gây hứng thú học tập môn Lịch sử lớp 11 qua khắc họa sâu sắc biểu tượng nhân vật lịch sử

Phương pháp gây hứng thú học tập môn Lịch sử lớp 11 qua khắc họa sâu sắc biểu tượng nhân vật lịch sử

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LỜI MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây chúng ta đang đổi mới nội dung và phươngpháp dạy học theo chương trình cải cách giáo dục lấy học sinh làm trung tâm,giáo viên là người hướng dẫn học sinh tìm hiểu, đó là hình thức học rất hay vàthông minh tạo cho các em hứng thú học tập cao hơn so với chương trình họctrước đây Vì vậy làm thế nào để nâng cao được chất lượng dạy và học là yêucầu cấp thiết của ngành giáo dục hiện nay, đặc biệt là các trường nằm trong hệGiáo dục thường xuyên, làm sao đó đáp ứng được mục tiêu của ngành về côngtác phổ cập giáo dục trong nhân dân, đáp ứng nhiệm vụ của ngành giáo dục đề

ra, đưa đất nước phát triển tiến kịp với các nước trong khu vực Có nhiều yếu tố

và biện pháp để nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục Gây hứng thú là mộtbiện pháp quan trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện nay vì biện pháp này nóthể hiện trên các mặt tư tưởng tình cảm, nhận thức và hành động trong các hoạtđộng dạy và học, song sự hứng thú trong nhận thức không phải là sự ngẫu hứng,tuỳ thích mà là sự định hướng có lựa chọn, nhằm mục đích nắm vững kiến thứchọc tập một cách sâu sắc và toàn diện đồng thời giúp người học biết vận dụngnhững kiến thức đã học vào cuộc sống

Ở bài viết này tôi xin giới thiệu một vài kinh nghiệm trong việc dạy vàhọc Đó là “ Phương pháp gây hứng thú học tập môn lÞch sử lớp11, qua khắc hoạsâu sắc biểu tượng nhân vật Lịch sử ”, để nâng cao nhận thức và chất lượng giáodục của bộ môn lịch sử hiện nay Đặc biệt trong hệ thống các trường Trung tâmGiáo dục thường xuyên hiện nay

II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ TRONG CÁC NHÀ TRƯỜNG HIỆN NAY.

Trong hệ thống các trường Trung tâm Giáo dục thường xuyên hiện nay nóichung và các trường học khác trong hệ thống giáo dục nói chung như (THCS,THPT) hầu như học sinh không còn ham thích học bộ môn lịch sử, việc này córất nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân cơ bản làm cho các em nhàm chán vìyêu cầu của giáo viên bắt các em nhớ qúa nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sửmột cách máy móc khô khan, mà trong giờ học lịch sử nào thầy cô giáo cũng bắtbuộc Đặc biệt với khối giáo dục thường xuyên học sinh đầu vào đã thấp, ý thứchọc lại không cao, giáo viên vừa dạy kiến thức văn hoá lại vừa dạy cho học sinhcách ứng sử trong giao tiếp Vì vậy, làm thế nào để học sinh có thể nắm kiếnthức môn học này tốt nhất là điều làm tôi phải suy nghĩ

Việc học sinh chưa tích cực học môn lịch sử nói trên là đúng nhưng khôngphải do bản thân bộ môn lịch sử gây ra mà chính là do quan niệm và phươngpháp dạy học của chúng ta chưa đáp ứng được nhu cầu của người học hay nóicách khác là giáo viên chưa gây được hứng thú học tập trong giờ học bộ mônlịch sử

Mặc dù đa số giáo viên đều có cố gắng trong việc đổi mới phương phápdạy và học bộ môn lịch sử, song khi lên lớp hầu hết giáo viên giảng bài các kiếnthức bài giảng đều trùng khớp với sách giáo khoa không có sự cải tiến cách dạykhi nêu kiến thức bài học nên học sinh không tập trung trong học tập bởi không

có gì mới, không có gì phải suy nghĩ, phải nghiên cứu Trong khi đó một số thầy

cô giáo khi lên lớp ở các giờ học vẫn còn lúng túng trong việc truyền thụ kiếnthức cơ bản cho học sinh, nên các em phải ghi quá nhiều sự kiện lịch sử, tiếpnhận một khối lượng thông tin quá lớn, học sinh không nhớ hết dẫn đến chánhọc

Bên cạnh đó giáo viên chỉ giới thiệu qua loa các nhân vật lịch sử, chỉ chohọc sinh thấy chân dung nhân vật lịch sử mà không thông qua chân dung đó đểgiới thiệu tổng quát về đặc điểm, tính cách, hình dáng, quan điểm, sự nghiệp, vaitrò của nhân vật lịch sử để khắc sâu kiến thức cho học sinh, gây cho các em cónhững xúc cảm đối với nhân vật lịch sử đó, từ đó tạo ấn tượng sâu sắc gây hứngthú học tập Hơn nữa, khi kiểm tra đánh giá giáo viên cũng ít chú ý đến nội dungkiểm tra về các nhân vật lịch sử mặc dù có một số tiết học các nhân vật lịch sử

