Luận án Tiến sĩ Nghiên cứu khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học một số kiến thức Vật Lý 11 trung học phổ thông

Xuất phát từ các l do tr n, ch ng tôi nhận thấ r ng, để có thể góp phần phát triển tính tích cực nhận thức của HS, ngư i phải iết cách hai thác, xây dựng, sử dụng nh h nh trong dạ học và

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhận thức rõ tầm quan trọng của giáo dục trong sự phát triển của đất nước, Đảng ta luôn xác định phải nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Quan điểm đó của Đảng và Nhà nước đã được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển giáo dục năm

2009-2020 và được qui định tại điều 28 Luật Giáo dục h ng định

hướng tr n đã đ t ra cho ngành giáo dục nói chung và nhà trư ng ph thông nói ri ng nhi m vụ quan trọng đó là làm cách nào để có thể đ i mới được phư ng pháp dạ học, phát triển được tính tích cực nhận thức của học sinh (HS) nh m nâng cao chất lượng dạ học trư ng trung học ph thông (THPT)

Vật lý (VL) là môn khoa học mà hầu hết iến thức là kết quả của sự khái quát hóa thực nghi m, các hi n tượng và quá trình diễn ra trong thực tiễn đ i sống Thế nhưng môn Vật lý vẫn chưa được giảng dạ

đ ng theo ngh a của nó Trong thực tế dạy học cho thấ , S lứa tu i THPT rất dễ cảm nhận và tiếp thu đối tượng thông qua các phư ng ti n trực quan h nh v vậ , nh h nh là phư ng ti n trực quan có vai trò rất lớn trong hoạt động dạy học nói chung, dạy học VL nói riêng Thông qua kênh hình, giáo viên (GV) có thể cung cấp nh ng hình ảnh, video clip giúp HS tìm hiểu được bản chất của sự vật hi n tượng mà trong điều

ki n lớp học, ngư i học khó ho c không thể tiếp cận được Kênh hình góp phần tích cực vào vi c nhận thức và phát triển tư du của HS Vì vậy, trong dạy học, kênh hình tr thành công cụ nhận thức, là một bộ phận h u c của cả phư ng pháp và nội dung dạy học

Bên cạnh đó, vi c nghiên cứu các đề tài đã công bố cho thấ đã có một số đề tài nghiên cứu về vi c sử dụng kênh hình trong dạy học các

bộ môn khác nhau Tuy nhiên, vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về kênh hình trong dạy học VL nói riêng ho c nếu có thì chỉ nghiên cứu đến các hình thức thể hi n khác nhau của kênh hình

Xuất phát từ các l do tr n, ch ng tôi nhận thấ r ng, để có thể góp phần phát triển tính tích cực nhận thức của HS, ngư i phải iết cách hai thác, xây dựng, sử dụng nh h nh trong dạ học và vận dụng vào t chức các hoạt động dạy học VL trư ng THPT o

đó, ch ng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học một số kiến thức vật lý 11 trung học

ph ổ thông” làm đề tài nghiên cứu với mong muốn s góp một phần

vào phát triển tính tích cực của HS trong học tập môn L, qua đó

nâng cao hi u quả dạ học môn L trư ng T T

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất quy trình khai thác, xây dựng, sử dụng kênh hình và

vận dụng quy trình này vào t chức dạy học một số kiến thức VL lớp

11 qua đó phát triển tính tích cực nhận thức của HS trong học tập môn VL trư ng THPT

3.Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được quy trình khai thác, xây dựng, sử dụng kênh hình và vận dụng hợp lý các quy trình này vào t chức dạy học VL thì có thể phát triển được tính tích cực nhận thức của HS trong dạy học môn VL trư ng THPT

4 Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động dạy và học VL trư ng THPT với vi c sử dụng kênh hình

5 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất quy trình khai thác, xây dựng, sử dụng kênh hình và vận dụng trong t chức dạy học các chư ng “Từ trư ng” và

“ ảm ứng đi n từ” thuộc chư ng tr nh ật lý lớp 11 nâng cao THPT

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu c s lý luận của vi c khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong t chức dạy học một số kiến thức VL trư ng THPT

