Như một nguồn mạch dạt dào bất tận, như một dòng chảy mạnh mẽ không ngừng. Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đã đi vào văn học một cách hết sức tự nhiên và rồi cứ thế nó xuất hiện xuyên suốt trên hầu khắp các trang viết từ xưa cho đến nay. Đáng quý biết bao người phụ nữ trong truyện cổ tích, ca dao với những phẩm chất cao quý. Đáng trân trọng biết bao người phụ nữ trong văn học trung đại dù trải qua nhiều bất hạnh nhưng vẫn giử tấm lòng son sắt, để rồi qua bao thăng trầm của lịch sử cùng những thay đổi của thời gian người phụ nữ Việt Nam hiện lên trong văn học hiện đại ghi lại dấu ấn của hai cuộc chiến tranh chống pháp và mĩ.
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 2
1 Lí do chọn đề tài 2
2 Lịch sử vấn đề 3
3 Mục đích nghiên cứu 4
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
5 phương pháp nghiên cứu 5
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 6
1.1 Hình tượng nhân vật và chức năng của nó trong tác phẩm 6
1.1.1 Khái niệm hình tượng nhân vật 6
1.1.2 Chức năng của hình tượng nhân vật 7
1.2 Sơ lược về tác giả và tác phẩm 8
1.2.1 Nguyễn Thi – cuộc đời và sự nghiệp 8
1.2.2 Tác phẩm người mẹ cầm súng 11
CHƯƠNG 2: VẼ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ NAM BỘ TRONG TÁC PHẨM NGƯỜI MẸ CẦM SÚNG CỦA NGUYỄN THI 14
2.1 Phẩm chất anh hùng, bất khuất trong chiến đấu 14
2.2 Sức sống kiên cường bất diệt trong sự tàn bạo của chiến tranh 17
2.3 Tình cảm sâu nặng với gia đình, quê hương, tổ quốc 21
CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ NAM BỘ TRONG TÁC PHẨM NGƯỜI MẸ CẦM SÚNG CỦA NGUYỄN THI 24
3.1 Kết cấu 24
3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 25
3.3 Ngôn ngữ trong tác phẩm 26
KẾT LUẬN 29
Tài liệu tham khảo 30
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Như một nguồn mạch dạt dào bất tận, như một dòng chảy mạnh mẽ khôngngừng Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đã đi vào văn học một cách hết sức tựnhiên và rồi cứ thế nó xuất hiện xuyên suốt trên hầu khắp các trang viết từ xưa chođến nay Đáng quý biết bao người phụ nữ trong truyện cổ tích, ca dao với nhữngphẩm chất cao quý Đáng trân trọng biết bao người phụ nữ trong văn học trung đại
dù trải qua nhiều bất hạnh nhưng vẫn giử tấm lòng son sắt, để rồi qua bao thăngtrầm của lịch sử cùng những thay đổi của thời gian người phụ nữ Việt Nam hiện lêntrong văn học hiện đại ghi lại dấu ấn của hai cuộc chiến tranh chống pháp và mĩ
Người phụ nữ tượng trưng cho cái đẹp, là người sinh ra dành cho gia đình,người bà, người mẹ, người vợ hay người chị… Người phụ nữ được ví như cành liễubiểu tượng của sự mỏng manh, yếu đuối cần được sự che chở nhưng bên cạnh sựyếu đuối đó lại có những cành liễu vô cùng rắn chắc vượt lên chống trọi với số phậnnghiệt ngã, hướng về lý tưởng của mình, họ sẵn sàng vứt bỏ tình riêng để hướng tớicái chung Làm sao ta quên được từ ngàn năm trước đã có người phụ nữ như thế,Trưng Trắc, Trưng Nhị hay đến sau này trong lịch sử Việt Nam không thiếu tênnhững người nữ anh hùng như thế Võ Thị Sáu, Lê Thị Riêng, Nguyễn Thị MinhKhai … Tất cả họ đã hi sinh anh dũng trên chiến trường Tất cả những đều trên cho
ta thấy người phụ nữ Việt Nam sẵn sàng chiến đấu vì tổ quốc Trong thời kì kháng
chiến chống Mĩ nhân vật chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng đã khắc họa rõ nét
tinh thần chiến đấu ấy
Trong kháng chiến chống Mĩ người phụ nữ được miêu tả bằng những nétkhỏe khoắn, trẻ trung dũng cảm một cách lạ thường Hình ảnh chi Út Tịch trong
Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi đã để lại đấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc với tinh thần chiến đấu mãnh liệt “ còn cái lai quần cũng đánh” Mang bầu bảy
tháng nhưng chị vẫn xông pha giết giặc Chị đã đại diện cho người phụ nữ MiềnNam anh hùng bất khuất Bên trong chị hơn cả người mẹ, người vợ mà còn là ngườichiến sĩ cách mạng hi sinh tất cả vì sự nghiệp giải phóng đất nước Tác giả xâydựng hình tượng chị Út Tịch mang đầy đủ các đặc điểm của người phụ nữ Nam Bộhết lòng vì chồng, vì con, vì đất nước mà hy sinh Chính những lí do trên đã thôi
thúc người viết chọn đề tài hình tượng người phụ nữ Nam Bộ trong tác phẩm Người
mẹ cầm súng của Nguyễn Thi.
