Khóa luận tốt nghiệp văn học: từ láy trong thơ hồ xuân hương

• Trong qua trinh nghien cuu va giang day van hoc, co Nguyen Thi Thanh Lam, trong cuon Giao trinh van hoc Viet Nam nua cuoi the ki XVIII, nua dau the ki XIX, co nhan xet ve tai nang cua

TRUONG Dfil HOC VO TRUONG TOfiN

KHOA KHOA HOC CO BAN

KHOA LUAN TOT NGHIEP

CHUYEN NGANH VAN HOC

TlTLAY

TRONG THO HO XUAN HlTONG

Giang vien hiring dan:

BUI THI TAM

Sinh vien thyc hien:TRAN KIM ClTCfNG

t)(il HOC VO TRUdHQTOfiH

Hau Giang, thdng 06 nam 2012

LOI CAM ON

eg®so

Thai gian hoc a giang duang Dai hoc doi vai nguai viet do la mot trai

nghiem Ian lao, nguai viet hoc tap rat nhieu kien thuc bo ich Gia day, khoanh khacdugc ngoi nghe thay co giang bai van con dong lai trong tarn tri cua nguai viet,nhung gia phut ay hanh phuc biet bao! Nhung nhung khoanh khac ay mai mai van

la ki niem, tham thoat bon nam Dai hoc da het, nguai viet sap phai xa truang, xathay co va bao ban be thuang men, nhin lai thai gian qua tren giang duang Dai hoc,nguai viet khong tranh khoi sir boi hoi trong long, nhung nguai viet cang tham thiahan moi dieu, khi nguai viet bat tay vao lam luan van tot nghiep Den day nguai

viet mai thau hieu han va tham thia han khi trai qua rat nhieu kho khan va vat va dehoan thanh tot bai luan van cua minh Trong thai gian do, nguai viet nhan dugc rat

nhieu sir giup do tu thay co, ban be va nguai than Nhan day nguai viet xin gui lai

cam an den tat ca nhung nguai da giup dd nguai viet trong thai gian qua.

Nguai viet xin gui lai cam an den Ban giam hieu truang Dai hoc Vo TruangToan cung vai quy thay co khoa Ngu van da tao dieu kien tot cho nguai viet hoc tap

de nang cao them kien thuc cua minh

Ngoai ra, nguai viet xin gui lai cam an den gia dinh, ban be da luon khich le,

dong vien nguai viet trong suot thai gian lam luan van Dieu nay da tao cho nguai

viet co them nghi lire de hoan thanh luan van

Dae biet nguai viet xin kinh gui den co Bui Thi Tarn lai cam an chan thanh

va sau sac nhat Trong thai gian qua, co khong ngai kho khan da tan tinh giup do,

huang dan nguai viet rat nhieu trong suot qua trinh nghien cuu, de nguai viet co the

hoan thanh luan van tot nghiep cua minh

Trong suot thai gian nghien cuu, nguai viet da co gang rat nhieu nhung dokien thuc con han hep va co phan han che ve thai gian, nen nguai viet khong tranhkhoi nhung thieu sot Nguai viet kinh mong nhan dugc sir chi dan va nhung dong

gop quy bau tu quy thay co, ban be nham de luan van dugc hoan thien han

Sinh vien thirc hien

Tran Kim Cuang

LOI CAM DOAN

Og®fcD

Toi xin cam doan rang de tai nay la do chinh toi thuc hien, cac so lieu thu

thap va ket qua phan tich trong de tai la trung thuc, de tai khong trung vai bat cu de

tai nghien cuu khoa hoc nao

Sinh vien thirc hien

Tran Kim Cuang

PHIEU DANH GIA LUAN VAN TOT NGHIEP

{Giang vien hu&ng dan)

1 GlANG VIEN HlTCfNG DAN: Bui Thi Tarn

2 SINH VIEN THlTC HIEN: Tran Kim Cuang

MSSV: 0856010002 KHOA: 1

TEN DE TAI: Tu lay trong tha Ho Xudn Huong

NHAN XET CUA GIANG VIEN HI/CXNG DAN

1 Danh gia chung qua trinh lam luan van tot nghiep:

1.1 Chuyen can:

1.2 Thai do:

1.3 Khac:

2 Danh gia luan van:

2.1 Dat van de (theo 5 buac):

2.2 Noi dung chinh:

2.3 Chu thich, thu muc:

2.4 Hinh thuc trinh bay:

2.4.1 Dung lugng (trang):

2.4.2 Khuon kh6:

2.4.3 In an:

2.4.4 Trinh bay:

2.4.5 Chinh ta, ngu phap:

3 Danh gia, xep loai:

TOM TAT LUAN VAN

tu, tinh cam, len an, da kich vao xa hoi phong kien duang thai Vi the, tu lay trongtha ba tao nen sue hap dan cho doc gia

Nguai viet chon de tai Tu lay trong tha Ho Xuan Huang, nguai viet mong

muon gop them nhan dinh ve nha tho noi tieng nay

2 Lich su* van de:

Tu lay la van de ma nhung nha nghien cuu luon quan tarn Co rat nhieu congtrinh nghien cuu cua nhieu nha ngon ngu khac nhau Sau day nguai viet xin neu

mot so cong trinh nghien cuu cua mot so tac gia tieu bieu ve tu lay:

• Theo Hoang Van Hanh, trong cuon Tie lay trong tieng Viet, Nxb Khoa hoc

* Theo co Nguyen Thi Thu Thuy, trong cuon Giao trinh Tie vung hoc tieng

Viet, Truang DH Can Tho, 2008.

• Theo Nguyen Huu Quynh, trong cuon Ngu phap tieng Viet, Nxb Tu dien

Bach khoa, Ha Noi, 2007

• Theo Nguyen Tai Can, trong cuon Ngiephdp tieng Viet, Nxb, DH va THCN,

Ha Noi, 1981.

Trong nen van hoc Viet Nam giai doan nua cuoi the ki XVIII, nua dau the kiXIX, Ho Xuan Huong la nha tho noi tieng, ba rat co tai trong sang tac thi ca, lai tha

cua ba co nhieu mau sac khac nhau, dac biet la nghe thuat dung tu cua ba trong tha

Vi th£ van de ve tho Ho Xuan Huong hay nhung van de ve cuoc doi cua ba da taonen su thu hut doi vai nhieu nha nghien cuu Nguai viet xin trich dan mot vai nhandinh cua mot so tac gia tieu bieu de thay rang van de ve nha tho Ho Xuan Huangvan la de tai hap dan cho den ngay nay

• Trong cuon Tac gia tac phdm trong nha truang Ho Xuan Huang, nha tho Xuan Dieu nhan xet ve tho cua nha tho Ho Xuan Huong nhu sau: "Tha Xuan

Huang cu nom na, binh dan, tu nhien, lai cie trong veo, khong gai, doc cu thodi mai, de thuoc, nhung cdu doi nhau thi can chinh gia gian den ai cungphdi sa, ma

van nhu lai noi thuang" [8; tr.68]

• Con Le Thu Yen, trong cuon Ho Xuan Huang trong cam hung tha nguai

dai sau, tac gia nhan xet ve ngon ngu tho cua Ho Xuan Huong that hay "Rieng chit, rieng hoa Xuan Huang sac nhu dnh kiem, nhon nhu guam dao, nong nan nhu hai tha, diu dang nhu nhip song vo mien man " [13; tr.7].

• Trong qua trinh nghien cuu va giang day van hoc, co Nguyen Thi Thanh

Lam, trong cuon Giao trinh van hoc Viet Nam nua cuoi the ki XVIII, nua dau the ki

XIX, co nhan xet ve tai nang cua nha tha Ho Xuan Huong nhu sau: 'Xuan Huang con la nha tha co biet tai su dung tie lay - lap tie giau sue bieu dat Ngon ngie tha

ba rat sac sdo the hien tdm trang rat dat, trao phung dd kich rat sau sac " [6; tr.47]

• Con doi vai Le Tri Vien, trong cuon Den vai tha Ho Xuan Huang, ong nhan manh: "Dac biet nhdt la nhung diep tie, tie lap lay Co loai thong thuang: cheo

leo, xanh ri, do loet, lun phun, lat leo, dam dia Co loai la lung: mom mom, horn horn horn, toen hoen, da dom Tu lap lay la dac diem rieng cua tieng Viet Xuan

Huang khai thdc no thanh mot dac diem cua rieng minh lam cho tha co ddng ddp tai tinh, tinh nghich va doc dao " [9; tr.65]

3 Muc dich nghien cihi

Khi chon de tai Tie lay trong tha Ho Xuan Huang, mot mat nguai viet co the

tim hieu them ve tac gia, kham pha nhung net doc dao trong nghe thuat dung tutrong tho Ho Xuan Huong Qua do co the khang dinh dugc gia tri noi dung va nghethuat trong tho ba va qua viec nghien cuu nay ngudi viet co the trang bi cho minh

v6n kien thuc trong viec nghien cuu.

4 Pham vi nghien ciru

Nguai viet nghien cuu Tie lay trong tha Ho Xuan Huang Vai pham vi nghien cuu nay nguai viet dim vao cuon Tha Ho Xuan Huang do Nguyen Cu chiu

trach nhien xuat ban Ngudi viet chi nghien cuu phan tho chu Nom cua ba Tren co

so do ngudi viet tim hieu ve "Van de su dung tie lay trong tha Ho Xuan Huang" va

"Muc dich su dung tie lay trong tha Ho Xuan Huang ".

5 Phircmg phap nghien cu*u

+ Thu nhdt la phuong phap he thong: Suu tarn, tong hop tai lieu co lien quan din de tai Tu do cong viec nghien cuu co he thong va nghien cuu khi danh gia vande.

+ Thu hai la phuong phap thong ke phan loai: Sap xep, thong ke phan loai cac

tu lay trong tha Ho Xuan Huang Tu do toi co ca sa de nhin nhan, danh gia mot

each khoa hgc ve Tie lay trong thaHo Xuan Huang.

+ Cuoi cung la phuong phap so sanh doi chieu: Nh&m de nhin thay dugc su

doc dao va tai nang cua Ho Xuan Huang

=> Tat ca cac phuong phap dugc su dung tong hgp cung phan tich chung

minh lam ro van de.

Chumig 1 MOT SO VAN DE VE TU* LAY

1.1 CAC QUAN NIEM VE TlT LAY

1.1.1 Theo Hoang Van Hanh: "Lay la su hoaphoi ve dm va ve nghia, ma diep

va doi la nhimg quy tac, hay la nhimg hinh thai the hien hoaphoi do" [5; tr.30].

1.1.2 Theo Do Huu Chau: "Tie lay la nhung tie duac cdu tao theo phuong

thuc lay, do la phuong thuc lap lai todn bo hay bo phan hinh thuc dm tiet (voi

thanh dieu giie nguyen hay bien doi theo quy tdc bien thanh tiec la quy tac thanh

dieu bien doi theo hai nhom: nhom cao: thanh hoi, thanh sac, thanh ngang va nhom thap: thanh huyen, thanh nga, thanh nang - cua mot hinh vi hay don vi co nghia ".