- Nghiên cứu đ c điểm, nội dung chư ng tr nh L 11 nâng cao

và phân t ch đ c điểm các chư ng “Từ trư ng” và “ ảm ứng đi n từ”

- Tìm hiểu thực trạng của vi c khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học VL trư ng T T tr n địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế và tỉnh Quảng Bình

- Đề xuất quy trình khai thác, xây dựng kênh hình trong t chức dạy học VL, từ đó xâ dựng h thống kho tư li u kênh hình trong t chức dạy học các chư ng “Từ trư ng” và “ ảm ứng đi n từ”

- Đề xuất quy trình sử dụng kênh hình trong t chức dạy học một số kiến thức VL trư ng THPT nh m phát triển tính tích cực nhận thức của HS

- Thiết kế tiến trình dạy học một số kiến thức chư ng “Từ trư ng” và “ ảm ứng đi n từ” có sử dụng quy trình làm vi c với kênh hình

- Thực nghi m sư phạm nh m kiểm nghi m và đánh giá t nh

khả thi của vi c vận dụng các qu tr nh đã đề xuất trong t chức dạy

học VL trư ng T T qua đó nh m phát triển tính tích cực của HS

7 Phương pháp nghiên cứu

- hư ng pháp nghi n cứu lý thuyết;

- Phư ng pháp nghi n cứu thực tiễn;

- hư ng pháp thực nghi m sư phạm;

- Đề xuất được quy trình khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình nh m phát triển tính tích cực nhận thức của HS trong dạy học

VL trư ng THPT

8.2 V m t thực tiễn

- Xây dựng được một số tư li u kênh hình, từ đó xâ dựng h thống ho tư li u nh h nh trong các chư ng “Từ trư ng” và ” ảm ứng đi n từ” với 205 hình t nh và 129 h nh động Đâ có thể coi là nguồn tư li u tham khảo cho GV dạy VL các trư ng THPT

- Thiết kế được tiến trình dạy học một số ài trong chư ng” Từ trư ng”, “ ảm ứng đi n từ” với vi c sử dụng quy trình làm vi c với kênh hình nh m phát triển tính tích cực nhận thức cho HS trư ng THPT

9 Cấu trúc củ uận án

Luận án có cấu tr c như sau: hần m đầu; Phần nội dung; Phần kết luận; ông tr nh li n quan đến luận án đã được công bố; Phần tài

li u tham thảo; Phần phụ lục Trong đó phần nội dung gồm 4 chư ng:

hư ng 1: T ng quan về vấn đề nghi n cứu 16 trang), hư ng 2:

s lý luận và thực tiễn của vi c khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học vật lý trư ng trung học ph thông (61 trang),

hư ng 3: hai thác, xâ dựng và sử dụng kênh hình dùng trong dạy học chư ng “Từ trư ng”,“ ảm ứng đi n từ” Vật lý lớp 11 trung học

ph thông (54 trang), hư ng 4: Thực nghi m sư phạm (26 trang)

ỘI DU G Chương 1 TỔ G QUA VẤ ĐỀ GHIÊ CỨU

1.1 Các nghiên cứu về kênh hình trong dạy học n i chung

h n chung, các đề tài nghi n cứu về phư ng ti n trực quan, về

nh h nh đã được nghiên cứu nhiều trong dạ học các ộ môn như sinh học, địa l , lịch sử Thông qua các đề tài này cho thấy: kênh hình cùng với kênh ch và kênh tiếng là nh ng kênh thông tin quan

trọng trong t chức dạy học trư ng T T Đ c bi t, kênh hình góp

phần làm tăng t nh trực quan, kích thích hứng thú học tập của HS, đồng th i cũng là một phư ng ti n dạy học giúp t chức hoạt động

nhận thức cho S o đó, cần phải nghiên cứu để có thể sử dụng kênh hình một cách có hi u quả trong t chức hoạt động dạy học trư ng THPT