đó đóng vai trò trung tâm trong nội dung bài giảng

Lý do khác nữa dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn Lịch sử

là do chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch sử, trong sử dụngphương pháp dạy học đặc thù của bộ môn nên chưa gây cho học sinh hứng thúthực sự để nâng cao chất lượng bộ môn, trong khi nhà trường hiện nay vẫn cònthiếu nhiều phương tiện dạy học như: băng đĩa Video, bản đồ tranh ảnh lịch sử,

tư liệu tranh ảnh về các nhân vật lịch sử

Với những lý do trên và qua nhiều năm dạy học Lịch sử 11 tôi xin nêu kếtquả học tập bằng thống kê kết quả học sinh ở năm học 2010- 2011 với số lượnghọc sinh yếu kém còn nhiều, số lượng học sinh khá, giỏi ít:

Năm học

Sốlượng

Tỉ lệ

%

Sốlượng

Tỉ lệ

%

Sốlượng

Tỉ lệ

%

Sốlượng

Tỉ lệ

%2010-2011

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài:

Với thực trạng trên, là cô giáo dạy lịch sử tôi luôn tìm tòi đưa ra những giảipháp cụ thể để giải quyết vấn đề Trong bài viết này bản thân tôi trình bày một

kinh nghiệm nhỏ được rút ra sau nhiều năm dạy học chương trình Lịch sử 11 hệGiáo dục thường xuyên với đề tài: “Gây hứng thú học tập bộ môn lịch sử lớp 11bằng cách khắc hoạ sâu sắc biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”.

Môn lịch sử ở nhà trường phổ thông nói chung, môn Lịch sử thế giới lớp

11 hiện nay nói riêng, cho ta thấy rằng sách giáo khoa lịch sử lớp 11 phần lịch sửthế giới tác giả đã soạn thảo nội dung và chương trình thật sự không khô khan,không kém phần hấp dẫn, so với sách cũ thì sách cải cách lần này nhà biên soạn

đã đưa rất nhiều các kiến thức mới để làm tư liệu cho giáo viên và học sinh, nếuthầy cô giáo biết cách sử dụng và khai thác nó một cách có hiệu quả trong giờlên lớp thì kết quả đạt được rất cao

Để làm được điều đó, yêu cầu ở người giáo viên rất cao trong tất cả mọihoạt động mọi khâu trong quá trình lên lớp như: hướng dẫn học sinh học tập,chuẩn bị đồ dùng dạy học, chuẩn bị tài liệu tham khảo, các câu hỏi mở rộng, có

sự liên hệ thực tế với cuộc sống…Giáo viên chuẩn bị được tất cả những điềukiện trên thì khâu lên lớp sẽ là một quá trình hoàn hảo, làm chủ của giáo viên,nhằm gây cho các em hứng thú học tập, tiếp thu bài giảng có hiệu quả, để nângcao chất lượng dạy và học, trong đó phương pháp “ Phương pháp gây hứng thúhọc tập lịch sử lớp 11 bằng cách khắc hoạ sâu sắc biểu tượng nhân vật lịch sử”

là một trong những biện pháp gây hứng thú học tập nhằm nâng cao chất lượngdạy và học môn lịch sử hiện nay

Như chúng ta đã biết, sử học Mác-xít đã làm sáng tỏ quan điểm con người

là chủ thể là nhân vật trung tâm của lịch sử, còn các vị Thần linh, Đức phật,Chúa trời…qua các câu chuyện kể chỉ là do con người nghĩ ra mà thôi Vì vậy,

sử học Mác-xít cũng khẳng định chân lý rằng, quần chúng là người làm nên lịch

sử, là động lực quyết định sự phát triển của lịch sử là sức mạnh của lịch sử, đó làqui luật Nhưng sử học Mác-xít không phủ nhận vai trò của cá nhân trong lịch

sử Các-Mác khẳng định: “Mỗi thời đại xã hội đều cần có những con người vĩđại của nó và nếu không có những con người như thế thì…thời đại sáng tạo racon người ”

Trong chương trình và nội dung bài học lịch sử thế giới lớp 11 có nhiềunhân vật lịch sử tiêu biểu cho cả thế giới và Việt Nam Vậy nên, khi lên lớp giáoviên cần phải chú ý khắc sâu các biểu tượng nhân vật lịch sử đó trong giờ dạynhằm gây sự hứng thú học tập cho các em, đồng thời việc khắc sâu các biểutượng nhân vật lịch sử trong giờ dạy không những giúp các em khắc sâu đượckiến thức mà cụ thể là các sự kiện lịch sử quan trọng trong bài học mà còn giáodục các em học tập, noi gương những đức tính tốt đẹp của các nhân vật lịch sửbấy giờ để rút ra được bài học cho bản thân của các em trong cuộc sống cũngnhư khi vào đời