[2;tr.34].

1.1.4 Theo nguyen Thien Giap: "Ngie lay dm la nhung don vi dugc hinh

thanh do su lap lai hoan todn haysu lap lai co kem theo su bien doi ngu dm nao do cua tie da co Chung viea co su hai hoa ve ngie dm, viea co gia tri ggi cam, ggi td ".

[4;tr.86].

1.1.3 Theo co Nguyen Thi Thu Thuy: "Tie lay la nhung tie gom nhieu tieng,

cac tieng duac ghep lai dua tren quan he ngu dm co tdc dung tao nghia" [12;

tr.20]

1.2 PHAN LOAI TlT LAY

1.2.1 Theo Hoang Van Hanh:

Khi phan loai tu lay, ong phan loai theo nhieu buac:

"O buac thie nhdt cua su phan loai tie lay tieng Viet nen lay "so bde trong qua trinh cdu tao tie lay " lam tieu chi Trong truang hop nay chung ta se co tie lay

bde mot hay tie lay don va tielay bde hai hay tielay kep (tuong ieng voi tie lay ba va

tie lay tu) " [5;tr 43]; "Buac thie hai cua suphdn loai, lay miec do tdc dong cua co che lay vao tieng goc hay muc do diep trong quan he giua cac tieng a tie lay lam

can cie Voi tieu chi nay,chung ta se co tie lay hoan todn" [5; tr 43]; "O buac thie

ba trong su phan loai, nen lay "tinh chat diep hoac doi khuon van" lam can cie.

Nhu vdy chung ta se co bon kieu tie lay: Tie lay hoan todn, diep van; Tie lay hoan

todn, doi van; Tie lay bophan, diep van; Tie lay bgphan, doi van" [5; tr 44]

1.2.2 Theo Do Huu Chau:

Khi phan loai tu lay, Do Huu Chau dua vao ba tieu chi:

- "So Ian tdc dong cua phuong thuc lay" [2; tr.34]

- "De phan chia tie lay doi truoc hit dua vao cdi duac give lai trong dm tiet

cua hinh vi co so" [2; tr 35]

- "Tieu chi trdt tu truoc sau cua hinh vi co so so voi hinh vi lay ket hop voi

tieu chi su khac nhau cua cdi bi thay doi" [2; tr 36]

Can cu vao cac tieu chi tren ong chia tu lay thanh ba loai: Tu lay doi (tu lay hai

am tiet), tir lay ba am tiet va tu lay bon am tiet va trong moi loai co nhung kieu lay

nho han.

1.2.3 Theo co Nguyen Thi Thu Thuy:

Co dua vao viec ket hgp tieu chi so lugng tieng vai cac bo phan giong nhautrong tir, co chia tu lay thanh ba loai Ian do la: Tir lay doi, tir lay ba va tir lay tu.Cach phan loai nay cua co Thuy gan giong vai each phan loai cua tac gia Do HuuChau Chinh each phan loai de hieu nay giup chung ta sap xep cac tu lay theo solugng am tiet se de dang han va no gan giong vai each suy nghl dan gian han

1.2.4 Theo nguyen Thien Giap:

Ong dua vao quy luat hoa phoi ngu am, ong chia tu lay thanh ba loai do la:Lay doi, lay ba va lay bon

Tom lai, tu lay la tu gom co nhieu tieng va cac tieng do ket hgp vai nhau duatren quan he ngu am co tac dung tao nghia Dua vao so lugng tieng va cac bo phan

giong nhau trong tu thi ta co the chia tu lay ra thanh ba loai: Tie lay doi, tie lay ba va

tie lay tu Trong tu lay doi, dua vao cac phan giong nhau cua tu lay ta co: Tie lay bo

phan va tie lay hoan todn.

1.3 TAC DUNG CUA TU* LAY

1.3.1 Tu* lay co tac dung goi thanh: cac tieng dugc hinh thanh do mo phong

am thanh cua sir vat, hien tugng trong thuc te

Vi du: gdu gdu, dung dung, vi vu

Trong tac pham van chuang, tu lay ggi thanh giup cho doc gia thau hieu han

ve y nghia cau van, cau tha

1.3.2 Tu* lay co tac dung goi hinh, goi cam

& Tielay co tdc dung goi hinh: la lap tu lay co the ggi len hinh anh cua sir vat,

hien tugng trong cugc song Nhung tu lay nay khi ket hgp vai dong tu, danh tu thichung the hien chinh xac hanh dong va hinh anh cua su vat do

Con trong tac pham van chuang, tu lay ggi hinh lam cho cau tha, cau van tra

nen co duang net "Thi trung hieu hga ".

# Tie lay co tdc dung goicam: Nhung tu lay ggi cam ggi len phuong dien cam

xuc va tarn trang cua tac gia Tu nhung tu lay ggi cam nay nguai doc hinh dung rohan sac thai bieu cam cua nguai noi, nguai viet

Trong tac pham van chuang tu lay ggi cam co gia tri rat cao, chung giup cho

doc gia hieu sau sac nhung van de tac gia muon noi den

Chuang 2 VAN DE Stf DUNG TlT LAY TRONG THO HO XUAN HlTONG

2.1 Gl6l THIEU SO LlTOC VE TAC GIA VA TAC PHAM

2.1.1 Ve tac gia:

Theo mot so thong tin gan day thi Ho Xuan Huang la con ong Ho Phi Dien a

lang Quynh Doi (Nghe An), tuc Ho Xuan Huang co nguon goc xu Nghe Me cua

Ho Xuan Huang la nguai con gai hg Ha, lay le ong Ho Phi Dien, que 6 Hai Duong.

Cha mat sam nen Xuan Huang a vai me, cugc song cung khong den noi kho khan nen Ho Xuan Huang co the di nhieu nai Ho Xuan Huang kha am hieu ve canh tri,

cong viec va sinh hoat cua con nguai thon que Sinh thai, Ho Xuan Huang la nguai song rat ca tinh, ban linh, manh me Trong sang tac Ho Xuan Huang luon dung ra

de benh vuc cho nguai phu nu, len an xa hoi Suot doi Ho Xuan Huang luon co

khat khao dugc song hanh phuc

2.1.2 Ve tac pham:

Ho Xuan Huang sang tac chu yeu bang chu Nom, chu yeu la trong Xuan

Huong thi tap, day la tap tha Nom Duang luat xuat sac cua nen van hoc dan toe.

Ngoai ra nguai ta mai phat hien ra tap Luu Huong Ky mang but danh cua nu si do

ong Tran Thanh Mai phat hien vao nam 1964 g6m 24 bai tha chu Han va 28 bai tha Nom Day la tap tha tinh cua nu thi si, vai mot nghe thuat dieu luyen, nha tha viet

ve tam sir va moi tinh cua minh doi vai nhung nguai ban trai

2.2 TIT LAY TRONG THO HO XUAN HlTONG

Qua qua trinh khao sat Tie lay trong thoHo Xuan Huong nguai viet da rut ra

so lieu sau day:

Bang 2.1: Bang thong ke tu* lay trong tho" cua Ho Xuan Huong

Lay hoan toan Lay bo phan

Lay am Lay van

2.2.1 Tir lay doi

Bang 2.2: Bang thong ke tu lay doi trong tho* cua Ho Xuan Huong

Tie lay dm Tie lay van

+ Tu lay doi dugc su dung de noi len tam sir cua tac gia

+ Tu lay doi dugc sir dung de len tieng benh vuc cho than phan nguai phu

nu dong thai len an xa hoi phong kien duang thai

+ Tu lay doi dugc su dung de phe phan tang lap thong tri trong xa hoi phong

kien duang thai

+ Tu lay doi con dugc nha tha su dung de mieu ta thien nhien

2.2.2 Tu* lay ba trong tho* Ho Xuan Huang

Tu lay ba trong tha Ho Xuan Huang rat it dugc su dung nhung chung van co

gia tri ggi hinh rat cao

+ Tu lay ba cung nham muc dich mieu ta thien nhien, de phe phan xa hoi.Trong qua trinh khao sat tu lay trong tha Ho Xuan Huang, nguai viet hau nhu

khong thay nha tha su dung tir lay tu

Tu su khao sat tren, nguai viet dua ra mot so nhan xet nhu sau:

- Tu lay dugc dung trong tha cua nha tha Ho Xuan Huang nhSm de the hiennoi long co dan cua ban than, the hien khat vgng dugc yeu

- Tu lay dugc nha tha su dung co su sang tao doc dao nhu: horn horn horn,

mom mom, lorn lorn

- Khi khao sat Tie lay trong tho Ho Xuan Huong, nguai viet con nhan thay ba

su dung tu lay ggi thanh, tu lay ggi hinh va tu lay ggi cam rat nhieu

- Tir lay dugc dat a nhieu vi tri khac nhau trong dong tha

+ Tir lay dugc dat a dau dong tha

+ Tu lay con dugc su dung a vi tri giua dong tha

+ Tu lay con dugc su dung 6 cuoi dong tha

Chuang 3 MUC DICH Sff DUNG TlT LAY

TRONG THO HO XUAN HlTONG

3.1 TIT LAY DlTOC SU" DUNG DE THE HIEN KHAT VONG DlTOC YEU

3.1.1 Tinh yeu doi lua:

Tam hon cua nha tha Ho Xuan Huang luon dat dao cam xuc yeu thuang, luon

khat khao harm phuc trong tinh yeu doi lua bai ba gap nhieu bat hanh trong cugc

song gia dinh Ba da trai qua cugc song khong co nhieu hanh phuc, ma lai song trong xa hoi phong kien khong may may quan tam nhieu den than phan nguai phu

nu 6m n6i bat hanh trong cugc doi, nha tha Ho Xuan Huang luon khat khao co

mot cugc song hanh phuc, mot tinh yeu lua doi trgn ven Noi niem ay nhu la mach nuac ngam luon tuon chay trong tam hon nha tha Ho Xuan Huang.

"Qua cau nho nho miing trdu hoi

Nay cua Xuan Huong mai quit roi

Co phdi duyen nhau thi tham lai Dieng xanh nhu la bac nhu voi"

(Mai trdu)

3.1.2 Tinh yeu binh dang, cong bSng:

Ba khong chap nhan dinh kien hep hoi ma le giao phong kien rang buoc nguaiphu ntr Ho Xuan Huang cam nhan dugc su thieu cong bang trong xa hoi ba da lentieng dau tranh cho quyen lai cua nguai phu nu trong xa hoi

"Ca ni cho nen hoa d& dang,

Noi niem changco biet chang chdngl

Duyen thien chua thay nho ddu dgc, Phan liiu sao da nay net ngang.

