Bài giảng pháp luật đại cương bài 1 ths bạch thị nhã nam

NHÀ NƯỚC – theo quan điểm của CN Mác-Lênin: • «Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được» • “Nhà nước là 1 hiện tượng thuộc về bản chất của

PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

ThS Bạch Thị Nhã Nam

Khoa Luật, Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Giới thiệu môn học

- Nguồn gốc, bản chất và các vấn đề cơ bản của nhà

Thời khóa biểu môn học

Buổi 3 Bài 3: Những vấn đề cơ bản về PL (5t)

Buổi 5 Bài 5: Quan hệ PL- Thực hiện PL – Trách nhiệm

pháp lý (5t) Buổi 6 Bài 6: Hình thức pháp luật (3t)

Buổi 7 Bài 7: Hệ thống pháp luật - Giới thiệu hệ thống pháp luật

VN (3t)

Buổi 8 Bài 8: Luật Hiến Pháp – Luật Hành chính (4t)

Buổi 9 Bài 7: Luật Hiến Pháp – Luật Hành chính (tt) 3

Thời khóa biểu môn học

Buổi (3 tiết/ 1

tuần)

Nội dung

Buổi 10 Bài 9: Pháp luật về phòng chống tham nhũng (3t)

Buổi 12 Bài 11:Luật Tố tụng dân sự (3t)

Buổi 14 Bài 13: Luật Tố tụng hình sự (3t)

Tiêu chuẩn đánh giá SV (3tc)

Tóm tắt tiểu sử bản thân

- 2009: Cử nhân Học Viện Ngoại Giao

Việt Nam, Hà Nội Chuyên ngành Luật

Quốc tế

- 2009 – 2011: Chuyên viên tư vấn thuế

Công ty TNHH Deloitte VN

- 2013: Thạc sĩ Luật Đại học Luật và Kinh

Doanh Quốc tế, Seoul, Hàn Quốc

- Từ 2/2014 - nay: Giảng viên Đại học

Kinh tế - Luật

- Email: nambtn@uel.edu.vn

BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ

BẢN VỀ NHÀ NƯỚC

ThS Bạch Thị Nhã Nam

• Bản chất, hình thức, chức năng của nhà nước, đặc biệt là nhà nước XHCN

Một số quan điểm phi Mác xít về Nhà nước

• Thuyết thần học

- Do đấng siêu nhiên tạo ra

- Tồn tại vĩnh viễn và bất biến

• Thuyết gia trưởng

- Xã hội là gia đình lớn, cần có người đứng đầu cai quản - vua

- NN & PL hình thành giúp vua cai quản

Quan điểm Mac-Lênin về nguồn gốc và bản chất của nhà nước và pháp luật

• Nhà nước và pháp luật không phải là những hiện tượng xã hội vĩnh cửu và bất biến

• Nhà nước và pháp luật chỉ xuất hiện khi

xã hội loài người đã phát triển đến một giai đoạn nhất định

• Đây là vấn đề phức tạp nhất, khó khăn nhất…và là vấn đề mà các học giả, các nhà văn, nhà triết học tư sản làm cho rắc rối nhất

* Xã hội loài người thời kỳ công xã nguyên thủy

- Tại sao tìm hiểu xã hội này?

- Đặc điểm của xã hội này như thế nào?

+ Cơ sở kinh tế: công hữu về TLSX

+ Cách thức tổ chức xã hội: thị tộc (cùng huyết thống)  bào tộc  bộ lạc

+ Cách tổ chức quyền lực: Hội đồng thị tộc  hội đồng bào tộc  hội đồng bộ lạc (quyền lực gắn liền, hòa nhập với XH

- Hệ quả của 3 lần phân công lao động:

• Chăn nuôi và trồng trọt phát triển, năng suất lao động tăng, sản phẩm làm ra ngày càng nhiều  sản phẩm dư thừa

• Nảy sinh nhu cầu về sức lao động

• Đẩy nhanh quá trình phân hóa xã hội, làm cho sự phân biệt giữa kẻ giàu và người nghèo, giữa chủ nô và nô lệ này càng sâu sắc, mâu thuẫn giai cấp ngày càng tăng