Trong chương trình và nội dung sách giáo khoa lịch sử lớp 11 (phần lịch

sử thế giới) hiện hành có trên 20 nhân vật lịch sử, những biểu tượng nhân vậtlịch sử mà giáo viên cần phải khắc sâu đó là những “vĩ nhân” lịch sử như: Ô-li-

vơ Crôm-Oen (nhà lãnh đạo Cách mạng tư sản Anh); Rô-bex-spi-e (nhà lãnh đạoCách mạng tư sản Pháp); Oa-sinh-tơn (nhà lãnh đạo cuộc chiến tranh giành độclập ở Bắc Mỹ); Mông-tex-ki-ơ; Rút-xô; Vôn-te… (các nhà tư tưởng, triết họcánh sáng lớn ở Châu Âu thế kỷ XVIII); C.Mác; Ăng-ghen (các nhà lãnh đạo cáchmạng vĩ đại trong phong trào công nhân quốc tế ); Lê-nin (Vị lãnh tụ vĩ đại Cáchmạng tháng Mười Nga); V.A.Mô-Za; Bét-thô-ven; Sô-panh (các nhạc sĩ nỗitiếng thế giới ở thế kỷ XVIII) ; Giêm-oát; Niu-tơn; Đác-uyn…(các nhà phátminh khoa học) Các nhà lãnh đạo cách mạng trong phong trào giải phóng dântộc ở Châu Á như: Ti-Lắc (Ấn Độ); Áp-đun-ra-man (Mã Lai); A.Xu-các-nô (In-đô-nê-xi-a)… và một số nhân vật lịch sử khác

Phần lịch sử Việt Nam có nhiều nhân vât lịch sử nổi tiếng gắn với quátrình đấu tranh xâm lược, đặc biệt phong trào chống Pháp của nhân dân ta trongnhững năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như Nguyễn Tri Phương, TrươngĐịnh, Nguyễn Trung Trực, Hoàng Diệu, Tôn Thất Thuyết, Hàm Nghi, NguyễnThiện Thuật, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan ChâuTrinh, Huỳnh Thúc Kháng, vua Duy Tân và đặc biệt là Nguyễn Tất Thànhngười đã ra đi tìm đường cứu nước cho dân tộc trong bối cảnh đất nước gặpnhiều đau thương khi Pháp xâm lược, nhất là chứng kiến sự thất bại của nhiềubậc tiền bối đi trước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, đây là nhân vật lịch

sử có vai trò quan trọng đối với lịch sử dân tộc nên SGK có phần bài riêng nói vềnhân vật này Vì vậy, giáo viên cần lưu ý chú trọng vì nó còn liên quan tới lịch

sử 12 sau này

Như vậy, toàn bộ chương trình lịch sử thế giới lớp 11 hiện hành học sinhphải nhớ trên 25 nhân vật lịch sử, cùng với hơn 15 nhân vật chính trong phầnlịch sử Việt Nam, do đó một trong những điều gây khó khăn đã làm giảm hứngthú học tập của học sinh đối với bộ môn này

Vì vậy muốn các em nhớ lâu và hiểu sâu sắc các nhân vật lịch sử đó thìgiáo viên phải biết khắc sâu những biểu tượng nhân vật lịch sử đó vào trong tâmtrí của các em bằng cách nêu những đặc điểm, hình dáng của từng nhân vật thìcác em thấy được tư liệu thầy cô cung cấp kiến thức ngoài hấp dẫn, tạo cho các

em sự hào hứng học tập Từ các nhân vật lịch sử đó các em biết rút ra những bàihọc quý báu cho bản thân vừa để học tập, vừa phấn đấu Nhưng nếu ngược lạithầy (cô) giáo chỉ giới thiệu qua loa như: cho xem tranh ảnh minh hoạ trongSGK thôi, đọc những phần giới thiệu mà sách cung cấp, rồi thầy cô giáo bắt các

em phải nhớ tên, nhớ năm sinh, quê hương… của từng nhân vật lịch sử dẫn đếncác em nhàm chán trong quá trình học tập

Muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử, ngoài những nguyên tắc và phươngpháp bắt buộc khi lên lớp, giáo viên cần phải biết khắc sâu nhân vật lịch sử ngaytrong giờ học Việc khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử ngay trong giờ học cónhiều cách làm, song bản thân tôi xin nêu vài kinh nghiệm đã thu được trong cảnăm học 2011-2012 ở 3 lớp 11A1, 11A2 và 11A3 và đặc biệt là qua nhiều nămdạy lịch sử 11 mà tôi đã trực tiếp giảng dạy

2 Các giải pháp thực hiện

Trong chương trình lịch sử 11hệ GDTX, trước khi lên lớp giáo viên cần xácđịnh cho được những đặc điểm, hình dáng…của nhân vật lịch sử, rồi khắc hoạcho học sinh nắm được, nhằm gây hứng thú học tập cho các em Theo tôi đượcphân ra nhiều biện pháp sau:

2.1 Trước hết giáo viên cần phải khắc sâu hình dáng nhân vật lịch sử

Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng, tác phong riêng của mình Nếuthầy cô giáo chỉ giới thiệu sơ lược cho học sinh về hình dáng nhân vật qua hìnhảnh trong SGK cung cấp thì các em không có cảm nhận về nhân vật đó và không

có tác dụng giáo dục cao, mà kinh nghiệm cho thấy là, khi dạy đến nhân vật lịch

sử, giáo viên phải giới thiệu một vài đặc điểm về hình dáng nhân vật, khắc sâuhình dáng riêng, đặc điểm riêng để các em dễ làm quen, dễ hiểu biết và nhớ lâu

về nhân vật đó, để dễ so sánh với các nhân vật lịch sử khác trong quá trình học

Để từ đó chúng ta đánh giá được ngay con người ấy qua từng hình ảnh sinh độngriêng mà giáo viên cần phải là người hướng dẫn tìm lối đi cho học sinh

Qua quá trình dạy và áp dụng biện pháp này, bản thân có 3 sáng kiến xử lýnhư:

a) Có nhân vật lịch sử chúng ta cần phải mô tả một số nét chân dung nhằm mục đích giúp học sinh biết kỹ và hiểu sâu sắc về nhân vật đó.

Ví dụ: Khi dạy bài 1 “Nhật Bản” (SGK), Ở mục 2: “Cuộc Duy Tân Minh

Trị” giáo viên sử dụng hình 1 SGK và cho học sinh quan sát về Thiên HoàngMinh Trị (1852 - 1912) Vì trong SGK chỉ có tranh mà không có một tư liệu nàonói về nhân vật này, trong khi đó vua Minh Trị có vai trò rất lớn đối với nướcNhật đó là tiến hành cải cách trên mọi lĩnh vực những năm 60 của thế kỷ XIX,đưa đất nước Nhật Bản từ một nước phong kiến trở thành một nước tư bản rồitiến lên trở thành một đế quốc hùng mạnh ở Châu Á và đi xâm lược các nướckhác trên thế giới (đặc biệt là tham gia cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918) SGK không miêu tả hình dáng Minh Trị, nếu giáo viên chỉ đưa ảnh trongSGK cho học sinh xem thì không có ý nghĩa gì, mà giáo viên cần phải vừa chocác em xem ảnh (nếu photo càng tốt) vừa giới thiệu cho học sinh thấy rõ VuaMinh Trị (Mutsôhitô) là một người trẻ tuổi lên ngôi năm 1867 lúc đó ông mới 15tuổi, dáng người nhỏ, có đôi mắt sáng, cái nhìn tinh anh, sắc và đôi lông màyrậm, tư thế nghiêm trang dáng con nhà dòng tộc Chứng tỏ rằng Minh Trị là mộtcon người cương nghị cứng rắn nhưng táo bạo có năng lực, có học thức, có đầu

óc cách tân trong chính phủ Với cách tả hình dáng như vậy nhằm mục đích khắchoạ sâu sắc hình ảnh của Vua trong đầu học sinh và làm cho các em mau chónghiểu biết về nhân vật này, qua đó giáo dục cho các em lòng kính trọng yêu quínhững người đã có công với đất nước, chúng ta cần phải trân trọng và luôn ghinhớ, từ đó giúp các em tìm hiểu thêm về cuộc đời của Minh Trị trong bài họccũng như tài liệu khác ngoài SGK

Trên cơ sở đó, nhân vật Tôn Trung Sơn trong bài 3: “Trung Quốc”- Mục

3: “Tôn Trung Sơn và Cách Mạng Tân Hợi (1911)” hình 7(SGK) giáo viên gợi

mở câu hỏi cho học sinh như:

- Nhìn vào bức chân dung em thấy Tôn Trung Sơn như thế nào?

- Em có suy nghĩ gì về nhân vật này?

- Ông có tác động như thế nào đối với Trung Quốc nói chung và thế giớinói riêng?

Với những câu hỏi gợi mở như vậy bắt buộc học sinh phải suy nghĩ vềnhân vật này, điều đó tạo cho học sinh sự khám phá tìm tòi Sau đó giáo viêngợi mở cho các em những gì cần phải lưu tâm và bằng sự chuẩn bị của mìnhngười giáo viên hướng dẫn chi tiết cụ thể về lịch sử Trung Quốc ở giai đoạn này,sau đó cho học sinh xem bức chân dung của Tôn Trung Sơn:

Tôn Trung Sơn (1866 - 1925)Giáo viên hướng dẫn học sinh xem bức chân dung của ông trong SGK vàthấy khuôn mặt của ông luôn đăm chiêu suy nghĩ, lông mày rậm mắt sáng, vầngchán cao, là người thông minh, luôn lo lắng cho cuộc sống của nhân dân trướctình cảnh đất nước một lúc có 8 nước đế quốc xâm lược Ngoài những kiến thứctrong SGK cung cấp, giáo viên có thể thêm tư liệu về Tôn Trung Sơn, nhất là vềmối tình của ông với Tống Khánh Linh một trong ba chị em gái sinh đẹp tài giỏiđược sinh ra trong một gia đình tư sản lớn ở Thượng Hải Cha của Tống KhánhLinh là Tống Giá Thụ một mục sư đạo cơ đốc đã từng học ở Mĩ, lại cũng là mộtgia đình cách mạng dân chủ Tôn Trung Sơn phát động cuộc chiến tranh chốngViên Thế Khải bị thất bại, đầu tháng 8/1913 phải chạy sang Nhật Lúc này TốngKhánh Linh vừa tốt nghiệp Đại học, trên đường về nước có ghé qua Nhật Bản,

bà nghe nói Tôn Trung Sơn đang tìm một người thư ký liền đến xin làm khôngmột chút do dự Tống Khánh Linh hết sức giúp đỡ Tôn Trung Sơn làm việc Bàđảm nhiệm mọi công việc chỉnh lý văn kiện, xử lý điện mật hai người đều cósức cuốn hút lẫn nhau vì đều có chung mục tiêu cách mạng, cùng có lòng yêunước nồng nàn đã giúp nhau trong khó khăn gian khổ và bắt đầu lặng lẽ yêunhau Và một năm sau hai người đính hôn với nhau, gia đình Tống Khánh Linhkhông chấp nhận, cho rằng cuộc kết hôn này không thích hợp và đủ lý do khácnhưng Tống Khánh Linh không hề giao động, bà nói rằng bà chỉ sung sướng khi

được làm việc với Tôn Trung Sơn và bà quyết tâm đi Nhật Ngày 25/10/1915Tống Khánh Linh kết hôn với Tôn Trung Sơn.

Hoặc với Tổng thống Rurơven bài 13: “Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến

tranh thế giới” (1918 – 1939); Gan-đi, Mao Trạch Đông trong bài 15: “Phong trào cách mạng Trung Quốc và Ấn Độ”; Xucácnô bài 16: “Các nước Đông Nam

Á giữa hai cuộc chiến tranh” (1918 - 1939) giáo viên cũng lần lượt mô tả hình

dáng của các ông thật sâu sắc gây cảm xúc cho học sinh qua chân dung trongsách giáo khoa, gây cho học sinh có những ấn tượng khó quên về các bậc lãnh tụđó

b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm chung

Giáo viên không thể đặc tả tỉ mỉ chi tiết từng nhân vật lịch sử, nhưng cũngkhông vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua Do đó giáo viên có thể lược tả chungchung nhưng vẫn nêu được đặc điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt được yêu cầu

là qua đặc tả phong thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấyđược phẩm chất của nhân vật lịch sử đó

Ví dụ 1: Khi dạy bài 7: “Những thành tựu văn hoá thời cận đại” đã giới

thiệu vài nét về Betthôven (năm sinh 1770 - 1827, nơi ở Đức) hình 16-SGK

Betthôven(1770-1827)

là nhạc sĩ, nhà soạn nhạc người Đức Ông sinh ra trong một gia đình có truyềnthống lâu đời về âm nhạc Tám tuổi Betthôven tham gia trình diễn trong dànnhạc cung đình,12 tuổi bắt đầu sáng tác âm nhạc,16 tuổi đã nổi tiếng Vì vậykhuôn mặt của ông trong bức chân dung hình 16 SGK thể hiện sự đăm chiêu suynghĩ của nhà soạn nhạc cổ điển người Đức Phần lớn thời gian ông sống ở Viên,

Áo Ông là một hình tượng âm nhạc quan trọng trong giai đoạn giao thời từ thời

kỳ âm nhạc cổ điển sang thời kỳ âm nhạc lãng mạn Ông có thể được coi làngười dọn đường (Wegbereiter) cho thời kỳ âm nhạc lãng mạn Beethôven đượckhắp nơi công nhận là nhà soạn nhạc vĩ đại nhất và có ảnh hưởng tới rất nhiềunhững nhà soạn nhạc, nhạc sỹ, và khán giả về sau

Trong số những kiệt tác của ông phải kể đến các bản giao hưởng như Giaohưởng số 2 Rê trưởng, Giao hưởng số 3 Mi giáng trưởng (Anh hùng ca), Giao

hưởng số 5 Đô thứ (Định mệnh), Giao hưởng số 6 Fa trưởng (Đồng quê), Giaohưởng số 7 La trưởng, Giao hưởng số 9 Rê thứ (Niềm vui), các tác phẩm chodương cầm như Für Elise và các sonata Bi tráng (Pathétique), Ánh trăng(Moonlight), Bình minh (Waldstein), Khúc đam mê (Appasionata) các sonatacho vĩ cầm như Mùa xuân (Spring), Kreutzer các Piano Concerto số 2, số 3, số