Qua quá trình làm niên luận, người viết tăng thêm hiểu biết về tác giả
Nguyễn Thi cùng tác phẩm Người mẹ cầm súng, tăng thêm vốn hiểu biết để làm tư
liệu học tập sau này Bên cạnh đó việc hoàn thành đề tài này sẽ là tiền đề quan trọng
Trang 32 Lịch sử vấn đề
Sống và chết với tư cách là một nhà văn chiến sĩ, Nguyễn Thi có nhiều cốnghiến cả về sức lẫn trí tuệ cho cách mạng và văn học Cho nên, sự nghiệp sáng táccủa ông từ lâu đã được nhiều nhà lý luận phê bình, nhà văn, bạn đọc đề cao và đểtâm nghiên cứu.Các nhà lý luận, phê bình đã có một số công trình nghiên cứu trênnhiều bình diện khác nhau Từ những cứ liệu đã có trên người viết đã kế thừa, tiếpthu những cứ liệu này để tìm hiểu về hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ qua tác phẩm
Người mẹ cầm súng.Sau đây là một số công trình tiêu biểu.
Ngay khi ra đời, Truyện ngắn Nguyễn Thi được đánh giá rất cao Trần Hữu
Tá nhận xét hai tập truyện ngắn “Trăng Sáng” (1960) và “Đôi Bạn” (1962), với hai tập truyện này thì “ những yếu tố đầu tiên của một tài năng đã được bộc lộ Khả năng dựng truyện tự nhiên, khả năng nhận xét tinh tế, phân tích tâm lý một cách sâu sắc, ngôn ngữ trong sáng và giàu chất trữ tình”.[8;10]
Đỗ Đức Hiếu – Nguyễn Hữu Tá, “từ điển văn học bộ mới”, NXB thế giới,
Hà Nội – 2004 đánh giá về tác phẩm Người mẹ cầm súng và cuộc đời sự nghiệp của tác giả Nguyễn Thi: “Người mẹ cầm súng có tính dân gian Nam Bộ rất rõ nét, được thể hiện qua cách kể chuyện, lối mở đầu, các chương đoạn, đặc biệt trong lời ăn tiếng nói, nếp suy nghĩ, cảm xúc nhân vật Người mẹ cầm súng là tác phẩm hoàn chỉnh nhất của Nguyễn Thi, chứa đựng những yếu tố mầm mống của một nhà tiểu thuyết có tài.” [3;1184]
Ngô Thảo, “Nguyễn Ngọc Tấn – Nguyễn Thi toàn tập”, NXB văn học Hà Nội, “sách viết những trải nghiệm và chặng đường đời của Nguyễn Thi trong hai cuộc kháng chiến lớn của dân tộc, đã có hàng trăm văn nghệ sĩ, trong đó có mấy chục nhà văn hy sinh ở khắp các chiến trường Nhưng có một khối lượng tác phẩm lớn, trong đó có nhiều truyện ký đặc sắc về các anh hùng trong chiến đấu và đến lượt mình đã ngã xuống trong tư thế của một người khi đấu súng với kẻ thù như nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn – Nguyễn Thi là trường hợp ít ỏ”i [7;102]
Cuốn truyện ký Nguyễn Thi, NXB Giải phóng, Hà Nội – 1969 đề cập đến Nguyễn Thi trong văn học chiến đấu: “Nguyễn Thi có một cuộc đời riêng nhiều biến động, Từ một thiếu niên không nghề nghiệp, lang bạt kiếm sống khắp nơi, bắt gặp và được cách mạng thức tỉnh, đưa vào đội ngũ, trở thành người chiến sĩ cầm súng rồi thành nhà văn là cả một chặng đường có lúc như một huyền thoại”.[6;68]
Hồng Diệu đánh giá cao truyện ngắn “ Im lặng” “truyện thật buồn nhưng thể hiện sớm, thể hiện đúng, thể hiện sâu nổi đau của chúng ta trước tình trạng đất nước bị chia cắt
Trang 4Năm 1998 nhân kỉ niệm 70 năm ngày sinh và 30 ngày mất của Nguyễn Thi,
có nhiều nhận định về con người và tác phẩm của ông qua bài “Nguyễn Ngọc Tấn – Nguyễn Thi, con người và sự nghiêp”.[8;100,101]
Đó là một số công trình nghiên cứu về tác giả Nguyễn Thi cũng như một sốtác phẩm tiêu biểu của ông, mỗi công trình nghiên cứu từng đề tài riêng lẽ làmphong phú thêm vấn đề Người viết đã dựa vào các công trình trên để nghiên cứu
tìm hiểu tác phẩm Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi.
Đề tài này còn giúp ta hiểu rõ hơn về lòng yêu nước của nhân dân ta vào thời
kỳ chống mĩ, với ý chí kiên cường, lòng dũng cảm của người dân Nam Bộ đặc biệt
là người phụ nữ
Trong quá trình nghiên cứu còn bổ sung thêm nhiều kiến thức qua các tácphẩm về lòng yêu nước trong thời kì này
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu niên luận nghiên cứu về hình ảnh người phụ nữ Nam
Bộ qua tác phẩm Người mẹ cầm súng.