(Khong chong ma chiea)

3.2 TIT LAY DlTOC sir DUNG de the hien tam trang bat man DOI VCfl XA H0I PHONG KIEN

3.2.1 Len an xa hoi phong kien, benh vuc ngudi phu nu

Nha tha Ho Xuan Huang da dua vao tha tat ca nhung noi niem rieng tu, noidau kho ma nguai phu nu phai ganh chiu Lam than phan phu nu phai man theo le

giao phong kien, nha tha khong chap nhan canh song bo buoc do, ba da len an manh

me vao xa hoi phong kien nham de benh vuc cho nguai phu nu

"Canh khuya vang vang trong canh don,

Tro cdi hong nhan voi nuac non.

Chen ruou huong dua say lai tinh,

Vang trang bong xi khuyit chua tronl

Xien ngang mat dat reu tieng dam, Dam toac chdn mayda may hon.

Ngdn noi xuan di, xuan lai lai,

Manh tinh san se ticon con!"

(Tutinh 3)

3.2.2 Da kich vao ca xa hoi phong kien

Nha tha Ho Xuan Huang chung kien tat canhung van de xau xa trong xa hoi phong kien, ba khong chap nhan nhung ten vua quan dao due gia, luon cho minh la due cao vgng trgng, nhung chang ra gi chi biet ham me tun sac, nhung ten hgc tro

dot nat ma hay khoe tai, huenh hoang Nha tha da da kich manh me vao tat ca

nhung van de do bang nhung lai cay dang qua lap tir lay ggi hinh rat cao Ngoai viec mia mai xa hoi phong kien duang thai, mia mai tang lap thong tri khong ra gi,

nha tha Ho Xuan Huang con da b'ch vao nhung ong su tu hanh a chon cua thien

nhung lai la nhirng ong su dom

"Kheo kheo di dau lii ngdn ngo?

Lai day cho chi day lam tho Ong non ngiea noc chdm hoa riea,

De con buon sienghut giau thua"

(Lu ngdn ngo)

3.2.3 Noi dau ve than phan lam le va su da dang

Nha tha Ho Xuan Huang da tham thia xot xa cua than phan lam le, thau hieunoi dau khi tinh yeu dang da, de chuyen tai het nhung noi dau xot ay nha tha da rat

tinh te trong viec su dung tu ngu, dac biet la tir lay ggi cam, chung da noi ho nhirng

noi niem cua nguai phu nu trong cugc song day day nhung noi kho va niem xot xatrien mien trong canh song le mgn va chiu canh da dang trong tinh yeu doi lua

"Ke dap chdn bong ke lanh lung,

Chem cha cdi kiip lay chong chung.

Nam thi muoi hoa chang hay cho, Mot thdng doi Ian co cung khong.

Co dam an xoi, xoi lai ham, Cam banglam muon, muon khong cong.

Than nay vi biit duang nay nhi,

Tha truoc thoi danh o vdyxong "

(Lam le)

x n

KET LUAN

1 Ket luan

- Ho Xuan Huang la nha tha co ca tinh vanhieu sang tao trong sang tac.

- Nha tha Ho Xuan Huang da van dung tir lay trong sang tac cua minh mot each co hieu qua, bai chung co gia tri ggi thanh, ggi hinh, ggi cam rat cao.

+ Ba co each dung nhung tir lay sang tao duang nhu: hom hdm hom, mom

mom, lorn lorn chinh each sang tao nay da tao dugc phong each rat rieng.

+ Nhung tu lay trong tha cua batao dugc sir hap dan doi vai nguai doc + Ba dung tu lay de giai bay noi niem rieng tu, de cam thong va benh vuc phu nu, chong lai the lire thong tri trong xa hoi phong kien duang thai.

2 Du kien huang nghien cuu tiep theo cua de tai

- Cau true cau tha trong tha Ho Xuan Huang

- Ngu phap trong tha Ho Xuan Huang

- Bien phap tu tu trong tha Ho Xuan Huang

MUC LUC

2.2 Nhiengy kien ve tdc pham Ho Xuan Huong 2

Chuang 2: VAN DE SU" DUNG TlT LAY

2.1 Gltfl THIEU SO LlTOC VE TAC GIA VA TAC PHAM 25

Chirang 3: MUC DICH SU* DUNG TlT LAY

3.1 TlT LAY DlTOC SlT DUNG DE THE HIEN KHAT VONG DlTOC

3.2 TlT LAY DlTOC SU* DUNG DE THE HIEN TAM TRANG BAT MAN

3.2.3 Noi dau ve than phan lam le va su da dang 54

TAl LIEU THAM KHAO

BANG PHU LUC TlT LAY TRONG THO HO XUAN HlTONG

DE ClTONG TONG QUAT

OS®BO

mcjdAu

1 Li do chon de tai

2 Lich su* van de

2.1 Nhiengy kien ve ngon ngie

2.2 Nhiengy kien ve tdc pham Ho Xuan Hucrng

3 Muc dich nghien cihi

4 Pham vi nghien cihi

5 Phuang phap nghien ciiu

CHlTONG 1

MOT SO VAN DE VE TlT LAY

1.1 CAC QUAN NIEM VE TlT LAY

1.1.1 Theo Hoang Van Hanh

1.1.2 Theo Do Huu Chau

1.1.3 Theo co Nguyen Th| Thu Thuy

1.1.4 Theo Nguyen Thien Giap

1.2 PHAN LOAI TlT LAY

1.2.1 Theo Hoang Van Hanh

1.2.2 Theo Do Huu Chau

1.2.3 Theo co Nguyen Thi Thu Thuy

1.2.4 Theo Nguyen Thien Giap

1.3 TAC DUNG CUA TlT LAY

1.3.1 Tu" lay co tac dung goi thanh

1.3.2 Tu lay co tac dung goi hinh, goi cam

CHlTONG 2

VAN DE SU* DUNG TlT LAY TRONG THO HO XUAN HlTONG 2.1 Gl6l THIEU SO LlTOC VE TAC GlA VA TAC PHAM

2.1.1 Vai net ve nu thi si Ho Xuan Huang

2.1.2 Vai net ve tac pham

2.2 TlT LAY TRONG THO HO XUAN HlTONG

2.2.1 Tu lay doi trong tha Ho Xuan Huang

2.2.2 Tu lay ba trong tha Ho Xuan Huang

CHlTONG 3

MUC DICH SlT DUNG TlT LAY

TRONG THO HO XUAN HlTONG3.1 TlT LAY DlTOC SLT DUNG DE THE HIEN KHAT VONG DlTOCYEU

3.1.1 Tinh yeu doi lua

3.1.2 Tinh yeu binh dang, cong bang

3.2 TlT LAY DlTOC StJf DUNG DE THE HIEN TAM TRANG BAT• • • •

MAN DOI V6>I XA HOI PHONG KIEN

3.2.1 Len an xa hoi phong kien, benh vuc phu nu

3.2.2 Da kich vao ca xa hoi phong kien

3.3.3 Noi dau ve than phan lam le va su da dang

KET LUAN

1 Ket luan

2 Dy kien huang nghien cuu sap toi cua de tai

Dfil HOC VO TRO'dNQ TQfiH

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

m6dAu

1 Li do chon de tai

Van hoc luon gan lien vai lich su xa hoi, bai the qua tung giai doan lich su

khac nhau, noi dung trong tac pham van chuang cung khac Nhung van de trong xa

hoi dugc cac nha van, nha tha phan anh vao trong tac pham cua minh, ho phan anh

van de 6 mat tich cue Ian mat tieu cue Van hoc giai doan nua cuoi the ki XVIII,

nua dau the ki XIX, co rat nhieu nha tha noi tieng nhu: Nguyen Du, Nguyen Cong

Tru, Ho Xuan Huang, Cao Ba Quat, Doan Thi Diem Trong so tac gia thai ki nay,

nguai viet dac biet quan tam den nu thi si Ho Xuan Huang vi ba luon viet nhirng van tha co sue hut manh me, nhung dieu Ho Xuan Huang gai vao tha la nhirng lai

tam su cua ba, la tieng noi cam thong doi vai than phan nguai phu nu trong xa hoi phong kien Vi the tung cau, tung chu trong tha ba co luc dang cay, da kich, co luc mem mai dang yeu the hien sir dong cam vai nhung nguai phu nu Trong sang

tac, Ho Xuan Huang su dung ngon ngu binh di, gan gui va dac biet ba rat hay su

dung tu lay trong tha Nhirng tu lay co tac dung ggi hinh, ggi cam rat cao ay giup

cho tha Ho Xuan Huang cang tham thuy va sac ben han

La sinh vien nganh Ngu van, toi dugc hoc rat nhieu nhung tac pham cua

nhieu tac gia khac nhau, qua that moi nha van, nha tha deu co net rieng trong sang

tac cua minh Nhung toi quan tam nhieu den nu thi si Ho Xuan Huang, bai vi ba la

nguai co tai va rat can dam khi phan anh nhung van de trong xa hoi, dieu nay the hien rat dam net trong tha cua ba Nhu da noi, tha Ho Xuan Huang su dung rat

nhieu tu lay va day cung chinh la mot trong nhung thu "vu khi" de noi len tam tu,

tinh cam cua ba Dong thai no cung co sue manh nhu "qua bom" nem vao tang lap

thong tri trong xa hoi phong kien duang thai

Tu nhung li do tren, nguai viet manh dan chon de tai Tie lay trong tho Ho Xudn Huong Vai de tai nay, nguai viet se di sau vao tim hieu tai nang cua ba qua

lap tir lay Cung tu do, thay dugc sir hap dan, su doc dao trong tha ba va ca tai nang

su dung ngon ngu cua nha tha nu nay Vai phan kien thuc con han hep, nguai viet

chi mong muon di vao tim hieu lap Tie lay trong tho Ho Xudn Huong Qua viec

nghien cuu nay, nguai viet muon gop them nhan dinh ve nha tha noi tieng nay.

2 Lich su van de

2.1 Nhiengy kien ve ngon ngie

Tu lay la van de ma nhung nha nghien cuu luon quan tam Co rat nhieu cong trinh nghien cuu cua nhieu nha ngon ngu khac nhau, nhung van chua co sir thong nhat ve tu lay hay ket cau cuatu lay Sau day nguai viet xin trich dan mot vai y kiencua mot so tac gia de chungta thay dugc sir khac biet giua cac quan niem ve tu lay:

GVHD: Bui Thi Tam j SVTH: Tran Kim Cirang

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

Theo Hoang Van Hanh, trong cuon Tie lay trong tieng Viet, ong dua vao hai yeu to diep va doi de noi ve tu lay Ong cho rang: "Lay la su hoaphoi ve dm va ve

nghia, ma diep va doi Id nhimg quy tdc, hay la nhimg hinh thai the hien hoa phoido" [5;tr.30].

Theo Do Huu Chau, trong cuon Tie vung ngie nghia tieng Viet, ong quan

niem rang: "Tie lay la nhung tu duac cdu tao theo phuong thiec lay, do la phuong

thiec lap lai todn bo hay bo phan hinh thiec dm tiet (vai thanh dieu give nguyen hay

biin doi theo quy tac biin thanh tiec la quy tdc thanh dieu bien doi theo hai nhom:

nhom cao: thanh hoi, thanh sac, thanh ngang va nhom thap: thanh huyen, thanh

nga, thanh nang - cua mot hinh vi hay don vi co nghia" [2; tr.34].

