A. Cubanova, M. Rakhmatulina: “Phong cách là toàn bộ hệ thống những phương pháp, thủ thuật tiếp nhận, phản ứng hành động tương đối bền vững, ổn định của cá nhân. Chúng quy định sự khác biệt cá nhân, giúp cá nhân thích nghi với môi trường sống (đặc biệt môi trường xã hội) thay đổi để tồn tại và phát triển” Theo từ điển Tiếng Việt (1992) đó là: “Những lối, những cung cách sinh hoạt,làm việc hoạt động, xử sự tạo nên cái riêng của mỗi người hay một loại người nào đó”. Tương đồng với cách định nghĩa này tác giả Đặng Xuân Kỳ (2004) cũng xem xét phong cách là cung cách, cách thức, phong thái, thái độ,... có hệ thống và trở thành nề nếp ổn định của một người được thể hiện trong tất cả các mặt của đời sống như học tập, lao động, cách ứng xử, giao tiếp,.. tạo nên nét riêng biệt của chủ thể đó. Phong cách không phải bẩm sinh mà có nó được hình thành qua sự phấn đầu, tu dưỡng, rèn luyện, trau dồi không ngừng của chủ thề. Và bị chi phối bởi các nhân tố như văn hoá, thói quen, điều kiện sống, trải nghiệm thực tiễn, dấu ấn cá nhân,... Cũng có ý kiến khác cho rằng:”Phong cách là tổng thể các phương pháp, tác phong và cách thức tiêu biểu, đặc trưng được con người sử dụng trong hoạt động hàng ngày” (Hoàng Lê Minh, 2005). Như vậy qua các cách định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu rằng phong cách là những hệ thống, cung cách, cách ứng xử, hành động riêng của mỗi người hay một nhóm người nào đó. Tính ổn định này hình thành nên bản sắc riêng của mỗi cá nhân, dựa vào đây trong một số tình huống nhất định ta có thể dự đoán được hành vi của họ. 1.1.2. Khái niệm giáo dục Theo tác giả Vũ Dũng giáo dục được hiểu là hoạt động có mục đích, có kế hoạch nằm truyền lại cho thế hệ mới những kinh nghiệm tích luỹ được, hình thành nhân cách của con người theo những yêu cầu của xã hội, chuẩn bị cho họ có kiến thức, tâm thế tham gia vào cuộc sống xã hội và hoạt động lao động sản xuất. Cùng với cách hiểu đó, tác giả Hồ Lê (2009) định nghĩa: “Giáo dục là dạy dỗ, rèn luyện” 19.Hồ Lê (2009), Từ điển Tiếng Việt, NXB Thanh Niên. Tác giả Hà Thị Mai cũng khẳng định: Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của giáo dục là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoá nhân loại và dân tộc được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên 23. Hà Thị Mai, Giáo dục học đại cương, Đại học Đà Lạt. Từ các quan điểm trên thì giáo dục có thể hiểu là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, tác động qua lại giữa các cá nhân để trao đổi thông tin, lĩnh hội những tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người đã tích lũy được để từ đó hình thành nhân cách con người theo yêu cầu xã hội. 1.1.3. Khái niệm phong cách giáo dục cha mẹ Phong cách giáo dục con của cha mẹ trong tiếng Anh được hiểu là “parenting style”, đây là một cụm bao gồm hai từ đó là: “parenting” việc giáo dục con của cha mẹ và “style” phong cách, cách thức một công việc nào và mang nét đặc trưng đó của mỗi cá nhân. Khái niệm PCGD của cha mẹ ở trên thế giới đã được nhiều người đề cập đến trong các nghiên cứu của họ. Darling và Steiberg (1993) định nghĩa PCGD là: “Một tập hợp những thái độ với trẻ tạo ra một môi trường cảm xúc mà tại đó các hành vi của bố mẹ được biểu hiện”. ............................................\ 2. 2. Thực tiễn Mô tả trường hợp: Gia đình A có 4 người: bố là N.T.N, 41 tuổi, làm công nhân; mẹ là P. T, 35 tuổi, cán bộ dân số xã. A có một em trai 9 tuổi, học lớp 4; A 15 tuổi đang học tại trường trung học cơ sở Xuân Lôi . Mẹ A là người nóng tính, thường quán xuyến mọi việc trong gia đình. Bố A là người ít nói, ít tham gia vào việc học hành và các mối quan hệ của con và có sử dụng đòn roi trong cách giáo dục. Do điều kiện không cho phép về mặt thời gian nên tôi tiến hành phỏng vấn sâu để thu thập thông tin: Ban đầu khi nói chuyện thì A tỏ ra vô cùng rụt rè, nhút nhát, nhưng sau khoảng một thời gian gặp gỡ thì A đã có cải thiện hơn, em đã có thể tự tin nói lên quan điểm cá nhân của mình. ..........................................
