Luận Văn Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Độc Lập Cấp Nhà Nước Lịch Sử Xứ Uỷ Nam Bộ, Trung Ương Cục Miền Nam (1954-1975).Pdf

Microsoft Word 6791 doc bé khoa häc vµ c«ng nghÖ B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc lÞch sö xø uû nam bé, trung −¬ng côc miÒn nam (1954 1975) Chñ nhiÖm ®Ò tµi PGS,Ts NguyÔn Quý 6791 14/4/200[.]

bộ khoa học và công nghệ

Báo cáo tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nước

lịch sử xứ uỷ nam bộ, trung ương cục miền nam (1954-1975)

Chủ nhiệm đề tài: PGS,Ts Nguyễn Quý

6791

14/4/2008

hà nội - 2008

Chương I

Xứ uỷ Nam bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ, giữ gìn lực lượng cách mạng

(7 1954 - 7 1956)

I Bối cảnh trong nước và quốc tế

Sau 9 năm ngoan cố tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược phi nghĩa phải trả giá bằng gần 100.000 người chết, bị thương và tiêu phí 3000 tỷ Frăng, thực dân Pháp và can thiệp Mỹ đã thất bại tại Việt Nam, buộc phải ngồi vào bàn đàm phán ở Hội nghị Giơnevơ Hiệp định đình chiến, chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình tại Việt Nam, Lào, Campuchia được ký kết ngày 21-7-

1954 Theo nội dung của Hiệp định, một nửa đất nước Việt Nam, từ vĩ tuyến

17 trở ra được giải phóng Một nửa nước Việt Nam từ vĩ tuyến 17 trở vào tạm thời nằm dưới sự kiểm soát của thực dân Pháp Hai miền Nam - Bắc Việt Nam có sự chuyển quân tập kết Trong thời gian 2 năm kể từ ngày ký kết Hiệp định Giơnevơ, ở Việt Nam sẽ thực hiện tổng tuyển cử thống nhất đất nước

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ

đưa cách mạng Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới với nhiều thuận lợi

và không ít khó khăn Cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước chưa hoàn thành Một nửa đất nước vẫn còn là thuộc địa nằm dưới sự kiểm soát của Pháp - Mỹ và tay sai

Cách mạng Việt Nam thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược khác nhau Miền Bắc bước vào chặng đường đầu quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong khi đó cách mạng Việt Nam ở miền Nam vẫn tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Tuy có hai nhiệm vụ, nhưng đều nhằm một mục tiêu là giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội

Nhiệm vụ giải phóng miền Nam bằng phương thức đấu tranh chính trị

đòi đối phương thi hành nghiêm chỉnh những thoả thuận được ghi trong Hiệp

định Giơnevơ diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong nước hết sức phức tạp

Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, thế giới bước vào thời kỳ “chiến tranh lạnh” với sự đối đầu của 2 hệ thống chính trị xã hội, do 2 siêu cường Liên Xô và Mỹ đứng đầu Phe xã hội chủ nghĩa trở thành một lực lượng chính trị to lớn, ngày càng có tác động đến tiến trình phát triển của lịch sử thế giới

Sự lớn mạnh của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, sự ra đời

và phát triển của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa tạo một bệ đỡ về mặt vật chất và tinh thần cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, cho phong trào đấu tranh giải phóng của các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, trong

đó có Việt Nam Đầu năm 1950, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vượt qua được giai đoạn khó khăn nhất thì Liên Xô, Trung Quốc và các nước dân chủ nhân dân ở Đông Âu lần lượt công nhận Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hoà và giúp đỡ cách mạng nước ta Từ sau chiến thắng Điện Biên Phủ của nhân dân Việt Nam, phong trào đấu tranh, giải phóng dân tộc phát triển rộng khắp, quyết liệt ở châu á, châu Phi, khu vực Mỹ la tinh Nhân loại bước vào thời kỳ phi thực dân hoá trên phạm vi toàn cầu Bên cạnh đó, phong trào đấu tranh vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội cũng diễn ra mạnh mẽ ngay trong lòng các nước tư bản Đấu tranh để giữ vững hoà bình trở thành một xu thế lớn trên thế giới Các phong trào trên đã góp phần làm giảm sức mạnh của chủ nghĩa đế quốc, tác động tích cực đến cuộc kháng chiến chống

Mỹ cứu nước của nhân dân ta

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi đó, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta còn chịu những tác động không thuận của tình hình thế giới Thảm hoạ của việc Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản và tình trạng chiến tranh lạnh đã làm nảy sinh một khuynh hướng mới của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Đó là đường lối “tam hoà”(1) nhằm giành chiến thắng trên con đường đấu tranh giải quyết vấn đề “ai thắng ai” đang đặt

ra cho thời đại ngày nay Theo quan điểm này, để giành chiến thắng trước chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc, các nước trong phe xã hội chủ nghĩa cần phải thực hiện thi đua hoà bình, quá độ hoà bình và đấu tranh hoà bình giành chiến thắng Liên Xô và nhiều nước xã hội chủ nghĩa chủ trương chung sống hoà bình giữa các nước có chế độ chính trị khác nhau, giữ cách mạng trong

1

“Tam hoà” – Chung sống hoà bình, Thi đua hoà bình, Quá độ hoà bình

thế thủ, tránh để nổ ra chiến tranh, nhất là chiến tranh hạt nhân Xu thế này tác động rất lớn đến tiến trình phát triển của lịch sử thế giới, trong đó, tác

động không nhỏ đến cách mạng Việt Nam, đặc biệt là cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam ở châu á, Trung Quốc mới giải phóng phải đối mặt với những gánh nặng ở chiến trường Triều Tiên, cần có thời gian hoà bình để củng cố và phát triển đất nước Đặc biệt, sau khi Stalin mất năm 1953 và đình chiến ở Triều Tiên, xuất hiện những bất đồng giữa các nước trong phe xã hội chủ nghĩa, trước hết là quan hệ Trung Quốc - Liên Xô Cuộc đấu tranh chống xét tiếp tục làm rạn nứt thêm quan hệ giữa hai nước, ảnh hưởng đến phong trào cộng sản và công nhân Trong bối cảnh đó, cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam mà trước mắt là đấu tranh hoà bình đòi Mỹ - Diệm thi hành Hiệp

định Giơnevơ gặp không ít khó khăn Đảng ta chọn phương pháp đấu tranh chính trị hoà bình để thực hiện thống nhất đất nước trong những năm 1955-

1956 theo tinh thần Hiệp định Giơnevơ

Một trong những toan tính nằm trong chiến lược toàn cầu của đế quốc

Mỹ là xâm lược Việt Nam, biến Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới, thành căn cứ quân sự của Mỹ Dã tâm xâm lược của đế quốc Mỹ đối với Việt Nam

có từ đầu thập kỷ 40 thế kỷ XX Ngay khi cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai

đang diễn ra, Mỹ đã công khai tuyên bố ý đồ thay thế Pháp ở Đông Dương Khi phát xít Nhật đánh bại Pháp, nhảy vào chiếm Đông Dương năm 1940, đại

sứ Mỹ tại Pháp là Uyliam Li Hai công khai nêu rõ: nếu Nhật Bản thắng thì Nhật Bản chiếm Đông Dương, còn nếu Đồng minh thắng thì Mỹ sẽ chiếm

Đông Dương Điều này được khẳng định rõ hơn ở Hội nghị Pốxđam (từ ngày 17-7 đến ngày 2- 8-1945) Tại Hội nghị này, Pháp bị loại ra khỏi tiến trình giải giáp quân đội Nhật ở Đông Dương mà thay vào đó là vai trò của quân đội Trung Hoa dân quốc - đồng minh thân cận của Mỹ ở châu á Tuy nhiên, vì những mối quan tâm chiến lược ở châu Âu, đế quốc Mỹ buộc phải nhượng bộ Pháp, đồng ý để Chính phủ Trùng Khánh ký với Pháp Hiệp ước Pháp - Hoa tháng 2-1946 Chính giới quân phiệt Mỹ thú nhận “Thà để Đông Dương vào tay Pháp còn hơn để Đông Dương vào tay cộng sản”, rằng “Việc bảo vệ thành

công Bắc Kỳ là điều kiện quan trọng đối với việc giữ cho lụcđịa Đông Nam á nằm trong tay các lực lượng không cộng sản”(1)

Tiếp đó, Mỹ từng bước trực tiếp can thiệp, giúp đỡ Pháp trong cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp ở Đông Dương những năm 1945 - 1954 Bốn năm cuối của chiến tranh, thực chất Pháp tiến hành cuộc chiến tranh Đông Dương bằng vũ khí, chiến lược và kinh phí của Mỹ Hơn 80% chi phí chiến tranh của Pháp là do Mỹ cung cấp

Trước sự thất bại không tránh khỏi của thực dân Pháp, Mỹ chủ trương

gạt Pháp, trực tiếp xâm lược miền Nam Việt Nam

Ngay trong đêm quân Pháp thất thủ ở Điện Biên Phủ (ngày 7-5-1954), Tổng thống Mỹ Aixenhao (Eisenhower) lập tức họp với Bộ trưởng Ngoại giao

Đalét (Dulles) đề xuất chủ trương gạt Pháp, đòi Pháp phải trao “quyền tự do thực sự” cho các chính phủ ở Đông Dương và Mỹ đứng ra trực tiếp huấn luyện “các lực lượng bản xứ” Sau đó, Mỹ đã sớm tính đến chuyện tạo dựng một chính quyền tay sai làm công cụ thực hiện xâm lược Ngày 16-6-1954, dưới sức ép của Mỹ, Pháp và Bảo Đại buộc phải đưa Ngô Đình Diệm lên làm Thủ tướng Chính phủ quốc gia Việt Nam Ngày 7-7-1954, nội các mới với nhiều thành phần thân Mỹ được thành lập do Ngô Đình Diệm làm Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Quốc phòng

Ngay từ khi chưa ký kết Hiệp định Giơnevơ, Đảng ta đã nhận rõ Mỹ sẽ thay thế Pháp và là kẻ thù chính, trực tiếp của nhân dân Việt Nam Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 6 mở rộng Ban Chấp hành Trung ương họp từ 15 đến 17 tháng 7 năm 1954 đã chỉ rõ: “thừa dịp thực dân Pháp thua nặng, đế quốc Mỹ can thiệp trắng trợn vào Đông Dương, kiên quyết thi hành kế hoạch kéo dài

và mở rộng chiến tranh Đông Dương, đang biến Đông Dương thành thuộc địa

và căn cứ quân sự của chúng […] Đế quốc Mỹ là một trở lực chính ngăn cản

việc lập lại hoà bình ở Đông Dương […] là kẻ thù chính của nhân dân yêu chuộng hoà bình thế giới, và hiện đang trở thành kẻ thù chính trực tiếp của nhân dân Đông Dương” 2

1

Tài liệu mật của Bộ Quốc phòng Mỹ về cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, tập 1, tr 40 Lưu

trữ tại Viện Lịch sử Đảng, ký hiệu: C 3/ 3.9

Rõ ràng nhiệm vụ của nhân dân Việt Nam lúc này là phải tập trung mũi nhọn vào cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ và thế lực hiếu chiến Pháp âm mưu kéo dài và mở rộng chiến tranh ở Đông Dương Đây là cuộc đấu tranh để giành lấy và củng cố hoà bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập, dân chủ trong toàn quốc và là một quá trình đấu tranh lâu dài và vô cùng gian khổ

ở trong nước, tình hình kinh tế, chính trị xã hội bên cạnh nhiều thuận lợi cơ bản là chủ yếu cũng xuất hiện rất nhiều khó khăn, phức tạp Đất nước vừa mới trải qua một cuộc chiến tranh kéo dài, bị tàn phá nặng nề Là một quốc gia nông nghiệp nhưng ruộng đất nhiều nơi bị bỏ hoang, các cơ sở thuỷ lợi, đê điều, công cụ sức kéo bị địch tàn phá Nạn đói làm chết người đã xuất hiện ở nhiều nơi ở Bắc Bộ và bắc Trung Bộ Nền công nghiệp nhỏ lẻ bị tàn phá tiêu điều Các cơ sở sản xuất công nghiệp tại những trung tâm công nghiệp phần lớn máy móc thiết bị bị phá huỷ trước khi Pháp rút đi ở miền Bắc, tình hình xã hội có những diễn biến phức tạp Thực dân Pháp và bọn phản động triệt để lợi dụng các phần tử phản động đội lốt các đảng phái, các tôn giáo chống lại chính quyền nhân dân vừa được xây dựng sau Hiệp định Giơnevơ chưa được củng cố, gây ra sự chia rẽ lương giáo, kích động hận thù dân tộc, nhất là vùng đồng bào Công giáo

Cán bộ đảng viên và đông đảo quần chúng nhân dân trên miền Bắc vừa phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc đấu tranh mới, vừa lo lắng băn khoăn vì cuộc chiến đấu vẫn còn tiếp diễn bởi đất nước tạm thời bị chia cắt làm hai miền

Đặc biệt những băn khoăn, lo lắng còn kéo dài hơn khi chúng ta phạm phải những sai lầm trong cải cách ruộng đất và chỉnh đốn tổ chức Do thiếu điều tra nghiên cứu một cách tỷ mỷ, thấu đáo tình hình nông thôn, học tập kinh nghiệm nước ngoài một cách giáo điều, dập khuôn trong các đợt cải cách ruộng đất những năm 1954 - 1955 đã làm tình hình trở nên rối ren Việc đấu

tố tràn lan, có nơi, có lúc hạ thấp sự lãnh đạo của Đảng đã tác động không nhỏ đến tư tưởng của nhân dân Những sai lầm này đựơc kẻ thù triệt để lợi dụng để tuyên truyền xuyên tạc, có nơi, chúng lôi kéo đựơc một bộ phận nhỏ dân chúng tin theo