Theo Nguyen Thien Giap, trong cuon Tie vung hgc tieng Viet, ong goi tu lay

la nhung ngu lay am Ong cho rang: "Ngie lay dm la nhung don vi duac hinh thanh

do su lap lai hoan todn hay su lap lai co kem theo su bien doi ngie dm nao do cua tie

da co Chung viea co su hai hoa ve ngie dm, viea co gia tri goi cam, goi ta" [4;

tr.86].

Co le quan niem ve tu lay cua Nguyen Thien Giap va Do Huu Chau tuang doi giong nhau Ca hai ong deu cho rang tu lay la sir lap lai hoan toan, hay bo phan

va co kem theo yeu to ve ngu am

Con trong cuon Giao trinh Tie vung hoc tieng Viet, co Nguyen Thi Thu Thuy

quan niem: "Tie lay la nhirng tie gom nhieu tieng, cac tieng duac ghep lai dua tren

quan hi ngie dm co tdc dung tao nghia" [12; tr.20]

Theo Nguyen Huu Quynh, trong cuon Ngie phap tieng Viet, ong cho rang:

"Tie lay (hay con ggi la tie lap lay) la nhimg tie ghep gom hai hinh vi kit hop voi

nhau chuyiu la theo quan hi ngie dm " [10; tr.102]

Con theo Nguyen Tai Can, trong cuon Nguphap tieng Viet, ong goi tu lay la

tu lay am, ong cho rang: "Tie lay dm la loai tie ghep trong do, theo con mat nhin cuangudi Viet hien nay cac thanh to true tiip duac kit hop lai vai nhau chuyiu la theo

quan hi ngie dm" [1; tr 107]

Tom lai, tat ca nhung nghien cuu tren chua that thong nhat ve tu lay, vi the nguai viet muon tim hieu them ve van de nay De tien hanh viec nghien cuu nguai viet nhan thay rarig, quan niem de tiep can nhat la quan niem cua co Nguyen ThiThu Thuy va nguai viet se dua vao huang tiep can nay de lam nen tang cho viec

nghien cuu ve Tie lay trong tho Ho Xudn Huong.

2.2 Nhiengy kien ve tdc pham Ho Xuan Huong

Trong nen van hoc Viet Nam giai doan nua cuoi the ki XVIII, nua dau the ki

XIX, co rat nhieu cay but tai hoa da co nhung tac pham de dai, trong do co nu thi si

Ho Xuan Huang Tuy chua co than the ro rang nhung ten tuoi cua Ho Xuan Huang

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

da di vao long doc gia qua nhung bai tha cua ba Qua nhung van tha ay nguai doc

co the nhan thay dugc sir tim toi, sang tao nghe thuat trong sang tac hay noi dung

han la nghe thuat dung tu cua nha tha nu nay Nhung lai tha gan gui, sau sac the

hien nhung n§i niem rieng tu, mot sir cam thong chan thanh doi vai than phan

nguai phu nu Chinh vi vay Ho Xuan Huang co vi tri dac biet trong lang tha Viet

Nam cho den ngay nay

Nhung van de ve tac pham tha cua Ho Xuan Huang trong nhieu nam qua, nhu la "thanh nam cham" thu hut nhieu sir quan tam cua nhieu nha nghien cuu.Tren thuc te co rat nhieu cong trinh nghien cuu ve cugc doi va nhung net doc dao

ve nghe thuat trong sang tac cua ba Sau day la mot so y kien ve tha, ve nguai nu

thi si tai hoa nay:

Trong cuon Tdc gia tdc pham trong nha truang Ho Xuan Huong, nha tha Xuan Dieu da viet: "Tho Xudn Huong la thie tho khong chiu a trong cdi khuon kho thong thuong, mot thie tho muon Ian that sau vao su that, vao nhimg day rat kin

tham ciia tam tu, nhimg day kin tham ay khong phai lac long, co don, ca nhan chu nghia, ma trai lai duac hang van, hang van nguai dong tinh, thong cam " [8; tr.5];

Ong con danh gia cao nha tha Ho Xuan Huang "Ho Xudn Huong la mot nha tho

vao hang co tai nhat trong van hgc Viet Nam ta Tho Ho Xudn Huong rat hay" [8;

tr.51] Nha tha Xuan Dieu con bao ve cho tha cua nha tha nu nay het minh "Khong

nen chi cham cham di tim trong tho Ho Xudn Huong cdi mat "do tuc "; do la mot

khuynh huong tam thuang, dung tuc no khong con a trong pham vi thuong thiec van

hgc nua" [8; tr.52]; Nha tha Xuan Dieu con nhan xet them ve tha cua nha tha Ho

Xuan Huang: "Tho Xudn Huong cie nom na, binh dan, tu nhien, loi cie trong veo,khong goi, dgc cie thodi mai, di thugc, nhung cdu doi nhau thi can chinh gia giandin ai cungphai so, ma van nhu loi noi thuong" [8; tr.68]

Con Le Thu Yen, trong cuon Ho Xudn Huong trong cam hung tho nguaidoi

sau, tac gia nhan xet ve ngon ngu tha cua Ho Xuan Huang that hay "Rieng chit, rieng hoa Xudn Huong sac nhu anh kiim, nhgn nhu guom dao, nong nan nhu hoi tho, diu ddng nhu nhip song vo mien man" [13; tr.7] Le Thu Yen con cho rang:

"Tai tho ay da thodt ra tie noi dau thi ki, vi vdy no tham dam va vgng din muon doi

sau ThoXudn Huong duang thai da lam dau dau vua chua, lam mat mat dam nha

Nho phong kiin, si va bgn hiin nhan quan tie, dat toy day do bgn hgc tro dothuyenh hoang khoe chit Ngudi doi sau dung la phai chap toy ma lay" [13; tr.10]

Trong qua trinh nghien cuu va giang day van hoc, co Nguyen Thi Thanh

Lam, trong cuon Giao trinh van hgc Viet Nam nua cuoi thi kiXVIII, nua dau thi ki

XIX, co nhan xet ve tai nang cua nha tha Ho Xuan Huang nhu sau:"Xudn Huong

con la nha tho co biet tai su dung tie lay - lop tie giau site biiu dat Ngon ngie tho

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

ba rat sac sdo the hien tam trang rat dat, traophung da kich rat sau sac" [6; tr.47]

Ngoai nhirng nha nghien cuu tren, trong cuon Ho Xudn Huong tho va doi,

Hoang Ngoc Phach nhan dinh: "Khong co van gia nao giau tiing Viet ma dung

tiing Viet mot each thdu dao bang nang: bat cie bai nao trong tho cung co mot vai

tiing dac biet la tiing Viet thudn chat, tiing Viet dung a cac chd thdn que " [7;

tr.259]

Cung trong cuon Den voi tho Ho Xudn Huang, Nguyen Huu San nhan xet:

"Voi Xudn Huong, co thi noi tho cua nha nit thi si tai ba dy ngoi sang nhitng hinh

anh, nhimg net cham phd vi canh sac thien nhien va tao vat: do la hinh anh mat trang, con suoi, giing nude, quan Khdnh, deo Ba Doi, dong Huong Tich, hang Cac Co " [9; tr 40]; ong con nhan xet them: "Voi Xudn Huong, cdi dep cua tu nhien

khong chi la cdi dep diu mdt, nhe nhdng ma co khi no duac tiip nhan a chinh nhitng khia canh gai gdc, chua that hoan thien Trong each nhin cua Xudn Huong, thien

nhien dep phai tran tri hoi tho su song dong, phai biit chuyin dong, thay doi, cung

cd tinhy, cung rao rue nhu ban tinh con ngudi" [9; tr 40]

Con doi vai Le Tri Vien, trong cuon Den voi tho Ho Xudn Huong, cung gop

mot tieng noi ve tai nang cua nha tha nu nay, ong khang dinh: "Xudn Huong co mot

ngon ngu rat Viet Nam, dieu dy da han" [9; tr.64] va ong nhan manh: "Dac biit

nhat la nhitng diep tie, tie lap lay Cd loai thong thuong: cheo leo, xanh ri, do loet, lunphun, lat leo, dam dia Cd loai la lung: mom mom, hom hom hom, toen hoen,

do dom Tu lap lay la dac diim rieng cua tiing Viet Xudn Huong khai thdc no

thanh mot dac diim cua rieng minh lam cho tho cd ddng ddp tai tinh, tinh nghich vadoc dao" [9;tr.65]

Do Due Hieu, trong cuon Tdc gia tdc pham trong nha truang Ho Xudn Huong, ong cung het lai khen nggi tai van chuang cua nu thi si nay: "Tho Ho Xudn

Huong la tho cham tro, hon da biit cuoi, hang dong biit noi, nude lanh hat ca" [8;

tr.96]; ong con khen nggi biet tai su dung ngon ngu cua Ho Xuan Huang nhu sau:

"Ho Xudn Huong la nha tho su dung ngon ngie di sang tdc nhac, la nghe si tao

hinh Ba con la nha dieu khac, va cd nha kiin trite nua, - nha kiin true cua "lau dai

dm vang" Khong gian tho cua Ho Xudn Huong day dp su vat, moi su vat mot hinh

thu, moi bai tho mot cong trinh kiin trite nghe thuat" [8; tr 100]

Cung trong cuon Tdc gia tdc pham trong nha trudng Ho Xudn Huong, Nguyen Van Hoan neu y kien cua minh ve nha tha nay nhu sau: "Trong tho Ho Xudn Huong, ben canh tiing cuoi gidn gia, lac quan, thdeh thuc, con cd cd tiing

tho dai ngdm ngiii, xot xa - giiea dim khuya thanh vang - cho than phan long dong

chim noi, cho so kiip hdm hiu, bac beo cua ngudi phu nit, trong do ratcd thi cua

chinh tdc gia " [8; tr 177]

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

Ve nghe thuat trong tha Ho Xuan Huang, Thanh Lang, trong cuon Tdc gia

tdc pham trong nha trudng Ho Xudn Huong, ong nhan xet: "Ho Xudn Huong la

mot trong nhitng ngudi dau tien dung chit nom na di diin ta tinh y Va la ngudi tien phong trong phong trao dung todn tiing Viet Nam di diin ta tutudng Van tho cua

nang dgc len ta thay mdc mac nhu tiing noi cua dan que " [8; tr.183]; ong con nhan xet them: "Cdi dac sac cua nang la loi tho thodt sdo, tu nhien va nhe nhdng Nang

cd biit tai lam cho nhitng tiing rat tam thuong trd nen mdu nhiim la lung Khong

mot van gia nao giau tiing Viet bang nang Bdt cie bai tho nao cua nang, ta cung

tim thay dugc mgt vai tiing ky thu, mot vai cdu, mot vai kiiu noi hang ngay cua danque" [8;tr.l84]

