Bài giảng tâm lý học đại cương chương 7 ths ngô khánh tường

Tính giao tiếpgiao lưu của nhân cách - Nhân cách chỉ có thể tồn tại, phát triển và thể hiện trong hoạt động và trong mối quan hệ giao tiếp với những... Xu hướng nhân cách và động cơ của

Chương 7: NHÂN CÁCH VÀ SỰ

HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

với những đặc điểm sinh lí,

tâm lí xã hội, để phân biệt cá

nhân đó với cá nhân khác.

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

Cá tính:

Dùng để chỉ cái đơn

nhất, có một không

hai, không lặp lại

trong tâm lý (hoặc

sinh lí) của cá thể

người (cá nhân) hoặc

cá thể động vật

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

tiếp "Đó là lãnh tụ của cuộc đấu tranh

giải phóng dân tộc thành công nhất

mà chúng ta thấy trong thế kỉ này".

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

1.1.2 Khái niệm nhân cách trong tâm lý học

Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm,những thuộctính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xãhội của người ấy

Những thuộc tính tâm lý tạo thành nhân cách thườngbiểu hiện ở ba cấp độ:

+ Nội cá nhân

+ Liên cá nhân

+ Siêu cá nhân

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

1.2 Đặc điểm cơ bản của

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

1.2 Đặc điểm cơ bản của

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH

1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH1.2.4 Tính giao tiếp

(giao lưu) của nhân

cách

- Nhân cách chỉ có thể

tồn tại, phát triển và

thể hiện trong hoạt

động và trong mối quan

hệ giao tiếp với những

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

Xu hướng

Tính cách

Khí chất Năng lực

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

KIỂU 4

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.1 Xu hướng nhân cách

và động cơ của nhân cách

* Định nghĩa: Xu hướng là

một thuộc tính tâm lý điển

hình của cá nhân, bao gồm

trong nó một hệ thống

những động lực quy định

tính tích cực hoạt động

của cá nhân và quy định sự

lựa chọn các thái độ của cá

nhân

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH2.1 Xu hướng nhân cách và

động cơ của nhân cách:

Biểu hiện

Hệ thống động cơ của nhân cách

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.1.1 Nhu cầu

* Định nghĩa: Nhu cầu là sự đòi hỏi tất yếu mà conngười thấy cần được thỏa mãn để tồn tại và phát triển

* Đặc điểm của nhu cầu:

- Nhu cầu bao giờ cũng có đối tượng Nhu cầu gặp đốitượng có khả năng đáp ứng, thỏa mãn, khi đó nhu cầuchuyển thành động cơ thúc đẩy con người hoạt động

- Nội dung NC do ĐK và phương thức thỏa mãn nó quyđịnh

- Nhu cầu có tích chất chu kì

- NC của con người khác xa về chất với NC của động vật

- NC của con người có 2 loại: NC vật chất và NC tinhthần

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.1.2 Hứng thú

* Định nghĩa:

Hứng thú là thái độ đặc biệt

của cá nhân đối với đối tượng

nào đó, vừa có ý nghĩa đối với

cuộc sống, vừa có khả năng

mang lại khoái cảm cho cá

nhân trong quá trình hoạt

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.1.4 Thế giới quan

* Định nghĩa: là hệ thống các quan điểm về tự nhiên –

xã hội và bản thân, xác định phương châm hành độngcủa con người

2.1.5 Niềm tin

* Định nghĩa: là một phẩm chất của thế giới quan, là cáikết tinh của các quan điểm, tri thức, rung cảm, ý chíđược con người thể nghiệm, trở thành chân lí vững bềntrong mỗi cá nhân

Niềm tin giúp con người có nghị lực, ý chí để hànhđộng phù hợp với quan điểm

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.1.6 Hệ thống động cơ của nhân cách

* Động cơ là cái vì nó mà người ta hoạt động

- Đối tượng đáp ứng nhu cầu nằm trong HTKQ, khiđược chủ thể nhận biết sẽ thúc đẩy hướng dẫn conngười hoạt động, khi ấy nó trở thành động cơ

- Động cơ có nhiều loại:

+ Động cơ ham thích và động cơ nghĩa vụ

+ Động cơ gần và động cơ xa

+ Động cơ quá trình và động cơ kết quả

+ Động cơ cá nhân và động cơ xã hội

- Toàn bộ các thành phần trong xu hướng nhân cách cóquan hệ chặt chẽ với nhau, chúng tạo thành động lực (động cơ) của hành vi, của hoạt động ( nhân cách)