Miền Nam do địch quản lý Nhân dân miền Nam là người “đi trước” trong kháng chiến chống Pháp vẫn chưa được giải phóng Một bộ phận cán bộ

đảng viên ở lại và gia đình có người đi tập kết bị địch khủng bố, trả thù, hàng ngày đối phó với địch

Những khó khăn trên cả 2 miền Nam Bắc sau khi hoà bình lập lại là những thách thức lớn đặt ra cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong cuộc

đấu tranh mới Trung ương Đảng đã giải thích cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân nhận thức rõ tình hình, nhiệm vụ mới, nỗ lực thực hiện chủ trương mới của Đảng

Tại Hội nghị lần thứ 6 (mở rộng) của Ban Chấp hành Trung ương,

Đảng ta đã khẳng định: “Cũng như kháng chiến, đấu tranh để giành lấy và củng cố hoà bình, thực hiện thống nhất, hoàn toàn độc lập, dân chủ trong toàn quốc là một quá trình đấu tranh gian khổ và phức tạp Chúng ta phải luôn tỉnh táo trước mọi âm mưu của đế quốc Mỹ, hiếu chiến Pháp và phe lũ Chúng ta phải ra sức đấu tranh đến cùng, luôn luôn bồi dưỡng và nâng cao tinh thần phấn đấu, nắm vững ngọn cờ hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ

để hoàn thành nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang trong giai đoạn trước mắt” (1)

Đảng chỉ rõ cho đồng bào hai miền Nam - Bắc hiểu rõ nhiệm vụ đấu tranh cho hoà bình thống nhất đất nước và chủ trương điều chỉnh khu vực:

“Điều chỉnh khu vực là việc tạm thời, là bước quá độ để thực hiện việc đình

chiến, lập lại hoà bình và tiến đến thống nhất đất nước bằng cách tổng tuyển

cử Điều chỉnh khu vực quyết không phải là chia xẻ đất nước ta, quyết không phải là phân trị”(2) Việc “đổi vùng” “là một việc cần thiết Nhưng Trung Nam Bắc đều là bờ cõi của ta, nước ta nhất định sẽ thống nhất, đồng bào cả nước nhất định được giải phóng”(3)

Thực hiện nhiệm vụ đấu tranh hoà bình thống nhất đất nước thông qua hiệp thương tổng tuyển cử theo quy định của Hiệp định Giơnevơ, Đảng chủ trương “chúng ta sẽ quyết phấn đấu thực hiện tổng tuyển cử tự do trong toàn quốc đặng thống nhất nước nhà Đồng bào ta không nên để cho bọn đế quốc

Mỹ, hiếu chiến Pháp và tay sai của chúng tuyên truyền lừa bịp mà tưởng lầm rằng điều chỉnh khu vực đóng quân là “chia cắt đất đai”(1) Khẩu hiệu hiện thời là “Điều chỉnh để đình chiến, tuyển cử để thống nhất”

Đảng khẳng định cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta cuộc đấu tranh của nhân dân ta lúc này đã chuyển sang một giai đoạn mới Từ chiến tranh chuyển sang hoà bình, từ đấu tranh vũ trang chuyển sang đấu tranh chính trị; nhân dân cả nước cần nâng cao tinh thần độc lập tự chủ, phấn đấu đến cùng cho sự nghiệp cách mạng, kiên quyết chống lại khuynh hướng tư tưởng cầu

an, hưởng lạc, chủ quan khinh địch và tư tưởng bi quan tiêu cực, dao động trước những khó khăn mới Nhiệm vụ trước mắt là “chuyển sang hình thức

đấu tranh chính trị để củng cố hoà bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập, dân chủ trong toàn quốc”(2)

Phát huy khí thế của đại thắng Điện Biên Phủ, quân và dân cả nước tin tưởng vào sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Chính phủ, đứng đầu là Chủ tịch

Hồ Chí Minh bước vào thời kỳ đấu tranh mới

ở miền Bắc, nhiệm vụ trước mắt là nhanh chóng khắc phục hậu quả chiến tranh trên tất cả các mặt, ổn định tình hình để bắt tay vào thời kỳ khôi phục đáp ứng yêu cầu xây dựng hậu phương miền Bắc làm chỗ dựa, chi viện cho cuộc đấu tranh hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam Trung ương Đảng, Chính phủ tập trung sức khắc phục những sai lầm của cải cách ruộng đất Việc công khai thừa nhận sai lầm của Đảng đã ổn

định được lòng dân Nhân dân miền Bắc nồng nhiệt đón nhận, giúp đỡ các

đoàn cán bộ, đồng bào miền Nam tập kết, nhanh chóng ổn định đời sống mọi mặt để hoà nhập nhịp sống chung Công cuộc khôi phục và cải tạo kinh tế, văn hoá, xã hội được đẩy mạnh, từng bước xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho hậu phương miền Bắc, đưa miền Bắc dần đi vào quỹ đạo của chủ nghĩa xã hội

ở miền Nam,Trung ương Đảng chỉ đạo cho các Đảng bộ chuyển vào hoạt động bí mật, gìn giữ lực lượng chính trị, vũ trang, lãnh đạo xây dựng lực lượng chính trị đấu tranh hợp pháp đòi Mỹ - Diệm nghiêm chỉnh thực hiện

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, sđd, tập 15, tr 235

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, sđd, tập 15, tr 241

Hiệp định Giơnevơ Thực hiện những chủ trương của Trung ương, Xứ uỷ Nam

Bộ lãnh đạo các tổ chức Đảng và lực lượng vũ trang còn lại chuyển vào bí mật, giữ gìn lực lượng lâu dài, chuyển hướng đấu tranh, ở cả nông thôn và thành thị chống lại chính sách “tố cộng diệt cộng”, “cải cách điền địa” của

Mỹ - Diệm, đòi chúng phải thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Giơnevơ

Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và trực tiếp là Đảng bộ Nam

bộ, cách mạng miền Nam chuyển sang một giai đoạn mới: đấu tranh chính trị

đòi Mỹ - Diệm thi hành Hiệp định Giơnevơ, chống áp đặt chủ nghĩa thực dân kiểu mới

II Lãnh đạo phong trào đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ

Thực hiện Hiệp định Giơnevơ, ngày 22-7-1954, Bộ tổng Tư lệnh Quân

đội nhân dân Việt Nam ra lệnh cho các lực lượng vũ trang ngừng bắn ở các thời điểm: Bắc Bộ ngày 27-7, Trung Bộ ngày 1- 8; Nam Bộ ngày 11- 8 Lệnh ngừng bắn đã được các đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam triệt để thi hành trên khắp các mặt trận Việc tập kết và chuyển quân đều được trật tự thực hiện

đúng kỳ hạn

Tại Nam Bộ: Hàm Tân, Xuyên Mộc là vùng tập kết 80 ngày; Cao Lãnh,

Đồng Tháp Mười là vùng tập kết 100 ngày Riêng Cà Mau là vùng tập kết 200 ngày của lực lượng vũ trang, cán bộ cách mạng Cà Mau còn là nơi tập kết quân tình nguyện Việt Nam từ Campuchia về, của Chính phủ kháng chiến Campuchia, bộ đội Issarak cùng lực lượng vũ trang tỉnh Long Châu Hà

Sau 200 ngày tập kết, đơn vị cuối cùng của bộ đội ta ở Nam Bộ lên

đường ra Bắc Từ đây, 21 tỉnh từ vĩ tuyến 17 trở vào, nằm trong vùng địch tạm thời chiếm đóng, không còn lực lượng vũ trang nhân dân, không còn chính quyền cách mạng, không còn vùng giải phóng, tổ chức Đảng rút vào hoạt

động bí mật Đồng bào vùng địch chiếm đóng phải quay trở lại sống dưới ách cai trị của kẻ thù Cuộc đấu tranh của nhân dân ta để hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước, bước vào thời kỳ gay go, gian khổ Nhân dân miền Nam vừa trải qua cuộc trường kỳ kháng chiến chống Pháp lại bước vào cuộc đấu tranh mới đầy thử thách, quyết liệt

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ tính chất của cuộc đấu tranh đó là “cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ”(1)

Trên cơ sở tình hình chính trị và đặc thù về kinh tế, xã hội của miền Nam, Trung ương Đảng đề ra những nhiệm vụ của cách mạng Miền Nam cũng như quyết định phân chia lại địa bàn hoạt động để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng phù hợp với đặc điểm của từng vùng

Ngày 6-9-1954, Bộ Chính trị ra bản chỉ thị riêng cho Đảng bộ miền

Nam Bản chỉ thị chỉ rõ: “Nhiệm vụ chung của miền Nam là: củng cố hoà

bình, đòi tự do dân chủ và cải thiện dân sinh, tiến tới thực hiện thống nhất nước nhà và hoàn thành độc lập dân chủ trong toàn quốc”(2)

Nghị quyết Bộ Chính trị (họp từ ngày 5 đến ngày 7-9-1954) Về tình hình mới, nhiệm vụ mới và chính sách mới của Đảng xác định nhiệm vụ của

Đảng ở Miền Nam trong giai đoạn hiện tại là: “lãnh đạo nhân dân miền Nam

đấu tranh thực hiện Hiệp định đình chiến, củng cố hoà bình, thực hiện tự do dân chủ (tự do ngôn luận, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do đi lại, vv), cải thiện dân sinh, thực hiện thống nhất và tranh thủ độc lập ”(3)

Để các cơ quan lãnh đạo của Đảng có bộ máy tổ chức gọn nhẹ, vững

chắc, dễ bám trụ hoạt động trong điều kiện bí mật, Bộ Chính trị quyết định

“Bỏ Cục Trung ương Miền Nam, thành lập Xứ uỷ Nam Bộ và các Khu uỷ ”(4)

Trên cơ sở nhiệm vụ công tác mới của cách mạng miền Nam, Trung

ương Đảng, Bộ Chính trị quyết định tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với miền Nam Tháng 8-1954, từ miền Trung, đồng chí Lê Duẩn được Trung

ương phân công trở lại Nam Bộ lãnh đạo cách mạng Đồng thời, Trung ương

cử phái đoàn thay mặt Trung ương do đồng chí Lê Đức Thọ dẫn đầu vào Nam

Bộ để phổ biến chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, về Hiệp định

đình chiến Đồng chí Phạm Văn Đồng thay mặt Trung ương giao nhiệm vụ cho một số trí thức như Nguyễn Hữu Thọ, Phạm Huy Thông vào Nam Bộ hoạt động trong Phong trào hòa bình Sự tăng cường lực lượng lãnh đạo của

Đảng ở Nam Bộ đã tạo niềm phấn khởi và tin tưởng cho cán bộ, đảng viên

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H 1996, tập 7, tr 322

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, sđd, tập 15 (1954), tr 273, 274

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, sđd, tập 15, tr 308

4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, sđd, tập 15, tr 281

đang hàng ngày phải đối phó với hành động khủng bố của Mỹ - Diệm Trung

ương còn tiến hành đào tạo, huấn luyện cấp tốc một số cán bộ, đảng viên trung kiên theo con đường di cư vào Nam hoạt động trong lòng địch

Thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị (9-1954), tháng 10-1954, tại khu căn cứ Chắc Băng, trong rừng U Minh (Vĩnh Thuận, Cà Mau), diễn ra

Hội nghị thành lập Xứ uỷ Nam Bộ Đồng chí Lê Duẩn, đồng chí Lê Đức Thọ

chủ trì Hội nghị (1)

Hội nghị nghe báo cáo về tình hình miền Nam, về hoạt động chuyển quân tập kết ra Bắc; nghiên cứu, thảo luận kế hoạch thực hiện Nghị quyết tháng 7-1954 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết tháng 9-1954 của Bộ Chính trị, thông qua báo cáo của Trung ương Cục trước khi kết thúc nhiệm kỳ

Quán triệt chủ trương của Trung ương, Hội nghị đã đề ra những nhiệm

vụ cụ thể cho các cấp uỷ Đảng ở Nam Bộ là: “giữ gìn và củng cố hoà bình,

đòi tự do dân chủ, cải thiện dân sinh, tiến tới thực hiện thống nhất, độc lập trong cả nước”2

Hội nghị đã bàn những vấn đề quan trọng của cách mạng Nam Bộ như phương châm công tác, xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất, củng cố

Đảng Về tổ chức, Hội nghị thực hiện việc giải thể Trung ương Cục miền Nam và thành lập Xứ uỷ Nam Bộ, gồm các đồng chí:

Lê Duẩn, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Xứ uỷ

Phạm Hữu Lầu, Phó Bí thư Xứ uỷ

Hoàng Dư Khương (Năm Khương), Phó Bí thư Xứ uỷ

Phan Văn Đáng, Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

Lê Toàn Thư, Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

Nguyễn Đức Thuận, Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

Nguyễn Văn Linh (Mười Cúc), Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

1 Có ý kiến cho rầng Hội nghị này do đồng chí Lê Đức Thọ chủ trì mà không có đồng chí Lê Duẩn

2 Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh – Viện Lịch sử Đảng : Lịch sử biên niên Xứ ủy Nam Bộ và Trung