Trong cuon Din voi thoHo Xudn Huong, Dong Hoai nhan xet ve nghe thuat

tha cua nha tha nu nay nhu sau: "Ve nghe thuat sie dung tiing Viet, sie dung ngdnngu thi ca, thi Ho Xudn Huong cung voi Nguyin Du la hai dinh cao chdi Igi voi hai

tai nghi vaphong each dieu luyen khac nhau, kho ma so bi hon kem" [9; tr.138];

ong con nhan xet them ve mat noi dung tha cua Ho Xuan Huang mot each chan

thanh: "Tho Ho Xudn Huong la su thi hien tam hon phan khang va noi day cuangudi phu nit binh dan Viet Nam trong xa hoi phong kiin rudng ndt cuoi Li dau

Nguyin; la thai do tan cong true tiip vao chi dophong kiin ha khac de nanglen so

kiip cua ngudi phu nu" [9; tr 139]

Cung trong cuon Din voi tho Ho Xudn Huong, Bach Dien nhan xet: ""Van

tiec la doi" dgc thoHo Xudn Huong chung ta thay d nang mot tinh tinh cao thuong,

mdt tu tucmg sieu pham Nang cd tam hon, "khinh thi ngao vat" " [9; tr 119]

Nguyen Huu San, trong cuon Din voi tho Ho Xudn Huong, ong nhan xet:

"Xudn Huong nhin nhan va danh gia mgi su vat, hien tugng voi tu thi that dan chi,

be tren - tu thi cua mot ngudi cd du quyen duac phan xet, duac binh luan " [9;

tr.53]

Hoa Bang, trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdcpham, tac gia nhan

xet nha tha Ho Xuan Huang nhu sau: "Bo dc phong khodng, khodt dat cua ba quyit

khong chiu bo buoc udn theo khudn kho chat hep tam thuong va tam mat sang suot trong xa cua ba tat phai budng rdng ra ngoai tap tuc cd truyin va duang loi han dinh" [11; tr.94]

Cung trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdc pham, Truang Tuu nhan

xet tha cua ba nhu sau: "Tho Ho Xudn Huong la mot chudi tiing dm iec, odn han,

nguyen rua, phat khung cua mot con ngudi giau sue song bi kim ham, yiu nhung khong chiu thua, nga van khong chiu dau hang ky ludtphong kiin " [11; tr 107]

Nguyen ST Te, trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdc pham, tac gia

nhan xet ve tinh chan thanh cua Ho Xuan Huang nhu sau: "Ba da vuot thai dai.

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

That thi trong khi thien ha gia tao thi ba chdn thanh Chd thanh cong cua ba trong

tho tinh cam chinh la do d cdi long chdn thanh ma ba dem ddng hiin cho thi ca".

[Il;tr.l21]

Cving trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdc pham, Nguyen Hong

Phong nhan xet hinh tugng nguai phu nu trong tha nu thi si nay nhu sau: "Trong

tho cua HoXudn Huong ngudi phu nitdugc ndi toi, duac de cao khong phai la cac nang cong chua, cac tiiu thucon quan nhu trong cac truyin Nom, ma truoc hit la nhimg ngudi phu nit binh thuong, nhung ngudi phu nit lao ddng vadac biit la

nhitng ngudi phu nit cung kho " [11; tr 198]

Ha Nhu Chi, trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdc pham, tac gianhan xet nghe thuat trong tha Ho Xuan Huang nhu sau: "Tho Ho Xudn Huong la loi tho rat that va rat tu nhien: ba chi ta hoac vinh nhitng cdi gi cd lien quan toi than thi ba hoac bada nghe thay Loi tho lai mau le khong cau ky dng chuot, chung

to rang thocua ba da true tiip biiu Id tinh cam cua ba Niu cd cdu nao tinh xdo thi cung do tai nghe tu nhien cua ba chit khong phai vi dung cong ma thanh" [11;

tr.224]

Cung trong cuon Ho Xudn Huong vi tdc gia va tdc pham, Nguyen Loc nhan

xet: "Dgc Xudn Huong bao gia ngudi ta cung thay mot dau dc tinh tao, mot li tri

lanh manh Nha thobao gia cung dieng cao hon hien tugng minh mieu ta di miiu ta

chung" [11; tr 261]; ong con nhan xet ve ngon ngu tha cua ba nhu sau: "Kho tie

ngu cuaXudn Huang thuong chua nhiiu tie ngu ddng, nhieu hinh thiec lap lay, cd

tdc dung kheu goi cam gidc manh, nhiiu tie ndi lay nghich ngom " [11; tr.270]

Tran Thanh Mai, trong cuon Ho Xudn Huong ve tdc gia va tdc pham, tac gia nhan xet noi dung tha cua Ho Xuan Huang nhu sau: "Tho Ho Xudn Huong cdphan

trit tinh thong thiit, phdn hien thuc cay dang cua nd, nhung chu yiu van mang mdt

chu nghia nhan dao sang ngdi" [11; tr.473]; hay ong con nhan dinh them ve tai

nang cua nha tha nu nay: "Ho Xudn Huong la ngudi dau tien cd cong binh dan hda

thi tho ludt Duong Viet Nam, dua nd ra khoi tinh trang bi tdc cua cong thiec co diin, nang no len kha cao bang mdt ndi dungphong phu va mdt hinh thiec rue ro".

[11; tr.473]

Nhin chung, nhirng van de ve dai va tha cua Ho Xuan Huang van la moi

quan tam cua nghieu nha nghien cuu Da co nhieu nha nghien cuu di tim hieu ve tha

cua Ho Xuan Huang, nhirng cong trinh nghien cuu do nghien cuu ve mat noi dung

va each su dung tu ngu trong tha cua ba Tuy nhien nhirng nha nghien cuu chua that

su di sau ve each su dung ngon ngu trong tha cua nha tha nu nay, nhat la ve tu lay

Vi le do, de tai ve Tie lay trong tho Ho Xudn Huong ma nguai viet chon la mot de

tai kha mai me Vai de tai nay, nguai viet muon gop mot phan cong sue nho be cua

Tie lay trong tho Ho Xudn Huong

minh vao viec tim hieu va danh gia tai nang cua "Ba chua tho Nom " nay Cung qua

de tai nay, nguai viet muon cung co lai kien thuc da hgc va b6 sung them kien thuc

mai cho minh Nguai viet hi vgng qua viec nghien cuu nay, se hieu han va danh gia

dung dan han ve tai nang cua ba

3 Muc dich nghien cuu

Khi chgn de tai Tie lay trong tho Ho Xudn Huong, mgt mat nguai viet co the

tim hieu them ve tac gia, kham pha nhung net doc dao trong nghe thuat dung tu

trong tha cua nha tha Ho Xuan Huang, dac biet la tu lay trong tha ba, mat khac

nguai viet co the cung co va van dung kien thuc da hoc trong nhirng nam vua qua.Khong nhung the, viec nghien cuu con co the khang dinh gia tri ve noi dung va

ca nghe thuat trong tha Ho Xuan Huang Qua do nguai viet co the hieu them ve tac

dung cua tu lay trong tha cua ba

Ngoai ra, day cung la buac dau giup nguai viet lam quen vai phuang phap nghien cuu khoa hoc Ben canh do, viec nghien cuu nay con trang bi cho nguai viet von kien thuc va each van dung kien thuc trong cong viec nghien cuu Dieu nay se

la hanh trang cho nguai viet trong cong viec sau nay

4 Pham vi nghien cuu

Trong viec nghien cuu ve nu thi si Ho Xuan Huang, do thai gian co han vacung la Ian dau tien nguai viet lam luan van, vi the nguai viet chi tap trung tim hieu

ve Tie lay trong tho Ho Xudn Huong Qua day nguai viet co the hieu biet them ve tu

lay, phan loai tu lay va danh gia gia tri cua cac lap tu lay trong cac bai tha, cau tha

Tu do co su nhin nhan ve sue thu hut va sir hap dan trong tha Ho Xuan Huang De

phuc vu cho viec nghien cuu de tai Tie lay trong tho Ho Xudn Huong, nguai viet

chgn cuon Tho Ho Xudn Huong do Nguyen Cu chiu trach nhiem xuat ban So di

nguai viet chgn cuon nay vi hau het bai tha cua Ho Xuan Huang dugc in trong taptha nay Tap tha bao gom nhung bai tha chu Nom, nguai viet chgn phan tha Nom

de nghien cuu, bai vi Ho Xuan Huang sac tac tha chu Han khong nhieu va han nua

nu thi si Ho Xuan Huang con noi tieng la "Ba chua thoNom " Tu each chon tren,

nguai viet hi vgng se lam tot phan nghien cuu trong luan van cua minh

5 Phuang phap nghien cuu

De tien hanh nghien cuu de tai nay nguai viet thuc hien cac phuang phap sau:

Truoc het, nguai viet su dung phuang phap he thong: Day la buac dau tien

trong viec nghien cuu, nguai viet suu tam, tong hgp cac tai lieu co lien quan den detai Tu do cong viec nghien cuu co dugc cac he thong va khoa hgc khi danh gia van

de.

Tiep den, nguai viet su dung phuang phap thong ke phan loai: Sap xep, thong

ke, phan loai cac tir lay trong tha Ho Xuan Huang Qua cong viec thong ke, phan

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

loai nay, nguai viet co so lieu chinh xac ve tu lay Tir do nguai viet co dugc ca sa

chac chan de nhin nhan, danh gia mot each khoa hgc ve Tie lay trong tho Ho Xudn

Huong.

Tiep theo, nguai viet su dung phuang phap so sanh doi chieu: Su dung phuang

phap nay trong nghien cuu nham so sanh vai cac nha van, nha tha khac de nhin thaysir doc dao va tai nang rieng cua nu thi si Ho Xuan Huang

Tat ca nhung phuang phap tren dugc nguai viet su dung mot each tong hgp

cung cac phuang phap phan tich va chung minh de lam sang to cac van de

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

CHlTONG 1

MOT SO VAN DE VE TlT LAY

1.1 CAC QUAN NIEM VE TlT LAY

Tir lay la mgt van de kha noi bat cua ngon ngu Viet Nam Cho den nay, van

de ve tu lay, phan loai tir lay van chua co mot su thong nhat nao Va tir lay da tra

thanh de tai kha hap dan dugc nhieu nha nghien cuu quan tam Sau day nguai vietxin dan mot so quan niem ve tu lay cua cac nhieu tac gia khac nhau de thay rangcho den nay van de ve tu lay van chua co dugc su thong nhat giua nhirng quan

niem.