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Trang 2Contents
DANH MỤC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT 4
LỜI MỞ ĐẦU 4
NỘI DUNG 4
I Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con (parenting styles) của các bậc cha mẹ. 4 1 1 Vấn đề lý luận về cách nuôi dạy con 4
1.1.1 Khái niệm phong cách 4
1.1.2 Khái niệm giáo dục 5
1.1.3 Khái niệm phong cách giáo dục cha mẹ 6
1.1.3 Các phong cách giáo dục con 6
2 Những vấn đề thực tiễn 9
II Ảnh hưởng của cách làm cha mẹ (parenting) đến đặc điểm nhân cách (năng lực, tính cách, lòng tự trọng, tự đánh giá, bản sắc cá nhân, mối quan hệ thân tình) của trẻ em và thanh thiếu niên 11
2.1 Lý luận 11
2.1.1 Tính cách: 12
2.1.2 Năng lực: 13
2.1.3 Lòng tự trọng 14
2.1.4 Khả năng tự đánh giá 14
2.1.5 Bản sắc cá nhân 16
2.1.6 Mối quan hệ thân tình của trẻ 16
2 2 Thực tiễn 18
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Tài liệu Tiếng Việt 20
Tài liệu Tiếng Anh 20
Trang 4DANH MỤC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
LỜI MỞ ĐẦU
Trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước Phong cách giáo dục của cha mẹ ảnh hưởng vô cùng lớn đến sự hình thành nhân cách của trẻ Để có thể giáo dục tốt đòi hỏi phải có sự tương tác giữa người đưa ra và người tiếp nhận Tuy nhiên hiện nay vẫn có rất nhiều bậc phụ huynh không nắm bắt, hiểu được con cái, luôn làm theo ý nghĩ của mình coi đó là đúng, chuẩn mực khiến ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và sự phát triển của trẻ
Xuất phát từ vấn đề đó tôi chọn đề tài “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con của các bậc cha mẹ” để có thể phân tích, làm rõ hơn về vấn đề này
NỘI DUNG
I Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các cách nuôi dạy con (parenting styles) của các bậc cha mẹ
1 1 Vấn đề lý luận về cách nuôi dạy con
1.1.1 Khái niệm phong cách
Theo quan niệm của A Cubanova, M Rakhmatulina: “Phong cách là toàn bộ hệ thống những phương pháp, thủ thuật tiếp nhận, phản ứng hành động tương đối bền vững,
ổn định của cá nhân Chúng quy định sự khác biệt cá nhân, giúp cá nhân thích nghi với môi trường sống (đặc biệt môi trường xã hội) thay đổi để tồn tại và phát triển”
Theo từ điển Tiếng Việt (1992) đó là: “Những lối, những cung cách sinh hoạt,làm việc hoạt động, xử sự tạo nên cái riêng của mỗi người hay một loại người nào đó” Tương
Trang 5đồng với cách định nghĩa này tác giả Đặng Xuân Kỳ (2004) cũng xem xét phong cách là cung cách, cách thức, phong thái, thái độ, có hệ thống và trở thành nề nếp ổn định của một người được thể hiện trong tất cả các mặt của đời sống như học tập, lao động, cách ứng xử, giao tiếp, tạo nên nét riêng biệt của chủ thể đó Phong cách không phải bẩm sinh mà có nó được hình thành qua sự phấn đầu, tu dưỡng, rèn luyện, trau dồi không ngừng của chủ thề Và bị chi phối bởi các nhân tố như văn hoá, thói quen, điều kiện sống, trải nghiệm thực tiễn, dấu ấn cá nhân,
Cũng có ý kiến khác cho rằng:”Phong cách là tổng thể các phương pháp, tác phong
và cách thức tiêu biểu, đặc trưng được con người sử dụng trong hoạt động hàng ngày” (Hoàng Lê Minh, 2005)