ương Cục miền Nam (1954-1975), Nxb CTQG, H 2002, tr 41

Phạm Thái Bường (Ba Bường), Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

Nguyễn Minh Đường ( Nguyễn Văn Mùi, Tư Mùi, Sáu Đường), Uỷ viên Thường vụ Xứ uỷ

Phạm Văn Xô (Hai Xô), xứ uỷ viên

Phan Đức (Sáu Đức, Tư Thường), xứ uỷ viên

Văn Viên, xứ uỷ viên

Võ Văn Khánh (Bảy Khánh), xứ uỷ viên dự khuyết

Võ Văn Kiệt (Sáu Dân), xứ uỷ viên dự khuyết

Mai Chí Thọ (Năm Xuân, Tám Cao), xứ uỷ viên dự khuyết

Xứ uỷ Nam Bộ là cấp trực thuộc Trung ương, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Nam Bộ Phạm vi lãnh đạo của Xứ uỷ gồm các Đảng bộ: Liên tỉnh miền Tây, Liên tỉnh miền Trung, Liên tỉnh miền Đông và Khu bộ Sài Gòn- Chợ Lớn(1)

Song song với việc tổ chức lại bộ máy, Trung ương Cục miền Nam, Xứ

uỷ Nam Bộ tích cực lãnh đạo nhân dân Nam Bộ tiến hành cuộc đấu tranh chính trị, theo phương pháp hòa bình, chống chính phủ bù nhìn Ngô Đình Diệm, buộc đối phương phải thi hành Hiệp nghị Giơnevơ, thực hiện tự do dân chủ, cải thiện đời sống nhân dân, tiến tới tổng tuyển cử, thực hiện thống nhất,

độc lập, dân chủ trên cả nước

Ngay sau khi được đưa về làm Thủ tướng, Ngô Đình Diệm ra sức tuyên truyền, lừa bịp nhân dân rằng Chính phủ Sài Gòn “không ở phe Nga, cũng không ở phe Mỹ”, sẽ thực hiện các “cải cách dân chủ” Ngày 19-7-1954, Trung ương Cục miền Nam ra Chỉ thị hướng dẫn các cấp Đảng bộ, liên khu Miền Tây tuyên truyền cho nhân dân thấy rõ Ngô Đình Diệm là tay sai nguy hiểm của Mỹ, nêu cao các khẩu hiệu “Đả đảo Bảo Đại, đả đảo Ngô Đình Diệm” ở những nơi có phong trào phát triển mạnh, vận động trí thức không cộng tác với Diệm

1 Tuy Xứ uỷ đã thành lập, nhưng trên thực tế, cấp uỷ Đảng ở Nam Bộ với danh nghĩa Trung ương Cục miền Nam vẫn chỉ đạo phong trào cách mạng ở Nam Bộ đến hết 1954

Tiếp đó, ngày 20-7-1954, Trung ương Cục miền Nam ra Chỉ thị “Về mạnh bạo mở rộng tổ chức, thúc đẩy phong trào đòi hoà bình ở vùng tạm chiếm”, với mục đích đấu tranh đòi lập lại hoà bình ở Đông Dương, chống

can thiệp Mỹ, chống địch bắt lính, chống sưu thuế, chống địch kéo dài và mở rộng chiến tranh ở Đông Dương Trung ương Cục yêu cầu, phải vận dụng các hình thức đấu tranh thích hợp, tuỳ vào trình độ giác ngộ của quần chúng, tránh cưỡng ép, xa rời quần chúng

Sau khi Hiệp định Giơnevơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở

Đông Dương được ký kết, ngày 26-7-1954, Trung ương Cục miền Nam truyền đạt cho các cấp bộ Đảng, lực lượng vũ trang và nhân dân về quá trình, diễn biến của Hội nghị Giơnevơ, những nội dung cơ bản của Hiệp định Bên cạnh việc khẳng định việc ký kết hiệp định là “một thắng lợi vĩ đại của ta và

là một thất bại căn bản của bọn đế quốc gây chiến”(1), Trung ương Cục đã phân tích rõ âm mưu và hành động phá hoại hoà bình của đế quốc Mỹ, thực dân Pháp và tay sai trong việc cản trở thực hiện Hiệp định, khủng bố, ám sát, mua chuộc, lung lạc tinh thần cán bộ, nhân dân ta, chia cắt đất nước, phát

động nội chiến, bắt lính xây dựng nguỵ quân nguỵ quyền Trung ương Cục nhận định, địch sẽ dùng Ngô Đình Diệm để thực hiện âm mưu phá hoại Hiệp

định Trung ương Cục chủ trương kịp thời phát động chiến dịch tuyên truyền mạnh mẽ trong toàn Đảng, toàn dân, trong các vùng địch tạm chiếm và đô thị

để chống các luận điệu xuyên tạc của địch, làm tan rã từng khối nguỵ quyền, nguỵ quân; gây tinh thần phấn khởi trong nhân dân, đồng thời chỉ rõ những khó khăn do kẻ thù gây ra; chống các tư tưởng lạc quan quá mức, cầu an, thủ tiêu đấu tranh, cục bộ địa phương; nâng cao ý thức cảnh giác, đề phòng, thấy

rõ nhiệm vụ đấu tranh lâu dài, quyết liệt, tin tưởng tuyệt đối vào Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh

Những chỉ thị trên của Trung ương Cục đã bước đầu cụ thể hoá chủ trương “chuyển hướng công tác trong vùng Pháp tạm đóng quân”(2) do Hội

1 Trung ương Cục miền Nam: Chỉ thị “Về tuyên truyền giải thích và vận động nhân dân, cán bộ, quân đội,

phấn khởi chào mừng thắng lợi vĩ đại Giơnevơ và cương quyết phấn đấu đảm bảo thực hiện các hiệp ước

đình chiến”, lưu tại kho lưu trữ Viện Lịch sử Đảng, KH: II3/6/4.38

2 Trung ương Cục miền Nam, Chỉ thị về lãnh đạo cuộc đấu tranh chính trị sắp tới, (11-8-1954), Lưu tại kho

lưu trữ Trung ương Đảng, KH: P42 - ĐV 78

nghị lần thứ sáu (mở rộng) Ban Chấp hành Trung ương đề ra, chuyển phong trào đấu tranh ở miền Nam sang một hướng mới

Do chưa quán triệt kịp thời chủ trương chuyển hướng đấu tranh và phương châm hoạt động, nhiều Đảng bộ địa phương miền Nam lúng túng trong nhận thức và chỉ đạo cụ thể Khắc phục những hạn chế này, Trung ương Cục đã ra nhiều chỉ thị hướng dẫn các cấp bộ đảng về phương hướng đấu tranh chính trị Ngày 11-8-1954, Trung ương Cục chỉ thị cho các Đảng bộ phải nhận thức rõ sách lược đấu tranh chính trị trong lúc này là tập hợp nhân dân thành một mặt trận đoàn kết rộng rãi; phương châm đấu tranh là hợp pháp

và nửa hợp pháp là chính Trung ương Cục chỉ rõ những nhiệm vụ đấu tranh

cụ thể, như khi địch lập tề thì tổ chức cho nông dân đấu tranh yêu cầu bầu cử

để nông dân nắm chính quyền; đấu tranh giữ các quyền tự do, dân chủ, củng

cố các tổ chức chính trị của quần chúng, giữ vững những hình thức nông hội công khai, phát động quần chúng đấu tranh giữ vững quyền tự do tín ngưỡng, chống bắt lính, chống thuế, duy trì quyền lợi ruộng đất, “Các tổ chức Đảng phải đặt niềm tin vào sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh theo phương châm và sách lược mới”(1) Tiếp đó, nhận thấy các cuộc biểu tình của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn, Sóc Trăng, Cần Thơ, Vĩnh Long diễn ra ở gần nơi quân Pháp đóng quân bị chúng đàn áp, Trung ương Cục chỉ thị các tỉnh uỷ không nên tổ chức biểu tình, mít tinh, treo cờ gần nơi quân Pháp đồn trú, tránh bị địch đàn áp Trung ương Cục nhấn mạnh “Lúc này là chúng ta đương chuyển hướng phong trào Chúng ta cần bảo tồn lực lượng, củng cố cơ sở, nuôi dưỡng tinh thần của nhân dân và đề phòng âm mưu khiêu khích, phá hoại của bọn hiếu chiến”

Thực hiện chủ trương của Đảng về tình hình và nhiệm công tác mới, Trung ương Cục khẩn trương lãnh đạo công tác chuyển quân, tập kết Đầu

tháng 8-1954, Trung ương Cục ra Chỉ thị “Về việc tập kết quân đội và chính quyền”, quán triệt tới các cấp bộ, đảng viên, mục đích, ý nghĩa của việc tập

kết, nhiệm vụ của những đồng chí tập kết ra bắc và những đồng chí ở lại; định

rõ tiêu chuẩn lựa chọn cán bộ, chiến sĩ đưa vào diện tập kết Chỉ thị nêu rõ, chính quyền cấp xã, các cán bộ đảng viên (trừ những người đau ốm, những

1 Trung ương Cục miền Nam, Chỉ thị về lãnh đạo cuộc đấu tranh chính trị sắp tới, 11-8-1954, Lưu tại kho

Lưu trữ Trung ương Đảng, KH: P42 - ĐV78

người thực sự cần thiết cho công tác ngoài Bắc, những trường hợp ở lại không

có lợi cho cách mạng) phải ở lại bám dân, lãnh đạo quần chúng đấu tranh chính trị Lực lượng dân, chính, Đảng đi tập kết phải biên chế thành các đơn

vị

Trong quá trình thực hiện chuyển quân, tập kết, ở các địa phương xảy

ra tình trạng làm lộ bí mật về tên tuổi cán bộ đi tập kết, kế hoạch chuyển quân, nhiều nơi cấp uỷ buông lơi lãnh đạo, nảy sinh tâm lý tạm bợ và tư tưởng sai lạc cho rằng đi tập kết là để “chạy giặc”, “hưởng lợi cá nhân”; một số cán

bộ, đảng viên thậm chí còn tham ô, lãng phí tài sản của cách mạng, gây hoang mang và hiểu lầm cho quần chúng

Chấn chỉnh những lệch lạc này, Trung ương Cục ra Chỉ thị số

47/CT-TWC 1954) “Giữ bí mật về việc tập kết”, Chỉ thị số 48/CT-47/CT-TWC 1954) “Kiểm tra chặt chẽ tiền bạc và tài sản quốc gia”, Chỉ thị số 50/CT-

(19-8-TWC (20-8-1954) về thực hiện đúng Chỉ thị tập kết số 41/CT-(19-8-TWC Thông qua các chỉ thị này, Trung ương Cục yêu cầu các cấp uỷ phải lãnh đạo triệt để chấm dứt ngay hiện tượng làm lộ bí mật, giáo dục cán bộ nhận rõ tầm quan trọng của việc giữ bí mật công tác chuyển quân Tập trung và bảo vệ tài sản cách mạng, giáo dục tinh thần tiết kiệm, kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ chi tiêu, thi hành kỷ luật nghiêm khắc những cá nhân tham ô, ăn cắp tài sản của cách mạng; lãnh đạo xây dựng tư tưởng cho cán bộ và nhân viên các cấp, làm cho

họ và nhân dân hiểu rõ việc chuyển quân tập kết là để “xây dựng lực lượng quân đội nhân dân hùng mạnh, cột trụ bảo đảm hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ

Nhận thấy cần thiết phải tăng cường công tác lãnh đạo của Đảng đối với việc chuyển quân, tập kết, ngày 23-10-1954, Trung ương Cục ra Nghị quyết thành lập các Đảng uỷ chuyển quân ở các khu, các tỉnh và ở khu tập kết

Cà Mau; tổ chức các chi bộ đảng trong các đơn vị đại đội lực lượng dân, chính, Đảng Các Đảng uỷ chuyển quân chịu trách nhiệm về mặt chuyển quân, việc xây dựng lực lượng thuộc về Quân uỷ và Bộ tư lệnh cấp khu Đảng

uỷ chuyển quân ở tỉnh đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng uỷ chuyển quân cấp khu; Đảng uỷ chuyển quân khu tập kết Cà Mau chịu trách nhiệm trước Trung ương Cục về lãnh đạo cuộc chuyển quân ra Bắc

Đến tháng 11-1954, sau khi lực lượng vũ trang cách mạng đã di chuyển khỏi Hàm Tân, Xuyên Mộc, Trung ương Cục chỉ thị các Trung đoàn uỷ, Đảng

uỷ chuyển quân các cấp chuẩn bị chu đáo và khẩn trương công tác chuyển quân ở Cà Mau Ngày 15-11-1954, tất cả các cán bộ, các đơn vị dân, chính,

Đảng bàn giao xong công việc, tập trung để lên đường ra Bắc

Đối với những địa phương khi lực lượng ta rút đi mà đối phương chưa tới lập chính quyền, Trung ương Cục chỉ đạo để lại một hoặc hai cán bộ chính quyền ở lại hoạt động giải quyết công việc của dân, giữ gìn trị an Các đồng chí ở lại tranh thủ thời gian hướng dẫn nhân dân học tập tài liệu đình chiến, học tập bản thông báo của Uỷ ban quốc tế về thi hành các quyền tự do, dân chủ, không trả thù người cộng tác với đối phương trong thời kỳ kháng chiến, hướng dẫn nhân dân đấu tranh công khai, hợp pháp đòi địch thi hành các điều khoản của Hiệp định Giơnevơ Một số nơi, nhân dân đã sáng kiến cử thêm người thay mặt dân tham gia giải quyết công việc Đồng thời với chuyển quân, tập kết, chuyển giao vùng giải phóng của ta cho địch quản lý, Trung