1.1.1 Theo Hoang Van Hanh

Trong cuon Tie lay trong tiing Viet, ong dua vao hai yeu to diep va doi de noi

ve tu lay Ong cho rang: "Lay la su hoa phdi vi dm va vi nghia, ma diep va doi lanhung quy tac, hay la nhung hinh thai thi hien su hoaphoi do " [5; tr.30]

Theo ong "Vi mat cdu tao, nen phdn loai tie lay trong tiing Viet theo nhieu

buoc, va a moi buoc nen chgn dung mdt tieu chi duac coi la thda ddng Lam nhu thi se dam bao duac ba yeu cdu la: viea bao qudt duac doi tuong nghien cieu, viea nhin doi tuong dy duac tie nhiiu mat, viea dam bao duac su nhat quan trong hi

thong phdn loai a tieng buac" [5; tr.43]; Ong cho rang: "O buac thie nhat cua suphdn loai tie lay tiing Viet nin lay "so bde trong qud trinh cdu tao tie lay" lam tieu

chi Trong trudng hgp nay chung ta se cd tie lay bde mdt hay tie lay don va tie lay

bde hai hay tie lay kep (tuong ieng voi tie lay ba va tie lay tu) " [5;tr 43]; "Buoc thie

hai cua suphdn loai, lay miec do tdc ddng cua co chi lay vao tiing goc hay miec do diep trong quan hi giua cac tiing d tie lay lam can cie Voi tieu chi nay, chung ta se

cd tie lay hoan todn" [5; tr 43]; "Obuoc thie ba trong suphdn loai, nin lay "tinh

chat diep hoac doi khudn van "lam can cie Nhu vdy chung ta se cd bon kiiu tie lay:

Tu lay hoan todn, diep van; Tie lay hoan todn, doi van; Tie lay bd phdn, diep van;

Tie lay bdphdn, doi van" [5; tr 44]

1.1.2 Theo Do Huu Chau

Trong cuon Tie vung ngu nghia tiing Viet, ong quan niem rang: "Tie lay la

nhimg tie dugc cdu tao theo phuang thiec lay, do laphuong thiec lap lai todn bd hay

bd phdn hinh thiec dm tiit (voi thanh dieu giitnguyen hay biin doi theo quy tdc biin

thanh tuc la quy tac thanh dieu biin doi theo hai nhom: nhom cao: thanh hoi, thanh

sac, thanh ngang va nhom thap: thanh huyen, thanh nga, thanh nang - cua mdt

hinh vi hay don vi cd nghia" [2; tr.34]

Khi phan loai tu lay, Do Huu Chau dua vao ba tieu chi:

- "So Ian tdc ddng cua phuong thiec lay" [2; tr.34]

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

- "Di phdn chia tu lay doi truoc hit dua vao cdi duac giit lai trong dm tiet

cua hinh vi ca so" [2; tr 35]

- "Tieu chi trat tu truoc sau cua hinh vi ca so so vai hinh vi lay kit hap vai

tieu chi su khac nhau cua cdi bi thay doi" [2; tr 36]

1.1.3 Theo co Nguyen Thi Thu Thuy

Trong cuon Giao trinh Tu vung hgc tiing Viet, co quan niem: "Tu lay la

nhung tiegom nhieu tiing, cac tiing duac ghep lai dua tren quan he ngu am cd tdc dung tao nghia" [12; tr.20]

1.1.4 Theo Nguyen Thien Giap

Trong cuon Tu vung hoc tieng Viet, ong goi tir lay la nhung ngu lay am Ong cho rang: "Ngu lay dm la nhung dan vi duac hinh thanh do su lap lai hoan todn

hay su lap lai cd kem theo su bien doi ngu dm nao do cua tie da cd Chung viea cd

su hai hoa ve ngie dm, viea cd gia tri goi cam, goi ta " [4; tr.86]

Nhin chung, nhung quan niem ve tir lay cua cac tac gia cung co nhung diemkhac nhau, nhung qua dinh nghia, cac tac gia deu neu len dac diem cua tu lay la co

sir hoa phoi ve mat ngu am

1.2 PHAN LOAI TlT LAY

Khi phan loai tu lay, cac tac gia dua vao nhieu tieu chi khac nhau de phan

loai Nhung nha nghien cuu dua vao so lugng tieng, s6 Ian tac dong, diep va d6ihoac dua vao quy luat hoa phoi ngu am de phan loai tir lay Sau day la mot so eachphan loai tu lay cua mot so tac gia tieu bieu

1.2.1 Theo Hoang Van Hanh:

Dua vao tinh chat diep va doi ong chia tu lay thanh hai loai Ian:

1.2.1.1 Tit lay bac mot (tie lay dan)

"Tie lay bac mot chinh la tie lay doi Do la nhitng tie ma khi cdu tao, tieng

gdc duac nhan doi mot buac sao cho giita tieng lay va tieng goc cd duac su hoa phoi ngu dm the hien a quy tac diep va doi" [5; tr.44]

6 lap tu lay nay, ong chia thanh hai loai nho:

ft Tie lay hoan todn:

Hoang Van Hanh cho rang: "Dac trung chung cua tie lay hoan todn trong

cdu tao cua nd, tieng gdc duac lap lai todn bd a tieng lay" [5; tr.45]

- Tie lay hoan todn, diep van:

• Mau: lam lam

"Dac trung cua nhitng tie lay thudc mau nay la diep phu dm dau, khudn van va thanh Trong dieu kien dy trong dm (va truang do) tra thanh net di biet trong quan

hi giita tieng gdc va tiing lay va la yeu to tao nen thi doi trong tie" [5; tr.46]

Vi du: Lam lam, khang khang, lang lang, hao hao, dung dung

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

(5 mau nay thi trgng am thuang rai vao tieng thu hai, khien cho tieng nay

dugc nhan manh va co truang do dai, con tieng thu nhat dugc dgc luot nhe va ngan

han.

• Mau: do do

"Dac trung cua cac tie thudc mau nay la diep phu dm dau va khudn van,thanh dieu duac chuyin ddi di tao thi doi Su chuyin doi thanh a day la cd quy tac.

Do la quy tac ddi bang - trdc cung dm vuc " [5; tr.47]

Vi du: Do do, vanh vanh, ti ti, phoi phoi, sieng sieng

- Tielay hoan todn, ddi vdn:

"Dac trung cua tie lay hoan todn, ddi vdn va diepphu dm dau va doi khudn

vdn nho su biin dang theo quy tdc chuyin doi chinh dm hoac phu dm cuoi" [5;

tr.49]

• Mau: chum chim

"Dac trung cua tie lay thudc mau nay la diep phu dm dau va thanh, doikhudn vdn nho quy tac chuyin doi chinh dm (va cd thi cd su chuyin sac dphu dmcuoi)" [5; tr.49]

Sir chuyen doi nay thuang dien ra theo hai huong:

Mot la, giua chinh am tram vai chinh am bong, ma chu yeu la giua cac

cap chinh am sau day:

u - i: thu thi, rii ri, xiixi, xiingxinh, thiing thinh,

6 - e: ngd nghe, xd xi, go ghi, ngdng nghinh,

o - e: nho nhe, thd the, ngo ngoe, mdn men, thorn them,

Hai la, giua cac chinh am co am lugng nho vai chinh am co am lugng Ian,

nhu:

u - a: nhu nho, du do, iid,

u - a: nhimg nhdng, tung tang, thiing thdng, lung lang,

6 - a: bd ba, nhom nhoam, xdm xoam,

e - a: ri ra, khi kha, xui xda,

• Mau: vang vac

"Dac trung cua cac tie lay thudc mau nay la diep phu dm dau, doi khudn vdn

va thanh nho su chuyin ddi theo nhitng quy tdc nhat dinh " [5; tr.51]

De tao the doi ve khuon van, tuy thuoc vao phu am cuoi cua tieng goc ma

phu am cuoi cua tieng lay dugc chuyen theo quy tac dong vj, khac thanh tinh Sirchuyen doi nay dien ra a ba cap la m - p, n -1 va ng - k (nh - ch); cu the la:

m - p: cam cap, bim bip, xdm xdp, thiem thiip, am dp,

n -1: gidn gidt, ngiin ngut, than that, hun hut, phan phot,

ng - k: vang vac, nhung nhiec, phdngphac, anh dch,

GVHD: Bui Thj Tam j~j SVTH: Tran Kim Cuang

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

ft Tie lay bdphdn:

"Dac trung cdu tao cua tie lay bd phdn la cdu tao cua nd tiing gdc chi dugc lap lai mgt phdn d tiing lay" [5; tr.53]

CJ dang nay, ong chia lam hai dang, do la tir lay bo phan, diep van va tu lay

bo phan doi van

- Tielay bdphdn, diep vdn:

• Mau: long thong

"Dac trung cua cac tie lay thudc mau nay la diep khudn vdn, thanh va ddi phu dm dau Tiing gdc dung d vi tri thiehai" [5; tr.54]

Nhung cap phu am dau nam trong the doi thuang gap la:

Phu am dau 1- vai hau het cac phu am dau con lai tru n-, g-: lay bay, lim cun,

Id do, lac dac, liu hiu, lenh khinh,

b nh: bung nhimg, bang nhdng,

b 1: bald, bio leo, bong long,

b ng: bui ngiii, bdt ngdt,

b— -kh: bang khudng, ban khodn,

b- - -r: biin run, bin rin,

ch- —b: chai bai

ch- —h: chanh hoanh, chunghieng,

ch- —m: chang mang, chili miii,

ch- - -v: chang vang, chon von, chinh venh, chdi voi,

c (k) - n: cap nap, keo neo,

c (k) - nh: cau nhau, can nhan, kem nhem,

kh - n: khum num, khi ni,

t - m: timi, tunmun, to mo,

t - h: tun hun, turn hum,

th - d: thdu dau, thong dong,

Can cu vao ngu am hgc cho thay cac tu dugc cau tao theo mau nay dugcnhan a tieng thu nhat, du tieng do la tieng lay

Vi du: loi thdi, bang khudng,

• Mau: kheo leo

Dac trung cua nhirng tu lay thugc mau nay cung tuang tu nhu a mau "long thong" nhung tieng goc cua mau nay thi 6 tieng thu nhat.

Vi du: kheo leo, ki li,

Cac tu dugc cau tao theo mau nay dugc nhan a tieng thu nhat, tuc la a tieng goc

- Tie lay bd phdn, ddi vdn:

"Tie lay bdphdn ddi vdn la tu duac cdu tao bang each nhan ddi tiing gdc,

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

viea bdo tdn phu dm dau viea kit hop mdt khudn vdn moi tie ngoai vao tiing lay de

tao thi viea diep viea ddi" [5; tr.60]

Tu lay bg phan van gom co hai loai:

+ Mot loai tieng goc dung truoc, kieu: do > do dan,

+ Mot loai tieng goc dung sau, kieu: lap Ide, chi chde,

1.2.1.2 Tie lay bac hai (tie lay kep)

- Tie lay ba:

"Tie lay ba la kit qud cua hai buoc nhan ddi tiing gdc theo quy tac diep va doi" [5; tr 70]

Vi du: Xdpxdm xdp, mom mom mom, dung dieng dung

- Tie lay tu:

"Cd thi ndi tie lay tu la kit qud cua phep nhan ddi tie lay ddi dudi su chi phoi cua diep va ddi" [5; tr.74]

Vi du: Khdp kha khdp khinh, ludm tha ludm thudm, hon ha hon hin

Tom lai khi phan loai tu lay, Hoang Van Hanh dua vao tinh chat diep, doi,

va quan tam den dac diem cua cau true am tiet tieng Viet, ong chia tu lay thanh hai

loai Ian la: Tu lay bac mot (tu lay dan) va tu lay bac hai (tir lay kep), trong moi bac

co nhirng bac nho han Cach phan loai nay tuang doi cu the va chi tiet, tu do giup

nguai dgc co the de dang doi chieu, phan loai cac loai tir lay

1.2.2 Theo Do Huu Chau

Theo ong cac tu lay co the phan thanh nhieu kieu khac nhau tu Ian den nho.Can chu y den tinh dong loat cao cua tieu chi phan loai va thu tu van dung cua cactieu chi do Tac gia phan loai tir lay nhu sau:

So Ian tac dong cua phuang thuc lay: phuang thuc lay tac dong Ian dau vao

mot hinh vi goc mot am tiet se cho ta cac tu lay ddi hay tu lay hai am tiet.