• Sự xuất hiện của đồng tiền (hàng hóa của các hàng hóa), nạn cho vay nặng lãi, quyền tư hữu về ruộng đất và chế độ cầm cố

• Hoạt động thương nghiệp, sự thay đổi nghề nghiệp và sự nhượng quyền sở hữu đất đai đã đòi hỏi phải di động và

thay đổi chỗ ở

Tiền đề ra đời của nhà nước

Chế độ tư hữu về tài sản Sự phân hoá xã hội thành các giai

cấp đối kháng và mâu thuẫn giữa các giai cấp ngày càng gay gắt, và gay gắt đến mức không thể điều hoà được nữa

Nguồn gốc của nhà nước

NHÀ NƯỚC – theo quan điểm của CN Mác-Lênin:

• «Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được»

• “Nhà nước là 1 hiện tượng thuộc về bản chất của

XH có giai cấp”

• “Nhà nước “không phải là một quyền lực bên ngoài

áp đặt vào xã hội” mà là “một lực lượng nảy sinh từ

xã hội”, một lực lượng “tựa hồ như đứng trên xã hội”, có nhiệm vụ làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho xung đột đó nằm trong vòng “trật tự”

* Sự khác biệt giữa Nhà nước so với tổ chức thị tộc trước kia:

- Không phân chia dân cư theo huyết thống mà phân

chia dân cư theo lãnh thổ, thành các đơn vị hành

chính  do Nhà nước quản lý, có quyền và nghĩa vụ đối với Nhà nước đó

- Thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt, không còn

về mọi thành viên trong xã hội mà chỉ thuộc về một

nhóm người, đó là giai cấp thống trị

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị , một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội , thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị

Khái niệm nhà nước

 Là một tổ chức quyền lực chính trị công cộng đặc biệt

 Thực hiện quản lý dân cư theo lãnh thổ

 Có chủ quyền quốc gia

 Ban hành pháp luật và thực hiện quản

lý bắt buộc với công dân

 Quy định các loại thuế và thực hiện

thu thuế dưới hình thức bắt buộc

Dấu hiệu đặc trưng của nhà nước

Bản chất của nhà nước

Tính giai cấp

Nhà nước là một tổ chức quyền lực công là phương thức tổ chức bảo đảm lợi ích chung của xã hôi

-Nhà nước là sản phẩm

của xã hội có giai cấp

- Nhà nước là bộ máy

trấn áp đặc biệt của giai

cấp này đối với giai cấp

khác

Tính xã hội

CÁC KIỂU, CHỨC NĂNG, HÌNH THỨC CỦA

NHÀ NƯỚC

Khái niệm

Kiểu nhà nước là tổng thể các dấu hiệu cơ bản, đặc thù của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp và những điều kiện tồn tại và phát triển của nhà nước trong một hình thái kinh tế xã hội nhất định

là sự tổ chức nhà nước theo các đơn vị hành chính – lãnh thổ và tính chất quan hệ giữa các

bộ phận cấu thành nhà nước, giữa cơ quan nhà nước trung ương với cơ quan nhà nước địa phương

Hình thức Nhà nước

Chính thể quân chủ

Nhà nước liên bang

Do nhiều nhà nước hợp lại

Trong nhà nước liên bang

này, không chỉ liên bang có

dấu hiệu của nhà nước mà

các nước còn lại cũng có

dấu hiệu của nhà nước

Các loại hình thức Nhà nước

Hình thức Nhà

nước Hình thức chính

Chính thể

quân chủ

Chính thể cộng hòa

QC

tuyệt

đối

QC hạn chế

CH quý tộc

CH Tổng thống

CH đại nghị

CH Dân chủ

Nhà nước đơn nhất

Nhà nước liên bang

Quân chủ tuyệt đối

Là hình thức chính thể quân

chủ trong đó nguyên thủ quốc

gia (Vua, hoàng đế) có quyền

lực vô hạn

Quân chủ Hạn chế (quân chủ đại nghị)