Phạm vi nghiên cứu niên luận đi sâu vào nghiên cứu hình ảnh người phụ nữ
Nam Bộ qua tác phẩm Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, trong thời kì kháng
chiến chống mĩ
5 phương pháp nghiên cứu
Tùy theo mỗi công trình nghiên cứu mà ta đề ra phương pháp phù hợp, trongniên luận này chúng tôi sử dụng một số phương pháp cụ thể như sau
Phương pháp khảo sát từ cơ sở của những tài liệu thu thập được tiến hànhsắp xếp lựa chọn cho từng đặc điểm chính cụ thể như sau Ngoại hình, nội tâm,ngôn ngữ, hành động của các nhân vật
Phương pháp so sánh đối chiếu từ các tài liệu đã có tiến hành so sánh vớinhau, phân tích làm nổi bật lên tính cách của Người phụ nữ Nam Bộ
Sử dụng các thao tác giải thích, chứng minh, bình luận… Sau cùng là kết hợpgiữa hai phương pháp diễn dịch và quy nạp đẻ làm sáng tỏ vấn đề dược đề cập mộtcách rõ ràng và khái quát hơn
Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu các phương pháp không chỉ sử dụngriêng lẽ, tách rời mà còn có sự phối hợp, bổ sung sau cho đạt được kết quả cuối
Trang 5CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1 Hình tượng nhân vật và chức năng của nó trong tác phẩm
1.1.1 Khái niệm hình tượng nhân vật
Miêu tả con người, chính là việc xây dựng của nhà văn Ở đây, cần chú ýrằng nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không là
sự sao chép đầy mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện conngười qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách,… Nói đếnvăn học thì không thể thiếu nhân vật, vì đó chính là phương tiện cơ bản để nhà vănkhái quát hiện thực một cách hình tượng Nhà văn sáng tạo nhân vật thể hiện nhậnthức của mình về một cá nhân nào đó của hiện thực Bởi vì, nhân vật là người đọcvào một thế giới riêng trong một thời kì lịch sử nhất định Nhân vật văn học là conngười được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Những conngười này được nhà văn miêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuấthiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, íthoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm
Nhân vật văn học có thể là con người có tên như ( Tấm, Cám, Thúy Kiều…),
có thể là những người không có tên ( như một số nhân vật xưng tôi trong truyệnngắn, tiểu thuyết hiện đại, mình ta trong ca dao…) Khái niệm con người này cũngcần phải hiểu một cách rộng rải trên hai phương diện: số lượng: hầu hết các tácphẩm từ văn học dân gian đến văn học hiện đại điều tập trung miêu tả số phận củacon người Về chất lượng: dù nhà văn miêu tả thần linh, ma quỉ, đồ vật … Nhưnglại gán cho nó phẩm chất của con người
Trong nhiều trường hợp, khái niệm nhân vật được sử dụng một cách ẩn dụnhằm chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Chẳng hạn, người ta
thường nói đến nhân vật như là một nhân vật trung tâm trong “chiến tranh và hòa bình” của L.txtoi Tuy vậy, nhìn chung nhân vật vẩn là hình thức của con người
trong tác phẩm văn học
Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước lệ, có những dấuhiệu để nhận biết: tên gọi, những dấu hiệu về tiểu sử, nghề nghiệp, những đặc điểmriêng…Những dấu hiệu đó thường được giới thiệu từ đầu và thông thường, sự pháttriển về sau của nhân vật gắn bó mật thiết với những giới thiệu ban đầu đó Ví dụ
việc giới thiệu Tràng trong tác phẩm “vợ nhặt” của Kim Lân dường như cũng báo trước về số phận Tràng sau này “hắn vừa đi vừa tủm tỉm cười, hai con mắt nhỏ tí,
gà gà đắm vào bong chiều, hai bên quai hàm bạnh ra, rung rung làm cho bộ mặt
Trang 6thô kệch của hắn lúc nào cũng nhấp nhỉnh những ý nghĩ gì lý thú, vừa dữ tợn Hắn
có tật vừa đi vừa nói Hắn lam nhảm than thở những điều hắn nghĩ”.
Gắn liền với những suy nghĩ, nói năng, hành động trong quá trình phát triển
về sau của nhân vật
Nhân vật văn học không giống với các nhân vật thuộc loại hình nghệ thuậtkhác Ở đây, nhân vật văn học được thể hiện bằng chất liệu riêng là ngôn từ Vì vậy,nhân vật văn học đòi hỏi người đọc phải vận dụng chí tưởng tượng, liên tưởng đểdựng lại một con người hoàn chỉnh trong tất cả các mối quan hệ của nó
1.1.2 Chức năng của hình tượng nhân vật
Nhân vật là phương tiện khái quát hiện thực, vì chức năng của nhân vật làkhái quát những quy luật của cuộc sống con người, thể hiện những hiểu biết nhữngứơt ao và kì vọng về con người Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cánhân xã hội nhất định và những quan niệm về các cá nhân đó Mặt khác, nhân vật làphương tiện khái quát tính cách, số phận con người và quan niệm về chúng vấn đềnày
Nhân vật văn học có chức năng khái quát những tính cách, thực hiện cuộcsống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời Khi xây dựng nhân vật, nhàvăn có mục đích gắn liền nó với những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trongtác phẩm Vì vậy, tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm, bên cạnh xác định những néttính cách của nó, cần nhận ra những vấn đề của hiện thực và quan niệm của nhà văn