ương Cục đã khẩn trương sắp xếp lại tổ chức đảng và rút vào hoạt động bí mật; chuyển Đoàn Thanh niên Lao động vào hoạt động bí mật; giải thể các tổ chức đoàn thể quần chúng khác; hình thành những tổ chức quần chúng biến tướng như Hội đình, Hội làng gấp rút chỉ đạo việc mở các lớp huấn luyện ngắn ngày để chuyển hướng nhiệm vụ cho cán bộ, đảng viên ở lại; đào tạo thêm cán bộ tăng cường cho các thành phố lớn, các vùng dân tộc, tôn giáo; tổ chức chôn dấu vũ khí phòng khi địch phản bội Hiệp định

Tranh thủ thời gian trước khi bàn giao cho đối phuơng tạm thời kiểm soát, Trung ương Cục chỉ đạo việc thực hiện một số chính sách của chính quyền cách mạng đối với vùng tập kết Ngày 25-8-1954, Uỷ ban Quân chính tiếp quản khu tập kết được thành lập, Trung ương Cục chỉ đạo việc thực hiện ngay một số chính sách đối với nhân dân như: đổi tiền Ngân hàng Đông Dương cho những người có tiền Cụ Hồ; chỉ thị cho Tỉnh uỷ Bạc Liêu điều tra tình hình sản xuất nông nghiệp vùng tập kết, đặt kế hoạch cụ thể giúp đỡ nông dân làm mùa, huy động bộ đội đóng trên địa bàn giúp đỡ nhân dân; tuyên bố xoá nợ tiền và nợ lúa cho nông dân, xây dựng cơ sở trường học, trạm xá, sửa sang cầu cống, giúp chăm sóc gia đình thương binh, liệt sỹ, chăm sóc

cán bộ, chiến sĩ bị địch giam giữ trở về Trung ương Cục chỉ thị cho các Tỉnh uỷ trong khi thực hiện nhiệm vụ chuyển hướng công tác, phải chú ý bảo

vệ tính mạng và tài sản của nhân dân

Trung ương Cục miền Nam còn chủ trương xây dựng khu tập kết Cà Mau thành hình mẫu chính quyền cách mạng để nhân dân cảm nhận chế độ Việt Nam Dân chủ cộng hòa, tạo điều kiện cho nhân dân đấu tranh giữ vững

quyền lợi do cách mạng đem lại Trong chỉ thị “Về công tác quan trọng ở xã hiện nay”ngày (5-10-1954), Trung ương Cục chỉ thị các chi bộ xã phải hết

sức chăm lo công tác dân sinh: lãnh đạo nhân dân làm đê, đập, bảo vệ sản xuất; đẩy mạnh giáo dục bình dân; giữ vững và phát triển các công trình y tế Trung ương Cục nhấn mạnh “Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vấn đề tư tưởng cần phải thông suốt Xác định rõ quan điểm chính quyền ta là chính quyền của dân, vì dân mà có, nên phải chăm lo, phục vụ nhân dân Khi chính quyền, quân đội rút đi, Đảng vẫn tiếp tục làm Chính quyền phục vụ nhân dân

đến cùng”(1)

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Trung ương Cục, Tỉnh uỷ Cà Mau tập trung hàng trăm cán bộ tỉnh, hàng ngàn cán bộ huyện và xã tham gia xây dựng khu tập kết

Tỉnh Bạc Liêu xuất ngân sách hàng trăm ngàn đồng, trên 10.000 tấn gạo gửi thực phẩm, thuốc thang cho bộ đội, cán bộ và nhân dân trong khu tập kết Phòng Hậu cần phân khu miền Tây đóng góp 20.000 tấn gạo

Trong khu tập kết, chính quyền cách mạng xây dựng hàng trăm ngôi nhà mới cho nhân dân, xây dựng 875 trường học cho con em đồng bào, lập thêm 24 trạm y tế, nhà hộ sinh

Việc vệ sinh phòng bệnh, công tác thể dục thể thao, văn nghệ được gây thành phong trào Đồng bào nhiều nơi đã đến tham quan hình mẫu của khu tập kết

Việc tổ chức, thực hiện xây dựng khu tập kết 200 ngày ở Cà Mau đã

ảnh hưởng lớn đến nhân dân Hình ảnh của chính quyền cách mạng đã khắc sâu trong lòng người dân Nam Bộ

1 Chỉ thị số 65/CT-TWC (5-10-1954), Lưu tại Viện Lịch sử Đảng, KH: II3/6/4.64

Tại thị trấn Cà Mau, ngày 31-1-1955, diễn ra lễ bàn giao khu tập kết

200 ngày cho phía Pháp Đông đảo nhân dân dân mang theo băng, cờ, ảnh Bác Hồ đã tập hợp tại sân vận động Cà Mau, để chia tay những người đi tập kết

Đồng chí Phạm Hùng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Trưởng ban liên lạc

đình chiến Nam Bộ phát biểu trước những người ra đi và bà con ở lại Đồng chí Lê Duẩn công khai lên tàu ra Bắc(1)

Sau gần 7 tháng thi hành Hiệp định đình chiến, Nam Bộ được bàn giao cho quân đội Liên hiệp Pháp tạm thời chiếm đóng

Trong khi Đảng, Chính phủ, nhân dân ta nghiêm chỉnh thực hiện những

điều khoản của Hiệp định Giơnevơ, việc tập kết chuyển giao được Đảng bộ và nhân dân miền Nam tuân thủ thực hiện rất nghiêm túc thì bọn đế quốc Mỹ và

bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm ra sức phá hoại Hiệp định

Là thành viên tham dự Hội nghị Giơnevơ, ngày 27-7-1954, W.Biđôn Simít (Walter Bedall Smith) trưởng phái đoàn Mỹ tại Hội nghị tuyên bố tuyên

ngôn của Chính phủ Mỹ ghi nhận các thoả ước quân sự và bản tuyên bố cuối cùng của Hội nghị và cam kết “sẽ không dùng đến vũ lực để làm tổn hại đến các văn kiện ấy” 2 Nhưng liền sau đó, Tổng thống Mỹ Aixenhao tuyến bố Mỹ không ký Hiệp định Giơnevơ nên không bị ràng buộc bởi Hiệp định ấy

Chủ tịch Uỷ ban ngoại giao Thượng nghị viện Mỹ còn trắng trợn hơn, cho rằng Hiệp nghị Giơnevơ chỉ là một Hiệp nghị ngừng bắn, sẽ có thể huỷ

bỏ bất cứ lúc nào Những tuyên bố của Mỹ phơi bày rõ âm mưu phá hoại Hiệp nghị Giơnevơ của chúng

Mặc dầu Hiệp định Giơnevơ có những điều khoản: cấm đưa thêm quân

đội, nhân viên quân sự, vũ khí, đạn dược vào Việt Nam; cấm lập thêm căn cứ quân sự mới Nhưng tại miền Nam, Mỹ ra sức xây dựng hệ thống căn cứ quân sự; xây dựng, mở rộng đường chiến lược, đưa vào miền Nam vũ khí các loại

và dụng cụ chiến tranh cũng như nhân viên quân sự, tăng cường cho phái

1 Nửa đêm, trước lúc nhổ neo, canô đã ra đón đồng chí trở lại Cà Mau hoạt động

2 Tài liệu mật Bộ quốc phòng Mỹ về cuộc chiến tranh Việt Nam, t 1, tr 60 Lưu tại Viện Lịch sử Đảng , ký

hiệu: C 3/3.9

đoàn cố vấn quân sự Mỹ MAAG Ngày 8-9-1954, đế quốc Mỹ lập ra tổ chức Hiệp ước Đông Nam á (SEATO) với mục đích ngăn chặn làn sóng xã hội chủ nghĩa tràn qua vĩ tuyến 17 xuống Đông Nam á, đặt miền Nam Việt Nam, Lào

và Campuchia dưới cái ô bảo trợ của tổ chức này Khối SEATO thực chất là một liên minh chống cộng khu vực, làm chỗ dựa cho âm mưu xâm lược Việt Nam và Đông Dương của đế quốc Mỹ Từ tháng 1-1955, Mỹ chính thức viện trợ quân sự cho chính quyền Ngô Đình Diệm

Sau khi lên nắm chính quyền, Ngô Đình Diệm ráo riết xây dựng bộ máy chính quyền từ Trung ương đến cấp xã, lập ra các tổ chức chính trị phản

động như đảng “Cần lao nhân vị”, “Phong trào cách mạng quốc gia”, “Thanh niên cộng hòa”, “Phụ nữ liên đới” “Tập đoàn công dân” để tạo cơ sở xã hội

làm hậu thuẫn cho chính quyền

Bộ máy chính quyền Ngô Đình Diệm bề ngoài có vẻ là một hệ thống chính quyền độc lập, nhưng thực chất Mỹ nắm và chi phối toàn bộ các bộ, ngành thông qua phái đoàn cố vấn Mỹ Mọi chủ trương về chính sách đối nội,

đối ngoại của chính quyền Sài Gòn đều do Mỹ định đoạt Hệ thống cố vấn

Mỹ nằm ngay trong phủ Tổng thống, ở Bộ Tổng Tham mưu, Nha cảnh sát, các đơn vị quân đội cho tới các địa phương

Với âm mưu thâm độc dùng người châu á đánh người châu á, Mỹ đã giúp chính quyền Ngô Đình Diệm xây dựng một đội quân chính quy có đủ hải, lục, không quân trên cơ sở cải tổ lại quân đội quốc gia Việt Nam thành những đơn vị được huấn luyện theo những cách thức của quân đội Mỹ Mỹ - Diệm xây dựng lực lượng trị an gồm hàng chục vạn tên; một đội quân cảnh sát cơ động 4-5 vạn tên và một số đơn vị phòng thủ địa phuơng

Chính quyền Ngô Đình Diệm ra sức nhồi sọ lực lượng nguỵ quân tư tưởng chống cộng, một cách có hệ thống Ngoài lực lượng chiến tranh tâm lý, chúng còn đưa các đảng phái, cha cố phản động hoạt động trong các đơn vị giáo phái

Để tỏ ra là chính quyền thực sự quan tâm đến đời sống nhân dân, chính quyền Ngô Đình Diệm có một số hoạt động mỵ dân như phát hàng viện trợ,

đề ra một số chính sách cải cách về kinh tế Song điều đó không thể che giấu

bộ mặt thật của chúng

Về tự do dân chủ, chúng giải tán và cấm các tổ chức quần chúng như tổ

đổi công, vần công hoạt động; đóng cửa các tờ báo có xu hướng tiến bộ, các trường học bình dân; cấm hội họp tụ tập quá 5 người; thiết quân luật ở nông thôn Mọi quyền tự do dân chủ của nhân dân miền Nam bị bóp nghẹt

Về kinh tế, chúng ủng hộ địa chủ đòi lại ruộng đất của nông dân đã

được chia trong kháng chiến; chúng tăng thuế hàng hóa, thuế đất, thuế chợ; chia lại công điền, không chia cho phụ nữ, truất phần của cán bộ, bộ đội kháng chiến Chúng ưu ái địa chủ, phản động Đồng bào khu V, đồng bào Thiên chúa giáo miền Bắc bị chúng dụ dỗ, cưỡng bức di cư, đã bị chúng ép đi xây dựng các khu trù mật, khu đinh điền

Theo các điều khoản trong Hiệp định Giơnevơ, toàn bộ lực lượng quân

sự, chính trị của Pháp ở Miền Bắc dồn vào Nam Đi cùng chúng là hàng vạn tên phản động, tay sai và hàng chục vạn đồng bào Công giáo bị lừa bịp, cưỡng bức di cư vào Ngô Đình Diệm trực tiếp ra Hà Nội kiểm tra việc di cư Sự can thiệp trắng trợn của Mỹ - Diệm trong việc di cư của nhân dân miền Bắc vào Nam đã gây không ít khó khăn cho cách mạng nước ta

Chính quyền Ngô Đình Diệm tiêu diệt các lực lượng vũ trang đối lập, thân Pháp như Bình Xuyên, Hòa Hảo, Cao Đài Đồng thời với việc dùng vũ lực, chúng còn ra sức mua chuộc dụ hàng các thủ lĩnh nhằm làm tan rã lực lượng vũ trang các giáo phái

Cùng với việc trấn áp các giáo phái, chính quyền ngô Đình Diệm thực hiện việc đàn áp phong trào cách mạng; bắt, giết cán bộ, đảng viên cộng sản

và quần chúng yêu nước

Ngày 16-7-1955, Ngô Đình Diệm tuyên bố không bị ràng buộc bởi Hiệp định Giơnevơ

Thái độ và hành động phá hoại Hiệp định của chính quyền tay sai Ngô

đình Diệm đã đi ngược lại nguyện vọng của nhân dân miền Nam là độc lập, thống nhất và hòa bình Các tầng lớp nhân dân miền Nam bị đàn áp, khủng bố

đã căm ghét chế độ độc tài phát xít, nhiệt liệt hưởng ứng đường lối đấu tranh của Đảng đòi hòa bình, thống nhất, cơm áo, tự do

Ngay sau khi bộ đội ta rút về các khu vực tập kết tạm thời, nhiều nơi ở

Mỹ Tho, Gò Công, Tân An, Bến Tre, Trà Vinh, Gia Định, Chợ Lớn… địch khiêu khích, đe doạ, đàn áp các cuộc biểu tình, bắt bớ sát hại cán bộ cách mạng Nhân dân các địa phương trên đấu tranh chống lại các hành động khủng bố, đàn áp của chúng bằng nhiều hình thức: từ làm đơn tố cáo, cử đại diện yêu cầu địch thả người bị bắt, đến biểu tình, bao vây đồn bốt, binh lính

địch với mức độ rất quyết liệt

Trước tình hình đối phương vi phạm các điều khoản của Hiệp định Giơnevơ và quần chúng tự phát đấu tranh, Trung ương Cục miền Nam chỉ thị các địa phương báo cáo cụ thể các hoạt động khủng bố của địch để Trung