Như vậy qua các cách định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu rằng phong cách là những hệ thống, cung cách, cách ứng xử, hành động riêng của mỗi người hay một nhóm người nào đó Tính ổn định này hình thành nên bản sắc riêng của mỗi cá nhân, dựa vào đây trong một số tình huống nhất định ta có thể dự đoán được hành vi của họ
1.1.2 Khái niệm giáo dục
Theo tác giả Vũ Dũng giáo dục được hiểu là hoạt động có mục đích, có kế hoạch nằm truyền lại cho thế hệ mới những kinh nghiệm tích luỹ được, hình thành nhân cách của con người theo những yêu cầu của xã hội, chuẩn bị cho họ có kiến thức, tâm thế tham gia vào cuộc sống xã hội và hoạt động lao động sản xuất
Cùng với cách hiểu đó, tác giả Hồ Lê (2009) định nghĩa: “Giáo dục là dạy dỗ, rèn luyện” [19].Hồ Lê (2009), Từ điển Tiếng Việt, NXB Thanh Niên
Tác giả Hà Thị Mai cũng khẳng định: Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của giáo dục là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế
hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoá nhân loại và dân tộc được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên [23] Hà Thị Mai, Giáo dục học đại cương, Đại học Đà Lạt
Từ các quan điểm trên thì giáo dục có thể hiểu là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, tác động qua lại giữa các cá nhân để trao đổi thông tin, lĩnh hội những tri thức,
Trang 6kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người đã tích lũy được để từ đó hình thành nhân cách con người theo yêu cầu xã hội
1.1.3 Khái niệm phong cách giáo dục cha mẹ
Phong cách giáo dục con của cha mẹ trong tiếng Anh được hiểu là “parenting
style”, đây là một cụm bao gồm hai từ đó là: “parenting”- việc giáo dục con của cha mẹ
và “style”- phong cách, cách thức một công việc nào và mang nét đặc trưng đó của mỗi
cá nhân
Khái niệm PCGD của cha mẹ ở trên thế giới đã được nhiều người đề cập đến trong các nghiên cứu của họ Darling và Steiberg (1993) định nghĩa PCGD là: “Một tập hợp những thái độ với trẻ tạo ra một môi trường cảm xúc mà tại đó các hành vi của bố mẹ được biểu hiện”
Có ý kiến khác lại cho rằng: “PCGD của cha mẹ là những hành vi và chiến lược được sử dụng bởi cha mẹ để kiểm soát và xã hội hóa trẻ của họ” (Lightfoot, Cole & Cole, 2009)
Ở Việt Nam: PCGD còn là một cấu trúc tâm lý thể hiện các cách thức đặc trưng của cha mẹ sử dụng trong việc giáo dục con của mình (Theo từ điển Bách khoa toàn thư) Tác giả Trương Thị Khánh Hà với công trình nghiên cứu “Phong cách giáo dục của cha mẹ” (2013) định nghĩa: “PCGD của cha mẹ là một cấu trúc tâm lý thể hiện quan điểm, thái độ, hành vi của cha mẹ cũng như những giá trị mà cha mẹ theo đuổi trong việc nuôi dạy con”
Như vậy, theo như các tác giả trên thì PCGD của cha mẹ có thể được hiểu là hệ thống quan điểm, thái độ và cách thức ứng xử tương đối ổn định gắn với các tình huống
cụ thể mà cha mẹ sử dụng nhằm giáo dục con theo cách riêng của họ
1.1.3 Các phong cách giáo dục con