1.2 Các nghiên cứu về kênh hình trong dạy học Vật lý

Trong dạy học L, đã có xuất hi n một số luận án tiến s nghi n

cứu về kênh hình và các dạng tư ng tự như: tác giả Đỗ ăn ăng đi vào khai thác kỹ năng làm vi c với kênh hình sách giáo khoa, hay các tác giả Phạm Tấn Ngọc Thụy, Trần ăn Thạnh đi sâu vào nghi n cứu

sử dụng phư ng ti n nghe nhìn trong dạy học VL Tuy nhiên, cho đến hi n nay, vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu nàolàm rõ khái ni m

về kênh hình và cách thức sử dụng nh h nh để t chức các thao tác

tư du trong não ộ HS nh m phát triển tính tích cực nhận thức của

S, tăng dần tính tự lực trong học tập, nâng cao chất lượng l nh hội kiến thức và đồng th i góp phần nâng cao hi u quả dạy học VL trư ng THPT

1.3 Nh ng vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

- Đưa ra hái ni m nh h nh theo ngh a rộng nh h nh theo luận án được định ngh a ao gồm cả nh h nh t nh và nh h nh động Đưa ra các mức độ hai thác nh h nh dựa tr n c s kế thừa nguồn tư li u đã có từ các luận án trước đâ và xâ dựng thêm nhiều loại kênh hình khác

- Nghiên cứu vai trò của các bán cầu não trong nhận thức của con ngư i để từ đó làm rõ vai trò của kênh hình trong vi c t chức hoạt động nhận thức cho S Tr n c s đó để đưa ra qu tr nh để sử dụng kênh hình trong dạy học nh m phát triển tính tích cực nhận thức của HS

- Dựa trên các nguồn tư li u nh h nh hai thác được theo các mức

độ khác nhau, luận án s đề xuất quy trình xây dựng ho tư li u kênh hình trong dạy học các chư ng: “Từ trư ng”, “ ảm ứng đi n từ”

- Đề xuất quy trình thiết kế các tiến trình dạy học có sử dụng kênh hình và soạn giáo án một số bài học cụ thể

-Tiến hành thực nghi m sư phạm 2 vòng nh m đánh giá mức độ phát triển tính tích cực nhận thức của HS

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KHAI THÁC, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Lý thuyết xử lý thông tin, hoạt động nhận thức và phát triển tính tích cực nhận thức thông qua việc sử dụng kênh hình trong dạy học 2.1.1 Lý thuyết xử lý thông tin

Theo lý thuyết xử lý thông tin thì hoạt động học luôn được xem là quá trình xử lý thông tin Hay hoạt động học là quá trình chịu sự tác động từ bên ngoài vào bên trong, từ môi trư ng, đ c bi t là từ ngư i

dạ đến ngư i học Hoạt động dạ được hiểu là hoạt động của ngư i dạy cụ thể là GV nh m cung cấp thông tin, truyền thụ tri thức đến mỗi

HS thông qua một logic, tiến trình

ũng theo quan ni m trên, cần phải quan tâm đến các phư ng pháp

để tác động từ đến HS Ha nói cách hác ngư i GV cần lựa chọn

nh ng phư ng pháp dạy học phù hợp kết hợp với các phư ng ti n dạy học hác nhau để có thể tác động HS một cách tích cực nh m đem lại kết quả học tập tốt nhất

2.1.2 Hoạt động nhận thức

Trong quá trình nhận thức thì nhận thức cảm tính là mức độ thấp, chưa đi sâu vào ản chất sự vật, hi n tượng, nhưng nó là c s , là tiền

đề cho nhận thức lý tính Nhận thức cảm tính càng rõ ràng và cụ thể thì quá trình nhận thức lý tính s diễn ra thuận lợi h n, S s dễ dàng thu nhận thông tin từ các sự vật, hi n tượng một cách chính xác nhất