ương Cục và Uỷ ban liên hiệp đình chiến có cơ sở đấu tranh pháp lý với chúng Đồng thời, Trung ương Cục chỉ thị cho các Tỉnh uỷ chuẩn bị đối phó với các hành động vi phạm Hiệp định đình chiến của đối phương Trung ương Cục chỉ rõ: để tránh mắc mưu khiêu khích của địch, tránh những tổn thất xảy

ra các địa phương không nên tổ chức mít tinh, biểu tình làm bộc lộ lực lượng, khẩu hiệu phải phù hợp, phương châm đấu tranh là tận dụng mọi khả năng hợp pháp, nhẹ nhàng, tuyệt đối tránh những hình thức đấu tranh quyết liệt mà nên ôn hoà, hợp pháp; đề phòng địch khủng bố phá cơ sở

Theo chủ trương của Bộ Chính trị chuyển từ đấu tranh vũ trang sang

đấu tranh chính trị, từ 20-7-1954, Trung ương Cục đã phát động phong trào hoà bình, huy động rộng rãi các tầng lớp nhân dân vào cuộc đấu tranh chống kéo dài chiến tranh, lập lại hoà bình ở Đông Dương Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Cục rồi của Xứ uỷ Nam Bộ, từ cuối năm 1954 đến giữa năm

1955, hàng trăm Uỷ ban đấu tranh bảo vệ hòa bình được thành lập khắp các

tỉnh, thành Nam Bộ Các Uỷ ban này hoạt động công khai trong các đô thị miền Nam với sự đồng tình, tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân miền Nam, kể cả một bộ phận binh sỹ của ngụy quyền tay sai

Hoạt động của Phong trào bảo vệ hòa bình đã lan rộng ra khắp miền Nam, nhưng tiêu biểu nhất là phong trào ở Sài Gòn - Chợ Lớn

Tại Sài Gòn - Chợ Lớn, Ban Trí vận được thành lập, có nhiệm vụ vận

động các nhân sỹ, trí thức tham gia thành lập Phong trào bảo vệ hòa bình

Mở đầu phong trào bảo vệ hoà bình, Đặc khu uỷ Sài Gòn - Chợ Lớn tổ chức cuộc biểu dương lực lượng tại thành phố Sài Gòn vào ngày 1-8-1954 Hàng vạn nhân dân thành phố đã xuống đường, giương cao các khẩu hiệu:

Đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ, đòi thả tù chính trị và giương cao cờ đỏ sao vàng, biểu tượng của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và cả cờ Pháp(1)

Đoàn biểu tình xuất phát từ Cầu Ông Lãnh tiến về trung tâm thành phố

Tại các vùng phụ cận thành phố, nhiều cuộc mít tinh cũng được tổ chức Quần chúng nhân dân trong các cuộc biểu tình đó kéo vào thành phố hòa với đoàn biểu tình chính Đến trưa, số người tham gia biểu tình đã lên tới 50 ngàn người

Cảnh sát đã xả súng vào đoàn biểu tình, bắt đi một số người nhưng không làm giảm đi khí thế cách mạng sôi sục đang bùng lên trong lòng nhân dân

Cùng với cuộc biểu tình của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn, Đảng bộ các

địa phương như Cần thơ, Gò Công, Gia Định tổ chức những cuộc biểu tình, mít tinh, hàng vạn người mừng hòa bình

Cũng ngay trong chiều ngày 1-8-1954, Hội nghị thành lập phong trào bảo vệ hòa bình được triệu tập với đông đủ đại biểu các ngành, các giới Ban chấp hành phong trào bảo vệ hòa bình, còn gọi là Ban sáng lập với trên 30

người gồm những nhân vật có danh tiếng, trong đó có những đảng viên cộng sản như Hoàng Quốc Tân, Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Thị Lựu và nhiều

đồng chí khác trong các tiểu ban Ban sáng lập do Dược sỹ Trần Kim Quan làm Chủ tịch, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ làm Phó chủ tịch Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ, một đảng viên Cộng sản được bí mật kết nạp vào Đảng từ năm 1949, nguyên là Trưởng phái đoàn đại biểu các giới Sài Gòn (thành lập 1-1950), sau tháng 7-1954, được phân công tiếp tục ở lại Sài Gòn hoạt động trong giới trí thức, trực tiếp điều hành mọi hoạt động của Phong trào bảo vệ hòa bình Chiều ngày 1-8, Ban chấp hành Phong trào bảo vệ hòa bình Sài Gòn

- Chợ Lớn ra mắt nhân dân thành phố

1 Vì cho rằng cờ Pháp sẽ hạn chế sự đàn áp

Phong trào bảo vệ hòa bình với mục đích đấu tranh thực hiện thống nhất đất nước, đảm bảo quyền tự do dân chủ, củng cố hòa bình ở Đông

Dương đã được phát động Báo Hòa bình là cơ quan ngôn luận của phong

trào Phong trào đã nhận được sự ủng hộ nhiệt liệt của các nhân sỹ, trí thức, cả những nhân vật tiêu biểu của các giới, các tôn giáo Sài Gòn – Chợ Lớn; được nhân dân Nam Bộ ủng hộ rầm rộ, rộng rãi

Sau Hội nghị thành lập, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Luật sư Nguyễn Hữu Thọ, riêng thành phố Sài Gòn đã lập được 32 Uỷ ban hòa bình cơ sở, các

tổ chức Hội và chi hội, Các Uỷ ban bảo vệ hòa bình được xây dựng ở khắp các trường học, nhà máy, các khu, các vùng, đã tạo nên chân rết lãnh đạo phong trào khắp cả nội thị và ven đô Sài Gòn, tạo cơ sở vững chắc cho phong trào đấu tranh Các tỉnh trên toàn Nam Bộ và một số thành phố lớn miền Trung đã cử đại biểu về Sài Gòn xin lập chi nhánh

Hoạt động của phong trào bảo vệ hòa bình rất sôi nổi, bằng rất nhiều hình thức đấu tranh như biểu tình, mít tinh, hội thảo, đưa kiến nghị hoặc tổ chức các cuộc họp để tập hợp yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân, cử đại biểu thăm hỏi bộ đội, cán bộ của ta đang bị địch giam giữ Nội dung hoạt động của phong trào là vạch trần bộ mặt phát xít của chính quyền bù nhìn tay sai Ngô

Đình Diệm, phản đối hành động khủng bố, đàn áp dân chúng

Hoạt động của Phong trào bảo vệ hòa bình Sài gòn - Chợ Lớn có ảnh hưởng lớn trong nhân dân Nam Bộ, được các giới luật sư, ký giả, văn nghệ sỹ ủng hộ tích cực Địch phát hiện hoạt động và vai trò quan trọng của những cán bộ, đảng viên trong Ban chấp hành phong trào, tổ chức đàn áp, bắt 28 người trong Ban chấp hành khép vào các tội danh: “xâm phạm an ninh quốc gia”, “xúi dục dân chúng khuynh đảo chính phủ”, đồng thời chúng ra sức dụ

dỗ, mua chuộc các chiến sỹ hòa bình, nhưng chúng đã thất bại

Nhân dân lao động các ngành, các giới Sài Gòn - Chợ Lớn đã quyên góp tiền, thuê luật sư bênh vực cho những người bị bắt Nhiều nhà báo đã quyên góp tiền giúp đỡ gia đình đồng nghiệp bị bắt

Trong tháng 11 và tháng 12-1954, hơn 3.000 trí thức, 10.000 học sinh, sinh viên, 4.000 nhà công thương Sài Gòn đưa kháng nghị đòi Mỹ- Diệm phải trả tự do cho những người trong phong trào hòa bình bị bắt

Sáng ngày 6-12-1954, hơn 2.000 đồng bào Sài Gòn tập hợp trước tòa án phản đối chính quyền Ngô Đình Diệm đưa ra xét xử các chiến sỹ đấu tranh cho hòa bình, đòi trả tự do cho những người bị bắt

Trước sức ép của quần chúng, trước ý chí quyết tâm và những lý lẽ chính đáng của các chiến sỹ hòa bình, chính quyền Ngô Đình Diệm đã thất bại trong âm mưu đưa những người lãnh đạo của Phong trào bảo vệ hòa bình

ra tòa đại hình Tuy chính quyền Ngô Đình Diệm vẫn cố tình trục xuất các chiến sỹ khỏi Sài Gòn, nhưng chúng buộc phải thả dần họ trở về Phong trào bảo vệ hòa bình Sài Gòn - Chợ Lớn lắng xuống Đảng bộ Sài Gòn - Chợ Lớn chủ trương chuyển hướng hoạt động, tiếp tục vận động nhân dân trong các hoạt động công khai chuẩn bị tinh thần cho các cuộc đấu tranh mới

Phong trào bảo vệ hòa bình từ giữa năm 1954 đến giữa năm 1955 đã công khai vạch trần bộ mặt hiếu chiến của đế quốc Mỹ và tay sai, làm cho

địch thất bại về chính trị ngay từ khi chúng đặt cơ sở cho âm mưu chia cắt đất nước ta, phá hoại sự nghiệp thống nhất nước nhà

Tuy bị tổn thất đáng kể, bị mất đi một số cán bộ, đảng viên cốt cán, song ý nghĩa và ảnh hưởng của phong trào rất lớn Bộ Chính trị đã chỉ rõ việc

“Mở rộng phong trào bảo vệ hòa bình là đúng và rất cần(1) Thành công của phong trào thể hiện sự kịp thời của Trung ương Cục trong nắm bắt tình hình cách mạng, đề ra chủ trương đấu tranh, gây thành phong trào rộng rãi trong nhân dân Chính từ trong phong trào, lực lượng cán bộ, đảng viên đã tuyên truyền giác ngộ quần chúng, xây dựng cơ sở, phát triển thực lực, gây khí thế

đấu tranh trong quần chúng

Phong trào bảo vệ hòa bình Sài Gòn – Chợ Lớn đã có ảnh hưởng chính trị rất lớn đối với phong trào cách mạng cả nước, dần lan ra đến các tỉnh miền Trung, được nhân dân miền Bắc và dư luận tiến bộ thế giới đồng tình ủng hộ Hòa cùng Phong trào bảo vệ hòa bình của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn

là Phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân các tỉnh Nam Bộ

1 Đảng Cộng sản Việt Nam , Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb CTQG, H 2001, t 15, tr 278

Ngày 2-8-1954, hơn 5.000 công nhân đồn điền cao su An Lộc (Bình Long) bãi công ba ngày liền chào mừng hòa bình, đòi bãi bỏ “đảm phụ quốc phòng”, đòi tăng lương 20%

Các tỉnh Tây Ninh, Long An, Biên Hòa, nhân dân rầm rộ xuống đường biểu tình, mít tinh Riêng Tây Ninh, 5.000 người kéo vào thị trấn Gò Đầm, 2.000 người kéo vào thị trấn Trảng Bàng tuần hành, mít tinh hoan hô Hiệp

định Giơnevơ, chào mừng hòa bình

Tại các huyện Đức Hòa, Thủ Thừa, Cần Đước, Cần Giuộc, Châu Thành (Chợ Lớn, Tân An) đều có các cuộc mít tinh, tuần hành với sự tham gia của hàng ngàn quần chúng

Ngày 11-8-1954, ngay trong ngày Hiệp định Giơnevơ có hiệu lực, tại thị xã Cần Thơ, dưới sự lãnh đạo của tỉnh uỷ, 15.000 đồng bào thị xã và các vùng phụ cận mang cờ băng, khẩu hiệu, hàng ngũ chỉnh tề diễu hành qua các

đường phố, hô vang các khẩu hiệu “Hoan hô hòa bình”, “hoan hô Hiệp định Giơnevơ”, “hoan hô đình chiến ở Đông Dương”, “Việt Nam độc lập, thống nhất muôn năm” Đại tá Tư lệnh khu quân sự miền Tây Nam Bộ và phó tỉnh trưởng Cần Thơ phải ra gặp đoàn biểu tình

Ngày 28-8-1954, hàng ngàn người ở Vũng Liêm (Vĩnh Long) biểu tình

đòi thi hành Hiệp nghị Giơnevơ Quân cảnh của địch đã đàn áp dã man cuộc biểu tình

Ngày 10-10-1954, tại Bà Rịa, hàng ngàn công nhân các đồn điền cao su phối hợp chặt chẽ với nông dân đấu tranh đòi thi hành Hiệp định, thực hiện dân sinh dân chủ

Tại thị xã Sóc Trăng, 12.000 người biểu tình, có sự hưởng ứng của nguỵ binh Tại các thị xã, thị trấn tại Tây Nam Bộ đều có biểu tình, mít tinh chào mừng hòa bình, đòi thi hành nghiêm chỉnh hiệp nghị Giơnevơ

Cùng với phát động phong trào đấu tranh đòi hoà bình, Trung ương Cục Miền Nam, sau đó là Xứ uỷ Nam Bộ lãnh đạo các phong trào đấu tranh đòi Pháp phải thi hành đúng Hiệp định, đòi thả hết tù binh, tù chính trị và dân thường bị bắt; chống tuyển mộ thêm nguỵ binh; chống đàn áp bắt bớ những

người kháng chiến, đòi phải mở Hội nghị Hiệp thương tổng tuyển cử vào ngày 20-7 -1955

Hiệp định Giơnevơ quy định trong tháng 7-1955, sẽ mở Hội nghị Hiệp thương hai miền để đi đến Tổng tuyển cử thống nhất nước nhà Dưới sự lãnh