Vào những năm 60 của thế kỉ XIX, nhà tâm lý học D.Baumrind là người đã đặt mốc cho những nghiên cứu về PCGD của cha mẹ Bà đã chỉ ra rằng: yếu tố tạo nên PCGD con của cha mẹ đó là “sự đáp ứng của cha mẹ”- sự quan tâm, tình cảm nồng ấm, trách nhiệm của cha mẹ đối với con và “sự kì vọng của cha mẹ”- những mong muốn , yêu cầu của cha
mẹ đối với sự trưởng thành của con Tuỳ thuộc vào mỗi phong cách của cha mẹ mà mức
Trang 7độ tính chất của những yêu cầu, sự kiểm soát, mức độ quan tâm của cha mẹ sẽ khác nhau Qua đó tạo nên tính riêng biệt trong cách dạy của cha mẹ Bà chia PCGD của cha mẹ thành 3 loại chính dựa trên mức độ đòi hỏi (kiểm soát, giám sát, nhu cầu trưởng thành) và đáp ứng (ấm áp, chấp nhận, tham gia)
Kế thừa lý thuyết của Diana Baumrind thì đến thập niên 80 Maccoby và Martin bổ sung thêm một PCGD của cha mẹ đó là Thờ ơ/ bỏ mặc (Neglecting)
Công trình nghiên cứu của Kellerhals và Montandon (1991 đã phân ra 3 kiểu giáo dục chính: kiểu giáo dục mang tính “hợp đồng” đặc trưng bởi sự ít kiểm soát, nhấn mạnh tới động cơ, tới chiến thuật quan hệ; kiểu giáo dục theo “thể chế” cần nhiều đến sự kiểm soát hơn là đến động cơ và quan hệ; kiểu giáo dục “gia trưởng của mẹ” đặc trưng bởi việc nhấn mạnh đến sự điều ứng cho thích hợp hơn là tính tự chủ, tự điều chỉnh Tương ứng với đó là 3 phong cách giáo dục: Dân chủ, độc đoán và bao bọc
Trong một nghiên cứu gần đây nhất tại hội thảo giáo dục của Rmania (2020) thì PCGD của cha mẹ gồm: “Phong cách lôi cuốn; phong cách kỉ luật; phong cách gắn bó quan hệ, phong cách tự do”
Như vậy sau hơn 50 năm nghiên cứu có thể tổng kết được 4 kiểu phong cách giáo dục khác nhau Cụ thể:
*PCGD độc đoán (Authoritarian):
Nhóm cha mẹ này thường có yêu cầu rất cao đối với con cái đồng thường đề cao vị trí của vai vế trong khi lại ít khi phản hồi các vấn đề cá nhân của con cái Họ cố gắng uốn nắn, định hình, kiểm soát và đánh giá hành vi và thái độ của con theo một chuẩn mực nhất định, thường là chuẩn mực lý tưởng nhất
Họ xem sự tuân thủ của con cái là điều hiển nhiên và cần thiết Thay vì khuyến khích trẻ làm theo, họ có xu hướng trừng phạt khi trẻ không nghe lời mình, cha mẹ là người quyết định mọi việc cho con
Trang 8Làm tăng giá trị của sự phục tùng như một chuẩn mực đạo đức và đề cao những biện pháp trừng phạt, cương quyết để khiến trẻ phải khuất phục những điểm mà ở đó hành động hoặc giá trị của chúng xung đột với những gì mà cha mẹ nghĩ
Một đặc điểm của nhóm cha mẹ này là họ rất kiệm lời và tránh thể hiện cảm xúc
và suy nghĩ thông qua lời nói Điều này là biểu hiện của tính phản hồi thấp của nhóm cha
mẹ này Lời nói của nhóm phụ huynh này rất ngắn gọn và đôi lúc mang tính cưỡng chế bởi
vì họ tin rằng đứa trẻ luôn có nghĩa vụ phải nghe theo lời của họ
Không khuyến khích những tranh luận với trẻ, khi cho rằng trẻ phải chấp nhận những yêu cầu của họ như một thứ gì đó tuyệt đối đúng
*PCGD thẩm quyền/ Dân chủ (Authoritative):
Ngược lại với PCGD độc đoán cha mẹ có PCGD dân chủ có xu hướng ấm áp Họ đưa ra những yêu cầu với con nhưng vẫn sẵn sàng trao đổi với chúng, khuyến khích con
tư duy độc lập và phát triển cá nhân Điều họ mong muốn nhất là con của họ trở nên tự chủ, quyết đoán cũng như sống có trách nhiệm, biết tự điều chỉnh cũng như hợp tác với mọi người