5 Emperor (Hoàng đế), Violin Concerto D major các khúc mở màn OvertureCoriolan, Leonore, Egmont

Năm 1781, Beethoven 11 tuổi, ông đã biểu diễn như một nghệ sĩ pianođiêu luyện tại Hà Lan Cũng trong thời gian này, ông cũng được cử làm phụ táchơi đàn organ trong nhà thờ tại Bon Năm 1782 chính Neefe đã cho xuất bản tácphẩm đầu tiên của Beethoven, bản "Các variation cho clavecin của bản marchcủa Ernst Christoph Dressler" Cũng chính trong năm này, Beethoven trở thànhngười đại diện cho Neefe ở dàn nhạc hoàng gia với vai trò nghệ sĩ đại phongcầm Năm 14 tuổi, Beethoven giành được vị trí chính thức là nghệ sĩ chơi đạiphong cầm trong dàn nhạc này Tuy nhiên trong thời gian này ông vẫn tiếp tụcluyện tập dương cầm

Năm 1795, Beethoven bắt đầu nổi danh là một nghệ sĩ piano với bảnConcerto cung trưởng Nhưng chẳng may từ năm 1780 ông bắt đầu bị lãng tai.Lúc đầu ông mất hết hy vọng nhưng rồi cố gắng thích nghi với điều kiện sống vàbắt đầu tập trung tư tưởng tình cảm cao độ hơn bất cứ lúc nào hết trong sáng tác

Những tác phẩm của Beethoven hoàn thành trong khoảng 1803-1805 vượttrội hẳn những gì mà ông sáng tác trước đó Đó là bản Sonate Kreutzar (1803)viết cho violon và piano Bản Giao hưởng Số 3 Anh hùng ca (1804) có sức cuốnhút mạnh mẽ và gây xúc động sâu xa, lúc đầu ông đề tặng Napoléon nhưng khiNapoléon lên ngôi Hoàng đế thì ông đã xé đi lời đề tặng Các Sonate cho piano,Bình minh (1804) và Appasionta (1805), Bản Giao hưởng Số 4 (1806), Bản Giaohưởng Số 5 Định mệnh (1808) đều có giá trị nghệ thuật lớn lao Ông muốn lột tảtrong âm thanh về một cuộc sống trong sự đấu tranh với cái chết bằng một sứcmạnh khủng khiếp cuối cùng đã ca khúc khải hoàn, như nhân vật nữ trong vởOpera Fidelio (1805) ra sức bảo vệ người chồng của mình chống lại sự xấu xabạo tàn, và trong khúc Missa Solemnis là lời cầu nguyện để giải thoát khỏi đauthương

Từ đó giáo viên có thể so sánh Betthoven với MôZa là hai nhà âm nhạcthiên tài của thế giới đã để lại cho đời những tác phẩm âm nhạc bất hủ đến bâygiờ vẫn còn được nhiều người yêu thích dòng nhạc cổ điển này

Nhà toán học Tago (1861 - 1941), Hô-xê Mác-tin (1823 - 1893) sangmục “ Trào lưu tư tưởng tiến bộ ” ( trang 41 SGK ) hình 20 có chân dung củaHê-ghen (1770- 1830), đối với nhân vật lịch sử này giáo viên đặc tả cho học sinhthấy được phong thái suy tư sâu rộng qua vẻ mặt của Hê-nghen một con ngườiluôn suy tư nghiên cứu về triết học một ngành khoa học đầy lý luận trong lịch sử

xã hội loài người bấy giờ

Ví dụ 2: Cũng trong bài 13: “Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới

(1918 - 1939)” để khắc sâu hình ảnh tổng thống Rurơven (Hình 36- SGK) giáo

viên giới thiệu hình ảnh đáng ghi nhớ, vị tổng thống xuất sắc của nước Mĩ bấygiờ khi có những quyết định táo bạo nhằm đưa nước Mĩ thoát khỏi khủnghoảng

Ví dụ 3: Bài 15 “Phong trào cách mạng ở Trung Quốc” (trang 79 SGK)

chân dung Mao Trạch Đông (hình 39- SGK) sau đó giáo viên đặc tả những nétchung và những phẩm chất tốt đẹp Mao Trạch Đông được thể hiện qua chândung với phong cách nghiêm nghị, ánh mắt nhìn thẳng, thể hiện tính cứng rắn vàcương quyết trừng trị bọn phản cách mạng, luôn luôn bảo vệ quyền lợi cho nhândân

Vậy chỉ cần ít phút để khắc sâu nhân vật lịch sử trong bài học sẽ làm chocác em luôn có cảm tình với các nhân vật đó, qua đó các em sẽ khắc sâu đượcvai trò của các nhân vật lịch sử nhất là các lãnh tụ của các cuộc đại cách mạng,cũng từ đó giáo viên giáo dục các em biết tôn trọng các nhân vật lịch sử, biết noigương những phẩm chất tốt đẹp mà các nhân vật lịch sử có được mà giáo viên đãđặc tả được ngay trong giờ lên lớp, đồng thời gây được hứng thú cho các emham thích học tập bộ môn lịch sử thế giới