mà nhân vật muốn thể hiện Chẳng hạn, khi nhắc đến một nhân vật, nhất là cá nhânvật chính, người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật đó Gắn liềnvới Kiều là thân phận người phụ nữ có tài sắc trong xã hội cũ Gắn liền với ChíPhèo là vấn đề thực hiện quá trình lưu manh hóa của một bộ phận nông dân trong xãhội thực dân nửa phong kiến Đằng sau nhân vật trong truyện cổ tích là vấn đề đấutranh giữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu và nghèo, những ước ơ tốt đẹp của conngười…
Do nhân vật có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống vàthể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời cho nên quá trình mô tả nhân vật , nhàvăn có quyền lựa chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ nhữngquan điểm của mình về con người và cuộc sống Chính vì vậy, không nên đồng nhấtnhân vật văn học với con người trong cuộc đời Khi phân tích, nghiên cứu nhân vậtviệc đối chiếu, so sánh có thể cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật, nhất là nhữngnhân vật có nguyên mẫu ngoài cuộc đời (chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng, chị
Sứ trong Hòn đất…), nhưng cũng cần luôn luôn nhớ rằng nhân vật văn học là mộtsáng tạo nghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng của nhà văn trong việc niêu
Trang 71.2 Sơ lược về tác giả và tác phẩm
1.2.1 Nguyễn Thi – cuộc đời và sự nghiệp
Đời sống nhà văn luôn là thế giới sinh động muôn màu muôn vẻ, người thìxuề xòa giản dị, người thì kỉ lưỡng nghiêm cẩn, người thì phải vật lộn mưu sinh càysâu cuốc bẩm Riêng đối với Nguyễn Thi thì cuộc đời ông là cả một quá trình giankhổ, từ lúc nhỏ cho đến khi trưởng thành ông gặp không ít thử thách trông gainhưng ông đã vượt qua, và vững vàng cho sự nghiệp cầm bút
Sau đây người viết giới thiệu đôi nét về nhà văn chiến sĩ Nguyễn Thi, mộtngòi bút cá tính và đặc sắc của tạp trí văn nghệ quân đội
Tên thật : Nguyễn Hoàng Ca
Sinh ngày : 15/5/1928
Mất ngày : 9/5/1968
Quê quán : xã Hải Anh, huyện Hải Hâụ, tỉnh Nam Định
Cuộc đời nhà văn trải qua thăng trầm bất hạnh.Ông xuất thân trong một giađình nghèo, cha làm hương sư tên Nguyễn Bội Quỳnh, sau bị xa thải vì hoạt độngyêu nước và cách mạng, mẹ tên Thành Thị Du ( vợ hai ) buôn bán vặt Nguyễn Thisớm bước chân vào đời, năm mười tuổi ông mồ côi cha, mẹ đi bước nửa Ông phảisống cảnh ăn nhờ ở đậu, và có lúc phải sống như đứa trẻ lang thang, Tuy hoàn cảnhkhó khăn ông vẫn ham học Năm 1945 ông đã có mặt ở Sài Gòn, chính nơi đây đãtạo điều kiện cho ông học hỏi nhiều thứ Học vẽ, học đàn, học ca, đọc sách… Vàcũng chính mảnh đất Sài Gòn đã vun đấp cho mối tình đầu tiên của ông, những néttính cách của Ngyễn Thi bắt đầu hình thành từ những bức thư, truyện ngắn gởi tặngngười yêu Đó là một người hay thu mình vào đời sống nội tâm, ngại tiếp xúc, vẻngoài lạnh lung thủ thế dể oán giận
Nguyễn Hoàng Ca tham gia vào cách mạng năm 17 tuổi, làm thơ, viết vănvới bút danh Nguyễn Ngọc Tấn, là đội viên đội Cảm tử quân trong những ngày tổngkhởi nghĩa ở Sài Gòn, được kết nạp Đảng năm 1947 sau hai năm tham gia cáchmạng
Năm 1953 Nguyễn Ngọc Tấn cưới vợ, vợ ông là một diễn viên dân công quê
ở Sài Gòn Vốn có lòng yêu nước Nguyễn Thi sớm tham gia vào cách mạng khicách mạng tháng tám nổ ra ông đã tham gia tại Sài Gòn Trong kháng chiến chốngPháp ông làm công tác tuyên huấn, đội trưởng văn công quân khu Miền Đông Nam
Bộ Đâù năm 1955 ông tập kết ra Bắc làm đội trưởng đội văn công sư đoàn 330, đếnnăm 1962 ông quay lại chiến trường Miền Nam tham gia chống mĩ trong lực lượngvăn nghệ giải phóng tiếp tục trên con đường lý tưởng của mình
Trang 8Có thể nói “vốn liếng” mà Nguyễn Thi tích lũy trong cuộc đời và những tác
phẩm của ông sẽ là tiền đề chuẩn bị cho một hoài bảo lớn Thế nhưng số phậnkhông may đối với Nguyễn Thi, một tài năng chớm nở nhưng đã vội tắt NguyễnThi đã hi sinh trên đường Phụng trong đợt nổi dậy lần thứ hai Ông để lại cho đời
nhiều tác phẩm chưa hoàn “Ước mơ của đất”, “Sen trong đồng”, “Cô gái ba dừa”…
Cả ba tác phẩm điều vẽ chân dung của người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến
chống mĩ, tính cách của họ được thể hiện trong tám chữ vàng “anh hùng, buất khuất, trung hậu, đảm đang”
Nguyễn Thi là một nhà văn có ý thức trách nhiệm rất cao đối với ngòi bút.Chỉ mới học hết tiểu học do đó ông phải tâp viết rất công phu khổ luyện Cuộc đờiriêng tuy gặp nhiều éo le, trắc trở nhưng ông không khuất phục trước hoàn cảnh,biết nén nước mắt vào trong phong kính nổi đau làm nên hạt ngọc cho đời.NguyễnThi là nhà văn chiến sĩ sống chết với văn chương Tuy ông mất ở lúc sự nghiệp vănchương còn đang dang dở nhưng ông đã để lại một số lượng tác phẩm rất lớn chođời
Từ 1950 đến 1962, sáng tác trên miền Bắc, với bút danh Nguyễn Ngọc Tấn
Các tác phẩm tiêu biểu : tập thơ Hương đồng nội, hai tập truyện ngắn Trăng sáng và Đôi bạn.