Họ ủng hộ việc sự dụng lý lẽ và kiên nhẫn chia sẻ cho con cái lý do phía sau quyết định của mình và để đạt được mục đích, đồng thời cố gắng tìm cách thuyết phục nếu như con cái có ý định chống đối Bên cạnh đó, họ không đưa ra quyết định dựa trên sự chấp thuận của số đông hay ý kiến hoặc sở thích cá nhân Họ chấp nhận rằng trẻ có những đặc tính riêng nhưng cũng đưa ra các chuẩn mực
*PCGD tự do/ dễ dãi (Permissive):
Những cha mẹ này thường quan tâm trẻ nhưng ít đưa ra những yêu cầu hay soát hành động của con họ Theo D Baumrind, cha mẹ phong cách tự do đáp ứng hơn là yêu cầu, ít thể hiện quyền uy, nuôi dưỡng và giao tiếp với con của họ như những người bạn hơn là ở vị trí cha mẹ Với phong cách giáo dục nuông chiều, những đặc điểm được mô tả theo tác giả Lê Thanh Hoàn như sau:
Trang 9- Không trừng phạt
- Dựa theo ý kiến của trẻ để đưa ra những quyết định về “chính sách gia đình”
- Đưa ra những giải thích về các nguyên tắc của gia đình
- Ít đòi hỏi trẻ chịu trách nhiệm về những công việc trong nhà
- Thể hiện ra như một nguồn lực thỏa mãn những mong muốn của trẻ
- Sẽ cho phép trẻ điều tiết những hoạt động của cha mẹ theo ý muốn của trẻ
- Không khuyến khích trẻ phải phục tùng các chuẩn mực bên ngoài
- Sự dụng lý lẽ nhưng chắc chắn không phải uy quyền để trẻ phải hoàn thành một việc nào đó
- Tránh sử dụng việc kiểm soát đối với trẻ
- Không cản trở hoặc ít cản trợ đối với hành vi của trẻ
*PCGD thờ ơ/ lạnh nhạt (Neglecting):
Theo Maccoby và Martin cha mẹ giáo dục theo khuynh hướng này là những người thường không quan tâm, đoái hoài gì đến con cái Họ không yêu cầu, kiểm soát con và cũng không quan tâm, tình cảm với con
Nhóm cha mẹ phó mặc tuy không bác bỏ giao tiếp ngôn ngữ với con hay không tước đoạt quyền tự quyết định của con, họ có thể nói chuyện với con nhưng có xu hướng không để tâm và suy nghĩ về các vấn đề trong cuộc nói chuyện Họ không đưa ra hình phạt và cũng không đưa lý lẽ để khuyên nhủ hay thuyết phục cho dù ttrer có sai hay mắc lỗi lầm
Trang 10cảnh văn hoá và điều chỉnh bản thân phù hợp với nền văn hoá và trở thành một thành viên trong xã hội.” Cùng với đó cha mẹ cũng có xu hướng sắp xếp và thực hiện sự chăm
sóc đối với con theo hệ thống văn hoá, tín ngưỡng của xã hội Thậm chí, sức mạnh của các niềm tin này có thể lớn đến mức phụ huynh tuân thủ theo kể cả khi họ nhận thức
được hành động là không phù hợp (Bornstein, 2012)
Trong khi các gia đình Châu Âu có xu hướng nuôi dưỡng theo phong cách uy quyền (authoritative) thì các gia đình Chấu Á thường chọn phong cách độc đoán (authotarian) Cha mẹ gốc Âu thể hiện sự ấm áp gần gũi cùng với việc điều chỉnh và hướng dẫn còn cha
mẹ gốc Á có xu hướng ít thể hiện tình cảm gắn bó và thường xuyên nghiêm khắc với con Phong cách nuôi dạy phổ biến ở các bậc cha mẹ châu Á là phương pháp độc đoán và thường được miêu tả là “độc đoán”, “kiểm soát”, “hạn chế” và “khắc nghiệt” (Lin & Fu, 1990), (Steinberg, Dornbusch, & Brown, 1992)