Tiep do phuang thuc lay co the tac dong Ian thu hai vao mot tu lay doi de

cho ta cac tu lay bon dm tiit.

Phuang thuc lay 1 Phuang thuc lay 2

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

Phuang thuc lay cung co the tac dong mot Ian vao mot hinh vi mot am tiet

cho ta mot tu lay ba dm tiet.

Phuang thuc lay

/

Sach • sach sanh sanh Toe —• toe toe toe

Phuang thuc lay cung co the tac dong mot Ian vao mot dan vi hai am tiet cho

cac tu lay tu Nhung cac tu lay tu nay khac cac tu lay tu chan chinh noi tren a cho

no chi chiu tac dong lay mot Ian, nhu:

Phuang thuc lay

J.

Tieng lop —* tieng tieng lop lop

Cuoi ndi —• cuoi cuoi ndi ndi

De phan chia cac tir lay doi, truoc het dua vao cai dugc giu lai trong am tiet

cua hinh vi ca sa: neu toan bo am tiet dugc giu nguyen thi ta co tir lay todn bd.

Tim —• tim tim

Neu bo phan am tiet dugc giu lai thi ta co tir lay bdphdn Tu lay bo phan co the la lay dm tuc la tu lay ma phu am dau thi giu lai, con van thi khac, nhu:

Tu lay bo phan co the la lay van, neu van dugc giu lai, con phu am dau thi

khac nhu:

Cuoi cung tac gia dua vao tieu chi trat tu truoc sau cua hinh vi ca sa so vai

hinh vi lay ket hgp vai tieu chi sir khac nhau cua cai bi thay doi (3 tu lay am, cai bi

thay doi la van cua hinh vi ca sa, van cua hinh vi ca sa dugc chuyen sang van cuahinh vi lay Tat ca cac tu lay co van cua hinh vi lay giong nhau thanh mot kieu nho,tac gia ggi la kieu lay tan cung, co nghia la kieu lay tan cung, co nghia la den dokhong the chia thanh nhung kieu nho han nua

Tom lai, trong cong trinh nghien cuu, Do Huu Chau cho rang: Tu lay la nhirng

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

tu dugc cau tao theo phuong thuc lap lai toan bo hay bo phan hinh thuc am tiet Can

cu vao s6 Ian tac dong cua phuang thuc lay, ong chia tir lay thanh ba loai Ion do la: Tir lay doi (tu lay hai am tilt), tir lay ba am tilt va tu lay bin am tiet va trong moi

loai co nhirng kieu lay nho hon

1.2.3 Theo co Nguyen Thi Thu Thuy

Kit hop tieu chi so lugng tiing vai cac bo phan gidng nhau trong tir, co phan

tu lay thanh cac loai sau:

1.2.3.1 Tie lay doi:

La tir lay gom hai tieng, dugc chia lam hai bg phan:

- Tie lay bo phdn:

+ Giong nhau a phu am dau goi la tie lay dm

Vi du: Sach se, di dang, ddng due

+ Giong nhau a phan van ggi la tie lay van

Vi du: Choi loi, kheo leo, lanh chanh

- Tie lay hoan todn:

+ Giong nhau a phan van, phu am dau va thanh dieu

Vi du: Dung dung, lu lit, vang vang

+ Gi6ng phan van, phu am dau, khac nhau thanh dieu

Vi du: Con con, do do, tim tim

+ Gidng nhau phu am dau va am chinh, khac nhau a thanh dieu va phu

am cuoi do sir chi phoi cua quy luat di hoa

Vi du: Dem dep, bang bac, sanh sach, tdn tot

Dang biin doi nay xay ra trong cac truang hop cac tiing doc lap co phu am

culi la /-p/, l-il, /-k/ (the hien tren chu vilt la cva ch) Trong truang hop nay, thanh

dieu cung biin doi theo quy luat vua noi tren Con phu am cudi biin doi theo quy luat la tieng doc lap tan cung bang cac phu am tac - vo thanh se dugc chuyin thanh

cac phu am mui - huu thanh a tiing khong doc lap Cu thi:

Tiing doc lap Tiing khong doc lap

(Am tac, vo thanh) (Am mui, huu thanh)

1.3.2.2 Tie lay ba:

Dang tu lay nay chu yeu dua tren ca chi lay hoan toan.

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

Sat • sat san sat

Tu lay ba co cac kieu phoi thanh thuang gap la:

- Tiing thu hai mang thanh bang (thuang xuat hien thanh huyen han

thanh ngang)

Vi du: Dung dieng dung, con con con, sach sanh sanh

- Tieng thu nhat va tieng thu ba doi lap nhau ve duang net bang / trSc

hoac ve am vuc cao / thap

Vi du: Khit khin khit, sat san sat, xdpxdm xdp

Co Thuy cho rang a dang tir lay ba thi tu lay bo phan chilm rat it.

Vi du: La to mo, lutumu

1.3.2.3 Tie lay tie:

Phan Ian tu lay tu dua tren ca sa tu lay doi, mot so it co phan goc la tu ghep.

Tu lay tu co cac kieu cau tao nhu sau:

- Lay bo phan ket hgp vai doi van - a,- a hay - a.

Vi du:

Am d dm a dm d

Hi hue — hi ha hi hue Son sat — son so son sat

- Lay toan bg ket hgp vai biin thanh.

Ham hd ham ham hd hd

Voi vang vdi vdi vang vang

Tom lai, khi phan loai tir lay, co Nguyen Thi Thu Thuy dua vao viec kit hgp

tieu chi so lugng tiing vai cac bo phan giong nhau trong tu, co chia tu lay thanh ba

loai Ian do la: Tu lay doi, tu lay ba va tu lay tu Cach phan loai nay cua co Thuy

gan giong vai each phan loai cua tac gia Do Huu Chau Chinh each phan loai de

hieu nay giup chung ta sap xep cac tu lay theo so lugng am tilt se de dang han va

no gan giong vai each suy nghl dan gian han

GVHD: Bui Thi Tam ^ SVTH: Tran Kim Cirong

Tielay trong tho Hd Xudn Huong

1.2.4 Theo Nguyen Thien Giap

Khi phan loai tu lay, ong dua vao quy luat hoa phoi ngu am, ong cho rang

"Vdi tu each la phuong tien tao nen tinh goi cam, hinh tuong, su hda phdi ngit dm trong ngit lay dm phdi cd quy luat ro rang Quy luat cua su hda phdi nay khdng nhimg thi hien d chd gidng nhau ma cdn thi hien d chd khac nhau diu dan giita

cac thanh to " [4; tr 88]

Dua vao quy luat hoa phoi ngu am, ong chia tu lay thanh cac loai sau:

ft Lay ddi:

"Gdm nhitng don vi cd hai thanh to true tiip, moi thanh to la mdt tie don ".

[4; tr.88] 6 kieu lay nay, Nguyen Thien Giap chia lam hai kilu: lay hoan toan va

lay bo phan

- Lay hoan toan: "Day la nhitng to hop cd su tuong ieng hoan toan giita

hai thanh to" [4; tr.89]

Vi du: Am dm, dung dung, ram ram, do do, phopho,

Do hien tugng phat am luot nhe a am tilt (thanh to) dau nen co thi xay ra

hien tugng bien thanh, biin van; nhung biin thanh, biin van phai theo nhung quy

luat chat che.

Cac thanh trac bao gia cung chuyen sang thanh bang a cung am vuc

Vidu:

Vanh vanh • vanh vanh Chdm chdm • chdm chdm

Cac phu am tac va vo thanh p, t, k, ch se chuyen thanh phu am mui cung cap:

p —• m nhu: chiem chiip, cam cap, bim bip

t —• n nhu: chan chat, ran rat, san sat

k —• ng nhu: eng ec, iing uc, rieng rue

ch —• nh nhu: chinh chech, binh bich, sinh sich

Hien tugng bien thanh, bien van khong co tinh biit buoc nen trong kha nhieu

truang hgp co hai bien the cung song song ton tai

Vidu:

Khang khac / khac khac Dang dac / dac dac Chiem chiip / chiip chiip

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

+ Khac nhau a am dau.

Vi du: Lac dac, co ro, lua thua, liedie, lung tung

d hinh thuc lay nay tiing goc (yiu to goc) thuang dung sau tiing lay lai Ca

hai yiu to phai giong nhau hoan toan ve phan van va thanh dieu; con am dau thi

phoi hgp vai nhau thanh tung cap theo quy luat: hai am dau do trong moi cap phai

khac nhau ve phuang thuc cau am va bo vi cau am

+ Khac nhau a am chinh.

Vi du: Turn tim, ngd nghe, long lanh

O hinh thuc lay nay, hai yeu to chang nhung co am dau trung nhau ma am

cuoi va thanh dieu cung trung nhau; con cac am chinh thi tuang ung vai nhau theo

quy luat Quy luat do la: luon luon co sir luan phien giua nhung nguyen am khac

dong va pho biin nhat la su luan phien giua nhung cap nguyen am cung do ma.

Vi du:

Ngoai ra con co sir luan phien giua:

[e] - [a] nhu: he hd, nhui nhda, xui xda

[u] - [a] nhu: hue hac, tungtang, vung vang, true trac

[6] - [a] nhu: hoc hac, mdc mac

[i] - [a] nhu: ri ra, hi hd, xixda

ft Lay ba:

"Do la nhung don vi gom cd ba yiu to (don vi) cd su hda phdi ngie dm vdi

nhau" [4; tr 91]

Vi du: Khit khin khit, sat san sat, dung dieng dung

Dang chu y la ben canh cac ngu lay ba con co sir ton tai song song cua hinh

thuc lay doi tuang ung

- Hinh thuc lay bon thu nhat la dai bo phan dugc cau tao theo kilu hap ta

hap tap, lung ta lung tung Nguyen tac cau tao cua chung nhu sau:

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

+ Lap lai hai Ian ngu lay doi ca sa

+ Trong khi lap, doi van cua yeu to thu hai thanh van a hay van a sao cho

phu hgp vai am vuc va thanh dieu cua van bi thay the

Vidu:

Hap tap —• hap tap hap tap —• hap ta hap tap

Hi hue —y hi hue hi hue —• hi ha hi hue

Neu tu lay doi ca sa co khuon thanh dieu la hoi hay nga thi khi cau tao dang

lay bon co the dung ca a Ian a.