Bên cạnh việc đặc tả về phong thái của từng nhân vật, giáo viên có thểgiới thiệu thêm những đặc điểm đặc biệt như năng khiếu, năng lực, tính cách đạođức, hoàn cảnh bản thân…của nhân vật lịch sử có được để làm nổi bật nhân vậtlịch sử đó, giúp cho học sinh có ấn tượng sâu sắc, hoặc cảm thông với từng nhânvật, làm cho các em hiểu và nhớ lâu các sự kiện lịch sử đã xảy ra có liên quanđến nhân vật lịch sử trong giai đoạn đó

Ví dụ 3 : Khi dạy bài 7:“ Những thành tựu văn hoá thời cận đại” mục 1

“Sự phát triển của văn hoá trong buổi đầu thời cận đại” Trong nội dung bài dạy

có nói sự phát triển âm nhạc nhiều thiên tài xuất hiện như Mô-Za, Bách và thô-ven, Sô-panh Để học sinh nhận biết về các nhân vật này một cách sâu sắcgiáo viên có thể giới thiệu vài nét về đặc điểm đặc biệt về các nhân vật này Ví

Bét-dụ như Mô-Za “là một thiên tài âm nhạc, lúc lên 3 tuổi đã biết chơi đàn, lúc 5tuổi đã biễu diễn đàn trước hoàng tộc lúc 6 tuổi đã đã biết sáng tác nhạc…”

Mô-za(1756-1791)

Với cách giới thiệu đó có thể gây hứng thú cho các em làm cho các emnhớ mãi về những nhân vật xuất sắc này bằng cách đưa bức chân dung của ôngcho học sinh xem và có thể so sánh các nhân vật thiên tài âm nhạc với nhau Mặc

dù SGK không có tranh ảnh của các nhà âm nhạc này

c) Chọn một vài nét về hình dáng của con người

Để minh hoạ nhắm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào trong trínhớ của học sinh, giáo viên cần phải biết cách kết hợp các tư liệu khác để hoànthiện mục đích bài học của mình

Vì vậy, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trước mắt của các em Chúng ta

có thể sử dụng kho tư liệu trên các trang Wed liên quan đến giảng dạy nhưviolet là thư viện giáo án điện tử bổ ích trong việc sử dụng các phương tiện hiệnđại trong dạy học lịch sử, như dạy trên Powerpoint, Violet Giáo viên có thể sưutầm tranh, ảnh các nhân vật lịch sử liên quan đến bài dạy với việc in, phô tô ảnh

cỡ lớn hoặc sử dụng trong trình chiếu sẽ có tác dụng rất tích cực

2.2) Chọn lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật để khắc sâu kiến thức cho học sinh.

a) Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nội dung bài học lịch sử ngoài những nhân vật chính diện, còn có một số nhân vật phản diện như : Hít-le

(bài “Nước Đức giữa hai cuộc Chiến tranh thế giới”) Đối với những nhân vậtnày giáo viên không cần hình ảnh hay chân dung để minh hoạ, mà cần khắc hoạbằng lời nói với những lời lẽ hết sức lôi cuốn Vì đây là nhân vật phản diện

Ví dụ: Giáo viên có thể mô tả vài nét về Hít-le có gương mặt hiểm hóc,hiếu chiến thể hiện là một tên trùm phát-xít Ông sinh năm 1889 tại nước Áo gầnbiên giới nước Đức Bố y là thợ đánh giầy, thuở nhỏ Hitle học kém hay bỏ học,khi bố mẹ mất, Hitle lưu lạc đến thủ đô Viên làm nghề như quét tuyết, đập thảm,vận chuyển hành lý để kiếm sống Năm 1913 Hitle đi lính ở Đức, 1917 y đượcphong hàm hạ sĩ Sau chiến tranh y làm mật thám cho Bộ Chính Trị Lục QuânĐức Năm 1919 y ra nhập Đảng công nhân Đức Năm 1920 y công bố 25 điểmcủa Đảng gọi là chủ nghĩa xã hội, sau đó y đổi tên thành Đảng Quốc Xã để tuyêntruyền lừa bịp Đảng phát triển rất nhanh và y cho ra lá cờ hình chữ thập ngoặc

về sau là lá cờ chung của chủ nghĩa phát xít Năm 1932 Hítle ra tranh cử Tổngthống tuy không đắc cử nhưng cũng giành được 38,6% số phiếu Năm 1030Đảng Quốc Xã lên nắm quyền Năm 1934 Hítle trở thành Quốc trưởng nước Đức

và xúc tiến cuộc chiến tranh thế giới, kẻ gây Chiến tranh thế giới lần thứ II gây

ra bao cảnh đau thương cho nhân loại, từ đó giáo dục các em biết căm thù chiếntranh, căm ghét những kẻ gây ra chiến tranh