Những phong tục tập quán, văn hoá xã hội Việt Nam chịu ảnh hưởng rất nhiều từ Nho giáo, và trong tư tưởng Nho giáo Theo tư tưởng này thì vị trí của cha mẹ luôn chiếm một vị trí nhất định, con cái phải ngoan ngoãn, nghe lời và hiếu thảo với cha mẹ; cha mẹ luôn luôn đúng, nếu cãi lại là bất hiếu Cùng với đó họ giáo dục theo kiểu “thương cho roi, cho vọt”, có nghĩa là họ quan niệm muốn dạy dỗ con thì phải dùng đòn roi Đây
chính là những đặc điểm giống với lý thuyết về phong cách giáo dục độc đoán
Tuy nhiên hiện nay với sự phát triển của quá trình toàn cầu hoá tăng cường sự giao thoa giữa các nền văn hoá họ kết hợp giữa nhiều các phong cách khác nhau thay vì chỉ sử dụng một phong cách cố định, ở mỗi giai đoạn trong quá trình phát triển của con cái thì phương pháp nuôi dạy cũng có sự thay đổi Trên thực tế, cha mẹ Việt Nam ứng dụng đồng thời cả phong cách uy quyền, phong cách độc đoán và phong cách nuông chiều
Ở giai đoạn mẫu giáo và tiểu học: Cha mẹ có xu hướng bảo vệ bao bọc con đồng
thời nâng niu và chiều chuộng đứa trẻ Trong bữa ăn nếu các bậc cha mẹ phương Tây thường để trẻ tự ăn tự chọn món mình thích thì ở Việt Nam trẻ sẽ được cha mẹ bón từng muỗng Khi trẻ khóc lóc, lôi kéo vì sợ con khóc nhiều sẽ mệt, ổm nên cha mẹ thường đáp
Trang 11ứng mong muốn của con Hoặc khi trẻ ngã khóc cha mẹ thường đổ lỗi cho vật dụng làm bé ngã như “Cái ghế này làm con của mẹ ngã à Để mẹ đánh chừa cái ghế này nhé”, “nhín nào
mẹ thương, mẹ thương, ” Điều này khi lặp đi lặp lại sẽ tạo thành thói quen và sự ỷ lại ở trẻ, khiến trẻ có cảm giác cha mẹ sẽ thuận theo nếu trẻ lặp lại các hành vi này
Khi trẻ bước vào độ tuổi đến trường và đứng trước những sự lựa chọn của bản thân Cha mẹ thường so sánh trẻ với các bạn khác hoặc những người giỏi hơn, khắt khe
với kết quả học tập và đặt kỳ vọng cao cho con của mình Học giỏi là gần như là tiêu chí duy nhất để đánh giá con trẻ Họ có quan niệm rằng học các môn tự nhiên như toán, lý hoá, mới là rèn lyện tư duy logic nên họ cực kì chú trọng đến các môn này, họ mong muốn con mình học thật giỏi, thậm chí đứa trẻ chỉ cần học không cần quan tâm đến việc nhà Bên cạnh đó, một số người vẫn cân bằng những nhu cầu và mong muốn của cá nhân con với những nguyện vọng và mục tiêu họ đề ra Chẳng hạn nếu nếu con muốn học một môn thể thao thì với điều kiện con duy trì được thành tích tại trường lớp ở một mức nhất định mà không ảnh hưởng đến việc học tập ở trường
Khi lớn hơn, trước những quyết định lựa chọn như ngành học, sự nghiệp hay bạn đời, một số cha mẹ giữ quan điểm “Con còn nhỏ, con chưa trải qua làm sao con hiều bằng bố mẹ” Luôn áp đặt và bắt con mình phải theo ý kiến của cha mẹ
Mặc dù xuất phát từ tình yêu thương và sự lo lắng dành cho con, nhưng cha mẹ Việt Nam đôi khi vẫn áp đặt những lối suy nghĩ của bản thân lên con cái và bắt con cái phải làm theo Một mặt họ quan tâm và thể hiện tình yêu thương nhưng mặt khác họ tìm cách để ép buộc con đi theo sự sắp xếp của họ mà không quan tâm đến nguyện vọng cá nhân của con Đây là phong cách nuôi dưỡng kết hợp giữa uy quyền và độc đoán
II Ảnh hưởng của cách làm cha mẹ (parenting) đến đặc điểm nhân cách (năng lực, tính cách, lòng tự trọng, tự đánh giá, bản sắc cá nhân, mối quan hệ thân tình) của trẻ em và thanh thiếu niên