Đầu 1950, tập thơ Hương đồng nội ra đời, gồm 20 bài Đây là tiếng lòng của
con người đang chập chững bước vào đường văn chương, tập quan sát, miêu tả và
tự thể hiện, như cậu học trò tập làm luận nên giá trị nghệ thuật chưa cao
Hai tập truyện Trăng sáng và Đôi bạn tập trung vào ba mảng đề tài khá quen
thuộc bấy giờ tấm lòng Nam – Bắc chia cắt, tình nghĩa quân dân (giữa đồng bàomiền Bắc với bộ đội miền Nam đi tập kết), tội ác của mĩ ngụy Mỗi tập gồm 7truyện
Thời kì này, truyện của Nguyễn Ngọc Tấn không có gì đặc biệt về đề tài Sựkiện được phản ánh chưa mang tầm dốc lớn lao của lịch sử Nhà văn chưa có ýđịnh, chưa đủ sức vẽ nên những bức dân tộc về kháng chiến
Ngoài ra, Nguyễn Ngọc Tấn còn đặc biệt chú ý thể hiện nội tâm nhân vật vànội tâm của chính mình Nhiều chi tiết có ý nghĩa tự truyện Hiện thực chủ yếu làhiện thực tâm hồn, rất chân thực gần gũi Văn phong giàu chất chữ tình, chất thơ, íthành động, sự việc giàu tâm tình.Kết hợp với những hình ảnh so sánh thông minh,
độc đáo tạo nên những hứng thú thẩm mỹ bất ngờ: “ sự nóng ruột giấu trong đôi mắt đảo lia dảo lịa của cô tưởng có thể tóm ra mà đặt xuống bàn được” (Một chuyến về phép); “ tin ấy như con rắn luồn từ ngõ này sang ngách khác” (Về
Nam)
Trang 9Từ 1963 đến 1968, sáng tác ở Miền Nam, với bút danh Nguyễn Thi Nhữngsáng tác tiêu biểu ở các thể loại: ký, truyện ngắn, truyện ký, tiểu thuyết được tập
hợp trong Truyện và ký Nguyễn Thi.
Về truyện ngắn, Nguyễn Thi viết truyện ngắn không nhiều nhưng truyện nàocũng có giá trị, đặ biệt: truyện viết về những nhân vật thanh thiếu niên và người phụ
nữ bối cảnh là nông thôn Nam Bộ những năm tháng ngột ngạt trước xuân Mậu thân
1668 Ở đó, một khi tội ác càng chồng chất thì lòng căm thù và quyết tâm trả thùcàng ngùn ngụt bốc cao
Tác phẩm Chuyện xóm tôi (1964), sáng tác đầu tiên với bút danh Nguyễn
Thi Nhân vật chính là hai đứa trẻ tên Đực và Bỉnh, sống chung trong một xóm nhỏvùng Mỏ Cày, Bến Tre Cả hai có chung mối thâm thù Qua câu chuyện giữa haiđứa trẻ, tác giả muốn đi tìm căn nguyên sâu xa sức mạnh quật cường của người ViệtNam, tất cả bắt đầu từ lòng căm thù và quyết tâm trả thù nhà, đền nợ nước
Tác phẩm Mùa xuân (1964), như viết tiếp Chuyện xóm tôi, vẫn những nhân
vật và bối cảnh củ nhưng không khí khởi nghĩa đã khẩn trương hơn nhiều với cảnh
bộ đội về làng, thanh niên nô nức lên đường tòng quân,… Truyện có cái nhìn baoquát hơn về tình thế cách mạng, về vai trò khả năng của quần chúng
Tác phẩm Những đứa con trong gia đình (1966), chuyện về hai chị em Chiến
và Việt tiêu biểu cho thế hệ trẻ Miền Nam, trong cuộc đối đầu tưởng chừng khôngcân sức với giặc mĩ và bọn tay sai ác ôn Nặng thù nhà nợ nước, cả hai tranh nhaulên đường tong quân và trở thành anh hùng trẻ tuổi
Tác phẩm Mẹ vắng nhà: viết sau khi Người mẹ cầm súng ra đời, vẫn dựa trên
tính cách của đám con chị Út Tịch Nguyễn Thi muốn bổ sung thêm việc miêu tảtính cách, sinh hoạt của chúng đẻ cắt nghĩa băn khoăn của độc giả: vì sau mộtngười mẹ đông con như vậy lại rảnh rang, bình tỉnh theo du kích đánh giặc suốtngày đêm
Về ký, được viết dưới nhiều dạng: ghi chép, tùy bút, truyện ký
Những tùy bút tiêu biểu: Đại hội anh hùng, Những câu nói trong đại hội,Dòng kinh quê hương
Bút ký tiêu biểu: Những sự tích ở đất thép, tập trung thể hiện sự bình tỉnh,
gan dạ của chúng ta giữa sự lồng lộn tuyệt vọng của kẻ thù ở đất thép Củ Chi
Truyện ký tiêu biểu: Người mẹ cầm súng, Uớc mơ của đất.