• Quyền lực của nguyên thủ quốc

Công hòa quý tộc

• Cơ quan đại diện do giới

quý tộc bầu ra

• Chỉ tồn tại ở kiểu nhà

nước chủ nô và nhà nước

phong kiến

Cộng hòa dân chủ

• Dân chủ là thể thức mà ở dó người dân có khả năng

tham gia quyết định các chính sách của một quốc gia hay tham gia thành lập bộ máy nhà nước thông qua bầu cử

Có 2 hình thức dân chủ là Dân chủ trực tiếp và Dân chủ gián tiếp Tuy nhiên, tùy theo từng nước và hoàn cảnh quốc gia mà thể chế dân chủ phát triển đến mức độ nào

Cộng hòa đại nghị

• Nghị viện là một thiết chế

quyền lực trung tâm

• Nguyên thủ quốc gia do

nghị viện bầu ra và chịu

trách nhiệm trước nghị viện

Cộng hòa lƣỡng tính

Vừa mang đặc tính của

công hòa đại nghị và vừa

mang tính chất cộng hòa

tổng thống

Mô hình NN Việt Nam

• Có cấu trúc lãnh thổ đơn nhất

• Chế độ chính trị: chế độ dân chủ XHCN

• Hình thức chính thể cộng hoà

• Cách tổ chức và thực hiện quyền lực NN: theo nguyên tắc tập quyền kết hợp tam quyền phân lập

NN Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

• Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao

nhất, cơ quan đại diện của Nhân dân được hình thành trên cơ sở bầu cử theo nhiệm kỳ

• Tổ chức và hoạt động trên cơ sở nguyên tắc bình

đẳng trong mối quan hệ giữa nhà nước và công dân

• Thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, hữu

nghị, mở rộng giao lưu và hợp tác

Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa

Việt Nam

 Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước

 Là nhà nước của tất cả các dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam

 tổ chức và hoạt động trên cơ

sở nguyên tắc bình đẳng trong mối quan hệ giữa nhà nước

và công dân

 Dân chủ rộng rãi trong lĩnh vực kinh tế xã hội

 Thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, hữu nghị, mở rộng giao lưu và hợp tác

Chức năng đối nội

Chức năng đối ngoại

quan hệ đối ngoại

và tiến bộ thế giới

Chế độ chính trị

Là toàn bộ các phương pháp, cách thức, phương tiện mà các cơ quan nhà nước

sử dụng để thực hiện quyền lực nhà

nước

Mặt trận Tổ Quốc VN

và các tổ chức chính

trị đoàn thể

Nhà nước pháp quyền

Khái niệm

Học thuyết về phương pháp cai trị của Nhà nước

Tổ chức quyền lực công khai trong hệ thống chính trị của

xã hội công dân được xây dựng trên nền tảng các tư tưởng pháp lý tiến bộ của nhân loại như công bằng, nhân đạo, dân chủ và pháp chế, nhằm đảm bảo thực sự những giá trị xã hội được thừa nhận chung của nền văn minh thế giới – sự tôn trọng và bảo vệ các quyền và tự do của con người, sự ngự trị của pháp luật trong các lĩnh vực sinh hoạt của xã hội, tính tối cao của luật trong các lĩnh vực hoạt động của nhà nước, sự phân công quyền lực (lập pháp, hành pháp và tư pháp) và chủ quyền nhân dân

Nhà nước pháp quyền

Đặc điểm

- Tôn trọng và tuân thủ triệt để pháp luật

- Sự phát triển của cá nhân con người là mục tiêu

và có giá trị cao quý nhất

- Nhà nước pháp quyền với ý nghĩa là bộ máy quyền lực phải được phân công, phân nhiệm

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước hòa đồng trong cộng đồng quốc tế

Có ý kiến khác cho rằng NN pháp

quyền có 5 dấu hiệu cơ bản:

• NN bị ràng buộc bởi pháp luật

• Các quan hệ xã hội do chính các đạo luật điều chỉnh, đảm bảo tính tối cao của luật đối với văn bản QPPL khác

• NN quan tâm đến việc mở rộng các

quyền tự do của con người

• NN có cơ chế hữu hiệu bảo vệ quyền

của các chủ thể tham gia vào các QHXH

• Công dân chịu trách nhiệm trước NN và ngược lại NN cũng chịu trách nhiệm

trước công dân