đạo của Xứ uỷ, quần chúng nhân dân ở khắp thành thị, nông thôn Nam Bộ đã

tổ chức mít tinh, biểu tình, bãi công, bãi thị, đưa kiến nghị đòi chính quyền Ngô Đình Diệm phải Hiệp thương tổng tuyển cử, thực hiện thống nhất đất nước Những người thuộc tầng lớp trên, công chức và binh sỹ cũng tham gia phong trào

Tại Sài Gòn - Gia Định, Mỹ Tho, phong trào đấu tranh lên mạnh với những cuộc bãi khóa, bãi thị làm cho mọi hoạt động của thành phố dường như

tê liệt Tại Sài Gòn, truyền đơn, khẩu hiệu xuất hiện khắp nơi, kêu gọi đồng bào đấu tranh Đảng bộ Sài Gòn, Chợ Lớn chủ trương lấy ngày 10-7 làm ngày

đấu tranh chung cho toàn thành phố với hình thức ngừng mọi hoạt động (bãi công, bãi thị, bãi khóa) Có tới 70% nhân dân Sài Gòn, Gia Định hưởng ứng phong trào

Phong trào đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ với khẩu hiệu trung tâm là: Đòi hiệp thương Tổng tuyển cử, chống đối phương vi phạm Hiệp định Giơnevơ, đòi lập lại quan hệ bình thường Bắc - Nam, là sự tiếp tục của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc chống sự áp đặt chủ nghĩa thực dân mới ở Miền Nam Phong trào phát triển từ 7-1955 kéo dài nhiều tháng và lan rộng ra các tỉnh Sa Đéc, Châu Đốc, Vĩnh Long và cả các tỉnh miền Trung

ở Tây Nam Bộ, trong 10 ngày đầu tháng 8-1955, phong trào đấu tranh thu hút

10 vạn nông dân tham gia

Địch đã huy động lực lượng quân đội cảnh sát ngăn chặn, đối phó, đàn

áp, song các cuộc đấu tranh vẫn liên tiếp nổ ra

Trong thời gian này, tuy đã xác định được âm mưu của đế quốc Mỹ và

bè lũ tay sai, nhưng đường lối chỉ đạo đấu tranh căn bản vẫn không thay đổi, phương pháp và hình thức đấu tranh vẫn như cũ Bởi vậy hiệu quả của phong trào chưa cao

Theo Hiệp định Giơnevơ, các nước ký kết đã công nhận về pháp lý chủ quyền độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam Hiệp định nêu rõ sau hai năm hai miền Bắc - Nam sẽ thực hiện Hiệp thương Tổng tuyển cử thống nhất đất nước Nhưng Mỹ - Diệm âm mưu tổ chức “trưng cầu dân ý” nhằm hợp pháp hoá chính quyền Ngô Đình Diệm, lập Chính phủ riêng, vi phạm nghiêm trọng Hiệp định Giơnevơ

Trước tình hình đó, ngày 9-10-1955, Ban Bí thư điện gửi Xứ ủy Nam

Bộ và Liên khu uỷ V về chủ trương của Trung ương Ngày 13-10-1955, Ban

Bí thư điện tiếp bổ sung chủ trương đấu tranh chống cuộc “trưng cầu dân ý ”,

nêu rõ nội dung đấu tranh và các hình thức đấu tranh

Thực hiện chủ trương của Ban Bí thư, Xứ ủy Nam Bộ đã lãnh đạo nhân dân đứng lên đấu tranh chống trò hề “trưng cầu dân ý” bằng rất nhiều hình thức, chủ yếu là đấu tranh lật mặt nạ của Ngô Đình Diệm, tẩy chay bỏ phiếu, phản đối các hạng bù nhìn

Nhân dân miền Nam đã dùng mọi cách để chống lại ở Cần Giuộc (Chợ Lớn), Ninh Thành (Tây Ninh) có hàng ngàn người bị bắt vì không đi bỏ phiếu Riêng Sài Gòn - Chợ Lớn có tới trên 50% người không đi bỏ phiếu, 80% áp phích bị xé bỏ

Cuộc đấu tranh chống “trưng cầu dân ý” của nhân dân Nam Bộ nhằm phản đối bọn tay sai bù nhìn, trở thành phong trào rộng rãi, với sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân

Bước vào đầu năm 1955, nhiều nước bạn đã đặt đại sứ ở miền Bắc Ngày 18-1-1955, Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hoà long trọng tổ chức

kỷ niệm ngày các nước bạn công nhận nước ta

Trong khi đó, ở miền Nam, sau khi tổ chức “trưng cầu dân ý”, hợp pháp hóa chức vụ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa, Ngô Đình Diệm không những khước từ tổng tuyển cử mà còn dự định tổ chức tuyển cử riêng rẽ vào ngày 4-3- 1956 nhằm tạo cơ sở pháp lý cho chính quyền tay sai Việc Diệm tổ chức bầu cử Quốc hội riêng rẽ là sự ngang nhiên xé bỏ Hiệp định Giơnevơ Chúng còn hô hào “lấp sông Bến Hải”, “Bắc tiến”

Ngày 23-10-1955, tại Chợ Gạo (Mỹ Tho), hơn 1.000 người dân tập trung biểu tình, đưa yêu sách cho chính quyền địch, phản đối cuộc trưng cầu dân ý gian lận, phản đối khủng bố Tiếp đó, ngày 7-2-1956, trước hành động khủng bố, càn quét của chính quyền Diệm, đồng bào 4 xã trong huyện Chợ Gạo lại tập trung tới 2.600 người, biểu tình hô vang các khẩu hiệu đòi thả

những người bị bắt trong cuộc chống “trưng cầu dân ý ”, đòi nhân dân phải

được ứng cử và bầu cử tự do vào Hội đồng hương chính, đòi địch thực thi một

số yêu cầu về dân sinh dân chủ Bọn địch phải chấp nhận yêu sách và hứa sẽ giải quyết

Phong trào đấu tranh chống bầu cử Quốc hội bù nhìn diễn ra dưới nhiều hình thức, như phá các buổi học tập, các cuộc mít tinh tuyên truyền cho bầu

cử, xé bỏ áp phích tuyên truyền, tẩy chay không đi bỏ phiếu Phong trào được

đông đảo nhân dân tham gia, có sự phối hợp giữa thành thị và nông thôn, diễn ra sôi nổi từ 26-2 đến 4-3- 1956

Phong trào đấu tranh chống cuộc “trưng cầu dân ý ” và phong trào đấu tranh chống “bầu cử Quốc hội riêng rẽ” là hai cuộc đấu tranh chính trị mà

Đảng bộ Nam Bộ lãnh đạo, trở thành phong trào rộng lớn, thống nhất trong toàn Nam Bộ

Cùng với hành động tạo lập và củng cố uy thế cho chính quyền tay sai

Mỹ - Diệm ngày càng ngang nhiên đàn áp những người cộng sản và yêu nước

Hiệp định đình chiến ghi rõ: Mỗi bên cam kết không dùng cách báo thù hay phân biệt đối xử nào đối với những cá nhân hoặc tổ chức vì lý do hoạt

động trong lúc chiến tranh và cam kết đảm bảo những quyền tư do dân chủ của họ Những người [ ] có thẩm quyền ở miền Bắc, miền Nam (cũng như ở Lào, Campuchia) không được để có những hành động báo thù cá nhân hay tập thể đối với những người hay gia đình những người đã cộng tác bất kỳ dưới hình thức nào với một trong hai bên trong thời gian chiến tranh

Thế nhưng ở miền Nam, chính quyền Ngô Đình Diệm dưới áp lực của

Mỹ và sự thoả hiệp của Bộ Tổng chỉ huy các lực lượng Liên hiệp Pháp, thi hành chính sách khủng bố tàn khốc nhằm vào những người đã tham gia vào cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược hoặc những người có cảm tình với Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Chính sách khủng bố của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm

được thực hiện bằng các cuộc đàn áp những cuộc biểu tình, mít tinh của nhân dân, hoặc bằng những vụ lùng ráp, bắt bớ, giam cầm, giết chóc những người kháng chiến cũ Hàng ngàn vụ bắt bớ đã xảy ra khắp miền Nam

Ngay từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực, mới đến hết tháng 10-

1954, đã xảy ra 709 vụ báo thù, tàn sát, bắt bớ ; 619 người bị giết chết, 2.786 người bị thương và 6.112 người bị bắt giam trong vùng tập hợp của các lực lượng Liên hiệp Pháp (1) Các cuộc thảm sát liên tiếp xảy ra ở Mỏ Cày (Bến Tre), ngày 13-9-1954; ở Vĩnh Xuân (Cần Thơ), ngày 25-10-1954; ở Bình Thành (Đồng Tháp), ngày 11-11-1954 (2)

Với âm mưu xóa sạch vết tích của chính quyền và cơ sở cách mạng, tiếp quản các vùng giải phóng của ta ở Nam Bộ đến đâu, quân địch đã thực hiện ngay chế độ thiết quân luật, bắt giết người yêu nước đến đó; triệt phá các căn cứ cách mạng như chiến khu Dương Minh Châu, chiến khu Đ, Đồng Tháp Mười Chúng mở các đường chiến lược, xây dựng nhiều đồn bốt ngay trong khu căn cứ kháng chiến cũ Ngay khi tiếp quản khu tập kết Cà Mau, Mỹ - Diệm cho thành lập đặc khu An Phước gồm các huyện An Biên, Phước Bình, Phước Long và một tiểu khu quân sự, dưới sự chỉ huy của các sỹ quan quân

sự Đây là “lò giết người” đầu tiên ở Tây Nam Bộ

Từ tháng 11-1954, âm mưu và thủ đoạn đánh phá phong trào cách mạng ở miền Nam của Mỹ - Diệm gia tăng cả về mức độ tàn bạo, nham hiểm lẫn quy mô Chúng ráo riết khủng bố, bắt cóc, ám sát cán bộ cách mạng Thủ đoạn

thâm độc nhất là kết hợp những cuộc hành quân càn quét với các chiến dịch

“tố cộng, diệt cộng” liên tiếp Chiến dịch “tố cộng, diệt cộng” đợt đầu kéo dài

từ tháng 11-1954 đến tháng 7-1955 với các cuộc càn quét ở Quảng Nam (chiến dịch Phan Châu Trinh), ở Nam Quảng Ngãi và tỉnh Bình Định (chiến dịch Giải Phóng), ở các tỉnh tự do còn lại thuộc Liên khu V (chiến dịch Trịnh

Minh Thế) kết hợp với tuyên truyền tấn công tư tưởng mà chúng gọi là “tẩy não cộng sản” và xây dựng cơ sở của bọn phản động ở địa phương Đây là đợt

1 Mỹ Diệm liên tục và trắng trợn vi phạm Hiệp nghị Giơnevơ, Nxb QĐND, H 1962, tr 5

2 Tại khu vực Miền Trung, nhiều vụ thảm sát diễn ra ở Chợ Được, Quảng Nam (4-9); Ngân Sơn, Chí Thạnh (7-9); Kim Đôi (Thừa Thiên )

đầu của chiến dịch “tố cộng, diệt cộng” địch tiến hành tại Khu V để tổng kết cho việc áp dụng ở Nam Bộ trong các đợt tiếp theo

Sau khi phế truất Bảo Đại, Ngô Đình Diệm lên làm Tổng thống 1955), chiến dịch tố cộng của Mỹ - Diệm chuyển lên giai đoạn hai với thủ

(10-đoạn khủng bố thâm độc, nham hiểm hơn, phương pháp, kế hoạch tinh vi, tỉ

mỉ hơn, tập trung nhiều phương tiện, lực lượng hơn Chúng hợp pháp hoá,

công khai hoá, đặt vấn đề “tố cộng, diệt cộng” thành “quốc sách”, coi đó là

“một nhiệm vụ cơ bản, tất yếu, một cuộc vận động lớn, tập trung lực lượng của chính quyền, đoàn thể và nhân dân nhằm đả phá mạnh mẽ tàn tích và các phần tử Việt minh cộng sản” Chúng quân sự hóa bộ máy chính quyền, tổ

chức mạng lưới kìm kẹp xuống tận xã, phường, khóm; hình thành mạng lưới

tề ngụy (Hội đồng hương chính), dân vệ, mật vụ, tổng đoàn dân vệ, đại đội bảo an, ở cấp xã, huyện ở cấp Trung ương, chúng tổ chức ra Hội đồng chỉ

đạo tố cộng Trong mỗi bộ, mỗi tỉnh đều có Uỷ ban chỉ đạo tố cộng ở cấp xã, ấp có các “đoàn công dân vụ” gồm những tên ác ôn “Chiến dịch tố cộng”

được tiến hành đồng thời ở thành thị, nông thôn, cơ quan, xí nghiệp, trường học, trong cả các đơn vị quân đội ngụy, trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hoá; tiến hành liên miên nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có nhiều

đợt, mỗi đợt có 4 bước, tiến hành có trọng điểm, có tổng kết rút kinh nghiệm

Từ tháng 6 đến tháng 12-1956, chúng mở chiến dịch Thoại Ngọc Hầu đánh phá các tỉnh Đồng Tháp Mười, Trà Vinh, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Cà Mau, Bạc Liêu, Cần Thơ, Sóc Trăng, khu tam giác Long - Châu - Hà ở miền Tây Nam Bộ; chiến dịch Trương Tấn Bửu ở miền Đông Nam Bộ, cùng nhiều cuộc càn quét lớn, có nơi phối hợp với biệt kích tấn công sâu vào các vùng căn cứ cách mạng

Trong các cuộc hành quân đánh phá, càn quét kết hợp với “tố cộng”,

Mỹ - Diệm đã gây nhiều tội ác dã man đối với đồng bào miền Nam Bằng những thủ đoạn thâm độc, hết sức tàn bạo, từ mua chuộc, dụ dỗ, đến bắt giam,