So với từ ng thì hình ảnh kích thích não làm vi c hi u quả h n, có khả năng gợi sự li n tư ng phong phú và mạnh m h n Điều này cho thấy, cần phải tạo sự cân b ng về tiếp nhận thông tin gi a hình ảnh và từ

nà đã chứng t sử dụng nh h nh trong dạ học là rất cần thiết và có ngh a v nó tác động lên cả 2 bán cầu cầu não, s phát triển được tính tích cực nhận thức của HS, giúp HS ghi nhớ kiến thức bền v ng h n Theo tác giả Thái Duy Tuyên, tính tích cực nhận thức là tính tích

cực xét trong điều ki n phạm vi của quá trình dạy học, chủ yếu áp

dụng trong quá trình nhận thức của HS Có thể nhận biết tính tích cực

của HS qua các biểu hi u sau: nh ng dấu hi u n ngoài qua thái độ, hành vi và hứng thú; nh ng dấu hi u n trong như sự căng thẳng trí

tu , nỗ lực hoạt động, sự phát triển của tư du ; kết quả học tập Kênh

hình với tất cả các đ c điểm của nó s góp phần phát hu được t ch cực nhận thức của HS

2.2 ênh hình trong dạy học

ảo, thí nghi m mô ph ng b ng phần mềm dạy học mang nội dung của kiến thức cần truyền tải đến HS thông qua thị giác, thính giác

2.2.2 V i tr củ kênh hình trong dạy học vật ở trường trung học phổ thông

- Cùng với kênh ch , kênh hình là phư ng ti n để trình bày kiến

thức VL, giúp biểu diễn trực quan nội dung kênh ch

- Xét theo phư ng di n tâm lý học, sử dụng kênh hình s giúp HS tận dụng cả hai bán cầu não vào quá trình học

- Có vai trò quan trọng trong quá tr nh điều hiển hoạt động nhận thức, đối với ngư i t chức nhận thức là và ngư i thực hi n các hoạt động nhận thức là S

- Giúp gây cảm tình, tạo sự hứng thú với HS trong quá trình học tập K nh h nh còn là phư ng ti n gi p đ n giản hóa các hi n tượng, quá trình vật lý, nh đó t nh trực quan trong dạy học được nâng cao, góp phần hỗ trợ cho quá tr nh tư du trừu tượng của HS

- Sử dụng kênh hình trong dạy học s giúp HS ghi nhớ b ng cả não bộ, từ đó gi p S ghi nhớ kiến thức dễ dàng và bền v ng h n

2.2.3 Các hình thức thể hiện củ kênh hình

- Với tư cách là phư ng ti n dạy học truyền thống thì kênh hình tác động vào HS thông qua thị giác, bao gồm: hình v , tranh ảnh, biểu bảng, s đồ, đồ thị Có thể gọi là nh h nh t nh

- Với tư cách là phư ng ti n dạy học hi n đại thì kênh hình tác động vào HS thông qua cả thị giác và thính giác, bao gồm: video clip, đoạn phim các thí nghi m được mô ph ng b ng máy vi tính Có thể

gọi là nh h nh động

2.2.4 Các yêu cầu đối với GV liên quan đến kênh hình trong dạy học

- Biết cách lựa chọn, hai thác nh h nh; biết cách xâ dựng

nh h nh; sử dụng được nh h nh trong dạ học; biết phối hợp nh

h nh với các nh thông tin và phư ng ti n dạy học hác

2.3 Khai thác, xây dựng kênh hình dùng trong dạy học vật lý ở trường trung học phổ thông

2.3.1 Các mức độ khai thác kênh hình

Dựa trên khái ni m “ hai thác” và “xâ dựng” đã tr nh à trong luận án, dựa trên sự phân loại kênh hình, kết hợp với mục đ ch sử dụng của GV, từ đó đưa ra các mức độ khai thác kênh hình gồm:

- Mức độ 1: Khai thác nội dung kênh hình trong SGK

- Mức độ 2: Khai thác nội dung kênh hình b sung nh m phù hợp các mục đ ch dạy học khác nhau

- Mức độ 3: Xây dựng nội dung kênh hình mới để sử dụng phù hợp với mục đ ch dạy học khác nhau

2.3.2 Nguyên tắc khai thác, xây dựng kênh hình

- Đảm bảo thống nhất nội dung với kênh ch ;

- Đảm bảo thống nhất các thành tố của quá trình dạy học;

- Đảm bảo tính khoa học và tính giáo dục;

- Đảm bảo thống nhất gi a cái cụ thể và trừu tượng trong dạ học;

- Đảm bảo t nh trực quan và th m mỹ;