Về tiểu thuyết Nguyễn Thi thường viết nhiều tác phẩm cùng một lúc nên hầuhết điều vở dang khi nhà văn hy sinh Tuy nhiên, với dung lựơng hiện thực ngồnngột phong phú, tươi rói sức sống cộng với tài năng đang độ sung sức của tác giảnhững tác phẩm dở dang ấy ấy mang giá trị văn học to lớn các tác phẩm tiêu biểu:
Ở xã Trung Nghĩa, Sen trong đồng, Cô gái Ba Dừa.
Trang 10Truyện và ký Nguyễn Thi là bản án đanh thép tố cáo chế độ mĩ ngụy dã man,một dự báo của cuộc cách mạng tất yếu xảy đến Hình ảnh người nông dân Nam Bộ,Đặc biệt là người phụ nữ, được khắc họa bằng những nét điển hình đẹp đẽ, dân tộc
mà rất hiện đại, phù hợp với yêu cầu mới của cách mạng Trang viết Nguyễn Thigóp vào văn học cách mạng Miền Nam một hương sắc riêng, độc đáo
Nhìn chung, toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Thi có tổng cộng haimươi truyện ngắn Trong đó có mười bốn truyện ngắn viết ở Miền Bắc, con lạinhững sáng tác ở Miền Nam Chỉ ngần ấy thôi, ta nhìn thấy một tài năng trẻ có đónggóp cho thể loại truyện ngắn cả về nội dung lẩn hình thức Chắc chắn rằng nhữngtrang viết ấy sẽ còn nhiều bổ ích cho chúng ta hôm nay và cả may sau
1.2.2 Tác phẩm người mẹ cầm súng
1.2.2.1 Hoàn cảnh sang tác
Tác phẩm Người mẹ cầm súng được tác giả viết vào năm 1965 khi ông dự
đại hội tuyên dương anh hùng Đây là lần đầu tiên Nguyễn Thi gặp chị Út Tịch lấy
tư liệu để hoàn thành tác phẩm, tác phẩm được viết trong giai đoạn nước ta lâm vàocảnh dầu sôi lửa bỏng Vào năm 1965 Hoa kỳ đã đưa một đội quân hùng mạnh vàoViệt Nam gây xáo trộn về kinh tế xã hội, lạm phát trầm trọng chiến tranh leo thang
Trong hoàn cảnh đó Nguyễn Thi đã sáng tác, tác phẩm Người mẹ cầm súng, với
những hình ảnh có thật của chị Út Tịch một người mẹ nghèo đông con, bụng mang
dạ chửa nhưng vẫn hiên ngang cầm súng đánh giặc làm cho người đọc thấy được sựanh dũng của nhân dân ta, sẵn sàng chiến đấu vì đất nước Tác phẩm còn mang tính
cổ vũ tinh thần chiến đấu cho nhân dân ta
Nguyễn Thi đã khai thác chất liệu sống quý giá của hiện thực với tinh thầntôn trọng lịch sử Mặt khác ông đã khéo léo sử dụng có mức độ nghệ thuật điển hìnhhóa cá biệt hóa tính cách nhân vật bằng những chi tiết chọn lọc nên nhân vật của
Nguyễn Thi rất thật trong cuộc sống Nguyễn thi đã viết tác phẩm Người mẹ cầm súng với nhân vật có thật là chị Út Tịch Ông đã thể hiện được tính cách, hành động
của chị qua lời ăn tiếng nói hằng ngày, nhờ vào sự miêu tả của Nguyễn Thi ta thấyđược chị Út Tịch là một người có đầy đủ tính chất của một người phụ nữ Nam Bộ,chị đảm đang trong việc nhà, anh dũng trong chiến đấu Chị xứng đáng với tám chữ
vàng “ Anh hùng, buất khuất, trung hậu, đảm đang” mà Bác dành tặng cho phụ nữ
Việt Nam
1.2.2.2 Đôi nét về nữ anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Út
Chị Út Tịch sinh năm 1931 là một người anh hùng lực lượng vũ trang nhândân của Việt Nam cuộc đời bà được nhà văn Nguyễn Thi xây dựng thành nhân vật
chính trong tác phẩm Người mẹ cầm súng.
Trang 11Thân thế của của chị Út Tịch : bà tên thật Nguyễn Thị Út, sinh ngày 19 tháng 4 năm
1931, nguyên quán tại Tích Thiện, Tổng Thạnh Trị, quận Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ(nay thuộc xã Tịch Thiện, huyện Trà Ôn Vĩnh Long)
Thân phụ của bà là ông Nguyễn Văn Xương, người làng Tịch Thiện do giađình nghèo ông phải lưu lạc đến vùng Rạch Giá (nay thuộc Tam Ngãi, Cầu Kè, TràVinh), lập gia đình với bà Lê Thị Mười sinh được ba người con gái, do hoàn cảnhgia đình khó khăn nên cả gia đình phải đi làm mướn ở đợ cho một địa chủ trongvùng tên là Hàm giỏi
Bà là con thứ ba cũng là con út Trong ba chị em bà được xem có tính khíphản kháng nhất, nhiều lúc đánh trả lại gia đình địa chủ Thân phụ mất sớm khi bàmới lên 13 tuổi, cùng năm đó được sự ủng hộ của cán bộ Việt Minh, bà được nhàđịa chủ cho phép chuộc thân và từ đó thoát cuộc sống làm thuê Là người có tínhkhí mạnh mẽ, bà sớm chịu ảnh hưởng từ sự tuyên truyền về cuộc cách mạng của cán
bộ Việt Minh từ đó tích cực ủng hộ những người cộng sản cho đến mai sau
Khi pháp tái chiến Nam Bộ, mở rộng trên toàn cỏi Đông Dương bà xungphong tham chiến chống quân pháp với câu nói nổi tiếng được nhà văn Nguyễn Thi
ghi lại “ nó đánh mình, mình đánh nó” nhưng tuổi còn quá nhỏ nên bà bị từ chối.