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.2 Tính cách

2.2.1 Định nghĩa: Tính cách là một thuộc tính tâm lýphức hợp của cá nhân bao gồm một hệ thống thái độcủa nó đối với hiện thực, thể hiện trong hành vi, cử chỉ

và cách nói năng tương ứng

* Đặc điểm:

- Tính cách ổn định, bền vững, thống nhất, độc đáo,riêng biệt điển hình cho mỗi cá nhân

- Tính cách thể hiện sự thống nhất giữa cái chung và cáiriêng, điển hình và cá biệt

- Tính cách chịu sự chế ước của xã hội

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.2.2 Cấu trúc của tính cách:

Tính cách thể hiện ở hệ thống hành vi và hệ thống tháiđộ

* Hệ thống thái độ:

- Thái độ đối với tập thể và xã hội VD: Lòng yêu nước

- Thái độ đối với lao động VD: Tình yêu lao động, laođộng cần cù, sáng tạo

- Thái độ đối với mọi người VD: Tinh thần đoàn kết

-Thái độ đối với bản thân VD: Tính khiêm tốn

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

* Hệ thống hành vi, cử chỉ, cách nói năng của cá nhân:

- Là sự thể hiện cụ thể ra ngoài của hệ thống thái độ.Người có tính cách tốt, nhất quán thì có sự thống nhất

ổn định giữa hệ thống hành vi với thái độ

- Hệ thống thái độ và hệ thống hành vi quan hệ chặtchẽ với các thuộc tính khác của nhân cách, như: Xuhướng, khí chất, thói quen,…

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.3 Khí chất

2.3.1 Định nghĩa: Khí chất là một thuộc tính tâm lýphức hợp của cá nhân biểu hiện cường độ, tốc độ, nhịp

độ của các hoạt động tâm lý; thể hiện sắc thái hành vi,

cử chỉ và cách nói năng của cá nhân

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.3.2.Các kiểu khí chất:

Sự kết hợp 3 thuộc tính ( cường độ, tính cân bằng, tính linh hoạt) sẽ tạo ra 4 kiểu thần kinh cơ bản là

cơ sở của 4 loại khí chất.

- Mạnh-cân bằng-linh hoạt Hăng hái

- Mạnh-cân bằng- không linh hoạt Điềm đạm

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

Tóm lại:

- Mỗi kiểu khí chất trên có ưu điểm và hạn chế riêng.Thực tế ở người có những kiểu khí chất trung gian, baogồm nhiều đặc tính của 4 kiểu khí chất trên

- Khí chất có cơ sở sinh lí thần kinh, nhưng khí chấtmang bản chất xã hội, chịu sự chi phối của các đặcđiểm xã hội, biến đổi do rèn luyện và giáo dục

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH2.4 Năng lực

2.4.1 Định nghĩa: Năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lý độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một HĐ nhất định, đảm bảo cho HĐ đó có kết quả.

2.4.2 Các mức độ của năng lực

-Năng lực: Là mức độ nhất định của khả năng con người hoàn thành có kết quả một hoạt động nào đó.

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH2.4 Năng lực

2.4.2 Các mức độ của năng lực

-Tài năng: Là mức độ năng lực cao hơn, biểu thị hoàn thành sáng tạo một hoạt động nào đó.

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH2.4 Năng lực

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

2.4.4 Mối quan hệ giữa năng lực và tư chất, thiên hướng, tri thức – kĩ năng – kĩ xảo.

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

+ Năng lực và thiên hướng:

- Khuynh hướng hoạt động của cá nhân đối với mộthoạt động nào đó gọi là thiên hướng

- Thiên hướng về một hoạt nào đó và năng lực đối vớihoạt động ấy thường ăn khớp với nhau và cùng pháttriển với nhau

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

+ Năng lực và tri thức, kĩ năng, kĩ xảo:

- Tri thức, kĩ năng, kĩ xảo trong một lĩnh vực nào đó làđiều kiện cần thiết để có năng lực về lĩnh vực này

- Tri thức, KN, KX có quan hệ chặt chẽ với năng lực(nhưng không đồng nhất với năng lực)

- Ngược lại năng lực góp phần tiếp thu TT, KN, KX tươngứng với lĩnh vực của năng lực đó dễ dàng, nhanh chónghơn

2 CẤU TRÚC CỦA NHÂN CÁCH

KLSP:

+ Phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, năng lực là một

trong những vấn đề cơ bản của chiến lược giáo dục,nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡngnhân tài

+ Năng lực của mỗi người dựa trên tư chất, điều chủyếu là năng lực được hình thành và phát triển, thể hiệntrong hoạt động tích cực của cá nhân, trong hoạt độngdạy học và giáo dục

+ Việc hình thành và phát triển các phẩm chất nhâncách là phương tiện có hiệu quả để phát triển năng lực

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.1 Các yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển

nhân cách

3.1.1 Giáo dục và nhân cách

* Vai trò: GD giữ vai trò chủ đạo

+ Giáo dục vạch ra phương hướng cho sự HT & PT nhân cách đáp ứng với yêu cầu của cuộc sống xã hội.

