Untitled PGS TS VŨ THỊ HÒA MỤC LỤC MỞ ĐẦU Chương TỔNG QUAN CÁC CƠNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CĨ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các cơng trình nghiên cứu tiếng nước ngồi 1.2 Các cơng trình nghiên cứu tiếng Việt 1.2.1 Các cơng trình đề cập đến vấn đề chung vùng trung du thượng du Bắc Kì 1.2.2 Các cơng trình nghiên cứu có đề cập đến phong trào yêu nước chống Pháp vùng trung du thượng du Bắc Kì cuối kỷ XIX đầu kỷ XX 1.2.3 Các cơng trình nghiên cứu trực tiếp phong trào yêu nước chống Pháp vùng trung du thượng du Bắc Kì từ cuối kỷ XIX đến năm 1930 1.3 Những vấn đề đặt cần tiếp tục nghiên cứu Chương PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VÙNG TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ (1883 – 1897) 2.1 Khái quát vùng trung du thượng du Bắc Kì 2.1.1 Điều kiện tự nhiên 2.1.2 Khái lược kinh tế, xã hội văn hoá 2.1.3 Khái quát lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm nhân dân trung du thượng du Bắc Kì trước Pháp hộ (trước năm 1883) 2.2 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì chế độ cai trị Pháp 2.2.1 Thực dân Pháp hai lần đánh chiếm Bắc Kì 2.2.2 Chế độ cai trị Pháp trung du thượng du Bắc Kì 2.3 Phong trào yêu nước chống Pháp trung du thượng du Bắc Kì (1883 – 1897) 2.3.1 Phong trào yêu nước chống Pháp (1883 – 1885) 2.3.2 Phong trào yêu nước chống Pháp từ năm 1885 đến năm 1897 Tiểu kết chương Chương PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VÙNG TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ (1898 – 1930) 3.1 Bối cảnh lịch sử 3.1.1 Bối cảnh thế giới 3.1.2 Bối cảnh nước 3.2 Phong trào yêu nước chống Pháp nhân dân vùng trung du thượng du Bắc Kì (1898 – 1930) 3.2.1 Giai đoạn 1898 - 1918 3.2.1.1 Phong trào đấu tranh tự vệ, tự phát 3.2.2 Giai đoạn 1919 – 1930 Tiểu kết chương Chương MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VÙNG TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ (1883 – 1930) 4.1.1 Phong trào yêu nước chống Pháp trung du thượng du Bắc Kì (1883 – 1930) thu hút nhiều thành phần dân tộc, nhiều tầng lớp tham gia, đáng ý vai trò thủ lĩnh nhân dân dân tộc thiểu số 4.1.2 Phong trào diễn hầu hết địa phương vùng trung du thượng du Bắc Kì, địa bàn rừng núi biên giới phát huy tối đa 4.1.3 Phong trào khơng có liên hệ, phối hợp chiến đấu khởi nghĩa khu vực, mà cịn có mối liên hệ, phối hợp với phong trào chống Pháp khu vực khác nước 4.1.4 Phong trào chịu ảnh hưởng nhiều hệ tư tưởng khác nhau, từ phong kiến đến dân chủ tư sản bước đầu chịu ảnh hưởng tư tưởng vô sản 4.1.5 Phong trào chừng mực định thiết lập mối liên hệ quốc tế nhận ủng hộ từ bên ngồi Trung du thượng du Bắc Kì khu vực có vị trí tiếp giáp với lãnh thổ Trung Quốc phía Bắc Thượng Lào phía Tây Bắc với các tuyến đường biên giới, nhiều lối mịn thơng thương Việt Nam Trung Quốc, Việt Nam Lào Vùng giáp ranh với nước ngồi các tỉnh thượng du Bắc Kì có nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số (người Mông, Dao, Thái, Nùng, Khơ Mú…) cư trú xen kẽ địa bàn rộng lớn hai vùng biên giới (Việt - Trung, Việt - Lào) Về mặt nguồn gốc tộc người, hút thớng văn hóa, cộng đồng cư dân Việt Nam vùng giáp biên giới có mối quan hệ mật thiết với cư dân các nước láng giềng Trung Hoa Lào Đối với khởi nghĩa nhân dân Việt Nam, địa hình