Vi du:

Lung cung • lung ca lung cung

lung ca lung cung Dung dinh • dung da dung dinh

dung da dung dinh Neu yeu to thu nhat cua tir lay doi ca sa co [o] va [a] thi khi cau tao lay bon, yeu to thu hai co the mang van a, a hoac a.

Vidu:

Hot hai —• hot ha hot hai

hot ho hot hai

Vat vudng —• vat va vat vudng

vat vo vat vudng

- Hinh thuc lay bon thu hai co dang tu nhu: boi hoi boi hoi, lam nham lam nham Nguyen tac cau tao cua chung la:

+ Lap lai hai Ian tu lay doi ca sa

+ Trong khi lap, bien doi thanh dieu sao cho hai yeu to dau mang thanhdieu thugc am vuc cao, hai yeu to sau mang thanh dieu thugc am vuc thap Cu the lachung nam trong hai khuon thanh dieu nhu sau:

• Hoi hoi huyen huyen, nhu: lam nham lam nham

• Sac sac nang nang, nhu: hang chodng hang choqng

Neu ngu lay doi ca sa co thanh dieu thugc am vuc cao thi no dung truac

{lam nhdm lam nham), con neu nhu am vuc cua thanh dieu la am vuc thap thi no dung sau {tan ngdn tdn ngdn).

- Hinh thuc lay bon thu ba gom nhung truang hgp nhu: lo tho Ian than, Idm

nhdm loam nhoam

Nguyen tac cau tao nhu sau:

+ Tach doi ngu lay doi ca sa

+ Ghep them vao moi yeu to (am tiet) mot am tiet diep van vai no

Vidu:

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

Tho than —• la tho Ian than Xoxdc ^ xoroxdc rdc

- Hinh thuc lay bon cuoi cung co mo hinh cau tao la AB ^ AABB nhu:

hung hunghd ho, vdi vdi vang vang, trung trung diep diep

Khi phan loai tu lay, Nguyen Thien Giap dua vao quy luat hoa phoi ngu am,

ong chia tu lay thanh ba loai do la: Lay doi, lay ba va lay bon

Tom lai, tu lay latu gom co nhieu tieng vacac tiing do kit hgp vai nhau dua tren quan he ngu am co tac dung tao nghia Dua vao so lugng tiing va cac bo phan

giong nhau trong tu thi ta co thi chia tu lay ra thanh ba loai: Tie lay ddi, tie lay ba vatie lay tu Trong tu lay doi, dua vao cac phan giong nhau cua tu lay ta co: Tie lay bd

phdn va tie lay hoan toan.

Trong luan van nay, nguai vilt phan loai tu lay chu yiu dua vao quan niem

phan loai tu lay cua co Nguyen Thi Thu Thuy, bai each phan loai tu lay theo quan

niem cua co tuang doi de tiep can, nhu thi viec nghien cuu cua nguai vilt ve Tie lay

trong tho Hd Xudn Huong se co hieu qua han.

1.3 TAC DUNG CUA TlT LAY

1.3.1 Tu* lay co tac dung goi thanh

La tu lay trong do khong xac dinh dugc tiing doc lap, cac tiing dugc hinh

thanh va dugc ghep lai dua vao su mo phong am thanh cua cac su vat, hien tugng

trong thuc te Gom co:

- Tu lay co the la su nhai lai am thanh cua doi tugng

Vi du: Oa oa, gdu gdu, dung dung

- Dua vao mo phong am thanh de dinh danh cho doi tugng

Vi du: Con bim bip, xe cut kit, chim tuhii

Trong tac pham van chuang, tu lay ggi thanh giup cho nguai doc, nguainghe thau hieu han ve y nghia cua cau van, cau tha Cu the nhu trong doan tha sau

cua nha tha Tu Xuang khi vilt ve noi vat va cua vg minh trong bai tha Thuong vo:

"Lan hi than cd khi quang vang

Eo seo mat nude budi do ddng "

{Thuong vo)

Nha tha Tu Xuang rat tinh tl trong viec lira chgn tir ngu de dien ta sir nhoc

nhan cua vg minh, tac gia da su dung tu lay co gia tri ggi thanh " eo seo " de noi

den canh mua ban kho khan, vat va cua ba Tu Tu lay "eo seo" da thi hien hit su

nhgc nhan trong cong viec buon ban tao tan cua ba Tu Dac biet tac gia da su dung

tu lay ggi thanh "eo seo " con co tinh chat mo ta mgt each chan thuc ve sir ca cue

cua vg minh Tu lay "eo seo " ggi cho nguai dgc mgt canh tugng mua ban dong

due, chen chut, gianh giat de ban hang, nhung lai qua tiing lai trong canh mua ban

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

that on ao va phuc tap Qua tu lay "eo seo " ta co the cam nhan dugc sir ca cue, vat

va cua ba Tu khi phai buon ban tao tan de "Nudi du nam con voi mdt chdng".

Hay trong bai tha Tho duyen cua nha tha Xuan Dieu, ong cung su dung lap

tu lay nay de mieu ta canh vat dong thai noi din tinh yeu doi lua:

"Chiiu mdng hda tho trin nhdnh duyen

Cay me riu rit cap chim chuyin.

Do trai xanh ngoc qua mdn la

Thu din - noi noi ddng tiing huyin "

{Tho duyin)

Nha tha Xuan Dieu noi tiing la ong hoang cua tha tinh, dieu do khong sai! ong rat tinh tl trong viec su dung ngon tu dl noi din tinh yeu, nhirng tu mang tinh

chat manh me va doi khi tinh yeu trong tha Xuan Dieu rat nen tha, trong sang Dieu

nay dugc the hien trong bai tha Tho duyen, tac gia da tao dugc quan canh day lac

quan va tuai dep, nha tha da su dung nhung tu ngu rat tha, rat dac biet, khong chi la

"Chiiu mdng", "nhdnh duyen", "cap chim chuyen" Tat ca nhung dieu do tao

cho nguai dgc, nguai nghe cam nhan rat ro net tam trang cua nhan vat tru tinh, ma

dac biet la tu lay ggi thanh "riu rit" co ve hon nhien va trong sang Nha tha dung tu

lay nhSm nhan manh ve tinh yeu doi lua Toan bo doan tha dien ta niem vui, sir han

hoan va tu lay "riu rit" cang lam tang sue hap dan trong doan tha, tu lay do dien ta

manh me han muc do lac quan, su vui ve cua nhan vat tru tinh Dong thai qua eachdung tu cua nha tha Xuan Dieu nguai nghe, nguai dgc cang thau hieu han tamtrang cua nha tha khi noi ve tinh yeu doi lua, tam trang rat say sua vai cugc dai,

tinh yeu trong tha cua Xuan Dieu co sir dang yeu trong sang va co chut manh me

1.3.2 Tu lay co tac dung goi hinh, goi cam

ft Tielay cd tdc dung goi hinh

Ve mo hinh ngu nghia cua kieu tu lay nay van la mot van de con dang de

ngo Tuy nhien nguai vilt co the hinh dung, tu lay ggi hinh la lap tu lay co the ggi

len hinh anh cua sir vat, hien tugng trong cugc song Nhirng tu lay nay khi kit hgp

vai dong tu, danh tir thi chung the hien chinh xac hanh dong va hinh anh cua sir vat

Vidu

- Dong tii An co the ket hgp vai cac tu lay nhu:

An nhudm nhoam dien ta dong tac an mot lugt rat nhieu thuc an, khong y

tu.

An nho nhe dien ta dong tac an tu tu, cham rai va rat lich sir.

Anxi sup dien ta dong tac an rat nhanh, khong y tu, khong lich sir.

Qua sir kit hgp nay, no the hien dugc hanh dong an uong.

- Dong tu Nam co the ket hgp vai cac tu lay nhu:

Tie lay trong tho Hd Xudn Huong

Nam nga ngdn dien ta tu the nam mgt each thoai mai, khong y tu.

Nam nga nghieng nam khong ngay ngan, khong y tu.

Nam nghieng nghieng dang nam dep va lich sir.

Qua sir ket hgp nay, ve dugc tu thi cua dang nam.

Con trong tac pham van chuang, tu lay ggi hinh lam cho cau tha, cau van tra

nen co duang net "Thi trung hieu hga " Ta co the lay mot doan tha tieu bieu cua

nha tha Quang Dung nhu sau:

"Doc len khuc khuyu doc tham thhm

Heo hiit cdn may sung ngiei trai

Ngan thudc len cao ngan thudc xudng

Nha ai Pha Ludng mua xa khoi"

{Tay tiin)

Nha tha Quang Dung da cho doc gia thay dugc sir nguy hiem ma doan quan

Tay tiln phai vugt qua, trong bai tha Tay tiln, nha tha su dung nhung tu lay ggi

hinh rat hay nhu: "khuc khuyu", "tham tham", "hun hut", chung co kha nang ggi

hinh anh trong tri doc gia Tuy chi bang vai dong tha ngan nhung ta co thi hinh

dung dugc dia hinh noi doan quan Tay tiln di qua rat nguy hilm, qua nhung tu lay

ay nguai dgc co the hinh dung dugc con duang day chong gai va cam nhan dugc su

vat va, kho nhgc cua doan quan Tay tiln phai vugt qua de chiln dau vai ke thu Tu

lay "khuc khuyu " ve len mgt con duang doi doc chap trung, khong bang phang va

day hiem tra cua nui rung Tay B£Lc Con hai tu lay "tham tham", "hun hut" tao

cho ta cam giac con duang "khuc khuyu" ay rat xa, chung cho ta thay dugc sir

hoang so va nhieu nguy hiem cua con duang Qua nhung tu lay nay ma ta co thecam nhan va thau hieu dugc sir kho khan va vat va cua nhung nguai linh, hg phai

vugt qua biit bao tra ngai cua dia hinh de chiln dau gianh lai tu do cho to quoc.

Hay tu lay ggi hinh trong doan tha cua nha tha Nguyen Dinh Chiiu:

"Tan cho viea nghe tiing sung Tay Mdt ban cd thi phut sa tay.

Bd nha lu tri loxo chay,

Mdt to dan chim dao dac bay "

{Chay giac)

Tac gia Nguyen Dinh Chieu da ggi len cho nguai dgc thay dugc canh tugng

tan tac khi giac Phap no sung tan cong Gia Dinh Tiing sung Tay da lam cho bao

nguai hoang loan Tac gia rat hay trong viec su dung tu lay "laxo" va "dao dac"

de dien ta tam trang cua con nguai khi nghe tiing sung ap din Hai tu lay "loxo",

"dao dac "dien ta canh hoang loan cua quan chung nhan dan khi giac Phap n6 sung

Tan cong; nhirng dua tre chay hoang loan, ba va, khong tim dugc cho nuang nao;