Tuy nhiên bà hoạt động tích cực trên vai trò giao liên, liên lạc các cán bộ quân sự.Tháng 12 năm 1949, lực lượng Việt Minh mở chiến dịch Cầu Kè, đây là chiến dịchlớn bà được giao công tác giao liên, trinh sát của tổ công an xung phong do ôngChín Luông chỉ huy, chịu trách nhiệm theo dõi, nắm tình hình quân pháp báo tin kịpthời với lực lượng quân sự địa phương và bộ đội chủ lực
Sau khi lập gia đình với ông Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ Việt Minh tại địaphương bà vẫn tiếp tục hoạt động trong đội du kích địa phương, tham gia tổng cộngtám công đồn gây nhiều thiệt hại cho quân pháp và quân đội quốc gia Việt Nam.Sau hiệp định Geneve, 1954 vợ chồng bà được phân công ở lại không tập kết màsống hợp pháp tại Miền Nam Trong thời gian này lo ngại trước những người cộngsản, chính quyền của tổng thống Ngô Đình Diệm đã cho thực thi chính sách “ tốcộng, diệt cộng” nhằm đến người kháng chiến củ trong đó có gia đình bà, Chồng bà
và nhiều người khác bị bắt chỉ được thả sau khi bà và nhiều người phụ nữ khác gây
áp lực với chính quyền
Tuy nhiên để được yên ổn, gia đình bà tạm lánh về Kế Sách làm ăn Mãi đếncuối năm 1959 gia đình bà mới trở về Tam Ngãi, sau phong trào Đồng Khởi ông bàtham gia hoạt động quân sự của Mặt trận dân tộc giải phóng Miền Nam, dù phảichăm lo chuyện gia đình và con cái nhưng bà vẩn tích cực tham gia hoạt động binhvận, du kích,tham gia đánh nhiều trận tuyên truyền vận động nhiều binh lính bỏngủ 1965 bà được cử đi dự đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua lực lượng vũ trang
Trang 12toàn Miền Nam, được ủy ban trung ương mặt trận dân tộc giải phóng toàn MiềnNam tặng thưởng huân chương quân công giải phóng hạn nhì với thành tích đã
tham gia “23 trận đánh lớn góp phần quan trọng cùng đơn vị diệt làm tan rã trên
200 tên giặc, thu 70 súng Đồng chí là một chiến sĩ chinh sát dũng cảm và mưu trí, một chiến đấu viên ngoan cường, một chiến sĩ binh vận tài tình đã vận động phá vỡ nhiều binh sĩ địch, nhiều lần đưa bộ đội vào diệt bót lấy súng không tốn một viên đạn”.
Sau 1945 bà được điều về quân khu chính công tác trong một trận oanh kíchbằng máy bay B52 của Mĩ xuống vùng Tân Châu, Châu Đốc, bà và người con gáithứ ba không may bị tử thương.Với những chiến công hiển hách này bà được nhànước phong tặng nhiều danh hiệu cao quý
Trang 13
CHƯƠNG 2: VẼ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ NAM BỘ TRONG
TÁC PHẨM NGƯỜI MẸ CẦM SÚNG CỦA NGUYỄN THI
2.1 Phẩm chất anh hùng, bất khuất trong chiến đấu
Nhân dân ta có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần chiến đấu bất khuất chốnglại kẻ thù trong bất kì hoàn cảnh khốc liệt nào Xoay quanh đề tài này không ít nhàvăn, nhà thơ đã cho ra đời nhiều tác phẩm đi cùng thời gian Không nằm ngoài nộidung của chủ nghĩa yêu nước, nhà văn Nguyễn Thi cũng đã góp cho làn gió văn học
Việt Nam tác phẩm Người mẹ cầm súng tiêu biểu cho chủ nghĩa anh hùng cách
mạng cao đẹp,trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
Biến cố chiến tranh và tội ác của kẻ thù đã đưa đất nước vào cuộc chiến tranhkhốc liệt, cả dân tộc phải đắm mình trong lửa bom và khói súng Chưa bao giờ hìnhảnh người phụ nữ lại anh hùng, kiên cường và bất hủ đến như vậy Từ lúc còn nhỏ,
chị đã mang phẩm chất của người anh hung: “ bắt đầu ở đợ, út là một con bé tám tuổi, cởi truồng,ốm nhách Đến lúc đánh lại địa chủ, út mới mười hai tuổi, vẩn ốm nhách, nhưng lại có thêm một mối thù trong người”.[7,213], không chịu khuất phục trước kẻ thù, chị sẵn sàng đánh lại bọn địa chủ “út với con dao cạu lia vào tay, “ út thủ sẳn nắm ớt bột Con kia lớn gấp ba út Nó vừa quơ cây lên thì nắm ớt bột đã đập vào mặt nó”.[7,213] Mặc dù chị còn nhỏ không có vóc dáng cao lớn nhưng chị
vẫn không chịu thua, tinh thần chống trả của Út rất cao, dũng cảm chống lại kẻ thù
“mụ Hàm Giỏi quất út một roi, làm út nằm giãy như sâu bị bắn lúc ngồi dậy, sẵn tay, út liệng luôn cái chén vào mặt mụ” [7,212 Chính sự áp bức bóc lột của bọn địa chủ và phẩm chất anh hùng sẵn có Út đã tìm tới cách mạng “ở đợ cực quá”, “ đánh tây sướng bằng tiên chứ cực gì”[7,215] Và cũng chính cái không khí cách mạng sôi