Tóm lại để gây hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên không nên bỏ quabất cứ hình ảnh nhân vật lịch sử nào, mà người thầy cô giáo cần phải khắc sâucác nhân vật lịch sử đó ngay trong giờ lên lớp, song cũng không nên rập khuônmột cách máy móc, người thầy giáo phải biết chọn lọc những chi tiết hết sức cần

thiết và những nét sinh động nhất để khắc sâu vào tâm trí các em, đặc biệt là thầy

cô giáo phải biết dùng lời nói sao cho phù hợp với nhân vật nhất định

Trong một thời gian ngắn ngủi (45phút) trên lớp, người thầy cô giáo dạy

sử chúng ta không thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân vật, mà chỉ có thểchọn lọc một trong hai hoạt động tiêu biểu nhất trong cuộc sống hoặc những hoạtđộng điển hình nhất, cần phải chọn lọc tinh giảm cao độ nhưng phải đầy đủchính xác, làm sao khi giảng không nông cạn, không mơ hồ, đây là việc làm rấtkhó, qua thực tế thực hiện ở lớp học tôi xin đúc kết một vài kinh nghiệm về mặt

lí luận và kết hợp với thực tiễn như sau:

Trước hết giáo viên phải nắm vững yêu cầu lịch sử cụ thể (thời gian xảy ra

sự kiện đó, xảy ra ở nước đó), trên cơ sở nắm vững vấn đề trên giáo viên chọnhoạt động cần nêu ra của một nhân vật, đặc biệt giáo viên phải cho học sinh nắmđược tình huống xuất hiện của nhân vật lịch sử, để học sinh thấy rõ vấn đề trướcyêu cầu của lịch sử xuất hiện nhân vật lịch sử, trong mọi tình huống đó giáo viênphải nêu rõ mâu thuẫn xã hội, tránh không được nêu chung chung mà phải đi sâuvào tình hình và phân tích chung

Ví dụ 1: khi dạy bài 15: Cách mạng Trung Quốc và Ấn Độ (1918 - 1939)

( Mục 2: “Chiến tranh Bắc phạt (1926-1927) và cuộc chiến Quốc cộng 1927 –1937” SGK Lớp 11), chúng ta muốn khắc sâu nhân vật lịch sử Mao Trạch Đôngcho học sinh nắm vài đặc điểm của nhân vật này, trong sách giáo khoa không cógiới thiệu gì về Mao Trạch Đông mà chỉ nêu rằng “ Để bảo toàn lực lượng,10/1934 Hồng quân công nông phải tiến hành cuộc phá vây, rút khỏi căn cứ địacách mạng, tiến lên phía bắc, trong lịch sử gọi là cuộc “Vạn lý trưòng chinh”.Trên đường trường chinh tại hội nghị Tân Nghĩa (tỉnh Quý Châu) tháng 1/1935,Mao Trạch Đông trở thành người lãnh đạo Đảng Cộng Sản Trung Quốc Và hình39- SGK chụp ảnh Mao Trạch Đông trên đường Vạn Lý trường chinh Nếu trìnhbày như vậy thì học sinh không biết Mao Trạch Đông là ai và sao lại được quyềnlãnh đạo Đảng Cộng Sản? dẫn đến kiến thức nông cạn, không gây hấp dẫn chocác em bằng cách giáo viên giới thiệu mâu thuẫn cụ thể giữa chính quyềnTưởng Giới Thạch (cụ thể là Quốc Dân Đảng) và Đảng Cộng Sản để học sinhthấy được với mâu thuẫn đó không thể không xảy ra cuộc chiến tranh giữa haiĐảng, một bên đại diện quyền lợi cho nhân dân, một bên đại diện cho giai cấp tưsản đứng sau hỗ trợ là Mĩ Giáo viên trình bày cho học sinh thấy lịch sử TrungQuốc lúc này không phải yêu cầu một nhân vật đứng đầu chỉ huy một sự chuyểnbiến chung chung, mà là yêu câù một nhân vật lịch sử cụ thể để lãnh đạo ĐảngCộng Sản tiến hành một cuộc chiến tranh và cuộc nội chiến để bảo vệ nhân dân.Với cách trình bày như vậy thì chúng ta đã khắc sâu được nhân vật lịch sử MaoTrạch Đông và giúp các em khắc sâu được kiến thức của bài học lịch sử ngay tạilớp Thậm trí giáo viên còn phải cung cấp thêm tư liệu về vị lãnh tụ này như:Mao Trạch Đông sinh ra trong một gia đình nông dân ở Hồ Nam Sau 1911 ôngtham gia vào Cách mạng ở Hồ nam Năm 1917 Cách mạng tháng Mười Ngathành công đã ảnh hưởng tới việc tiếp thu chủ nghĩa Mác Lê-nin của ông Năm