đánh đập, tra tấn theo công nghệ Mỹ, chúng buộc nhân dân miền Nam phải

tham gia các lớp “chỉnh huấn” tố cộng, ly khai Đảng, xé cờ, ảnh lãnh tụ ta Khẩu hiệu “đạp lên oán thù, thà giết lầm còn hơn bỏ sót” được Mỹ - Diệm

nêu thành phương châm hành động Chúng cho bọn chỉ điểm, công an, mật vụ

sục vào từng nhà lùa bắt nhân dân đi chỉ điểm để chúng lùng bắt cán bộ Vừa bắn giết những người yêu nước và cách mạng, Mỹ - Diệm vừa mua chuộc,

chiêu hàng, sử dụng những phần tử dao động, phản bội với khẩu hiệu “dĩ

đảng trị đảng, dĩ dân trị dân” Chúng phân loại nhân dân gây hận thù, chia rẽ,

dùng công dân loại này đánh công dân loại kia, bắt làm tờ khai gia đình, bắt

lập “ngũ gia liên bảo”, “liên gia tương trợ”; ra thông báo buộc cán bộ cách mạng ra trình diện Thâm độc hơn, chúng còn lập “lực lượng quốc gia áo

đen” (quân phục màu đen như Vệ quốc Đoàn Nam Bộ), tung tin là lực lượng

vũ trang của Việt Minh để lại Lực lượng này đã ra sức cướp bóc nhân dân, gây sự hiểu lầm trong nhân dân về Việt Minh

Sự khủng bố toàn diện và tàn bạo của Mỹ - Diệm đã gây nhiều tổn thất cho lực lượng cách mạng ở miền Nam Theo số liệu của địch, chỉ trong vòng 10 tháng, từ tháng 7-1955 đến tháng 5-1956, chúng đã bắt, giết 108.835 người(1) Sau 2 năm kể từ ngày Hiệp định Giơnevơ được ký kết, ở Nam Bộ, hệ thống tổ chức Đảng bị tổn thất nghiêm trọng Một Phó Bí thư Xứ uỷ, 18 tỉnh

uỷ viên, 100 huyện uỷ viên bị bắt, trong đó có nhiều đồng chí bị sát hại(2) Không khí khủng bố bao trùm khắp miền Nam.Cơ sở Đảng, cơ sở cách mạng nhiều địa phương tan vỡ Không khí sợ sệt, nghi kỵ, hoang mang xuất hiện ở nhiều nơi Một bộ phận đảng viên nằm im hoặc chạy dài, thủ tiêu đấu tranh, thậm chí khai báo, phản bội, dẫn địch đi đánh phá cơ sở cách mạng Báo cáo

của Ban Thống nhất Trung ương (22-8-1956) viết: “tư tưởng phổ biến của cán

bộ, đảng viên là bi quan, dao động, thiếu tin tưởng vào cuộc đấu tranh chính trị thống nhất nước nhà [ ] Hiện tượng đầu hàng xuất thú nghiệm trọng Tư tưởng sốt ruột, nôn nóng vũ trang cũng có ở một số địa phương” (3) Phong trào cách mạng của nhân dân miền Nam lâm vào tình thế hết sức hiểm nghèo

Quốc sách “tố cộng, diệt cộng” của Mỹ - Ngụy với mức độ tàn khốc

của nó không chỉ là sự vi phạm nghiêm trọng, thường xuyên, có tổ chức qui mô Hiệp định Giơnevơ mà là một tội ác chống lại nhân dân Việt Nam, chống

1 Viện nghiên cứuchủ nghĩa Mác-Lêninvà tư tưởng Hồ Chí Minh: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam, tập II

(1954-1975), Nxb CTQG, H 1995, tr 98

2 Ban Thống nhất Trung ương, Báo cáo tình hình miền Namtrong năm 1957, 28-7-1957, Tài liệu lưu tại

Viện Lịch sử Đảng, ký hiệu: II3/6/7.7

3 Ban Thống nhất Trung ương: Báo cáo đặc biệt về tình hình Đảng ở miền Nam từ sau hoà bình tới nay

(22-8-1956) Tài liệu Viện Lịch sử Đảng, ký hiệu II 3/ 6/6.5

lại loài người “Tố cộng” và “chống tố cộng” là cuộc đấu tranh sinh tử giữa

nhân dân và lực lượng cách mạng ở miền Nam với bọn phát xít Mỹ - Diệm Trước những hành động trả thù, khủng bố xảy ra phổ biến, ngày càng tàn khốc ở miền Nam,Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã nhiều lần phản kháng với đại diện Bộ Tổng chỉ huy các lực lượng Liên hiệp Pháp ở Uỷ ban liên hợp Trung ương, nêu vấn đề trước Uỷ ban quốc tế Song kẻ thù vẫn không từ bỏ những hành động gây tội ác, tiếp tục chính sách đàn áp, vi phạm Hiệp định

Nhân dân Nam Bộ, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Trung ương Cục và sau đó là Xứ uỷ, đã anh dũng đấu tranh với chế độ độc tài phát xít để bảo vệ

Đảng, bảo vệ phong trào Cuộc đấu tranh của nhân dân Nam Bộ chống đế quốc Mỹ và chế độ tay sai phát xít Ngô Đình Diệm bước vào thời kỳ quyết liệt, đẫm máu nhất

Ngày 11-8-1954, khi 5 cán bộ cách mạng bị địch bắt, 30.000 người ở

10 xã thuộc các huyện Bến Lức, Thủ Thừa, Tân Trụ tập trung tại đồn Bình Chánh tố cáo địch bắt người trái phép, đòi trả 5 cán bộ bị bắt Sau 10 ngày

đấu tranh quyết liệt,địch phải thả cán bộ và một số chị em bị bắt trong cuộc biểu tình

Ngày 13-9-1954, hơn một vạn nông dân của 6 xã thuộc huyện Mỏ Cày (Bến Tre) biểu tình tố cáo hành động giết hại những người kháng chiến Địch

đã xả súng vào đoàn biểu tình làm 11 người chết, 36 người bị thương Chúng còn bắt đi 200 người Trước hành động tàn bạo của địch, hàng vạn người dân

Mỏ Cày lại tiếp tục xuống đường mít tinh, biểu tình đòi chính quyền Diệm phải tôn trọng những quy định trong Hiệp định Giơnevơ Địch lại bắn chết 5 người

Ngày 18-10-1954, địch giết hại cán bộ kháng chiến ở Trà Ôn (Cần Thơ), hai vạn quần chúng đã tập trung đấu tranh phản đối liên tiếp trong 3 ngày

Phong trào đấu tranh chống khủng bố, bắt bớ cán bộ, chống chính sách trả thù của chính quyền Ngô Đình Diệm diễn ra quyết liệt, khắp nơi, bằng nhiều hình thức, có sự phối hợp giữa nông thôn và thành thị Có những cuộc

đấu tranh giải thoát cán bộ có tới hàng 4, 5 ngàn người tham gia Tại Tây

Nam Bộ, các nhóm “chống thủy, hỏa, đạo tặc”, nhóm “dân canh chống cướp”

hình thành, tập hợp được đông đảo thanh niên, đoàn viên thanh niên Lao động làm nòng cốt, có sự lãnh đạo của Đảng Tuy mang những tên khác nhau, nhưng mục tiêu chung của các đội tự vệ là chống địch thâm nhập xóm ấp, chống cướp

đất, bảo vệ cán bộ đảng viên

Phong trào đấu tranh chống địch “tố cộng, diệt cộng” là phong trào đấu

tranh quyết liệt nhất, dai dẳng nhất và ác liệt nhất Đặc biệt là các cuộc đấu tranh giành giật, bảo vệ cán bộ Bằng xương bằng máu và tính mệnh của mình, đồng bào Nam Bộ đã chở che, bảo vệ cán bộ cách mạng Trong phong trào đấu tranh này đã xuất hiện nhiều gương kiên cường, dũng cảm hy sinh quên mình vì nước Chính nhờ vậy mà ngay cả khi chính quyền cách mạng không còn, lực lượng vũ trang nhân dân không còn, trong sự tàn sát đẫm máu của đế quốc, tay sai, những chiến sỹ cách mạng vẫn bám được dân, đưa

đường hướng của Đảng vào trong nhân dân Đồng bào Nam Bộ vẫn một lòng theo Đảng, bảo vệ cán bộ, bảo vệ cách mạng, tích cực đấu tranh chính trị chống lại kẻ thù tàn bạo

Cùng với phong trào chống địch “tố cộng, diệt cộng”, phong trào chống bắt lính và vận động binh lính địch trở về cũng đã trở thành phong trào rộng lớn Đến năm 1956, công tác tuyên truyền tranh thủ binh lính địch đã đem lại

những kết quả nhất định như: diện tranh thủ binh lính được mở rộng, ảnh hưởng của cách mạng đã thâm nhập sâu vào trong hàng ngũ quân đội địch Tâm lý binh lính lo sợ chiến tranh, muốn hòa bình yên ổn Năm 1956, tại Nam Bộ có hàng vạn binh lính địch đảo ngũ trở về quê hương

Trong phong trào vận động các giáo phái, ta đã phân hóa được một số chỉ huy bên trên, tranh thủ được quần chúng tín đồ bên dưới cùng lực lượng cách mạng đấu tranh chống Mỹ, Diệm

Song song với việc thi hành quốc sách “tố cộng, diệt cộng”, chính

quyền Ngô Đình Diệm tìm mọi cách xoá bỏ thành quả cách mạng mà Đảng

đã mang lại cho nhân dân trong kháng chiến chống Pháp, bần cùng hóa nông thôn Chúng thực hiện việc chiếm đoạt toàn bộ những thành quả của cách

mạng về ruộng đất ở nông thôn Nam Bộ mà chính quyền dân chủ nhân dân

đem lại, đưa người nông dân trở về thân phận tá điền làm thuê cho địa chủ

Đầu năm 1955, chính quyền Ngô Đình Diệm ra hai đạo dụ số 2 và số 7, qui định chính sách tô thuế mới, khế ước tá điền, buộc nông dân phải từ bỏ quyền sở hữu ruộng đất mới được chia trong kháng chiến chống Pháp Ai

chống lại bị coi là “Việt cộng” Chính sách “Cải cách điền địa” của chính

quyền Ngô Đình Diệm thực chất là tước đoạt ruộng đất của nông dân Qua

“Cải cách điền địa”, chính quyền Ngô Đình Diệm đã cướp 80-90% ruộng đất

mà chính quyền cách mạng đã chia cho nông dân Nam Bộ

Cùng với việc ban hành các đạo dụ cướp đất là việc thực hiện âm mưu biến miền Nam thành căn cứ quân sự ở Đông Nam á Trong việc thực hiện

âm mưu này, hàng vạn nông dân bị đuổi khỏi nơi cư trú để “chính phủ” xây dựng các đường giao thông chiến lược, kho tàng, bến bãi, khu quân sự Ruộng đất của người nông dân Nam Bộ bị cướp trắng trợn dưới rất nhiều hình thức

Tại Nam Bộ, chúng đưa đồng bào Liên khu V, đồng bào Công giáo miền Bắc bị cưỡng bức di cư vào, lập các “khu dinh điền” tại vùng lân cận hoặc khu căn cứ kháng chiến của ta, khu vực giao thông quan trọngvùng biên giới Chúng đuổi dân, cướp đất làm xáo trộn cuộc sống của nhân dân, gây mâu thuẫn giữa nhân dân các miền

Nhân dân Nam Bộ, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Xứ uỷ đã kiên quyết

đứng lên đấu tranh để bảo vệ quyền lợi chung của dân tộc cũng như quyền lợi thiết thực của mình

Ngay khi chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm ban hành đạo dụ về cải cách điền địa, phong trào đấu tranh bảo vệ ruộng đất, chống đuổi nhà, cướp

đất diễn ra quyết liệt ở tất cả các tỉnh ở Nam Bộ Nội dung của phong trào đấu

tranh là: chống cướp đất, chống tăng tô, chống xáo công điền

Tại Tây Nam Bộ, trên cơ sở nhận thức, có giữ được đất cấp cho nông dân trong kháng chiến thì mới giữ được phong trào cách mạng Đảng bộ địa phương lãnh đạo nhân dân lập các tổ chức nửa hợp pháp, biến tướng các tổ chức kinh tế xã hội Các tổ chức trên vận động nông dân đấu tranh Trong các

cuộc đấu tranh này, quần chúng nông dân vừa thể hiện được sự biểu dương lực lượng bằng những cuộc mít tinh, biểu tình, vừa tuyên truyền cổ động vạch mặt bọn phản động ở những vùng chưa được cấp đất, phong trào đấu tranh nhằm vào mục tiêu giữ nguyên canh, nguyên cư

Tháng 7-1955, chính quyền Ngô Đình Diệm quy định việc lấy lại công

điền để đấu giá nộp tô cho chúng, nông dân Nam Bộ đã đứng lên đấu tranh Ngày 9-3-1956, trong cuộc họp tá điền ở Sài Gòn, 100 đại biểu nông dân đã

đưa yêu sách đòi hủy bỏ chế độ đấu giá công điền Cuộc đấu tranh đòi huỷ chế độ đấu giá công điền diễn ra rất quyết liệt Cho đến giữa năm 1956, tại Tân An, Chợ Lớn, Sóc Trăng, ngụy quyền mới bán được 1/3 - 1/2 công điền

ở Gò Vấp (Gia Định), 2 vạn đồng bào đã mít tinh phản đối thông tư của chính quyền Ngô Đình Diệm cưỡng bức đồng bào đi các đồn điền Đồng bào