hiểm trở vùng giáp ranh biên giới với miền Nam Trung Quốc Thượng Lào thuận lợi cho hoạt động quân sự, đường rút lui hậu an tồn tốn nghĩa qn bị thực dân Pháp truy quét Trong “Souvenirs de l'Annam et du Tonkin”, Masson nhận xét: “Qua thư từ quân phiến loạn, quân phiến loạn liên hệ với toán quân Lào Vân Nam qua lưu vực sơng Mã sơng Đà” [191; tr 226] 4.2 Tính chất 4.2.1 Tính nhân dân 4.2.2 Tính dân tộc 4.2.3 Tính tự phát 4.2.4 Các tính chất khác 4.3 Vai trò 4.3.1 Phong trào yêu nước chống Pháp trung du thượng du Bắc Kì gây khó khăn cho thực dân Pháp việc đặt ách cai trị khu vực 4.3.2 Phong trào hỗ trợ tích cực cho phong trào chống Pháp đồng Bắc Kì tồn quốc 4.3.3 Phong trào góp phần hun đúc ý chí đấu tranh giải phóng đất nước toàn thể dân tộc Việt Nam KẾT LUẬN CÁC CƠNG TRÌNH CĨ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LUC Phụ lục BẢNG THỐNG KÊ CÁC THỦ LĨNH CHỐNG PHÁP TIÊU BIỂU Ở TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ CUỐI THẾ THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX Phụ lục 2: CÁC THỦ LĨNH CHỐNG PHÁP Ơ TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ Vua Hàm Nghi 2.2 Tơn Thất Thuyết 2.3 Nguyễn Quang Bích 2.4 Đề Thám 2.5 Bà Ba Cẩn (Vợ Đề Thám) 2.6 Ba Biều 2.7 Cả Huỳnh 2.8 Cả Rinh 2.9 Đội Cấn 2.10 Lương Ngọc Quyến 2.11 Nguyễn Thái Học 2.12 Nguyễn Khắc Nhu 2.13 Hồng Văn Thụ 2.14 Hồng Đình Giong Phụ lục MỘT SỐ HÌNH ẢNH TIÊU BIỂU VỀ PHONG TRÀO CHỐNG THỰC DÂN PHÁP Ở TRUNG DU VÀ THƯỢNG DU BẮC KÌ 3.1 Đền thờ Nguyễn Quang Bích Tiên Động 3.3 Cổng Thành nhà Mạc (thành phố Tuyên Quang) - Nơi giam chân quân Pháp tháng (1884 - 1885) 3.4 Bia Nghĩa trủng Xuân Áng, nơi ghi dấu ấn hoạt động nghĩa quân Nguyễn Quang Bích 3.5.Đồn trại nghĩa quân Yên Thế 3.6 Bia tưởng niệm Khởi nghĩa Thái Nguyên (năm 1917) 3.7 Tượng đài tưởng niệm đồng chí Hồng Đình Giong tinh Cao Bằng 3.8 Trạm liên lạc Đơng Dương Cộng sản Đảng Hịn Gai Bia tưởng niệm khởi nghĩa Yên Bái cơng viên n Hịa, thành phố n Bái Phụ lục 4: BẢN ĐỒ, LƯỢC ĐỒ, SƠ ĐỒ Bản đồ trận Hòa Mộc (Tuyên Quang) 4.2 Sơ đồ hoạt động nghĩa quân chống Pháp vùng Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Hải Dương 4.3 Hệ thống công sự, làng chiến đấu, đồn lũy nghĩa quân Yên Thế 4.4 Địa bàn hoạt động nghĩa quân Mèo Hà Giang (1911 - 1912) 4.5 Hoạt động võ trang VNQPH Địa bàn hoạt động khởi nghĩa Bình Liêu (1918 - 1919) 4.7 Bản đồ khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 4.8 Hệ Thống tổ chức VNQDĐ năm 1927 4.9 Bản đồ Khởi nghĩa Yên Bái Phụ lục 5: VŨ KHÍ CỦA NGHĨA QUÂN HOÀNG HOA THÁM Phụ lục 6: TÀI LIỆU LƯU TRỮ 6.1 Báo cáo vụ cướp xảy tỉnh Cao Bằng năm 1891 6.2 Báo cáo ảnh hưởng Đèo Văn Trì lãnh thổ Lai Châu 6.3 Thông tin Mã Mang Thái Nguyên 6.4 Thông tin Lương Tam Kỳ (Thái Nguyên) 6.5 Các vụ nội dậy xảy tỉnh Hưng Hóa 6.6 Tình hình trị tỉnh Hưng Hóa năm 1892 Tư liệu khởi nghĩa Tổng Kiêm (Hịa Bình:Tờ trình việc bầu Nguyễn Văn Kiêm làm Phó Tổng) 6.8 Đơn kiện Tổng Kiêm (Hịa Bình) 6.9 Các vụ dậy xảy nhà tù trại lính khố xanh Thái Nguyên 6.10 Tư liệu khởi nghĩa Bình Liêu (1918- 1919) Phụ lục TÀI LIỆU TIẾNG THÁI VỀ CUỘC KHỞI NGHĨA CỦA NHÂN DÂN TÂY BẮC 7.1 Quam Tô Mương (Truyện kể mường) 7.2 Truyện kể Mường: Mường Muổi – Mường La – Mượng Mụak (Tài liệu sưu tầm) Phụ lục 9: THƯ TRẢ LỜI QN PHÁP CỦA ĐÌNH NGUN HỒNG GIÁP NGUYỄN QUANG BÍCH Ng