sục với ánh sáng lý tưởng mới, hình ảnh người phụ nữ đã hiện lên với vẻ đẹp tuyệtvời, vẻ đẹp của những con người được giải phóng, được thoát khỏi vòng áp bức của
kẻ thù để hòa mình vào công cuộc chung của đất nước Chị Út Tịch cũng đã hòa
vào cuộc chiến đấu không cân sức của dân tộc ta với kẻ thù “út đem cả tuổi mười bảy của ḿnh lao vào chiến dịch” [7,216] Chỉ mới mười bảy, cái tuổi còn rất nhỏ
nhưng Út đã đi vào hàng ngũ chống giặc mà không hề khiếp sợ trước bọn cướpnước hung ác Út đã anh dũng giết giặc chỉ bằng những dụng cụ thô sơ chứ không
bằng súng hay gì khác “để đánh bót bên bến cát, Út giết tây , bằng khăn, bằng những cục đát quê mình” [7,216] Đó chính là tinh thần kiên cường bất khuất không
sợ địch, và lòng căm thù thề không đội trời chung với giặc Chính những điều ấymới làm cho một người con gái có dóc dáng nhỏ nhắn nhưng sức mạnh lại phithường
Với những phẩm chất đó những người con của cách mạng họ đã đánh bạiđược kẻ thù hung bạo như Tám Thế, Quận Hùm và tiêu diệt những kẻ phản bội,
Trang 14chúng những kẻ ác ôn làm sao thắng nổi sức mạnh vô địch của chiến tranh nhân dân
và dưới sự đồng lòng của họ
Trong Người mẹ cầm súng, Nguyễn Thi đã xúc động viết về chị Út Tịch
người con gái Nam Bộ có phẩm chất anh hùng và những người phụ nữ Miền Namđang quên mình chiến đấu vì dân tộc Chưa bao giờ truyền thống anh hùng của BàTrưng, Bà Triệu lại được bộc lộ rõ nét như trong cuộc kháng chiến chống mĩ này,Nhưng biểu hiện tập trung nhất đầy đủ nhất phẩm chất cao đẹp và sự bất khuấttrong chiến tranh mang sự anh dũng của người phụ nữ đó chính là hình ảnh chị ÚtTịch, chị là sự hãnh diện của xóm làng của những người phụ nữ miền Nam Chịkhông có ngoại hình quá xuất sắc nhưng chính những phẩm chất tinh thần đã làmcho chị can đảm đối đầu với những khó khăn mà chị gặp phải trong chiến đấu Lúc
nào chị cũng có lòng tin vào mình, tin vào cách mạng để tiếp tục chiến đấu “bị giặc lùng bắt, út bồng đứa con mới đẻ lưu lạc lên Sa Đéc ở đó chị móc nói được với cơ
sở nội tuyến, đi tìm anh em mình vô phá cầu lấy bót Cay Châu”[2,221] Đó là sức
sống kiên cường bất diệt của những con người vì cách mạng, mặc dù bị lùng bắt,phải bồng con nhỏ đi chốn chạy nhưng chị Út Tịch không đầu hàng trước số phận.Cho dù hoàn cảnh khó khăn đến đâu chị vẩn tìm mọi cách để hoạt động cách mạng.Mặc dù trong cuộc sống gặp nhiều khó khăn, khi mọi người đi tập kết mà vợ chồng
Út phải ở lại nhưng không vì vậy mà nản lòng Út đã khẳn khái nói “ trước mình đã dám đánh nó thì bây giờ chẳng có gì đáng sợ”[7,222] Chị Út một con người đời
thường đảm đang dịu hiền là thế nhưng khi giáp mặt với kẻ thù chị thật cứng cỏi,kiên cường hiên ngang làm cho kẻ thù phải khiếp sợ Chúng ta chắc hẳn còn nhớ lầnđịch bắt anh Tịch Nếu là một người đàn bà khác thì sẽ đau đớn, khóc lóc, bối rối.Nhưng chị Út Tịch thì không Đối với kẻ thù, kẻ phản bội, chị biết phải làm thế nào,cần phải vạch mặt chúng, kẻ giết người, kẻ phản bội không thể lẫn với người lươngthiện chị tìm ngay thằng chỉ điểm chửi vào mặt nó, chị tìm đến thằng quận trưởng,đôi mắt chị dữ quá, lời nói chị sắc như gươm, vững vàng trên thế đứng của chínhnghĩa để áp đảo chúng, làm cho chúng chết đứng người, chùn bàn tay vấy máu củabọn chúng lại Ở quê chị người ta gọi chị là người có lí lẽ Lời lẽ ấy là lời lẽ của mộtchị nông dân mù chữ, nhưng thấm sâu chất cách mạng trong người Sau này trongnhững cuộc đấu tranh của bà con với địch chị là người đứng ở hàng đầu đối đáp vớichúng và chịu những trận đòn roi dữ dội
Ở vị trí của một người chiến sĩ cách mạng Út mang trong mình lòng căm thùgiặc vô hạn đối với sự áp bức bóc lột, chính vì lòng căm thù ấy đã khiến cho chịngay khi còn nhỏ đã sớm có tinh thần buất khuất quật cường Một đặc điểm nữa ở
chị là tinh thần chiến đấu Mác đã từng nói “ hạnh phúc là đấu tranh”, ta hiếm thấy