đã tổ chức trốn không đến đồn điền theo lệnh của chính quyền Diệm ở Biên Hòa đã nổ ra cuộc đấu tranh chống địch cướp đất mở xa lộ với khẩu hiệu

“sống có nhà, chết có mồ” Bà con đã cắm vải đỏ lên mộ người chết, cầm dao,

cuốc vây chặt đám lính ủi phá Bọn địch phải chấp nhận bồi thường phí tổn di dời mộ

Do sức đấu tranh của quần chúng, ngoài một số địa chủ ngoan cố trả thù, một số có quan hệ với cách mạng vẫn để ruộng đất cho nông dân làm, không đòi lại

Ngoài đấu tranh đòi các quyền về ruộng đất, nông dân Nam Bộ còn kết hợp với các tầng lớp khác đấu tranh đòi dân sinh, đòi quyền tự do dân chủ như đòi quyền bầu cử ở hương thôn Tại các đồn điền miền Đông Nam Bộ, các cuộc đấu tranh kéo dài cả tháng hoà cùng các cuộc đấu tranh của công nhân trong các công sở, xí nghiệp trong toàn Nam Bộ Ngày 11-7-1955, hơn 40.000 công nhân cao su, kết hợp với nông dân Xuân Lộc tổ chức cuộc đấu tranh dài ngày, qui mô lớn đòi chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành Hiệp

định Giơnevơ, không được cướp đất của dân, đòi chúng phải tăng lương, ngày nghỉ cho công nhân

Cùng với phong trào đấu tranh của nông dân, phong trào đấu tranh của công nhân diễn ra liên tiếp chống chính sách sa thải công nhân, đòi tự do

nghiệp đoàn, tự do báo chí, tự do tư tưởng, đòi tăng lương, cải thiện điều kiện làm việc, chống tăng thuế

Ngày 10-11-1955, 40.000 công nhân ở các đồn điền cao su thuộc 4 tỉnh

Bà Rịa, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Tây Ninh, thực hiện tổng bãi công, đưa yêu sách đòi tăng lương, cải thiện đời sống, bảo đảm quyền tự do nghiệp đoàn

Đây là cuộc tổng bãi công lớn nhất của công nhân cao su, kéo dài một tuần, làm thiệt hại lớn cho công ty xuất nhập khẩu cao su

Dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Nam Bộ, bước sang năm 1956, phong trào

đấu tranh của công nhân Nam Bộ có tổ chức chặt chẽ hơn

ở Sài Gòn, Chợ Lớn, Mỹ Tho, Cần Thơ diễn ra hàng chục cuộc bãi công Tiêu biểu là các cuộc bãi công kéo dài hằng tháng của 5.000 công nhân ngành đường sắt, của 5.500 công nhân kho, bến tàu Sài Gòn đã gây không ít khó khăn cho chính quyền Ngô Đình Diệm

Phong trào đấu tranh của nhân dân thành thị, nhất là ở thành phố Sài Gòn lên cao điểm, vào ngày Quốc tế lao động, ngày 1-5-1956 Do “được phép” của Diệm cho tổ chức kỷ niệm ngày Quốc tế lao động, 20 vạn nhân dân Sài Gòn gồm công nhân, viên chức, trí thức, học sinh, nhà công thương và một số binh sỹ, nhà báo, đại biểu các tỉnh, thành lân cận biểu tình, hô vang các khẩu hiệu: tự do nghiệp đoàn, thực hiện dân sinh, dân chủ Ngoài ra còn

có khẩu hiệu đòi Hiệp thương, Tổng tuyển cử.Do lợi dụng được sự hợp pháp, cuộc đấu tranh đã tránh bớt được sự khủng bố Đây là một bài học thực tiễn qúy báu cho cuộc đấu tranh chính trị ở Nam Bộ

Các thành phần xã hội khác ở Nam Bộ cũng tích cực đấu tranh chống

Mỹ, Diệm; Hoa kiều đấu tranh chống cưỡng ép ở thành thị Tư sản dân tộc

đấu tranh phản đối chính sách kinh tế phụ thuộc Mỹ và nạn độc quyền của gia

đình họ Ngô Một bộ phận nhân dân miền Bắc bị cưỡng bức, dụ dỗ di cư vào Nam đã sát cánh cùng nhân dân Nam Bộ đòi giải quyết thất nghiệp, tự do đi lại, tự do sinh sống

Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Cục miền Nam, rồi Xứ uỷ Nam Bộ, phong trào đấu tranh chính trị đòi Mỹ - Diệm thi hành Hiệp định Giơnevơ diễn ra liên tục, rộng khắp, theo đúng phương châm của Đảng bằng các hình

thức hợp pháp, ôn hoà Tuy kết quả còn nhiều hạn chế, nh−ng phong trào đấu tranh chính trị trong giai đoạn này tạo cơ sở cho việc kết hợp đấu tranh chính trị có vũ trang hỗ trợ làm giảm thiểu những hành động khủng bố ác liệt của kẻ thù trong giai đoạn tiếp theo

III Thực hiện chủ trương bảo tồn cơ sở, giữ gìn lực lượng cách mạng

Cũng như thực dân Pháp, đế quốc Mỹ biết rõ muốn biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới, thành một mắt xích quan trọng trong

phòng tuyến SEATO, thành một “pháo đài chống cộng chủ yếu” thì Mỹ phải

xoá bỏ phong trào cách mạng miền Nam Để làm được việc đó, Mỹ không lặp lại bài bản đã lỗi thời của Pháp, mà chủ trương xây dựng và sử dụng quân đội nguỵ và chính quyền nguỵ mang màu sắc quốc gia giả hiệu, ráo riết loại bỏ quân đội viễn chinh Pháp và chính quyền bù nhìn tay sai Bảo Đại ra khỏi miền Nam, nhanh chóng thu phục hoặc đánh bại ảnh hưởng của lực lượng giáo phái và tay sai thân Pháp chống đối Diệm như: Bình Xuyên, Hoà Hảo, Cao Đài, (1) rồi hướng mũi nhọn đàn áp về phía cách mạng

Âm mưu và hành động đánh phá cách mạng điên cuồng của Mỹ-Diệm làm cho tình hình diễn biến hết sức bất lợi, đặt ra cho Trung ương Cục miền Nam rồi Xứ uỷ Nam Bộ một nhiệm vụ hết sức nặng nề và khó khăn là phải bảo tồn lực lượng cách mạng

Trong quá trình tìm tòi đường hướng đi lên cho phong trào cách mạng

ở miền Nam, Trung ương Đảng đã chủ trương và chỉ đạo các cấp uỷ ở miền Nam giữ gìn lực lượng

Hội nghị lần thứ 6 mở rộng Ban Chấp hành Trung ương (Khoá II) từ ngày 15 đến ngày 18-7-1954 phân tích âm mưu và hành động của đế quốc

Mỹ, tình hình cách mạng và phong trào quần chúng ở miền Nam sau khi một

1 Vừa sử dụng biện pháp mua chuộc, thủ tiêu, trục xuất các tướng tá thân Pháp, vừa sử dụng ngón đòn bạo lực, mở các chiến dịch quân sự quy mô lớn Mỹ - Diệm đã nhanh chóng làm tan rã các lực lượng thân Pháp, chống đối Mỹ Bằng những cuộc đàm phán trịch thượng, Mỹ ép Pháp nhanh chóng rút quân khỏi miền Nam Cuối năm 1955, quân Pháp rút hết khỏi miền Nam Ngày 28-4-1956, Bộ Tư lệnh quân Pháp ở Đông Dương giải thể

chắc” (1) “Những cán bộ lộ mặt quá [ ] nói chung nên chuyển vào bí mật

hoặc điều động ra công tác ở vùng tự do Những bộ đội và du kích ở lại nên

có công ăn việc làm để có đủ điều kiện tiếp tục công tác tuyên truyền, giáo

dục, tổ chức quần chúng” (2) “Tổ chức của Đảng thì chủ yếu là bí mật Còn

các tổ chức quần chúng thì chủ yếu là lợi dụng điều kiện hợp pháp và nửa hợp

pháp mà thành lập và hoạt động” (3), “thực hành chủ trương giỏi công tác,

khéo che giấu lực lượng [ ], phản đối “chính sách kêu gọi đầu thú” có thể có

của địch để bảo tồn lực lượng của Đảng”(4)

Ngày 18-8-1954, trong bức điện gửi các đồng chí lãnh đạo của Nam Bộ

và Liên khu V, Ban Bí thư Trung ương Đảng chỉ rõ cách thức tổ chức của hệ

thống các cơ quan Đảng ở vùng địch tạm đóng quân Theo đó, hệ thống tổ

chức các cơ quan lãnh đạo của Đảng ở vùng Pháp tạm đóng quân sẽ tổ chức

theo hệ thống hành chính của địch Bộ máy và biên chế ở các cấp tổ chức theo

nguyên tắc nhẹ nhàng, đơn giản, trọng chất lượng, thuận tiện cho việc giữ bí

mật

Tiếp đó, Hội nghị Bộ Chính trị (họp từ ngày 5 đến ngày 7- 9-1954) chỉ

rõ: một trong những nhiệm vụ trọng yếu của Đảng ở Miền Nam là “lãnh đạo

nhân dân đấu tranh chống những hành động khủng bố, đàn áp, phá cơ sở của

ta, bắt bớ cán bộ ta và quần chúng, chống những hành động tién công của

địch, nguỵ, giữ lấy quyền lợi quần chúng đã giành được trong thời kỳ kháng

chiến, nhất là ở những vùng căn cứ địa và vùng du kích cũ của ta”(5) Trên cơ

sở đó Bộ Chính trị ra bản chỉ thị riêng cho Đảng bộ miền Nam (6-9-1954),

trong đó yêu cầu Đảng bộ miền Nam “Chuyển hướng công tác cho thích hợp

với điều kiện hoà bình( ) sắp xếp cán bộ, bố trí lực lượng; bảo đảm vừa che

giấu được lực lượng, vừa lợi dụng được những khả năng thuận lợi mới mà

hoạt động để thực hiện chủ trương, chính sách và khẩu hiệu mới của Đảng”(6)

Để thực hiện những nhiệm vụ đó, Bộ Chính trị đã chỉ ra phương châm

công tác giữ gìn lực lượng cách mạng ở miền Nam là: kết hợp công tác hợp

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr 196

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr 197

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr 197

4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr 214, 215

5 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr.308

6 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện toàn tập, tập 15 (1954) Nxb CTQG, H, 2001, tr 274

pháp và công tác không hợp pháp; hết sức lợi dụng mọi khả năng hợp pháp và nửa hợp pháp, khéo công tác, che giấu lực lượng, tránh chủ quan, khinh địch; giữ vững và phát triển cơ sở nông thôn, đặc biệt là cơ sở vùng căn cứ du kích

và du kích cũ Các đoàn thể quần chúng thì lấy hợp pháp và nửa hợp pháp là chính, Đảng thì tổ chức không hợp pháp làm chính, tranh thủ cho các đoàn thể quần chúng và Đảng tồn tại hợp pháp

Bộ Chính trị cũng chỉ thị cho Nam Bộ xây dựng Mặt trận Dân tộc thống nhất, bao gồm đông đảo các tầng lớp, giai cấp công nhân, nông dân, tiểu tư sản, tư sản dân tộc, nhân sĩ yêu nước, cả phần tử tư sản mại bản và địa chủ tán thành hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ dựa trên nền tảng liên minh công nông, dưới sự lãnh đạo của Đảng Tên Mặt trận phải gọi là “Mặt trận dân tộc thống nhất”, hoặc gọi tắt là “Mặt trận thống nhất” chứ không gọi là “Mặt trận Liên Việt” như trước

Về mặt tổ chức Đảng, bản chỉ thị chủ trương Đảng phải bí mật; tổ chức phải trong sạch, nghiêm mật, tuyệt đối không để bọn gian tế chui vào, cơ quan lãnh đạo phải vững chắc, gọn gàng, bí mật

Nghị quyết và Bản chỉ thị của Bộ Chính trị là những văn kiện quan trọng, kịp thời hướng dẫn Đảng bộ miền Nam thực hiện những nhiệm vụ cụ thể trước những diễn biến phức tạp của tình hình

Trung ương Đảng luôn theo dõi tình hình Nam Bộ để có những chỉ đạo

cụ thể đối với Đảng bộ Nam Bộ Ngày 6-12-1954, Ban Bí thư gửi điện cho Trung ương Cục miền Nam, chỉ rõ âm mưu của địch và khẩu hiệu đấu tranh của ta Ban Bí thư nhận định: nội bộ Pháp chia làm 2 phái, một phái theo đuôi

Mỹ phá hoại Hiệp định Giơnevơ; một phái chủ trương thi hành Hiệp định nhưng tìm cách trì hoãn và vi phạm một số điều khoản Ban Bí thư chỉ thị: cần khoét sâu mâu thuẫn Pháp - Mỹ và bọn tay sai, phân hoá kẻ thù, chĩa mũi

nhọn đấu tranh vào đế quốc Mỹ: Khẩu hiệu đấu tranh là “chống đế quốc Mỹ, những phần tử thực dân Pháp phá hoại Hiệp định đình chiến và bè lũ tay sai của chúng”(1) Sau khi Mỹ - Diệm tiến lên bước leo thang mới, phế truất Bảo

Đại, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra chỉ thị gửi Xứ uỷ Nam Bộ và Liên khu

uỷ V vào ngày 2-11-1955 Chỉ thị nhận định: ở miền Nam, “Mỹ - Diệm ra sức

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb CTQG, H 2001, tập 15, tr 391