+ Thông qua giáo dục thế hệ trước truyền lại cho thế

hệ sau lĩnh hội, tiếp thu nền VHXH - LS để tạo nên NC của mình.

+ Giáo dục đưa con người, đưa trẻ vào “vùng phát triển gần” vươn tới cái mà trẻ sẽ có, tạo cho thế hệ trẻ một

sự phát triển nhanh, mạnh, hướng về tương lai.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.1 Các yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách

3.1.1 Giáo dục và nhân cách

* Vai trò: GD giữ vai trò chủ đạo

+ GD có thể phát huy mặt mạnh của các yếu tố khác( BSDT, yếu tố XH) đồng thời bù đắp hạn chế, thiếu hụt

do các yếu tố trên sinh ra

+ Giáo dục có thể uốn nắn những lệch lạc về mặtnào đó so với những chuẩn mực do tác động tự phátcủa môi trường, giúp trẻ phát triển theo hướng mongmuốn của xã hội

- Sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người phụ thuộc vào hoạt động chủ đạo của mỗi thời kì.

- Việc đánh giá sẽ chuyển thành tự đánh giá giúp

cá nhân hình thành và phát triển nhân cách của bản thân.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.1 Các yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách

3.1.3 Giao tiếp và nhân cách

- Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người.

- Nhờ giao tiếp trong các QHXH con người lĩnh hội NVHXH – chuẩn mực XH tạo thành bản chất con người

và đóng góp tài lực cho xã hội.

- Qua giao tiếp con người hình thành năng lực tự ý thức.

Tóm lại: Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ Người – Người là nhân tố cơ bản của việc hình thành và phát triển tâm lý, ý thức, nhân cách.

- Nhóm và TT có vai trò to lớn trong sự hình thành

và phát triển nhân cách.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.2 Sự tự hoàn thiện

- Trong cuộc sống nhân cách tiếp tục biến đổi và hoàn thiện dần thông qua việc cá nhân tự ý thức, tự rèn luyện, tự giáo dục, tự hoàn thiện nhân cách của mình ở trình độ cao hơn.

- Trong cuộc sống mỗi giai đoạn xã hội có sự thay đổi, đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự điều chỉnh, tự rèn luyện theo những chuẩn mực chân chính Vì thế vai trò của tự giáo dục, tự rèn luyện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tự hoàn thiện nhân cách.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.3 Những sai lệch trong sự phát triển nhân cách

Trong sự HT & PT nhân cách, con người tuân thủ các chuẩn mực với tư cách là những quy tắc, yêu cầu của XH đối với cá nhân.

Những hành vi phù hợp với chuẩn mực XH được coi là hành vi chuẩn mực và hành vi không phù hợp chuẩn mực XH được coi là các hành vi sai lệch.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.3 Những sai lệch trong sự phát triển nhân cách

3.3.1 Các nguyên nhân và biểu hiện của sự sai lệch hành vi

- Do cá nhân nhận thức sai hoặc không đầy đủ về các chuẩn mực.

- Có thể do cá nhân có quan điểm riêng khác với các chuẩn mực chung nên cá nhân không chấp nhận chuẩn mực chung.

- Do cá nhân biết mình sai những vẫn cố tình vi phạm.

- Có thể do các chuẩn mực cũ không phù hợp với điều kiện XHLS cụ thể nhưng cá nhân vẫn theo số đông những người sai lầm.

3.SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

3.3 Những sai lệch trong sự phát triển nhân cách

3.3.2 Những biện pháp khắc phục sự sai lệch trong

- Hình thành thái độ tích cực ủng hộ các hành vi chuẩn mực và lên án, phê phán những hành vi sai lệch.

- Hướng dẫn hành vi đúng cho các thành viên trong cộng đồng.

- Cá nhân phải tự nhận thức được các hành vi sai lệch của mình và tự nguyện sửa chữa, điều chỉnh các hành vi cho phù hợp với chuẩn mực xã hội.