- Đảm ảo t nh vừa sức, ph hợp với đ c điểm lứa tu i S;

- Đảm bảo tính khả thi và tính hi u quả

2.3.3 Quy trình kh i thác, xây dựng kênh hình dùng trong dạy học vật

Bước 1: Xác định mục ti u ài học

Bước 2: ghi n cứu lựa chọn các đ n vị iến thức có thể sử dụng

kênh hình Xác định các mức độ hai thác và xâ dựng Bước 3: hai thác, xâ dựng nh h nh theo các mức độ đã đề xuất Bước 4: oàn thi n nh h nh, đề xuất các phư ng án t chức dạ học

ph hợp với nội dung và hả năng chu ển tải của nh h nh

2.3.4 Xây dựng kho tư iệu kênh hình dùng trong dạy học vật lý

ở trường trung học phổ thông

2.3.4.1 Sự cần thiết xây dựng kho tư iệu kênh hình trong dạy học vật

Đa số hó hăn của đó là vi c hai thác và sử dụng các loại

nh h nh, g p tr ngại về ngoại ng , hó hăn về các kỹ thuật tin học h nh v vậ , vi c xây dựng kênh hình theo một tr nh tự,

logic, kèm theo các khả năng sử dụng s hỗ trợ rất nhiều cho trong dạ học VL trư ng T T

2.3.4.2 Một số yêu cầu khi xây dựng kho tư iệu

Vi c xây dựng kho tư li u dựa trên vi c tập hợp kênh hình đã hai thác, xây dựng Bản thân mỗi kênh hình khi khai thác, xây dựng đã đảm bảo nh ng nguyên tắc cụ thể về tính logic, tính khoa học, tính

th m mỹ, tính trực quan chính vì vậ ho tư li u nh h nh cũng đảm bảo nh ng yêu cầu nêu trên Ngoài ra khi xây dựng ho tư li u

cần nắm lưu th m về m t sư phạm, về m t sử dụng

2.3.4.3 Quy trình xây dựng kho tư iệu

Vi c xây dựng ho tư li u dựa trên mức độ khai thác, sử dụng kênh hình trong t chức dạy học VL Nó là một quá trình tập hợp qua nhiều giai đoạn khác nhau nh m h thống hóa nguồn tư li u kênh

h nh để xây dựng thành một ho lưu tr kênh hình nh m nâng cao

hi u quả sử dụng kênh hình trong dạy học VL trư ng THPT

GV có thể tiến hành qua các ước sau:

- Bước 1: GV tiến hành khai thác nguồn tư li u kênh hình riêng lẻ dựa vào các mức độ khai thác, xây dựng Sau đó tập hợp để đưa vào má t nh

- Bước 2: Tập hợp d li u kênh hình của nhiều nội dung, nhiều bài trong h thống kiến thức Từ đó có c s để lựa chọn, phân loại ho c

b sung (nếu cần) tùy vào ý đồ sư phạm, mục đ ch t chức dạy học ho c đối tượng cụ thể Đồng th i đề xuất các phư ng án sử dụng cho mỗi loại

nh h nh để ti n cho vi c tìm kiếm, tra cứu khi sử dụng của GV

- Bước 3: Số hóa, mã hóa, lưu tr và hướng dẫn truy xuất

- Bước 4: Kiểm tra, đánh giá để chỉnh sửa b sung qua quá trình sử dụng nh m đáp ứng yêu cầu ngày càng nâng cao hi u quả dạy học VL trư ng THPT

2.4 Sử dụng kênh hình trong dạy học vật lý ở trường phổ thông 2.4.1 Sự cần thiết củ việc sử dụng kênh hình trong tổ chức dạy học vật ở trường phổ thông

- Góp phần đa dạng các hình thức t chức dạy học cũng như vận

dụng các phư ng pháp dạy học nh m phát triển tính tích cực nhận thức của HS

- Góp phần t chức các thao tác tư du trong ộ não của HS

- Góp phần nâng cao kết quả học tập

2.4.2 guyên tắc sử dụng kênh hình trong dạy học vật ở trường trung học phổ thông

nh h nh hi được GV khai thác, xây dựng đã đảm bảo các yêu cầu

c ản của một phư ng ti n dạy học, đó là: t nh hoa học, t nh sư phạm, tính trực quan, tính th m mỹ Chính vì vậy, dựa trên nguyên tắc c ản

của vi c sử dụng phư ng ti n dạy học kết hợp với nh ng đ c điểm của kênh hình, GV cần lưu nh ng nguyên tắc sau:

- gu n tắc 1: cần đ t ra nh ng câu h i trước hi sử dụng

nh h nh như sau: sử dụng nh h nh nh m mục đ ch g iải qu ết vấn đề g ội dung g Trong ài học nào

- gu n tắc 2: hi t chức HS làm vi c với nh h nh, phải đảm ảo cho tất cả S đều có thể quan sát, ho c có nh h nh trong quá

- Sử dụng nh h nh để định hướng học sinh tìm tòi một phần

- Sử dụng nh h nh để định hướng học sinh nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo

2.4.4 Quy trình à việc với kênh hình trong tổ chức dạy học vật

Trong xu hướng phát triển và hội nhập hi n nay, vấn đề đ t ra cho ngành giáo dục là cần phải đ i mới phư ng pháp dạy và học theo hướng tích cực hóa hoạt động của S ó ngh a là trong dạyhọc phải phát hu được tính tích cực nhận thức của HS

gư i GV bên cạnh vi c t chức các hoạt động nhận thức cho HS còn cần phải quan tâm đến vi c rèn luy n các thao tác tư du nh m phát triển tính tích cực nhận thức của HS

Trong hoạt động dạy học, theo tác giả Đỗ ư ng Trà, để tất cả

HS, dù là hoạt động tư du thuận não trái hay não phải, dù có phong cách học tập hác nhau đều có c hội tham gia tích cực vào hoạt động

học, đều có c hội phát triển toàn di n thì quá trình học tập cần phải

trải qua đầ đủ cả a giai đoạn sau: nhập d li u, xử lý, xuất d li u

Dạy học theo mô hình truyền thống lâu nay vẫn sử dụng đó là chú trọng vào hai giai đoạn đầu Còn dạy học trải qua cả 3 giai đoạn

là quan tâm đến sự phát triển đồng đều các chức năng của cả 2 bán

cầu đại não của ngư i, ngh a là quan tâm đến sự phát triển toàn di n nhân cách của HS: nh ng S có tư du não trái trội h n hi tham gia vào giai đoạn 3 này s học tập được phong cách tư du não phải qua

sự giao lưu với nh ng HS có não phải phát triển Ngược lại, HS có não phải phát triển trội h n hi tham gia vào các giai đoạn 1 và 2 s rèn luy n được tư du logic

hư vậy, kết hợp gi a vi c vận dụng các khâu của hoạt động

dạy học theo hướng tích cực với c chế phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS: nhập, xử lý và xuất d li u như đã tr nh à

tr n, ch ng tôi đã đưa ra qu tr nh làm vi c với kênh hình trong dạy học VL trư ng T T như sau:

Sơ đồ 2.1 Quy trình làm việc với kênh hình trong dạy học VL

kiến thức VL khác nhau chứ không theo các kiểu bài lên lớp truyền

thống trước đâ Vận dụng quy trình làm vi c với kênh hình trong t

chức dạy học VL kết hợp với vi c t chức dạy học phát hi n và giải quyết vấn đề các loại kiến thức L đ c th như tác giả Phạm Xuân

Quế trình bày, từ đó ch ng tôi đề xuất vi c sử dụng kênh hình trong

dạy học các loại kiến thức L đ c thù sau:

- Dạy học kiến thức mới

- Dạy học ứng dụng kỹ thuật của VL

2.5 Quy trình thiết kế tiến trình dạy học với việc sử dụng kênh hình

hu n ị c s s vật chất và vi c soạn thảo tiến tr nh dạ học là hâu chu n ị quan trọng cho quá tr nh t chức dạ học tr n lớp ho c hướng dẫn S tự học nhà Qu tr nh thiết ế tiến tr nh dạ học với

vi c sử dụng nh h nh gồm 5 ước được thực hi n như sau:

Sơ đồ 2.2 Quy trình thiết kế tiến trình dạy học

với việc sử dụng kênh hình

2.6 Thực trạng việc khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học vật lý ở trường phổ thông

Để có c s thực tiễn cho đề tài, ch ng tôi đã tiến hành điều tra

thực trạng các vấn đề li n quan đến đề tài nghiên cứu Vi c điều tra được tiến hành trên 2 nhóm đối tượng; 38 GV dạy Vật lý của các trư ng tại tỉnh Thừa Thiên Huế; 386 HS lớp 11 4 trư ng thuộc

tỉnh Thừa Thiên Huế và tỉnh Quảng Bình

Thông qua vi c điều tra và S đã cho thấy r ng vi c sử dụng kênh hình trong dạy học VL trư ng ph thông đã được các GV ph thông rất quan tâm Bên cạnh đó, vi c sử dụng nh h nh cũng đem

lại sự yêu thích, hứng thú học tập đối với HS, giúp các em dễ hiểu, dễ ghi nhớ kiến thức Tuy nhiên, cần làm rõ thêm khái ni m kênh hình, kênh hình không chỉ là tranh ảnh, hình v , phim video clip, các thí nghi m mô ph ng b ng má t nh như một số đã đánh giá mà còn bao gồm cả s đồ, đồ thị, biểu bảng Bên cạnh đó, ngoài vi c khai thác nh h nh, ngư i GV cần biết cách tự xây dựng kênh hình phù hợp với mục đ ch dạy học của bản thân nh m tạo sự mới lạ, tăng

thêm sự hứng thú của HS khi học tập môn L Đồng th i, cần nghiên

cứu vi c sử dụng kênh hình không chỉ dừng lại vi c minh họa, làm

rõ kiến thức, mà còn tạo điều ki n cho HS t chức các thao tác tư du trong não bộ, nh m phát huy tính tích cực nhận thức của HS Từ đó

s nâng cao được hi u quả của vi c dạy học VL trư ng THPT

Chương 3 HAI TH C, DỰ G V SỬ DỤ G Ê H H H D G

TR GDẠ HỌC CHƯƠ G “TỪ TRƯỜ G” V

“CẢM Ứ G ĐIỆN TỪ”VẬT ỚP 11

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 3.1 Đ c điể các chương “Từ trường” và “Cả ứng điện từ”

Trong giới hạn nghiên cứu của luận án, chúng tôi chỉ nghiên cứu chư ng “Từ trư ng” và chư ng “ ảm ứng đi n từ” ội dung của hai chư ng nà có a nhóm iến thức c ản: Từ trư ng, lực từ và cảm ứng đi n từ Một số kiến thức, hi n tượng c ản được đề cập trong các chư ng này, HS đã được nghiên cứu lớp 9 Tuy nhiên, các hi n tượng đó chỉ được khảo sát một cách định t nh, s lược và có tính chất giới thi u, mà không khảo sát định lượng và chưa đi sâu giải thích bản chất của hi n tượng Ở lớp 11 THPT, các em đã ắt đầu nghiên cứu các hi n tượng này cả về m t định t nh và định lượng, đồng th i đi sâu giải thích rõ bản chất VL các hi n tượng này Các hi n tượng về từ trư ng và cảm ứng đi n từ được ứng dụng nhiều trong thuật và đ i sống và rất gần gũi với HS Vì vậy, khi dạy học, GV rất dễ dàng liên

h với thực tiễn cuộc sống, nh đó mà ài dạy tr n n sinh động h n

và hi u quả dạy học được nâng cao

3.2 Nội dung các chương “Từ trường” và “Cảm ứng điện từ”

h ng tôi đã tiến hành t ng hợp kiến thức tất cả các bài thuộc 2 chư ng “Từ trư ng” và “ ảm ứng đi n từ” Trong từng bài, kiến thức được tr nh à đầ đủ, ngắn gọn, súc tích Đâ là c s để GV có thể bám sát nội dung kiến thức, tạo điều ki n thuận lợi cho vi c khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học các chư ng nà

3.3 h i thác, xây dựng kênh hình dùng trong dạy học chương